Allar frslur Allir flokkar Sos Um flagi rskrning Lg Spjallid@Vantru Pstfang Vantru@Facebook Vantru@Youtube Vantru@Twitter

Helgi Hseasson og himnafegarnir

essari mynd ni ljsmyndarinn Gunnar V. Andrsson af hinum frga atburi

tilefni ess a heimildarmyndin um Helga Hseasson, Mtmlandi slands, hefur veri frumsnd birtist hr Vantr heild sinni vital sem teki var vi hann ri 1997.

a var blaamaurinn runn Hrefna Sigurjnsdttir sem tk vitali fyrir Mannlf. egar a birtist ar hafi ritstjrinn sleppt heilu blkunum r v bi runni og Helga til srrar raunar. Helgi hafi a m.a.s. a ori a framin hefu veri skemmdarverk vitalinu.

a eru lngu ori tmabrt a vitali fi a njta sn heild sinni. Hafu akkir fr okkur ritstjrn Vantrar, runn, fyrir a leyfa okkur a birta etta.


g hef rttltisml a reka

Maur slettir skyri ramenn jarinnar vi ingsetningu. essi fyrirsgn kemur eflaust kunnuglega fyrir sjnir, slka athygli vakti etta upptki Helga Hseassonar fyrir rttum 25 rum. Hitt muna frri, fyrir hverju Helgi var — og er — a berjast. Hann vill f giltan skrnarsttmla sinn sem gerur var fyrir hnd hans mlga barns, enda afneitar hann kristnum trarsetningum. essari krfu hafna enn bi rki og kirkja. Enn m sj Helga brega fyrir gtum og torgum Reykjavkur me mtmlaskilti sin. runn Hrefna Sigurjnsdttir kom a mli vi Helga og hitti fyrir heilsteyptan og gviljaan mann me sterka rttltiskennd. Barttu hans er frleitt loki.

Helgi Hseasson er fddur ri 1919 Hskuldsstaaseli Breidal. Foreldrar hans voru Ingibjrg Bessadttir og Hseas Bjrnsson bndi og trsmameistari. Helgi er nstelstur fjgurra systkina.

fyrsta ri var Helgi skrur einsog algengt er og san fermdur rettn vetra. Ekki tti a frsgur frandi, nema vegna ess a strax unga aldri komst Helgi a v a hann gti ekki fellt sig vi kennisetningar kristninnar og vildi raunar ekki lta ora sig vi r a neinu leyti. Honum var bent a hann gti sagt sig r jkirkjunni. Helgi vildi gera betur og lta rifta skrnarsttmlanum, en var fljtlega tj a a vri ekki mgulegt. S sem er skrur til samflags vi heilaga renningu aan ekki afturkvmt: Vi a vildi hann ekki una og hf v barttu sna sem hefur stai sleitulaust san

Helgi fluttist til Reykjavkur laust eftir 1940 og hf a tala vi ramenn og presta v skyni a koma mlefni snu leiis og f skrnarsttmlanum rift. Hvarvetna rak hann sig veggi. biskupst herra Sigurbjrns Einarssonar bar hann mlefni sitt undir hann, en biskupinn neitai a ahafast nokku. fr Helgi me mli fyrir dmstla arsem honum tti um stjrnarskrr- og mannrttindabrot a ra. Hstirttur vsai mlinu fr. 1964 kva Helgi svo a skrifa llum ingmnnum slendinga brf og bija a sinna sr me sitt barttuml og raunar ttu brf til eirra eftir a vera mrg ranna rs. Enn var ekkert ahafst og egar Mannrttindadmstllinn Strasbourg hafi einnig vsa mlinu fr, kva Helgi a andfa me ru mti, ea einsog hann orar a sjlfur: “Lta lg frumskgarins ra.”

Hann byrjai mtmli sn inni kirkjum og einnig utan dyra, ar sem hann st me krfuspjld. essum rum var Helgi margsinnis tekinn hndum og frur fangageymslur. a var san atbururinn ri 1972, sem fr greinir hr a ofan, sem var rautalendingin eftir ratugalanga barttu. Eftir r tiltekjur var Helgi tukthsaur og san sendur Kleppsptala til gerannsknar.

En Helgi gafst ekki upp. Hann hefur allar gtur san haldi skiltum lofti og situr enn vi ann keip a f skrnarsttmla sinn giltan, og einsog hann segir: “F einu opinberu persnuheimild mna jskr leirtta.”

Helgi hefur ekki einungis endurskoa a sem kristnum einstaklingum er upplagt a tra, heldur notar hann iulega anna tungutak en vi eigum a venjast. Jes Krist kallar harm Krosslaf og kristna menn Kristlinga. ingmenn eru ingsetar og lgreglujnar rlar, svo dmi su tekin.

Helgi hefur skr barttusgu sna bk sem hann gaf t sjlfur fyrir margt lngu, me asto Birnu rardttur. Bkin heitir R og rgn ess, en R er skammstfun sem Helgi notar yfir rkisvaldi: Rkisvald slenskra okka. bkinni lsir Helgi samtlum snum vi “mturla rs” sem flestir eru klerkar ea lgfringar. Helgi skrsetur einnig mtmli sin, sem oftar en ekki enda lgreglustinni.

g heimstti Helga 1. oktber, en var einmitt veri a setja alingi. Tuttugu og fimm r san Helgi smdi ramenn skyrinu. g var satt a segja hlfsmeyk egar g kom a hsinu hans og s sskeggjaan ldunginn standa ti trppum. “r v a hann afneitar r, Kristur, hva gerir hann vi rfil einsog mig,” snri g tr fyrir Vilhjlmi fr Skholti huganum. Hva veit g nema hann telji mig tsendara rkisvaldsins og sletti einhverjum fjanda mig? essi tti minn var me llu stulaus. Helgi trakterai mig maltextrakt og mis konar braumeti, sneiddi ofan mig ostinn og skar vnarbraui. Kaffi er ekki bostlum hj Helga, og ar er heldur ekki reykt. Hann kva strax unga aldri a afneita llu eitri, svo sem brennivni, tbaki og kaffi. Hann hefur stai vi a.

Um lei og vi byrjuum a tala fannst mr einsog vi hefum ekkst lengi. Hann er ljfur maur og virugur, blessunarlega laus vi ofstopa ea yfirgang samrum. Engan mann hef g hitt sem orkar betur mig sem gegnheil manneskja latts vi hroka og yfirdrepsskap, manneskja sem. hefur rttltiskenndina a vopni og rautseigjuna til ess a lta ekki buga sig. Og g leyfi mr a efast um geheilbrigi eirra sem efast um geheilbrigi hans.

g byrjai v a minna Helga a hvaa dagur vri, fyrsti oktber og ingsetning fullum gangi. Hann hleypti hnussi fram r nefi um lei og hann sagi: “J veri eim a gu, andskotans fgrunum.” San st hann upp og ni plagg sem hann sndi mr.

“Hr er g me yfirlsingu varandi skjalafals rkisvaldsins mr jskr. ar lgur a mig jtanda Krosslafs gamla himnum og eirrar fjlskyldu. a enginn a segja til um hvort g viurkenni arabska afturgngu nema g sjlfur. eir mega viurkenna a fyrir mr, en g geri a bara ekki.

eir kalla a upprisu sem vi slendingar kllum afturgngur. Andskotans djfull finnst mr a strmerkilegt! a stendur visgunni a draugurinn var drepinn uppi krossi. Svo var hann settur klettaholu og geymdur bar rj slarhringa skutlai hann steininum r og arkai af sta. etta kllum vi afturgngu. etta kalla eir upprisu! Menn rsa upp ef menn detta, rsa upp vi dogg rmi snu, en svona nokku er afturganga.”

g ba Helga a segja mr fr fyrstu tilraunum tt a f skrnarsttmlann giltan.

“g hef sennilega veri sextn ra egar g talai fyrst vi klerk um etta. Hann ht Ptur Tyrfingur og var jnandi klerkur Djpavogi. Hann tti a messa Stvarfiri og g var sendur til ess a fylgja honum leiis. g rddi vi hann mislegt um afturgngu Krosslafs og galdraverkin. egar hann var a reka flk ftur, breyta vatni vn og metta fimm sundir af svo til engu — en fkk samt fimm krfur afgangs, a var ekkert anna. etta er n ekki lygilegt?

Presturinn reyndi a malda minn. En g var binn a hugsa um etta nttrulega, a er ekkert smri sem reynt er a falsa krakka til ess a fallast . Fr blautu barnsbeini og allt upp fjrtn ra aldur — og alla lei eftir a til grafar. a er enginn smris rur! Eru ekki um rj hundru prestar slandi sem standa v a ljga essari heimsku flk?

g sagi honum a a vri aldeilis furulegt a reyna a koma krkkum til ess a tra v a Krosslafur hafi gengi aftur eftir rj slarhringa inn klettaholu. Draugsi var orinn svangur, fr vit strka sinna og sagi vi : “Hafi i nokku hr til matar?” eir hfu stykki af steiktum fiski og nokku af hunangskku, sem hann t og skaust svo upp til himna me sktogllusaman.

g fr a segja vi Ptur a hann tti a nta fyrir mig skrnarsttmlann. g hefi veri ltinn gera hann svotil blautur r mur minni, og svo aftur rettn vetra. En hann var n aldeilis ekki eim buxunum og sagi a vi yrftum a ra etta betur. Hann var skp vinsamlegur karl essi Ptur og frst sar blslysi. En heiindminn leist honum ekkert .”

Myndiru ora a annig, a srt heiinn?

“g reyni a nota glruna. g tri ekki v sem g get ekki fellt mig vi ea skili. g leitast vi a viurkenna takmrk mn og fer ekki a ba til skldskaparraugraut a bil sem g ekki skil tilverunni. Tr er forkastanlegt hugtak; g leitast vi a mynda mr skoun hverju og einu og haga mr samkvmt henni.”

Triru framhaldslf?

“g hef enga rkstudda stu til ess a tra a a s lf eftir dauann. g er enginn frimaur, heldur smiur og g hef haft hamar og sg hndunum gegnum rin, en ekki bkur. g hef fylgst me almennum mlum, ekkert verr heldur en hver annar og smvegis lesi bkur. Til dmis hann rberg rarson. Andskoti er hann n skemmtilegur!”

Kristlingarnir og krleikurinn

En hvaa lit hefuru Jes Kristi og v sem hann kenndi?

“a er n logi skemmri lei en fr Golgata a Galtalk, einsog kerlingin sagi. annig a g tek n bara mtulega tranlegar histrumar arna austan af Mijararhafsbotnum, v a Semtarnir hafa veri a semja essa Biblu svoklluu mrg hundru r.”

Finnst r hn ekki skemmtileg?

“a er n lkast til. g hef lesi Eitt sund og eina ntt lka. r gerast smu svum og eru mjg svipaar, gurlegir loftandar og galdrarar tum allt. Flk tti bara a bera r saman.”

a kemur n eitthva gott t r Biblusgunum, finnst r a ekki?

“J, a var helvti gott egar hann var a reka steindaua skrokkana ftur til dmis. Jrin skalf, bjrgin klofnuu, grafirnar opnuust og margir dauir risu upp. Langlegnir draugarnir rgluust lappir og komu stkkvandi niur hlarnar. etta er n speki!”

g er a tala um krleiksboskapinn.

“Krleiksboskapinn! Krleiksboskapur kristninnar lsir sr reifanlegan htt framferi okkar bleika kynstofns. v vi erum bleik, alls ekki hvt. essi bleiki kynstofn hefur fundi upp og framkvmt tvr heimsstyrjaldir mnu lfi. Frami glpaverk heimsmlikvara fyrir fyrri, milli eirra tveggja og eftir seinni. Bleiki kynstofninn er eini kynstofninn essari Jr sem er kristinn sem kynstofn. a er enginn heill kynstofn kristinn nema s bleiki. Og krleiksboskapurinn hans Krosslafs…”

Hann hefur bara ekki komist til skila.

“Ekki komist til skila! a ykir mr bara andskoti skrti v draugurinn er almttugur og algur og alvitur. v skyldi hann ekki komast til skila? Ekki hefir heiminn einsog hann er ef vrir almttug. Hvaa mat tur a fyrir Krosslafi hann tryggi a a essir lrisveinar hans fari eftir v sem hann segir?”

g tri v a Jess hafi veri til og mr fannst margt gfulegt sem hann sagi. g er ekkert viss um a allar sgurnar Biblunni su sannar.

“ verur a taka essu einsog a kemur fyrir af skepnunni, a ir ekki vera a vinsa innan r essu. a gti veri a hann hafi veri til og sagt margt gfulegt, en a gti lka veri haugalygi. Og a arf ekkert a leita eftir krleika hj Krosslafi ea Kristlingum. Krleikur finnst hj llum mnnum.”

Sigurbjrn biskup krur

Hvenr byrjairu barttu na af fullri alvru?

“Mr var full alvara strax. egar g kom til Reykjavkur 1943 fr g a tala vi essa helvtis falsara suma. Og egar mtmli mn stu sem hst rddi g vi Sigurbjrn biskup, relus Nelsson og Jakob Jnsson. eir gtu ekki rift samningnum. eir gtu gert samning fyrir hnd mlga barns, en eir gtu ekki ntt hann fyrir fullorinn og forra egn.

g beinlnis heimtai a af Sigurbirni a hann eyilegi sttmlann, en hann kva a mgulegt. Hann sagi a enginn gti efast um tilvist Gus a athuguu mli egar g sagi honum a g tryi ekki essum skpum. A skrnarsttmlinn hefi veri gerur varanlegan htt milli mn og Gus og hann vri ekki hgt a nta. g kva v a kra biskupinn.”

Ptur orsteinsson lgfringur astoai Helga vi mlssknina hendur biskupnum. Hann var Helga sammla um a a rttur hans til sjlfskvrunar vri augljs, stjrnarskrin styddi hans ml og a geru slensk lg og Evrpurssamningurinn lka.

En Hkon Gumundsson yfirborgardmari var ekki sama mli. Hann sagi alla hugsandi menn lta skrnarsttmla sem hgilju, enda eir ailar himnum, sem a honum stu, meira lagi okukenndir. Hann skammai Helga fyrir a leggja biskupinn einelti vegna svo nauamerkilegs mls sem samband hans og Gus vri. “Ngir yur ekki a vita lttvgi skrnarsttmlans me sjlfum yur, en lta Sigurbjrn karlinn eiga sig?” skrir Helgi eftir honum R og rgn ess. Og Hkon bkai: “Einsog efni essarar stefnu er htta, verur hn eigi gefin t.”

“g gaf stefnuna t sjlfur,” segir Helgi, “en biskup kom ekki sttafund sem haldinn var og Hstirttur vsai mlinu fr me eim orum a “lg og landsrttur tkju ekki til sakarefnisins”. Sigurur Lndal var ritari hstarttar og hann sagi a a vri fullkomin lgleysa a taka ml mitt ekki til greina. En enginn beitti sr fyrir v a leirtta a fyrir mig. Ptur lgfringur gafst upp og vildi engin meiri afskipti hafa af mlinu frekar en arir lglrir. Nokkrir lgfringar buu mr rleggingar gegn v a g hldi nfnum eirra leyndum. Slkur var rstingurinn a rkisvaldi veitti kirkjunni vernd sem a lofar stjrnarskr.”

Lkami Krists og bl hans

Eftir a biskupinn hafi hunsa sttafund og mlinu hafi veri vsa fr, ntti Helgi sjlfur skrnarsttmla sinn tknrnan htt Dmkirkjunni 16. oktber 1966. Sigurbjrn hafi sagt a mli yri hann a eiga vi Drottin sjlfan, jafnvel a Helgi lsti v treka yfir a hann tryi ekki Drottin. Helgi kva v a fara slir kristinna og fr Dmkirkjuna vi altarisgngu. Svo segir Helgi fr ntingu sttmlans bk sinni R og rgn ess:

[Sr. Jn Auunsson] tk eitt kjtstykki milli umals sns og sleikis og stakk v upp efra op meltingarfranna mr, og ann veg handlangai hann, me berum hndunum, sltri af s a munni ess nsta, og rak a upp hann. g dr minn skerf strax tr mr og lt hann koma lfa minn.

Bli r skrokki s bar Jn fram stampi strum og steypti r honum ara minni, sem hvur fkk hnd, til a hann drykki ofan sig bli; mannatshttir og brennivnsbrkun berstrpuust arna. En g fr me blstampinn og kjtstykki fram upphkkaa pallskrina og sndi vistddum vitnum hvort tveggja; frammi fyrir augliti horfenda tk g r vasa mnum sorppoka r glru plasti, merktan sem slkan, tk opi sundur, og lt kjti af arabanum falla ofan hann; bar ofan dembdi g dreyranum r stampinum. Til ess a aldagamall verrinn ekki seytlai tr sorppokanum, tk g opi honum saman og kntti kyrfilega fyrir a me sterkum spottaenda. Frammi fyrir flkinu flutti g varp.

Helgi lsti v yfir a allir kirkjugestir vru vottar a v a hann ntti ar me sttmla ann sem hann hefi veri ltinn gera reifabarn. kirkjunni var uppi ftur og fit, en Helgi yfirgaf svi egar hann hafi loki vi a mla fram yfirlsingu sna.

Helgi heldur fram: “Klemenz Tryggvason hagstofustjri neitai a skr ntingu sttmlans jskrna. Hann sagi a etta ml vri jskrnni vikomandi og a vri ekki til form fyrir slkri skrningu. Allavega eru n undanbrgin! egar hann neitai, skrifai g llum ingsetunum aftur og ba a hlutast til um a a essi gilding mn yri skr jskr. eir nsuu mr tveir, Bjarni Benediktsson og Lvk Jsepsson, til ess a segja mr a eir gtu ekkert a gert.”

eir sletta skyrinu sem eiga a

“Heldur en a gera ekkert vi essi helvti, smdi g skyrinu.”

Af hverju skyr?

“Helduru a a hefi veri betra a hafa a mlningu? Nei, svo heimskur var g ekki, henni eru allskonar ynnar sem hefu geta eyilagt eim glyrnurnar. Og eir sletta skyrinu sem eiga a.”

Niru a sletta almennilega ?

“J, a kom eitthva . g hafi gmmhanska annarri hendinni sem g hafi lmt hvolfa gmmpitlu lfann , svo g tti auveldara me a ausa r dallinum.”

ldinni okkar er sagt fr essum atburi undir fyrirsgninni “Js skyrblndu yfir forseta, biskup, rherra og ingmenn vi ingsetningu.” ar er atburunum lst, svo og vibrgum lgreglumanna sem stu heiursvr vi athfnina “me tvo fingur hgri handar vi hfuskyggni.”

Heiursvrurinn st fyrstu sem stjarfur me hnd hfu mean Helgi hljp mefram fylkingunni og js hana. Loks var einsog hntur raknai og einn lgreglujnanna hljp fram, og eftir fylgdu fleiri. Hrpai fyrirlii lgreglunnar: “Grpi manninn.” Var a gert. Fll Helgi gtuna og missti dallinn, en r honum helltust leifarnar strti.

Frttaritari hefur snilega haft nokkurn huga v hvernig mjlkurafurirnar smdu sr svrtum vihafnarklum, og hvernig stu embttismenn jarinnar bru sig:

Ft margra ingmanna voru illa leikin, er menn komu inghsi, v a allir eir sem fremstir fru hfu fengi eitthva sig r dalli Helga. Gilti a jafnt um forsetahjnin, biskup, prest, ingforseta, rherra og ingmenn. Var nokkur tf ingsetningu, v flestum var fyrst fyrir a verka sig til brabirga. Engin tk voru a af m allar slettur, og var vi svo bi a sitja. Aldursforseti ingsins, Hannibal Valdimarsson, var meal eirra, sem verst hfu ori ti. Leyndi a sr ekki, er hann tk vi fundarstjrn a lokinni setningarru forseta. En sjlf fr ingsetningin fram me hefbundnum htti.

egar g spyr Helga a v hvernig uppliti hafi veri liinu, segist hann hafa s lti af v.

“eir lgust ofan mig tveir gtunni og keyru handleggi mna uppundir hnakka til ess a geta handjrnai mig. Svo bru eir mig handjrnaan svona, tveir hldu undir handleggina og einn undir fturna. annig bru eir mig inn Htel Borg, hva sem a tti n a a. eir voru andstuttir og a var ft essum helvtum.

g er ekkert a halda v fram a etta hafi veri rtt ea hi eina rtta stunni. En g spyr sem eru a fetta fingur t gerir mnar: Hva tti g a gera? tti g bara a segja j og amen vi v egar rttur var mr brotinn? g var settur tukthsi nttrlega og rur Bjrnsson verandi rkissaksknari heimtai gerannskn, v hann gat ekki n sr nir mr me rum htti. Hann gat ekki sekta mig vegna ess a g hafi afsala mr eignum mnum til konu minnar og tt eir hefu vilja lta mig taka refsingu tukthsi hafa eir lklega ekki nennt a vera a neya mat on mig. g t ekki og talai ekki vi essi helvti. egar eir hafa svipt mig forri skulu eir sj fyrir slku. eir vilja til dmis lta mig ganga fyrir sig, einsog n sumar egar eir handtku mig. heimtuu eir a g gengi! Nttrlega settist g gtuna og neitai v.

eim er a ekki ng a a liggi ljst fyrir hva mr hefur ori messunni. eir urfa a handtaka mig og aumkja, draga mig eftir gtu og gangsttt, yfir rskulda og inn rlastina.”

greipum Greips

Samkvmt 73. grein stjrnarskrr lveldisins slands eru allir menn frjlsir skoana sinna og sannfringar. Hver maur rtt a lta ljs hugsanir snar og tlmanir tjningarfrelsi m aldrei lg leia. Ennfremur segir 67. grein a engan megi svipta frelsi nema samkvmt heimild lgum. Hver s sem hefur veri sviptur frelsi rtt v a f a vita tafarlaust um stur ess. Eftir a Helgi hafi haft frammi andf kirkjum og vi r runum 1966 og ar eftir var hann margoft tekinn af lgreglu og frur fangageymslur, jafnvel tt hann bri aeins spjald, gult tkn, utan vi kirkju ea Hstartt. egar Helgi bar fram krfu sna um formlega kru hendur sr og afrit af kru og handtkuskipun, var ftt um svr laganna vara. Einn daginn sagi varstjrinn a lgreglustjrinn hefi sjlfur krt hann, og bar eftir endurnja fyrirskipun sna um a svipta Helga frelsi hvenr sem fri gfist. Vi grpum nir frsgn Helga ar sem hann hefur veri frur fyrir Greip Kristjnsson varstjra eftir a hafa stai mtmlastu vi kirkju Laugarnesi.

“Lti i hann klefann”, kallai Greipur umsvifalaust. Og klefann var g keyrur, og ltinn dsa ar.

Greipur kallai mig r fngaklefanum, vst til a yfirheyra mig… g spuri Greip hvenr handtkukrafan kom. Eftir nokkurt f, sagi hann, tu fimmtn.

Hver heimtai mig handtekinn? a veit g ekki, sagi Greipur. Viltu vera svo vinsamlegur a kynna r a fyrir mig?

a get g ekki sagi Greipur, a hefur ekki veri bka; lklega hefur a veri kyrkuvrurinn.

g vil vita, hver heimtai handtkuna og f hann yfirheyran um handtkukrfuna. a er ekki hgt a vita a, a er mgulegt, sagi Greipur.

g kva a vtavert fimbulfamb af lgreglustjranum, gagnvart mr, a hver stauli gti heimta mig tekinn hndum, og sendimenn hans hlypu dmgreindarlaust, til a gera mig a fnga, og n ess a lta handtkuheimtandann gera grein fyrir handtkukrfunni og svo stendur lgreglustjrinn og mlppur hans uppi, einsog glpar, egar fnginn spyr: Fyrir hva er g tekinn til fnga?

Hver heimtar mig sviptan frelsi fr a tj mig?

Svo spuri g Greip, hvernveg hann gti lti handtaka mig og halda mr sem fnga, n ess a vita kru hendur mr?

Ja, — kran er lklega s, a vrir a trufla flk vi trarikanir; annars veit g a ekki; varstu inni kyrkunni?

g st utan dura; og hvernveg get g tj mig me frisamlegra mti, en a standa til hliar vi gngveg me bora?

a er skammt, a gnga fr dyrum kyrku og inn hana, og a hefir gert, sagi Greipur. a m g gera og a g a gera, samkvmt skrningu rkisvaldsins mr jskr; me hstarttardmum gerir rkisvaldi mr skylt a viurkenna himnablti sn, akka eim, vegsama au, jna eim og hla; hvernveg getur sama rkisvald lka banna mr agng a kyrkum, sem vngablti ess eru , dgum oftar?

g veit varla, nema vi ttum a lta ig afskiptalausan og lta etta sem vind um eyru jta; annars bst g vi, a srt sm klikkaur.

J, nttrlega er g klikkaur, a viurkenna ekki sem hjlpri og almttugan hamingjugjafa, sex tlima, fira, ldi og afturgeingi galdrast Himnum; a er n lklegt, sagi g. Annars er a undarlegur httur yfirheyrslu a berja mig dylgjum um gebilun og flska af lgreglustjra a lta handbendi sitt brka slkan dnaskap vi mig fnga.

verur tekinn r umfer, sagi Greipur, og btti svo vi: g er ekkert a halda r hr; mtt fara. En mtt ekki fara a kyrkum fyrir klukkan tlf, nga til er g vakt, eftir a er mr Andskotans sama!

Mean dmarar rkisvaldsins og rherrar ess hega sr einsog hverjir arir ursar gagnvart mr, lt g eingan, og ekki , sega mr fyrir verkum v, sem g get ri sjlfur, og eim er ofvia a ra fyrir mr , sagi g.

Greipur bau mr treka akstur kostna skattborgara Reykjavk.

Hr vantar kommnistaflokk

“Ho Chi Ming sagi a menn ttu a byrja v a gera hreint fyrir snum persnulegu dyrum ur en eir fru skipta sr af hgum annarra manna, til dmis hinumegin jrinni. g var Svarki um a leyti sem Kanarnir voru a drepa Vetnamana. ar s g vel skipulagar krfugngur til mtmla vi au glpaverk. Ho Chi Ming sagi vi essa nunga arna Svarkinu a hann vri eim akkltur fyrir hugulsemina og afstu eirra til glpaverka Bandarkjastjrnar, en a vri heppilegast fyrir a byrja sinni eigin persnu og gera hreint fyrir snum dyrum ur en eir fru a teygja sig hinumegin hnttinn.

etta skilja ekki lrissinnar sannkristnir hr slandi. Hvorki heyrist stuna n hsti, ekki vandlting ea hneykslun glpaverkum Engla rlandi. a eir hafi mrg hundru ea sundir hermanna ar, og handtaki, tukthsi, pyndi — samkvmt fullyringum Amnesty International — og drepi ra, frndur okkar.

Engin vandlting kemur nokkru sinni fram hr sjnvarpi, tvarpi ea blum. eir eru a hneykslast glpaverkum hinumegin hnettinum, en koma ekki auga a sem gerist hr nstu strnd.”

a vri kannski skilegast a byrja slandi?

“J, til dmis a. Hr eru stjrnvld a rna heilu jflagshpana lfsviurvri snu mean au benda bajfa og eiturlyfjaneytendur sem mesta vandann. Flk ttar sig ekki v a eir byrja flestir v a reykja og drekka brennivn. Og hverjir eru a sem ota v a flki? Engir arir en rkisvaldi. ess vegna hef g oft haft or v vi marga a a yrfti svona tta manna hpur a vera a vlast arna hj inghsinu, taka einn tr hpnum egar ingsetarnir eru a ganga arna og halda a eir su frjlsir og hafi rtt til ess a fetta sig vi inghsi. Taka einn og hafa hann innan hpnum, rsa san me hann nokkra hringi kringum styttuna af Jni Sigurssyni og tala vi hann fullri meiningu um glpaverk ingsetanna.”

Helduru a lggurnar kmu ekki bara bab?

“J, en a er visst andf, ea hva skal httvirtur kjsandi gera? etta rusl er kosi ing trekk trekk.”

trir essi glu mtmli. A standa vavangi me skilti. Hverju kemuru til leiar me v?

“g geri hreint fyrir mnum persnulegu dyrum, fyrst og fremst. Einsog Ho Chi Ming rlagi, a er grundvallaratrii fyrir mig.”

Kst eitthva?

“g hef kosi Kvennalistann. g hafi svosem ekki stu til ess a gera greinarmun skt og kk, hef g kosi Kvennalistann rtt fyrir a r su mjg svipaar afstu sinni til utanrkismla, trmla svokallara, efnahagsmla og hsnismla. Konur eru kgaur hpur jflaginu og af v ks g r. En hva er hgt a gera vi svona menn einsog konur? r kjsa kvalara sna ing. Hverjir tli a su sem hafa haldi konum utangtta fr mlefnum undanfarin rhundru? Og hvenr fengu konur kosningartt? a var einsog r yrftu a hafa pundsbita til ess a f kosningartt!”

Og svo segja eir a vi sum bin a n jafnrtti.

“Nei, a er sko langt land enn. Konur sem vinna smu strf og karlar hafa lgra kaup, bara afv r vantar pundsbita ea hva? g veit a ekki. En konurnar kjsa essa andskota. Ekki kjsa konurnar konurnar.

Nei, g hef kosi r san essi forsetanefna var formaur alubandalagshaldsins og geri a einsog hann gat persnulega a rum Framsknarflokki. a er enginn elismunur essum stjrnmlaklkum hrna. g er verulega ngur me stjrnmlarunina landinu. g kaus Ssalistaflokkinn, en svo var honum breytt Alubandalag og g fylgdist ekki me anga. breyttist allur tnn essu barttulfi sem var milli 1940 og 1950 egar Jn Rafnsson var formaur Alusambandsins og Einar Olgeirsson og Brynjlfur Bjarnason ingsetar. g hef ekki veri flokksbundinn san

Ssalistaflokki var breytt alubandalagshald. Og n tla essir svoklluu vinstri flokkar a fara a ba til einn flokk r fjrum. Ba til annan Framsknarflokk, ea hvaa skapnaur helduru a veri r essu?”

Hva er til ra?

“Hr arf a stofna formlegan og starfandi kommnistaflokk. g hef tala um a vi msa, til dmis hana Birnu [rardttur] vin minn. Hn er gtur nungi, hn Birna, en g hef heyrt utan af mr a hn s orin lrissinni, getur a veri? Hn var seig vi a berjast vi helvtis rlana snum tma. Hn hafi eitt sinn tmjan sk fti og sprengdi pung einum eirra, eftir v sem mr var sagt.

J, g vil vera kommnisti og g vil a a s stofnaur almennilegur kommnistaflokkur hr slandi, gegn hinum “sannkristnu lrissinnum” sem ra hr lgum og lofum. essi sameining vinstri flokkanna er bara byrjunin, a a reyna a teyma httvirtan almenning eina klku. Einhverjir urfa a rsa gegn essu, en a er einsog andfsraddir fi hr engan hljmgrunn.”

En hefuru alltaf komi kurteislega fram einsog lsir bkinni inni? Hefuru aldrei misst stjrn r og klt einhvern?

“Klt? Nei, g hef a minnsta kosti aldrei fengi neina kru mig fyrir a. En egar mr tkst ekki a sansa ingsetana til ess a sinna mr me mitt mlefni, sagi g a aan fr lti g lg frumskgarins ra. g hef slett tjru og mlningu inghsi og gamla tukthsi vi Lkjartorg. g hef tvisvar sinnum slett brnu efni skyldu tjru, corroid creosot held g a a heiti, tukthsi.”

Og hva geru eir vi v?

“eir settu mig tukthsi, einsog eir hafa gert oftar en g hef tlu . eir eru lka miki fyrir a fara me mig rlastina. rla kallai Jn Sigursson fr Kaldaarnesi svokallaa lgreglujna. Fyrst Hafnarstdentar leyfa sr a kalla lgreglujna rla, geri g a lka.”

Hver er ekki geveikur?

En hefuru veri lengur tukthsi heldur en nokkra klukkutma?

“J, g var nokkra daga egar g sletti skyrinu. talai g ekkert vi og t ekki hj eim heldur. aan var g fluttur Klepp og fastai einnig bar. En g talai vi lknana og eir tku af mr mikla geskrslu. eir spuru margs og g man srstaklega eftir v a eir spuru mig hva forsetinn hti. g sagi eim a hann hti Kristjn rarinsson.”

Hva segiru vi flk sem heldur a srt geveikur?

“Segi? g segi rift allan andskotann vi menn. g er ekkert a halda v fram a g s ekki geveikur. Hver er ekki geveikur? g hef enga minnimttarkennd gagnvart v. eir ttu a g a sjlfum sr essir andskotar sem eru a dma mann geveikan.”

Til frleiks fylgja hr tv brot r “litsger geheilbrigi Helga Hseassonar” sem skrifu er af lafi Grmssyni, verandi lkni Kleppi.

Ekki verur anna greint en a Helgi s allvel ttaur tma og umhverfi snu almennt. a kom ekki fram neitt sem benti til ess a hann vri ea hefi veri haldinn ofskynjunum. Helgi er einsog ur hefur veri viki a mjg rgbundinn vi skoanir snar og hefur snilega mjg fastmta hugmyndakerfi, hvers kjarni er a hann upplifir sem nst ll afskipti opinberra aila, sambandi vi hans srstaka barttuml, sem einskonar ofsknir gagnvart sr persnulega. Innsn hans vihorf eirra aila, er hann telur sig eiga barttu vi, virist vera kaflega takmrku og segja m a hann eigi mjg erfitt ea s vart mgulegt a lta mli nema fr einni hli .e. samrmi vi hans takmarkaa hugmyndakerfi.

[…]

Helgi snist haldinn verulegum gernum truflunum, sem virast gamalgrnar. Allar lkur benda til ess a orsaka athfis hans megi leita geklofa, sem hefur razt langan tma, n ess a n yfirhndinni nema afmrkuum svium og vi kvenar astur. Sjkdmurinn lsir sr fyrst og fremst grillum trarlegu svii og raunhfum vihorfum til lfsins.

Greind hans mlist n meallagi, en ljst er, a getan er tluvert hrri, og draga gernar truflanir verulega r starfshfni greindarinnar. Raunveruleikaskynjun er yfirleitt g, en vegna sveigjanleika og dmgreindarbrests, slitna raunveruleikatengsl stundum, og tekur Helgi hugmyndir snar um heiminn fram yfir astur einsog r eru.

Diagnosis: Paranoia querulans Personalitas paranoides.

Helgi heldur fram: “Skrslan var ger fyrir r Bjrnsson rkissaksknara. Hann gat ekki n sr niri mr ruvsi heldur en a aumkja mig og smna me tukthsi og gesptala. g man ekki hva g var lengi Kleppsptalanum, en aan var g sendur Landsptalann ar sem Pll Gslason lknir skar gyllin sem g jist af. egar hann hafi teki saumana r sagi hann a g mtti fara heim, og g tk vitaskuld hatt minn og staf og fr heim. En hann fkk bgt fyrir a senda mig ekki Klepp aftur. g sagist vel geta komi upp Klepp, etta vri n nstu gtu og g gti komi heimskn, sem g og geri.

g er ekkert a halda v fram a g s ekki gallaur geinu. g hef enga minnimttarkennd gagnvart slku. a er lka leiinlegur siur a hafa horn su ess flks sem arf a skja geveikrahli. a gerir enginn a gamni snu.”

Telur ig hafa urft ess me?

“Nei, g er n svo forhertur a g hef ekki tali mig urfa ess. En aftur var g settur Klepp til slarrannskna nokkru seinna. Jakob Jnasson var ltinn slgreina mig, hann var besti karl og hafi plagg lafs Grmssonar til hlisjnar vi sna rannskn. g ba hann a lna mr plaggi: “J, a er n vst ekkert hr sem mtt ekki sj,” sagi hann og lnai mr skrsluna. g fr strax me hana heim og fjlritai hana.

Fljtlega var hringt og sagt a g yri a skila skrslunni strax, hn mtti ekki fara t af sptalanum. eir hfu nefnilega ur neita mr um a f a sj hana, enda var hn ekki bin til fyrir mig, heldur bara til ess a sakadmari gti dylgja um geveiki mna tvarpi og blum. Hann sagi a geskrslan “gfi ekki tilefni til ess a g yri sttur til saka.” g hef n margt glpaverki frami san, og held g a g hafi hreint sakavottor.”

N ert binn a standa barttu tugi ra. Hefur etta aldrei lagst annig ig a hafi ori unglyndur vegna alls essa?

“g er ekkert a hla geslagi mnu, en g tel mig hafa rttltisml a reka. Og g hef reynt mislegt til ess a koma hreyfingu etta ml. Til dmis gaf g t Jesrmur Tryggva Magnssonar trssi vi bnn ttingja hans og Unndrslof Kristjns forseta, en a eru klmvsur sem hann orti unga aldri, um Unndr nokkurn Jnsson, mikinn reihrk. g skrifai til Kristjns og spuri hann leyfis, hann ansai mr ekki en ba Einar Braga a skila v til mn a a vri skilegt a fjlrita r vegna fjlskyldu Unndrs. g geri a samt, v mr fannst a flk tti rtt v a lesa skldskap jhfingja sns. g sendi honum rj eintk, og vonaist til ess a hann kri mig fyrir ritstuld og a vekti athygli mnu mlefni, en mr var ekki a eirri sk.”

Hver maur a f a hafa sna tr…

En hva segir fjlskylda n vi essum ltum r? g veit a Kristinn brir inn er prestur, en hva me Jhnnu eiginkonu na, er hn kristin?

“Jhanna flagi minn er dauhrdd vi efra. Hn er svo tru a a kemur ekki til greina a hn fari Helvti. g var svosem ekki a hla henni neitt yfir trarskoanir egar vi vorum a semja, enda sjlfsagt a hver maur fi reittur a hafa sna tr, en hinsvegar setti g henni au skilyri a hn notai ekki brennivn ea tbak. Hn reykti egar vi kynntumst, en tk mig framyfir tbaki.”

Ri i hjnin trml?

“g lt stundum til mn heyra, en hn egir allt fram af sr og heldur snu striki. Hlustar til dmis alltaf or kvldsins.”

En hvernig er sambandi ykkar brra htta?

“Presturinn hefur ekki heimstt mig mrg r, bara vegna afstu minnar til himnadrauganna.”

Hann kri ig til sslumannsins Suur-Mlasslu ri 1982 og bar r brn a hefir kveikt Heydalakirkju Breidal, ar sem hann var jnandi klerkur, me eim afleiingum a kirkjan brann til grunna. Kveiktiru kirkjunni?

“g hef aldrei jta a mig, og raunar ekki neita v heldur. a skyldi ekki vera a Himnafegar hafi sent eldingu niur kirkjuskrifli, anna eins hafa eir n gert sr til dundurs.”

En hva sgu foreldrar nir heitnir vi barttu inni? N hafa au reynt a innrta r gustta og ga sii.

“eir voru nttrlega vn essum andskota, a voru j au sem ltu mig gera samninginn og g las eim pistilinn ru hvoru. tluum vi aldrei af neinni hrku um essi ml og au leituust aldrei vi a fordma mig fyrir mnar tiltekjur.”

Til Himna lkt og skrugga skaust…

ert miki a semja vsur um Drottin og Jes Krist. Sumir segu a efni vsna inna vri argasta gulast. En hvers vegna ntiru r gulast mtmlum num? g nefni sem dmi vsu eftir ig bar sem segir fr himnafr Frelsarans me vgast sagt venjulegum orum.

s hold vi l var laust,
lagldinn framan
til himna lkt og skrugga skaust
me sktogllusaman.

“a segir sig sjlft a a hefur veri fari a sl drauginn fjrutu stiga hita arna Mijararhafsbotnunum. Hann hefur veri ldinn, g er ekki a ba neitt til. Og hann var nbinn a ta stykki af steiktum fiski og nokku af hunangskku, hann hefur vntanlega fari me sktogllusaman.”

En me essu ofurraunsi, ertu ekki a reyna a hreyfa vi flki?

“J, g er a reyna a hreyfa vi essum andskotum sem sitja yfir mnum rtti gagnvart v a f skr jskr a g s binn a nta skrnarsttmlann. a er svviring vi mig sem hugsandi skepnu a a s skr einu persnuheimild mna a g viurkenni essi andskotans skp.”

Feru inn kirkjur?

“Nei, og g f ekki a standa fyrir utan r heldur. egar Einar Olgeirsson d og a var lesi yfir honum hrna niurfr, st g me spjald gangstttinni mti kirkjuskriflisdyrunum g vildi gjarnan vera nmunda vi Einar af v a hann var gtur maur, en helduru a rlarnir komi ekki og troi mr inn rlabl og aki mr nir rlast?

g hef ekki fri til ess a ganga um me spjald. g m ekki tj mig me glu tkni almannafri. Hva eru mannrttindi ef maur m ekki tj sig? Nei, hr er sko ekki tjningarfrelsi af neinu tagi.”

En egar kveur etta lf, veruru ekki borinn gushs og r hola niur vgri mold einsog llum rum?

“Fyrir mrgum rum skrifai g niur hva g vil lta gera vi mig dauan. g lakkai a brf og festi a loki koffortinu mnu. Svo skrifai g sj mnnum, kunningjum mnum og ttingjum, og ba a kkja kistuloki egar g vri dauur. Enginn eirra ansai mr, svo g geri ekki r fyrir a eir tli a sinna mr nokku me a.”

A lokum

Ertu bitur gamall maur?

“J, a er g. Hver getur veri glaur essari djfuls Jr?”

Ertu ekki enn binn a stta ig vi a a fr rauninni engu ri?

“a er af og fr. En a eru fleiri mlefni sem hjkvmilega stra mann. heiminum eru tveir af hverjum remur fyrir nean hungurmrk. Mur Kreu eru farnar a ta brn sn, slkt er hungri. Hvers vegna gerir Krosslafur ekkert essu? Hvers vegna sendir hann ekki manna niur til eirra? etta a vera svo helvti gott sr! Hvernig getur hann horft upp etta? Hann situr bara upp himnum og hlr skeggi.”

En helduru a vi frum eitthva a lagast, Helgi? A mannkyni fari a tta sig?

“Nei, g hef sannarlega enga stu til ess a tla a og geri mr alls engar grillur ar a ltandi.”

Ritstjrn 24.10.2003
Flokka undir: ( Helgi Hseasson , Klassk , Kristindmurinn , Rkin gegn gui )

Vibrg


gir kjartansson - 30/10/03 23:53 #

vill koma a ,virkilegu takklti fyrir vitali og birtinguna-sterkt stuff


Drengur - 03/11/03 16:18 #

etta er mjg hugaver lesning. Hvernig vri n a hjlpa kallinum svolti.


Vigds Hlf - 08/11/03 11:34 #

essi maur er tffari!


Torfi Stefnsson - 11/11/03 08:02 #

J, etta er frbrt vital og trleg saga. g sem "vgur" maur ver a lsa furu minni skilningsleysi og harneskju kirkjunnar gagnvart Helga. Hn virist alls ekki geta tekist vi "afvkjandi" hegun. Merkilegt ar sem "Krosslafur" lagi einmitt herslu a "finna" tndu sauina. En merkilegust eru mannrttindabrotin karlinum. Bjuggjum vi ekki vi rttarrki essum tma? Ja, svei! Hvernig er svo heimildarmyndin. g br erlendis svo g ekki kost a sj hana...


Flosi - 19/02/04 04:28 #

Skemmtilegt vital. N er maurinn orinn ansi aldraur og leiinlegt til ess a hugsa a hann geti ekki unni sigur sinni barttu ur en hann hverfur r essu lfi.


rur B. Sigursson - 17/04/04 23:35 #

Helgi Hseason er gur maur sem kerfi hefur fari illa me. Ramenn jarinnar tuttugustu ld mega skammast sn fyrir a lta ekki undan sk Helga. g tri v a Helga og barttu hans veri minnst um komna t, hann er kominn spjld slandssgunnar og eflaust munu sagnfringar framtarinnar taka ml hans sem dmi um hve kerfi var fullkomi fyrr ldum; flki til fyrir kerfi en ekki kerfi til fyrir flki.

Loka hefur veri fyrir athugasemdir vi essa frslu. Vi bendum spjalli ef i vilji halda umrum fram.