Nýleg frétt um gagnlaus sprengjuleitartæki í Írak er frábært dæmi um það hvernig hindurvitni, í þessu tilviki gervivísindi, geta valdið skaða. Þetta meinta hátækni sprengjuleitartæki virðist bara vera gamaldags spákvistur í nútímabúningi.

Í fréttum í gær var fjallað um s.k. kraftaverkalausn eða MMS, Miracle mineral solution, en eitrunarmiðstöð Landsspítala, sóttvarnarlæknir, Lyfjastofnun, Matvælastofnun og Umhverfisstofnun sendu frá sér sameiginlega viðvörun um að sala á þessari hættulegu vöru fari að einhverju leyti fram gegnum netið hér á landi (umfjöllun Morgunblaðsins og DV.is).

Seinna um daginn kom líka fram að þessi vara sé einnig til sölu í heilsubúðum í Reykjavík, með þeirri auglýsingu að þetta geti jafnvel læknað lifrarbólgu A, B og C, AIDS, herpes, berkla, astma, lúpus og krabbamein.

Þótt ótrúlegt megi virðast láta margir glepjast af auglýsingamennsku Jónínu Ben og kuklprógrammi hennar. Detox er lykilorð í kuklbransanum og eftir því sem það er víðar notað í auglýsingum og umræðu fólks sem heldur fram alls kyns staðhæfingum í tengslum við vöru eða þjónustu sem það er að selja, þá fara fleiri að trúa. Það er nefnilega þannig að mörgu fólki virðist duga að heyra hlutina nógu oft að þá fer það að taka það sem sannleik.

Hér ætla ég að telja upp nokkur atriði til rökstuðnings þess að fara ekki í detox prógramm eða kaupa sér vörur sem eiga að "afeitra" líkamann.

Nýlega komst félagsmaður Vantrúar yfir glærusýningu frá framleiðanda LifeWave.

Nýjasta æðið í óhefðbundnum lækningum er svokölluð höfuðbeina- og spjaldhryggsmeðferð. Meðferðin er fólgin í því að sjúklingurinn er látinn liggja á bekk meðan höfuðbeinasérfræðingurinn fer fimum höndum um höfuðbein og spjaldhrygg sjúklingsins. Lykilatriði er að beita ekki miklum þrýstingi heldur nota eins lítinn kraft og unnt er. Höfuðbeina- og spjaldhryggsmeðferð á að lækna allt frá lestrarörðugleikum til heila- og mænuskaða. Þar sem ég var nýbúinn að frétta af norskri rannsókn um gagnsleysi höfuðbeina- og spjaldhryggsmeðferðar, vakti þessi starfsemi forvitni mína. Ég kynnti mér málið og komst að óvæntri niðurstöðu.

• Vísir: Orkuplástrar eru nýjasta æðið í íþróttaheiminum
• Vantrú: LifeWave - Kraftaverkaplástrakjaftæði

Það eru ekki allir sem geta haft gaman af meistara Lynch. Draumkenndir söguþræðir og absúrar myndir af raunveruleikanum hafa ekki beint gert það sem kaninn kallar „box office“ smellara, en þær hafa þó náð athygli hóps kvikmyndaunnenda. Undirritaður er í þeim hóp. Ég var því að sjálfsögðu ánægður að heyra að hann ætlaði að halda fyrirlestur hér á landi. Ég var hinsvegar ekki eins ánægður þegar ég heyrði að ídolið mitt ætlaði ekki að tala um list sína heldur eitthvað allt annað.

Það hefur verið svolítið skrýtið að skiptast á skoðunum við Þórhall Heimisson. Aðal vandamálið er að hann virðist aðeins of tilbúinn í að skrumskæla skoðanir mínar og talar almennt um allt aðra hluti en ég hef verið að gagnrýna hjá honum. Ég veit raunar ekki hvort þetta er viljandi eða hvort hann á erfitt með að skilja hvað ég á við. Ég skal því reyna að einfalda mál mitt eins og mögulegt er.

Þegar ég eignaðist mína fyrstu bók um miðjan níunda áratuginn um gagnrýni á gervivísindi var það mikil opinberun. Í þá daga voru margir hillumetrar í bókabúðum um alls konar yfirnáttúru, bæði innlendar og erlendar bækur, en ekkert mótvægi. Þar hefur lítið breyst. Í þessari bók (Science and the paranormal) var fjallað á gagnrýninn hátt um Loch Ness skrímslið, fljúgandi furðuhluti, álfa- og árumyndir, Bermúda þríhyrninginn o.s.frv.

Það er satt að segja ótrúlegt (nánast kraftaverk) hversu gagnrýnislaus umfjöllun fjölmiðla á Íslandi er stundum.

DV segir frá því að sjónvarpsþulan Guðmundur Bragason selji "nanó-tækniplástra" sem vinna með mismunandi orkusvæði líkamans.

Þó ótrúlegt megi virðast gengur frétt DV ekki út að fletta ofan af svikahrappi heldur er þetta gagnrýnislaus auglýsing.