TRÚFÉLAGSLEIÐRÉTTING

Ég hef áður rætt um þá augljósu staðreynd að guð sé ekki til, og ef hann er til þá er hann asni. Flestir þeir sem á annað borð þakka guði fyrir allt gott sem gerist virðast einfaldlega snúa blindu auga að öllu því slæma sem gerist í heiminum. Sumir reyndar eru tilbúnir að túlka slæma hluti sem órannsakanlega vegi guðs, og ég veit satt best að segja ekki hvor túlkunin mér þykir verri.

Það eru sérstök forréttindi að vera í stöðugu samband við veru sem veit allt, kann allt og elskar alla. Mér þykir það undarlegt hversu lítið trúað fólk nýtir sér þessa stöðu. Svör við mörgum þungum og erfiðum spurningum gætu ekki aðeins frætt okkur um umheiminn heldur einnig bjargað mannslífum. Það veldur mér vonbrigðum hversu illa þessi forréttindi eru nýtt.

Nýjustu fréttir af starfi eðlisfræðingsins Stephens Hawking hafa vakið verðskuldaða athygli undanfarið en hann mun víst halda því fram í nýjustu bók sinni að vísindin hafi nú náð slíkum þroska að hægt sé að útskýra tilurð alheimsins einungis með þekktum eðlisfræðilögmálum sem til séu innan hans.

Það eru rúm sjö ár síðan þetta vefrit var stofnað og síðan þá hef ég oft tekið þátt í rökræðum við trúmenn. Ein slík umræða átti sér stað um daginn í pistli sem séra Baldur Kristjánsson skrifaði í kjölfar yfirlýsinga um guð sem Stephen Hawking hefur gefið frá sér til að kynna nýjustu bók sína. Séra Baldur taldi að guðshugmyndin sem Hawking gengi út frá væri nú langt frá sinni eigin guðshugmynd og sagði þá m.a. "Guð er kærleikur".

Það er dálítið áhugavert að velta fyrir sér forsendum þess að lofa guð fyrir ánægjulega hluti, t.d. lífsbjörg. Það er áhugavert fyrir hvað það er óviðeigandi í sumri guðfræðinni og í raun órökrétt þess utan.

Gefum okkur að guð sé til - hann þarf jú helst að vera til svo það sé nokkuð vit í að lofa hann. Gefum okkur líka að við séum að lofa guð fyrir að barn lifði af flugslys, á meðan allir hinir 100 farþegarnir dóu.

Prestar ríkiskirkjunnar virðast afar sjaldan tjá sig efnislega um helstu mótrökin gegn kristinni trú. Í kjölfar snjóflóðanna í Flateyri og Súðavík árið 1995 skrifaði Jónas Gíslason þáverandi vígslubiskup í ríkiskirkjunni stutt rit sem hét Um tilurð böls og þjáningar. Þar reynir Jónas að svara því hvernig tilvist góðs skapara geti samræmst því að í veröldin er uppfull af mannskæðum náttúruhamförum.

Vandamál illskunnar reynist kristninni mjög erfitt, ef ekki ómögulegt, að sætta við kenningar sínar. Ef Guð er til og er fullkomlega miskunnsamur, velviljaður og almáttugur, af hverju leyfir hann þá svo mikla illsku í sköpunarverki sínu? Ég hef mikið spáð í þessa mótsögn síðustu daga.

Gömlu heiðnu trúarbrögðin voru, eftir því sem ég best skil, eins konar ofurhetjutrúarbrögð. Guðirnir voru í grunninn mannlegir, nema þeir voru ódauðlegir og höfðu ofurkrafta. Guðirnir þurftu að taka afleiðingum gjörða sinna. Gömlu sögurnar snúast margar um að einhver guðanna gerir skyssu (stelur fjársjóði frá dverg, drepur saklausan mann eða eitthvað álíka), og viðkomandi guð sýpur þá jafnan seyðið af þeirri gjörð.

Í kjölfar prýðilegra pistla heimspekingsins Þórdísar Helgadóttur, sem hún las í Ríkisútvarpinu og birtust með góðfúslegu leyfi hennar hér á Vantrú (1,2,3), spannst mikil umræða og meðal þeirra sem tóku þátt í henni var Gunnar Jóhannesson. Hann flutti stuttan pistil í útvarpinu¹ þar sem hann reifaði rök sín fyrir tilvist Guðs. Gunnar þessi, sem mér skilst reyndar að sé prestur, virðist vera dálítill áhugamaður um heimspeki enda voru rök hans af einhverju sem mætti kalla heimspekilegum toga. Nú er ég líka, eins og Gunnar, dálítill áhugamaður um heimspeki og vil þess vegna fá að að leggja nokkur orð í belg og segja mína skoðun á pistli Gunnars.

Kristnir menn eru gjarnir á að gefa Guði sínum góða eiginleika og tala gjarnan um að hann sé í senn algóður, alvitur og almáttugur. Gott og vel, frábært fyrir þá. Það er náttúrulega ekkert hægt að rökræða um svona fullyrðingar. Eða hvað? Hvað gerist ef við spyrjum okkur: er þetta yfirleitt mögulegt? Stenst það nánari skoðun að slík vera vaki yfir heiminum ef við tökum inn í dæmið allar þær þjáningar sem í honum má finna? Öll þekkjum við dæmi um hryllilega sjúkdóma sem jafnvel leggjast á saklaus ungabörn og valda þeim ólýsanlegum kvölum eða draga til dauða. Svoleiðis nokkuð er að sjálfsögðu útilokað að réttlæta með nokkrum hætti. Myndi algóður alvitur og almáttugur guð líða slíkt?

Kristnir menn virðast skiptast í tvo hópa varðandi þróun mannsins: annars vegar sköpunarsinna sem neita að sætta sig við hana og hins vegar þá sem sætta sig við þróun og reyna að samræma trú sína við þá staðreynd með því að segja að guð hafi einfaldlega notað þróun til þess að skapa manninn. Því miður eru báðar afstöðurnar stórgallaðar.

Sköpunarsinnarnir eru auðvitað fljótafgreiddir, trú þeirra stangast á við staðreyndir. En það er ekki að ástæðulausu að þeir vilja alls ekki sætta sig við þróun. Þeir benda réttilega á að sá guð sem notar þróun til þess að skapa manninn er illur.