Allar fŠrslur Allir flokkar Sos Um fÚlagi­ ┌rskrßning Lˇgˇ Spjallid@Vantru Pˇstfang Vantru@Facebook Vantru@Youtube Vantru@Twitter

Ska­semi erf­abreyttra matvŠla

Kornakur

FŠ­u÷ryggi er mikilvŠgt mßlefni sem vissulega snertir okkur ÷ll. ŮvÝ er mikil ■÷rf ß yfirvega­ri umrŠ­u um ■ß fŠ­u sem vi­ innbyr­um og ßhrifum hennar ß heilsu og umhverfi­.

Írugg gŠ­i matvŠla

Ůa­ hefur or­i­ mikil vitundarvakning ß ═slandi hva­ var­ar rŠktuna­fer­ir ß pl÷ntum og dřrum. Fˇlk vir­ist hugsa meira en ß­ur um gŠ­i matarins sem ■a­ neytir. Ůetta hefur vissulega skapa­ m÷rg vi­skiptatŠkifŠri ß ═slandi.

Me­al ■eirrra mßlefna sem vaki­ hafa umrŠ­u undanfarin ßr er erf­abreyting matvŠla og m÷guleg ßhrif hennar ß umhverfi­ og hollustu matvŠlanna.

Vissulega er mikilvŠgt fyrir samfÚlagi­ a­ rŠ­a nřja tŠkni sem kemur fram ß sjˇnarsvi­i­, ÷ryggi hennar, ßhrif ß samfÚlagi og si­fer­i svo eitthva­ sÚ nefnt.

Ůa­ er einnig mikilvŠgt a­ umrŠ­an sÚ bygg­ ß r÷kum og sta­reyndum, fremur en tilfinningum. Ůa­ gerir lř­rŠ­issamfÚlaginu okkar m÷gulegt a­ taka upplřstar ßkvar­anir sem hßmarka nřtingu tŠkninřjunga og lßgmarka ska­semi.

Tilfinningahla­i­ ˇvÝsindalŠsi

ŮvÝ mi­ur vill brenna vi­ a­ umrŠ­an um erf­abreytt matvŠli ver­i alveg einstaklega tilfinningahla­in. Sta­hŠfingum er fleygt fram af ofsalegu hugsunarleysi og oftar en ekki byggt ß tilfinningu frekar en sta­reyndum.

Ofan ß tilfinningaofsann bŠtast svo oft umfjallanir fj÷lmi­lafˇlks sem vir­ast ekki hafa miki­ vÝsindalŠsi. Ůß er vo­inn vÝs. UmrŠ­an fer ˙t um vÝ­an v÷ll og erfitt er fyrir fˇlk a­ ßtta sig ß ■vÝ ß hverjum er mark takandi.

Ůessa vikuna hefur miki­ veri­ fjalla­ um grein sem birtist Ý vikunni Ý tÝmaritinu "Food and Chemical Toxicology" ■ar sem ßhrif erf­abreytts maÝs og pl÷ntueitursins Roundup ß dßnartÝ­ni rotta yfir tveggja ßra tÝmabil voru k÷nnu­ [1].

UmrŠ­an um dau­u dřrin

Greinarh÷fundar halda ■vÝ fram a­ ni­urst÷­ur ■eirra sřni a­ erf­abreyttur maÝs og Roundup Ý drykkjarvatni vi­ leyfileg vi­mi­unarm÷rk trufli hormˇnastarfsemi og valdi krabbameini og dau­a Ý rottum.

Greinin hefur veri­ gagnrřnd har­lega af vÝsindam÷nnum Ý erlendum fj÷lmi­lum [2] og af rannsˇknarstofnunum[3] en lÝti­ hefur veri­ fjalla­ um ■a­ Ý Ýslenskum fj÷lmi­lum.

Egill Helgason ß Eyjunni og Oddnř Anna Bj÷rnsdˇttir ß Smartlandi mbl.is hafa minnst ß rannsˇknina. Ůau sta­hŠfa bŠ­i a­ um tÝmamˇtarannsˇkn sÚ a­ rŠ­a og sřni eiturarßhrif af v÷ldum erf­abreyttra matvŠla.

VÝsir birtist lÝka grein um mßli­ og er umfj÷llunin ■ar ßlÝka ˇgagnrřnin. Ni­urst÷­ur eins og ■Šr eru t˙lka­ar af rannsˇknarteyminu eru settar fram ßn ■ess a­ minnast ß ■a­ Ý hverju gagnrřni Ýslenskra og erlendra vÝsindamanna felist.

Ůa­ er Ý raun ßhyggjuefni a­ ■egar flest umfj÷llun um mßli­ ß virtum erlendum frÚttami­lum er mj÷g gagnrřnin, ■ß křs Ýslenskt fj÷lmi­lafˇlk a­ skauta framhjß allri gagnrřni og kynna ni­urst÷­urnar eins og um vi­urkenndar sta­reyndir vŠri a­ rŠ­a.

200 rottur rannsaka­ar

Rannsˇknin fylgdist me­ 200 rottum Ý 2 ßr. Rottunum var skipt eftir kyni, ■ar sem fylgst var me­ 100 kvenrottum og 100 karlrottum. Ůeim hˇpum var sÝ­an skipt aftur ni­ur Ý 10 hˇpa hvorn og var hˇpunum gefi­ 10 mismunandi fˇ­urbl÷ndur e­a vatn.

Rotturnar fengu anna­ hvort fˇ­ur unni­ ˙r venjulegum maÝs e­a mismunandi hlutfalli af venjulegum maÝs og erf­abreyttum maÝs. Ennfremur voru s÷mu hlutf÷ll notu­ af erf­abreyttum maÝs og Ý ofangreindum hˇpum, en illgresiseitrinu Roundup haf­i veri­ sprauta­ ß erf­abreytta maÝsinn. A­eins 10 rottur fengu ˇerf­abreyttan maÝs, og voru vi­mi­urnarhˇpur.

Allar rannsˇknir standa og falla me­ vi­mi­unarhˇpunum sem nota­ir eru. Ef vi­mi­unarhˇpurinn er ekki rÚtt hanna­ur ■ß er einfaldlega ekki hŠgt a­ t˙lka g÷gnin. ═ ■essari rannsˇkn voru nota­ar 10 vi­mi­unarrottur fyrir 90 rottur sem fengu mismunandi me­h÷ndlun. T÷lfrŠ­istyrkurinn er ■vÝ takmarka­ur vi­ 10 rottur.

Undarleg a­fer­arfrŠ­i og ni­urst÷­ur

Ein meginni­ursta­a rannsˇknarinnar er a­ rotturnar sem fengu erf­abreytta maÝsinn dŠju mun tÝ­ar ˙r krabbameini. Hins vegar fß rotturnar af afbrig­inu sem nota­ var Ý rannsˇkninni mj÷g oft krabbamein, sÚrstaklega ■egar ■Šr fß a­ Úta eins og ■Šr vilja [4]. HÚr var ■vÝ hŠkkun ß mj÷g hßrri tÝ­ni krabbameina rannsˇknarefni­.

Ůa­ er enn ÷nnur ßstŠ­a til ■ess a­ draga Ý efa a­ 10 rottur Ý vi­mi­unarhˇp sÚ nˇg. Ef tÝ­nin er hß fyrir og mŠla ß ßhrif sem ■essi er ˇlklegt a­ fß t÷lfrŠ­ilegar marktŠkar ni­urst÷­ur nema a­ vi­mi­unarhˇpurinn sÚ jafnstˇr me­fer­arhˇpnum.

Vi­ frekari sko­un ß ni­urst÷­um greinarinnar kemur enn betur Ý ljˇs a­ ni­urst÷­ur rannsˇknarinnar eru mj÷g oft˙lka­ar af h÷fundum greinarinnar. TÝ­ni krabbameins og dau­a eykst til dŠmis ekki ■egar skammtur anna­ hvort erf­abreytta fŠ­isins e­a illgresiseitursins var hŠkka­.

KlassÝsk a­fer­ til a­ mŠla ßhrif efna ß lÝfverur er einmitt a­ hŠkka skammtana Ý skrefum og sko­a hvort a­ ßhrifin aukist me­ stŠkkandi sk÷mmtum. Ekki ■ykir sřnt fram ß a­ um raunveruleg ßhrif af efninu sÚ a­ rŠ­a nema skammtaßhrif sem ■essi komi fram.

TÝ­ni oft˙lkana

Ůa­ mß halda lengi ßfram a­ gagnrřna a­fer­afrŠ­i rannsˇknarinnar. Til dŠmis var ekki teki­ fram hvernig stŠr­ Šxlanna var mŠld, en leita­ var eftir ■eim me­ einf÷ldum ■reifunum. Ekki var notast vi­ blindni Ý rannsˇkninni. En til a­ skekkja ni­urst÷­urnar er nˇg a­ vÝsindamenn viti hva­a rottur eru Ý hva­a hˇpi ■egar ■eir framkvŠma tilraunir.

T÷lfrŠ­ileg ˙rvinnsla gagnanna er lÝka saga ˙t af fyrir sig. Hvergi kemur or­i­ p-gildi fyrir Ý greininni og hvergi er notast vi­ "error bars" til a­ gefa lesanda ˇvissu mŠlinganna til kynna. H÷fundarnir fˇru Ý sta­inn ˙t Ý flˇkna lÝnulega a­hvarfagreiningu til a­ kreista einhverjar t÷lfrŠ­ilegar ni­urst÷­ur ˙t ˙r g÷gnunum.

Ůa­ er reyndar au­velt a­ taka t÷lulegar ni­urst÷­ur greinarinnar og gera einfalda t÷lfrŠ­i˙treikninga, til ■ess a­ athuga hvort nokkur t÷lfrŠ­ilegur munur sÚ ß einhverjum me­fer­arhˇpanna og vi­mi­unarhˇp. Vi­ sko­un ß ni­urst÷­unum finnst mÚr ˇlÝklegt a­ sß munur finnist.

LÝtil raunveruleg ßhrif

Ůa­ er nokku­ ljˇst a­ lengi mŠtti skrifa um vankanta rannsˇknarinnar, en ■egar ÷llu er ß botninn hvolft er ekki sanna­ me­ ■essari rannsˇkn a­ ■essi litla aukning ß dau­a sem mŠldist vŠri anna­ en tilviljun vegna lÝtils fj÷lda dřra sem notu­ voru Ý rannsˇkninni.

Ef um raunveruleg ßhrif er a­ rŠ­a, ■ß eru ■au lÝtil og nota ■yrfti mun fleiri dřr til rannsˇknarinnar og passa ■yrfti sÚrstaklega upp ß ■a­ a­ nota ekki dřr sem vŠru mj÷g veik fyrir eins og ■etta rottuafbrig­i.

Af ■essari rannsˇkn er ■vÝ ekki hŠgt a­ draga ßlyktanir um ßhrif erf­abreytts fˇ­urs ß Šxlisv÷xt e­a tÝ­ni dau­a Ý rottum og ■vÝ hŠpi­ a­ h˙n marki nokkur tÝmamˇt.SÚralini

SamkvŠmt grein SÚralini et al. (sjß mynd) ■ß lifa karlrottur mun lengur ef ■Šr Úta 22% e­a 33% erf­abreytt fˇ­ur mi­a­ vi­ 0% e­a 11%. Af einhverju ßstŠ­um eru ■essar ni­urst÷­ur ekki rŠddar Ý greininni (enda til marks um t÷lfrŠ­ilega ˇmarktŠkni tilraunarinnar).

Af rottum og m÷nnum

Jafnvel ■ˇtt vi­ gŠfum okkur a­ rannsˇknin hef­i veri­ t÷lfrŠ­ilega marktŠk og ni­urst÷­urnar bentu til ■ess a­ rottur dŠju unnv÷rpum vi­ a­ Úta korn sem sprauta­ hef­i veri­ me­ Roundup, ■ß er himinn og haf ß milli ■ess sem hefur ßhrif ß rottur og okkur mannfˇlki­.

Ůannig ■ola rottur vel efni­ ■allidˇmÝ­, en ■a­ veldur fˇsturgalla Ý m÷nnum. Einnig eru rottur me­ ÷­ruvÝsi efnaskipti en menn og ■vÝ ber a­ fara varlega Ý ■vÝ a­ heimfŠra ni­urst÷­ur rotturannsˇkna ß menn.

Vissulega er m÷guleiki a­ einhverjar ger­ir erf­abreytinga sÚu ska­legar fyrir ■ann sem neytir breyttu lÝfveranna, en ■ˇ er hŠpi­ a­ ■ß ska­semi mŠtti rekja til e­li erf­abreytinga Ý sjßlfu sÚr.

DNA&GTAC4LIFE

DNA hefur einfalda uppbyggingu: ■a­ er gert ˙r 4 niturb÷sum sem ra­ast Ý nŠr ˇendanlega flˇknar ra­ir af A, T, C og G Ý litningum lÝfvera og mynda ■annig erf­amengi­. Sama ˙r hvers konar lÝfveru e­a ˙r hva­a genum ■a­ samanstendur, ■ß brotnar allt DNA ni­ur vi­ meltingu.

Ůannig fer lÝka fyrir ÷llum ■eim genum sem bŠtt hefur veri­ inn Ý lÝfverur me­ erf­abreytingum. Ůau brotna ni­ur Ý s÷mu einingar og afgangur erf­amengisins. ŮvÝ er mj÷g erfitt a­ sjß hvernig ■a­ Štti a­ vera ska­legra heilsu okkar en anna­ DNA.

A­ lokum mß benda ß ■a­ a­ ni­urbrot DNA er fullkomi­ Ý maga okkar, og jafnvel ■ˇtt meltingin klikki ■ß t÷kum vi­ ekki upp hßlfmelt gen Ý frumur okkar og byrjum a­ nota ■au[5]. Ůß vŠri heimurinn fullur af fˇlki me­ tˇmata- og jafnvel hn˙­kßlsgen. Getum vi­ ekki ÷ll veri­ sammßla um a­ ■a­ sÚ nokku­ langsˇtt?


Heimildaskrß:

[1] Long term toxicity of a Roundup herbicide and a Roundup-tolerant genetically modified maize
[2] Study on Monsanto GM corn concerns draws skepticism
[3] VIB exceptionally sceptical about the SÚralini research
[4] Spontaneous neoplasms in aged Sprague-Dawley rats.
[5] The stability and degradation of dietary DNA in the gastrointestinal tract of mammals: implications for horizontal gene transfer and the biosafety of GMOs.


CC mynd frß Vermario @ Flickr.com

Erna Magn˙sdˇttir 21.09.2012
Flokka­ undir: ( KjaftŠ­isvaktin )

Vi­br÷g­


Matti (me­limur Ý Vantr˙) - 21/09/12 14:12 #

ŮvÝ mi­ur er umfj÷llun Ýslenskra fj÷lmi­la um ■etta mßl alls ekki v÷ndu­. N˙ hafa Smugan og R┌V bŠst Ý hˇp ■eirra sem fjalla um mßli­ ßn ■ess a­ hafa fyrir ■vÝ a­ kynna sÚr ■a­ almennilega.


Sigurjˇn - 21/09/12 14:27 #

Allt lÝf ß j÷r­inni er erf­abreytt, sumt hratt og sumt hŠgt.

Ůa­ er erfitt a­ sjß a­ hra­i erf­abreytinga hafi ßhrif ß nedanlega ˙tkomu.

Fˇlk ruglar saman erf­abreytingum og aukaefnum sem blanda­ er Ý matvŠli.

Hvernig dettur einhverjum Ý hug a­ bera saman erf­abreytt korn og ˇerf­abreytt og bŠta svo roundup ˙t Ý korni­. Afhverju settu ■eir ekki bara arsenik Ý korni­. E­a uranium.

Ůakka ykkur fyrir Vantruna.


Kristjßn Kristinsson - 21/09/12 15:20 #

Getur einhver ˙tskřrt fyrir mÚr hvernig erf­abreytt matvŠli eiga a­ geta valdi­ krabbameini fremur en matvŠli sem eru ekki erf­abreytt. Hafa ■eir/■au sem eru ß mˇti er­abreyttum matvŠlum geta­ ˙tskřrt ■etta e­a eru r÷kin bara ■au a­ erf­abreytt matvŠli eru svo af hinu illa a­ ■au valda krabbameini?

Markmi­i­ er a­ reyna a­ koma sÚr Ý gegnum ■essa grein en fljˇtt ß liti­ vir­ist h˙n flokkast undir "Bad science".


ValdÝs - 21/09/12 15:55 #

Er ■a­ rÚtt a­ skordřraeytri sÚ sprauta­ Ý stŠrri sk÷mmtum ß erf­abreyttan mat (■vÝ hann er yfirleitt ■olnari gegn ■vÝ) og ■ar af lei­andi sÚ erf­abreyttur matur lÝklegri til a­ vera l÷­randi Ý eytri?

Ps. Takk fyrir a­ vera eini frÚttami­illinn sem bř­ur upp ß gagnrřna umfj÷llun ß ═slandi.


Fjalar - 21/09/12 16:05 #

Ekki nˇg me­ a­ Šxli og dau­sf÷ll voru ekki Ý neinu samhengi vi­ magni­ sem ■Šr fengu af umrŠddu fˇ­ri. Ůa­ mŠtti einmitt fylgja umrŠ­um og frÚttum a­ rotturnar Ý samanbur­arhˇpnum fengu lÝka illa ˙tlÝtandi Šxli upp til hˇpa. Allt frß 2 og upp Ý 10 rottur fengu Šxli Ý fj÷lm÷rg lÝffŠri. Og a­ lokum eitt smßatri­i: Rottur bor­a ekki, ■Šr Úta.


Matti (me­limur Ý Vantr˙) - 21/09/12 16:20 #

Hva­ ef ■etta eru mj÷g danna­ar rottur? :-)

Takk fyrir ßbendinguna.


Gu­mundur - 21/09/12 16:55 #

Kristjßn:

"Getur einhver ˙tskřrt fyrir mÚr hvernig erf­abreytt matvŠli eiga a­ geta valdi­ krabbameini fremur en matvŠli sem eru ekki erf­abreytt. Hafa ■eir/■au sem eru ß mˇti er­abreyttum matvŠlum geta­ ˙tskřrt ■etta e­a eru r÷kin bara ■au a­ erf­abreytt matvŠli eru svo af hinu illa a­ ■au valda krabbameini?"

Ů˙ gerir ■au mist÷k (eins og andstŠ­ingar "erf­abreyttra matvŠla") a­ lÝta ß erf­abreytt matvŠli sem eitthva­ eitt samfellt fyrirbŠri. Sem ■au eru ekki. Ůau eru bara (alls konar) matvŠli sem hefur veri­ breytt frß upprunalegu ßstandi me­ erf­abreytingum. Reyndar eru jafnvel vÝsindamenn gjarnir ß a­ tala um "erf­abreytt matvŠli" sem eitthva­ samfellt fyrirbŠri (sbr. "Erf­abreytt matvŠli eru hŠttulaus" (http://ruv.is/frett/erfdabreytt-matvaeli-haettulaus) sem er ßkve­in r÷kleysa). Ef matvŠli geta valdi­ krabbameini er vŠntanlega eitthva­ efni Ý matvŠlunum sem hefur ■essi ßhrif. Ůa­ er ekkert sem segir a­ erf­abreytt matvŠli sem slÝk valdi frekar krabbameini en ˇerf­abreytt, en ■a­ er heldur ekkert sem segir a­ ■au valdi sÝ­ur krabbameini. Og af ■vÝ a­ ■eim hefur veri­ breytt frß upprunalegu og ■ekktu formi Ý anna­ form sem er minna ■ekkt, eru fyllilega tilefni til rannsˇkna. Hvert tilvik ■arf einfaldlega a­ rannsaka me­ skřrum og marktŠkum hŠtti. Erf­abreytingar eru Ý sjßlfu sÚr hvorki vondar nÚ gˇ­ar, ■Šr eru einfaldlega lÝffrŠ­ilegt ferli, hvort sem ■a­ er nßtt˙rulegt e­a manngert. ┴hrifin af ■eim geta hins vegar veri­ anna­ hvort gˇ­ e­a slŠm. Ef einhver tekur sig til og erf­abreytir kart÷flum ■annig a­ ■Šr myndi meira sˇlanÝn, er hŠgt a­ segja a­ ßhrifin sÚu ska­leg. Af hverju einhverjum Štti svo a­ detta Ý hug a­ gera ■a­ er svo ÷nnur saga...


Helgi Briem (me­limur Ý Vantr˙) - 21/09/12 20:19 #

Svo er eitt sem er aldrei ofhamra­ ß, rottur af ■essum stofni fß sjßlfkrafa Šxli ef ■Šr Úta of miki­.

Jafnvel ■ˇ athugunin vŠri fullkomin Ý alla sta­i, bendir ■vÝ til ■ess a­ erf­abreytti maÝsinn valdi Šxlunum.

Kannski veldur hann frekar ofßti.

Kannski brag­ast erf­abreytti maÝsinn bara betur.


Helgi Jˇhann Hauksson - 21/09/12 23:36 #

═ grundvallaratri­um eru marka­i eing÷ngu tvennskonar erf­abreyttar jurtir og afur­ir ■eirra. Ů.e. soja e­a maÝs sem řmist er sřtkt me­ geni og ßf÷stum vÝrus-promator til a­ valda sÝframlei­lsu proteins sem skapar ■ol fyrir Reoundup illgresins ey­i Śáe­a sem framlei­ir eigi­ Bt skordřraeitur Ý ÷llum frumum sÝnum.

Eins og marg oft hefur komi­ fram getur a­skotagen eitt og sÚr ekki valdi­ neinu Śáengin lÝfvera virkjar ■a­ e­ framlei­ir neitt eftir ■vÝ. En til a­ komast framhjß ■eirri hindrun splŠsir erf­atŠknin vÝrus-prˇmator vi­ geni­ og sřkir svo stofnfrumur lÝfverunnar me­ ■essari samsettu einingu sem k÷llu­ er plasmÝ­ og apar Ý raun eftir vÝrusum.

Ůessvegna er lÝfveran Ý raun sřkt og heg­ar sÚr eftir ■a­ alltaf sem sj˙k, afkastar minna og ˇvŠntar breytingar ver­a ß henni.

Strax ßri­ 1999 sřndi ┴rpßd Pusztai fram ß a­ erf­abreytt lÝfvera vŠri ÷nnur og ekki s˙ sama og einungis s˙ upphaflega a­ vibŠttu vŠnta prˇteini splŠsigensins. Hann sřndi fram ß mikinn og alvarlegan ska­a ß rottum sem fˇ­r­ar voru ß erfa­breyttum kart÷flum. Hann Šstti mj÷g alvarlegri ˇfrŠgingaher­fer fyrir viki­ og grein hans var yfirfarin af 6 ritrřnum Ý sta­ venjulegra 2ja fyrir birtingu Ý Lancet ßri­ 1999.

═ kringum 2004 uppg÷tvu­u menn svo a­ hvert gen střrir fleiri en einni ger­ prˇteins og reyndar a­ Ý hverri lÝfveru eru til muna fŠrri ger­ir gena en prˇteina.

┴hyggjur manna eru ■vÝ EKKI ■Šr a­ DNA sÚ hŠttulegt ■vÝ allir upplřstir gagnrřnendur GMO vita a­ eitt og sÚr ver­ur a­skota gen ekki virkja­, hvorki Ý erf­abreyttri lÝfveru e­a ÷­rum lÝfverum, heldur a­ til a­ virkja og valda sÝframlei­slu eftir ■vÝ Ś algerlega ˇhß­ ■÷rfum lÝfverunnar sjßlfrar Ś er me­ erfa­breytingu splŠst vi­ geni­ vÝrus-prˇmator sem veldur sÝframlei­slu eftir geninu og skapar nřja sjßlfbŠra einingu plasmÝ­ sem ekki ■arf a­ bř­a ■ess a­ lÝfveran ßkve­i a­ virkja geni­ heldur fer strax Ý gang.

Ůessa samsettu heilu og sjßlfbŠru einingu gens og vÝrus-prˇmator og fl., e­a palsmi­, hefur veri­ sřnt fram ß a­ t.d. saurgerlar geti teki­ upp Ý ■÷rmum og hafi­ framlei­slu eftir forskrift gensnis me­ a­sto­ vÝrus-prˇmatorsins Śá■.e. plasmÝ­ einingin virkar eins og vÝrus-smit.

Ůß er heldur ekki kanna­ hverjar a­rar og ˇvŠntar afur­ir myndast ■ˇ vita­ sÚ til ■ess a­ alvarlega heilsu-ska­andi ferlar hafa veri­ Ý gangi t.d. samkvŠmt ┴rpßd Pusztai 1999 og miki­ fleiri.

Ůa­ mß t.d. sjß Ý ■essari klukkutÝma l÷ngu video mynd sem ver­ur Ý forsřningu Ý nokkra daga enn ß netinu: http://geneticroulettemovie.com/


MargrÚt Hafsteinsdˇttir - 22/09/12 02:31 #

╔g held a­ mj÷g margt fˇlk almennt sÚ or­i­ ■reytt ß matvŠlai­na­inum sem slÝkum og ÷llum ■essum vondu matvŠlum, drasli og rusli sem okkur er bo­i­ upp ß og okkur talin tr˙ um a­ sÚ allt Ý lagi me­. Ůegar ma­ur fer a­ tileinka sÚr a­ lesa um innihald Ý matv÷rum, ■ß renna ß mann tvŠr grÝmur, ■egar allt Ý einu kj÷tbollur eru komnar me­ langan lista af aukaefnum, sem margir hafa ekki hugmynd um hver eru. Hvers vegna ■arf endilega a­ setja allt ■etta drasl Ý matvŠli? Af hverju getur ma­ur ekki bara fari­ ˙t Ý b˙­, keypt Ý matinn og veri­ ÷ruggur um ■a­ a­ ■a­ sÚ allt Ý lagi me­ matvŠlin sem er veri­ a­ kaupa? Hvers vegna er sem dŠmi kj÷t oft og tÝ­um ekki lengur 100% kj÷t? Hvers vegna er b˙i­ a­ bŠta sykri Ý svona margar v÷rur sem dŠmi? Hvers vegna allt ■etta fikt Ý nßtt˙rinni lÝka? Erf­abreytingar og aukaefni va­andi yfir allt? Hvers vegna allur ■essi fßrßnlegi i­na­ur Ý kringum matvŠli?

═ dag er flest fˇlk ekki me­ sÝna eigin matjurtagar­a, en ■a­ vŠri samt lang best, svo fˇlk viti n˙ nßkvŠmlega hva­ ■a­ er a­ Úta, a­ ■a­ rŠkta­i einhver matvŠli Ý ■essum g÷r­um sÝnum, sem eru fullir af skrauti. Vi­ getum svo vel bjarga­ okkur me­ řmislegt sjßlf, en erum hŠtt ■vÝ af ■vÝ a­ matvŠlai­na­urinn er or­inn svo valdamikill og hrikalega stˇr ß heimsvÝsu, a­ vi­ erum or­in viljalaus verkfŠri hans ß margan hßtt. MatvŠlai­na­urinn er or­inn allt of valdamikill og kŠrulaus. Ůa­ vita ■a­ allir sem vilja vita ■a­ og opna augun a­ stˇr hluti ■eirra vara sem hann framlei­ir er bara drasl og alls ekki gott fyrir okkur. Ůegar i­na­ur ver­ur svona valdamikill, ■ß hefur hann lÝka efni ß rannsˇknum, sem vinna a­ ■vÝ leynt og ljˇst a­ verja drulluna og fikti­ sem ■ar vi­gengst og reyna a­ klekkja ß fˇlki sem vill bara a­ vi­ fßum almennileg og heilbrig­ matvŠli.

Hvort sem ■a­ er hŠgt e­a ekki a­ benda ß villur Ý rannsˇkninni ß rottunum og var­andi erfa­breytingar Ý matvŠlum og skordřraeitur, ■ß ■arf virkilega a­ taka ■ennan i­na­ Ý gegn og herja ß hann af ÷llu afli til a­ fˇlki megi farnast vel. ╔g sÚ bara akk˙rat ekkert a­ ■vÝ og Ý ■essu tilefni mß fˇlk lÝka tala af tilfinningu. Ůa­ geta ekki allir veri­ me­ nefi­ ni­ri Ý rannsˇknum alla daga, heldur lŠtur ■a­ tilfinninguna rß­a ß stundum, ■egar veri­ er a­ halda ■vÝ fram a­ ■a­ sÚ allt Ý lagi me­ skordřraeitur Ý matvŠlum sem dŠmi! Hvernig getur bara veri­ Ý lagi me­ skordřraeitur Ý matvŠlum??? Ůegar oftar en ekki matvŠlin eru ˙­u­ me­ eitrinu ver­a ■eir sem sjß um ■a­ a­ vera Ý hlÝf­arfatna­i og me­ s˙refnigrÝmur!

Fyrir ca. 10 ßrum var fjalla­ um ß RUV um stˇra og vi­mikla rannsˇkn, sem var sŠnsk a­ mig minnir, var­andi hvÝtblŠ­i Ý ungb÷rnum. Ni­ursta­a rannsˇknarinnar var a­ a­alßstŠ­an vŠri "skordřraeitur Ý matvŠlum, sem mˇ­irin neytti ß me­g÷ngu". Ůessi rannsˇkn vir­ist hafa veri­ ■÷ggu­ ni­ur, enda er enn■ß veri­ a­ bjˇ­a fˇlk upp ß matvŠli me­ skordřraeitri.

MÚr finnst bara a­ allir sem eitthva­ vit hafa Ý kollinum Šttu a­ rß­ast gegn ■essum risa matvŠlafyrirtŠkjum, sem vilja s÷lsa allt undir sig og hafa vÝ­a um heim hraki­ smßbŠndur frß bŠjum sÝnum og hafa s÷lsa­ undir sig l÷nd vÝ­a til a­ rŠkta korn, grŠnmeti og ßvexti ß sem hagstŠ­astan og ar­vŠnastan hßtt fyrir ■au sjßlf. Og Ý krafti valdsins gert hrikalega hluti ß kostna­ fˇlks vÝ­a um heim. Hva­ Štli stˇr hluti af eiturframlei­slu heimsins, sÚ Ý eigu risa matvŠlaframlei­enda?

Tˇbaksi­na­urinn er slŠmur, en matvŠlai­na­urinn er enn verri. Fyrir utan ■ß a­ila sem eru a­ reyna a­ stu­la a­ ■vÝ a­ bŠta hann og bjˇ­a gˇ­ar og heilnŠmar v÷rur, sem eru ekki fullar af drasli.

Hvers vegna allt ■etta krabbamein sem herjar ß fˇlk, ungb÷rn og litla krakka? Ůetta er bara ÷murlegt! Ůrßtt fyrir a­ vi­ lifum lengur, ■ß sÚrstaklega Ý svok÷llu­um velfer­arrÝkjum, vir­umst vi­ samt alltaf vera a­ ver­a veikari. Ůurfum a­ okkur er talin tr˙ um fleiri og fleiri bˇlusetningar, sem eru or­ar mj÷g umdeildar. Svo eigum vi­ alltaf a­ ■akka ■a­ a­ vi­ lifum lengur aukinni heilsugŠslu og velfer­, ■egar vi­ a­ talsver­u leyti getum ■akka­ ■vÝ auknu hreinlŠti.

╔g ß vinkonu sem er hßttsettur lŠknir ß sj˙krah˙si erlendis, og h˙n sag­i mÚr a­ ■egar er ger­ herfer­ ß sj˙krah˙sinu og fˇlk hvatt til a­ ■vo vel hendur og stunda almennt hreinlŠti fram yfir ■a­ sem ■a­ er vant ■ß ver­ur alltaf miklu minna um hvers konar smit. Ůessar herfer­ir eru oft ger­ar ß sj˙krah˙sum ■egar flensur eru Ý gangi. Ůessi kona sem er me­ tvŠr doktorsgrß­ur er ekki hlynnt flensu bˇlusetningum sem dŠmi.

Svona vŠri lengi hŠgt a­ skrifa ßfram en Úg lŠt ■etta nŠgja a­ sinni :)


Lßrus Vi­ar (me­limur Ý Vantr˙) - 22/09/12 05:42 #

Ůrßtt fyrir a­ vi­ lifum lengur, ■ß sÚrstaklega Ý svok÷llu­um velfer­arrÝkjum, vir­umst vi­ samt alltaf vera a­ ver­a veikari.

Ůetta er ekki rÚtt, ef ═sland er teki­ sem dŠmi hefur heilsufar almennings aldrei veri­ betra m.a. vegna bˇlusetninga.

Annars var­andi ■essa "rannsˇkn" ■ß finnst mÚr bor­leggjandi a­ me­ ■vÝ a­ velja ■ennan rottustofn hafi rannsakandinn haft ■a­ fyrir augum a­ geta sent ˙t krassandi fyrirsagnir til fj÷lmi­la. "Rottur sem ßtu erf­abreyttan maÝs fengu krabbamein!!!" o.s.frv.

Aldrei mß vanmeta ˇhei­arleika ■essa hyskis.


Helgi Jˇhann Hauksson - 22/09/12 11:18 #

Lßrus Vi­ar, mÚr hinsvegar finnst augljˇst a­ rannsakandinn hafi me­ vali ■essa rottustofns einfaldelga veri­ a­ kanna hvort ■essi efni ykju ß hŠttu ß krabbameinum ■ar sem h˙n vŠri fyrir.

Fyrri rannsˇknir hafa bent til ■ess a­ ■essar megin lÝnur erf­abreyttra matvŠla sem eru nŠr einar ß neytendamarka­i ■.e. maÝs og soyja breytt til a­ annarsvegar a­ ■ola Roundup og hinsvegar til a­ framlei­a sjßlft Ý ÷llum frumum sÝnum Bt skordřraeitur (e­a hvorttveggja) Śáog afur­ir ■eirra Śávaldi nřrnarskemmdum, lifrarskemmdum, vansk÷pun milli kynslˇ­a dřra sem eru fˇ­ru­ ß ■eim, hŠgi v÷xt og valdi offitu svo ■a­ helst sÚ nefnt Śáen menn hafi ekki sÚrstaklega haft tilefni til e­a lßti­ Ý ljˇs ßhyggjur af myndun krabbameina vegna ■eirra, ■etta er ■vÝ nřtt a­ ■vÝleiti. Mß vera a­ tilraunin sřni ekki fram ß a­ Roundup■olinn erf­abreyttur maÝs valdi krabbameinum einn og sÚr en berlega eykur hann krabbameinin og gerir lÝkama rottanna erfi­ara um a­ vinna sjßlfar bug ß ■eim ß frumstigi svo ■au ver­a fleiri og verri og myndast hjß fleiri rottum en annars Śá■ar sem hŠtta er ß ■eim. Ůetta skiptir au­vita­ lÝka miklu mßli ■ar sem vi­ vitum a­ ÷nnur megin ors÷k krabbameina er me­fŠddur veikleiki en hin er umhverfisßhrif og fŠ­a.

┴rpßd Pusztai sřndi fram ß ■a­ strax 1999 (birt Ý Lancet 1999, eftir yfirfer­ 6 ritrřna Ý sta­ venjulega 2ja) a­ erfa­breyttar kart÷flur voru ekki bara summa ■eirrar orginal og hins vŠnta prˇteins af splŠsigeninu Śáog me­ tilraun hans ß rottum kom hi­ sama fram og sÝ­ar Ý R˙sslandi og n˙ hÚr a­ erf­abreytta jurtin reyndist rottunum stˇr hŠttuleg og flestar ■eirra drßpust.

Allt var­ vitlaust og feikna ˇrfŠgingarherfer­ fˇr af sta­ gegn ┴rpßd Pusztai Śáhann var sviptur ÷llu, starfi sÝnu og sŠmd og sett l÷gbann ß a­ hann greindi frß rannsˇkninni sem fˇr fram vi­ eina helstu rannsˇknast÷­ breska rÝkisins The Rowett Research Institute Ý AberdÝn Ý Skotlandi ■ar sem hann haf­i starfa­ Ý 36 ßr. Seinna fÚkk hann banninu hnekkt en ekki starf sitt.

Kart÷flurnar hurfu hinsvegar hljˇ­alust af marka­i ßn ■ess a­ neinn vi­urkenndi a­ neitt vŠri a­ ■eim og ßn ■ess a­ neytendur fengju tŠkifŠri til a­ hafna ■eim (allt ˇmerkt). Ůa­ ger­ist lÝka me­ tˇmatana sem voru fyrstu erfa­breyttu neytendav÷runar, ■eir hurfu fljˇtt aftur hljˇ­alaust af marka­i og ßn ■ess a­ greint hafi veri­ frß ■vÝ hversvegna h÷fundurinn og framlei­andinn hŠtti a­ leita ar­s af uppfinningu sinni og framlei­lsu. Samt tala Ýslenskir vÝsindamenn hÚr eins og ■eir hafi ekki hugmyndum ■etta og haldi a­ erfa­breyttir tˇmatar sÚu enn ß neytendamarka­i.


Helgi Jˇhann Hauksson - 22/09/12 11:27 #

Lßrus Vi­ar (me­limur Ý Vantr˙) - 22/09/12 05:42 # Ů˙ leyfir ■Úr a­ kalla gagnrřnendur erf­abreyttra matvŠla hyski. ╔g vil benda ■Úr ß a­ ■a­ fˇlk stofnar st÷rfum sÝnum og sŠmd Ý stˇr hŠttu fyrir ekket nema ■a­ sem ■a­ telur sannleikann Śáhinsvegar standa a­ baki erfa­tŠkninni trilljˇna dollara hagsmunir ■ar sem ekki einungis ■essi vi­skipti Monsanto eru Ý h˙fi heldur ßform Monsanto um a­ geta krafsit h÷fundalauna af rŠktun alls matarkorns Ý heiminum Śáog ■vÝ haft tekjur af og stjˇrn ß allri matvŠlaframlei­lsu heims Ś allssta­ar. A­eins talsmenn erf­atŠkninnar geta veri­ kn˙nir ßfram af grŠ­gi og feikna peningahagsmunum og annarlegum hv÷tum sem byggja ß ■vÝ a­ bŠ­i neytendur og stjˇrnv÷ld kaupi ßfram mßlflutning ■eirra um ÷ryggi og ska­leysi erf­abreyttra matvŠla Śáßn rannsˇkna og ßn ■ess a­ ■eir sjßlfir endurtaki a­ eigin frumkvŠ­i rannsˇknir eins og ■essa og rannsˇkn ┴rpßd Pusztai og sanni ska­leysi­. ŚáEf ■˙ vilt finna hyski ■ß er til muna vŠnlegra a­ leita ■ess ■ar.


Bjarki - 22/09/12 12:34 #

Takk fyrir gˇ­a og řtarlega grein, Úg er mj÷g ■akklßtur fyrir framtaki­. Greinar sem ■essi eru samt dŠmdar til a­ vera lesnar af mj÷g takm÷rku­um hˇpi. Hvernig vŠri a­ gera vanda­a ˙tdrŠtti af ■essum greinum og reyna a­ fß ■ß birta Ý fj÷lmi­lum (hŠgara sagt en gert, Úg veit!). Ůetta myndi samt auka til muna ßhrif (impact) greinanna ykkar.

Takk aftur!


Bjarki - 22/09/12 12:42 #

A­eins meira um sama mßl. Best vŠri nßtt˙ruega a­ fß fastan pistil ß vÝsi e­a mbl. Etv vŠri hŠgt a­ fß ■a­ Ý gegn me­ ■vÝ a­ h÷f­a til (a­ vÝsu oft veiks) vilja sumra ritstjˇrna til a­ bjˇ­a upp ß vanda­an og upplřstan frÚttaflutning.


MargrÚt Hafsteinsdˇttir - 23/09/12 00:46 #

Lßrus...... heilsufar almennings aldrei veri­ betra? Allskonar sj˙kdˇmar, krankleikar og vandamßl a­ hrjß fˇlk.

╔g sty­ alla sem vilja vinna a­ nßtt˙ruvernd og almennu heilbrig­i, og fˇlk getur lÝka bara nota­ skynsemina.


Arnar Sigur­ur (me­limur Ý Vantr˙) - 23/09/12 10:27 #

MargrÚt, hvernig vŠri a­ benda ß eitthver g÷gn mßli ■Ýnu til stu­nings. Ef ■˙ Štlar a­ vera ˇsammßla sta­hŠfingu Lßrusar ■ar a­ segja.


Gu­mundur Gu­mundsson - 23/09/12 22:28 #

Fyrir leikmann eru ■etta afar frˇ­leg sko­anaskipti. MÚr finnst Erna Magn˙sdˇttir fara langt me­ a­ afgrei­a greinina margumt÷lu­u og af frÚttum a­ dŠma er h˙n ekki eini vÝsindama­urinn sem er ˇsßttur vi­ skrifin. Ůrßtt fyrir ■a­ hafa hvorki erf­abreyttur maÝs nÚ Roundup fengi­ heilnŠmisskÝrteini. Í­ru nŠr. ŮvÝ ■ˇtt margt bendir til ■ess a­ erf­abreytt korn sÚ ska­laust ■eim sem neytir er hitt ˇumdeilt a­ ■a­ fŠrir fßeinum risafyrirtŠkjum geypilegt vald sem mannkyninu ÷llu gŠti or­i­ bumbult af.

Pl÷ntuerf­afrŠ­ingum hŠttir til a­ einblÝna ß tŠknileg atri­i en horfa algj÷rlega framhjß ■eim hrikalegu pˇlitÝsku aflei­ingum sem erf­abreyttar landb˙na­arafur­ir kunna a­ hafa Ý f÷r me­ sÚr. Ůeim er kannski vorkunn. PˇlÝtÝk er ekki ■eirra svi­ og kannski ekki heldur landb˙na­ur, hva­ ■ß samfÚlagslegar aflei­ingar einokunar Ý rŠktun ■eirra afur­a sem fimm ■˙sund milljar­ar manna ■urfa a­ geta gengi­ a­ Ý nŠgu magni ß vi­rß­anlegu ver­i. JafnvŠgi frambo­s og eftirspurnar me­ korn er mj÷g vi­kvŠmt. Uppskerubrestur ß hveiti Ý ┌kranÝu veldur hungursney­ Ý AfrÝku.

Nřting erf­abreyttra lÝfvera er skilyrt af einkarÚtti risafyrirtŠkja sem beita fyrir sig her lagasnßpa til a­ verja eign sÝna. Af mikilli h÷rku eru bŠndur ■vinga­ir til vi­skipta e­a Ý gjald■rot a­ ÷­rum kosti, ekki a­eins Ý ■ri­ja heiminum, heldur lÝka ß vesturl÷ndum, Ý BandarÝkjunum og Kanada. Ůessi fyrirtŠki hugsa a­eins um grˇ­a og me­ einokun ß sß­korni eru ■au komin me­ afar ar­sama form˙lu. Ef s˙ ■rˇun er ekki st÷­vu­ er framtÝ­ akuryrkju Ý mikilli ˇvissu og ■ß um lei­ framtÝ­ ■eirra sem h˙n ■arf a­ brau­fŠ­a. Viljum vi­ lßta matbj÷rg mannkynsins Ý hendurnar ß Jˇnum ┴sgeirum heimsins?


Erna Magn˙sdˇttir (me­limur Ý Vantr˙) - 23/09/12 23:53 #

Gu­mundur, Úg er alveg sammßla ■Úr, pˇlitÝkin sem tengist ■essari tŠkni er umrŠ­a ˙t af fyrir sig.

MÚr finnst vera ßbyrg­arhlutur fyrir sÚrfrŠ­inga a­ tjß sig um vÝsindahlutann, ■annig a­ umrŠ­an um hann byggist ß sta­reyndum.

Ůa­ vill brenna vi­ Ý ■essari umrŠ­u a­ fˇlk blandi saman ÷llu Ý einn graut, tilfinningum, pˇlitÝk og svo vÝsindunum. Ef fˇlk Ý minni st÷­u leggur sig fram vi­ a­ taka ■ßtt Ý umrŠ­unni ß vÝsindalegum forsendum, ■ß hlřtur ■a­ a­ stu­la a­ upplřstari umrŠ­u um mßli­.

╔g einblÝni einmitt ß tŠknileg atri­i ■vÝ a­ Úg hef ■jßlfun til a­ skilja ■au. Ůa­ er mitt framlag Ý umrŠ­una.


Diddi - 24/09/12 08:34 #

Ůa­ er au­velt a­ efast... og a­ sjßlfs÷g­u er ■a­ af hinu gˇ­a.

١ mß taka fram a­ ■rßtt fyrir alla vankanta ■essarar rannsˇknar, ■ß er ■etta engu a­ sÝ­ur ein umfangsmesta og vissulega lengsta rannsˇkn af ■essu tagi; a­rar rannsˇknir hafa ekki dekka­ meira en 3 mßnu­i og einungis uppfyllt ■Šr lßgmarkskr÷fur sem i­na­urinn er skikka­ur til a­ uppfylla. Og i­na­urinn ß bak vi­ erf­abreyttar afur­ir eru Ý raun s÷mu a­ilarnir og hafa sta­i­ ß bak vi­ flestar ■Šr rannsˇknir sem a­ GMO sn˙a. Conflict of interest?

Ůa­ er řmislegt mj÷g athugavert vi­ notkun erf­abreyttra lÝfvera vi­ matvŠli, hvort sem a­ ■essari rannsˇkn hÚr er flagga­ sem heil÷gum sannleik e­a blßtt ßfram kjaftŠ­i. Sem dŠmi mß nefna hi­ lagalega einrß­sumhverfi sem a­ fyrirtŠki ß bor­ vi­ Monsanto hafa ■vinga­ Ý gegn. Ůannig er ßkve­i­ gen teki­ ˙r einu dřrarÝki, splŠst yfir Ý pl÷ntuna sem ß a­ rŠkta og presto; Monsanto hefur einkarÚtt ß ■essu geni... ■eir "eiga lÝfi­" sem geni­ "■eirra" er Ý og hafa ■vÝ teki­ mestallt vald ˙r h÷ndum ■eirra bŠnda sem rŠkta fyrir ■ß. Fj÷lm÷rg tilfelli ■ekkjast ■ar sem ˇheppnir bŠndur hafa fengi­ frjˇkorn erf­abreyttra tegunda innß sitt land og Ý kj÷lfari­ lent Ý lagalegu strÝ­i vi­ (td.) Monsanto, ■ar sem Monsanto hefur yfirleitt lokaor­i­ - hjßlpar a­ hafa her af l÷gfrŠ­ingum.

Vel Štti a­ nŠgja a­ kynna sÚr hina stˇrfelldu ˇßnŠgju bŠnda Ý m.a. Indlandi og BandarÝkjunum; tvŠr ■jˇ­ir ■ar sem rŠktun erf­abreyttra lÝfvera hefur veri­ talsver­.

Ůannig a­ ß­ur en fˇlk efast um "samsŠri­", ■ß mß kynna sÚr mßlin af alv÷ru. ╔g er ekki a­ segja a­ neinn hÚr eigi a­ taka mig ß or­inu; kynni­ ykkur einfaldlega mßli­ til fullnustu; ■a­ snertir okkur ÷ll.


Erna Magn˙sdˇttir (me­limur Ý Vantr˙) - 24/09/12 09:00 #

Diddi, ■essi rannsˇkn er einmitt ekki vi­amikil af ■vÝ a­ stŠr­ rannsˇknar ßkvar­ast Ý raun af samanbur­arhˇpnum, sem hÚr voru 2x10 rottur. ╔g myndi segja a­ ■a­ vŠri lÝtil rannsˇkn og efast um a­ allar a­rar rannsˇknir hafi veri­ minni en ■a­.

Mig langar lÝka a­ Ýtreka a­ ■a­ mß ekki rugla saman tŠknilegu atri­unum ß bak vi­ erf­abreytingar og svo ßhrif ■eirra ß lÝfverur ß annan veginn og svo pˇlitÝkinni ß hinn veginn. Ůa­ sem skemmir alla umrŠ­u um erf­abreytingar er a­ fˇlk grautar ■essu saman Ý eitt.


Diddi - 25/09/12 08:21 #

En getum vi­ ■ˇ ekki veri­ sammßla um ■a­, Erna, a­ 2 ßra rannsˇkn tekin af ˇhß­um a­ila hljˇti a­ vera ßrei­anlegri en 3 mßna­a rannsˇkn sjßlfra framlei­andanna? Ađ sjßlfs÷g­u er hŠgt a­ gera ■a­ sem ■eir kalla "manufacture results", ■eas, tryggja a­ rammi rannsˇknarinnar gefi ßkve­nar ni­urst÷­ur yfir a­rar. En aftur, ■ß er Ý raun vafasamara a­ treysta ni­urst÷­um sjßlfra framlei­andanna frekar en 3ja a­ila af s÷mu ßstŠ­u.

Hvar liggja hagsmunirnir og hagsmunaßrekstrarnir Ý ■essari umrŠ­u? Og etv ■a­ mikilvŠgasta; hvar liggur SÍNNUNARBYRđIN, hugtak sem ■i­ hÚr hjß vantr˙ Šttu­ vel a­ ■ekkja? Er ■a­ neytendans a­ sanna ska­semi v÷runnar? E­a er ■a­ i­na­arins a­ virkilega sřna fram ß ska­leysi v÷runnar?

Ůa­ er margt Ý křrhaus erf­abreyttra matvŠla og Ý raun matvŠla almennt. ١ er řmislegt sem a­ r÷krÚtt bendir til ■ess a­ erf­abreyttar afur­ir sÚu vafasamar... erf­abreytitŠknin sjßlf. Sko­um mßli­ svona; byrja­ var a­ splŠsa genum vel ß­ur en td mennska genarˇfi­ haf­i veri­ greint. Enn Ý dag er heill risahellingur ˇlŠr­ur um gen og erf­ir... a­ ganga ˙t frß ■vÝ a­ vÝsindaleg ■ekking Ý dag sÚ (Ý fyrsta sinn Ý s÷gunni) "fullklßru­" er grÝ­arlegur van■roski og ■ekkingarfrŠ­ilegur misskilningur.

Og hva­ var­ar pˇlÝtÝkina; h˙n sannar oft řmislegt sem a­ ekki ver­ur sřnt fram ß Ý rannsˇknum. E­a afhverju berjast Monsanto og fÚlagar ß hŠl og hnakka gegn ■vÝ a­ erf­abreyttar afur­ir sÚu annarsvegar merktar Ý innihaldslřsingu og hinsvegar a­ ˇerf­abreyttar afur­ir/v÷rur fßi merkinguna "GMO free"?

PˇlÝtÝskar a­ger­ir geta ■annig sřnt fram ß hagsmunamßlin, sem aftur geta varpa­ ljˇsi ß gŠ­i ■essarar ßkve­nu v÷ru.

╔g er mikill a­dßandi vÝsinda og ■ekkingar... Úg er td sannfŠr­ur um a­ engin tŠkni sÚ verri en hva­ anna­ verkfŠri; hamar mß td nota til a­ byggja h˙s... e­a til a­ rÝfa ni­ur h˙s, jafnvel myr­a mann ef ■vÝ vŠri a­ skipta.


Matti (me­limur Ý Vantr˙) - 25/09/12 08:45 #

2 ßra rannsˇkn tekin af ˇhß­um a­ila hljˇti a­ vera ßrei­anlegri en 3 mßna­a rannsˇkn sjßlfra framlei­andanna?

  1. Er ■etta ˇhß­ur a­ili?
  2. Eru allar a­rar rannsˇknir kosta­ar e­a framkvŠmdar af framei­endum?
  3. Skiptir ekki meira mßli hvernig rannsˇknir eru framkvŠmdar heldur en hver framkvŠmir ■Šr?

Ůa­ er vandamßl ■egar hagsmunaa­ilar framkvŠma lÚlegar rannsˇknir e­a fela rannsˇknir sem henta ekki hagsmunum ■eirra. Ůa­ vandamßl leysum vi­ ekki me­ lÚlegum rannsˇknum sem t.d. hafa of litla samanbur­arhˇpa. Vi­ leysum ■a­ me­ v÷ndu­um rannsˇknum.

byrja­ var a­ splŠsa genum vel ß­ur en td mennska genarˇfi­ haf­i veri­ greint.

Og? Vi­ innbyr­um ekki genin sem vi­ bor­um. Ůa­ er algj÷rt lykilatri­i.


Erna Magn˙sdˇttir (me­limur Ý Vantr˙) - 25/09/12 09:14 #

Ůa­ skemmtilega vi­ ■essa rannsˇkn er a­ h˙n er svo illa unnin a­ h˙n er ekki ßrei­anleg ß neinn hßtt. ┌tkoman er n˙ll-˙tkoma eins og vi­ segjum oft Ý vÝsindunum, ■a­ eina sem hŠgt er a­ segja er a­ ■a­ var ekki hŠgt a­ greina marktŠkan mun ß Šxlismyndun Ý rottum sem fengu erf­abŠtt fˇ­ur me­ e­a ßn illgresisey­i og vi­mi­unarhˇp.

Ůa­ skiptir engu mßli hver ger­i rannsˇknina, heldur hva­ g÷gnin sřna. ═ ■essu tilviki sřna g÷gnin a­ ■a­ voru ekki sko­a­ar nˇgu margar rottur til a­ draga neina ßlyktun af g÷gnunum.


Diddi - 25/09/12 10:07 #

(FRH) og Erna, me­ hina (van)heil÷gu ■renningu tŠknilegra atri­a, ßhrifa ß lÝfverur og pˇlÝtÝk ■ß hef Úg ■etta a­ segja; ١ a­ okkur finnist oft vo­a ■Šgilegt og snyrtilegt a­ skipta mßlum (■essu sem og ÷­ru) Ý skřrt afmarka­a flokka, ■ß er ■a­ ekki endilega praktÝskt Ý raun.

١ myndi Úg td. flokka tŠknilegu atri­in og ßhrif ß lÝfverur saman, taka svo pˇlÝtÝkina eins og h˙n kemur fyrir og bŠta vi­ ÷­ru mikilvŠgu atri­i; marka­sßhrifum. Ůessi ■renning er mikilvŠg Ý heild sinni og hver ■ßttur hefur ßhrif ß hinn. Hver ßkve­ur hva­ er ÷ruggt fyrir marka­inn, vÝsindamenn? Hver ßkve­ur Ý hva­ rannsˇknarfjßrmagn fer... vÝsindamenn?? Hver ßkve­ur hva­a tegundir i­na­ar fß styrki/skattaafslŠtti... vÝsindamenn??? Hver břr til regluverk, lagalegt umhverfi og hver hefur afgerandi samfÚlagsleg ßhrif ß ■eim forsendum... vÝsindamenn????

ŮvÝ mi­ur, ■ß lifum vi­ Ý heimi ■ar sem ˇvÝsindalega ■enkjandi fˇlk hefur afskaplega miki­ me­ afdrif vÝsinda a­ segja, ■mt. afur­ir vÝsindalegra uppg÷tvana. ŮvÝ hefur ■a­ ekkert uppß sig a­ vera a­ a­skilja umrŠ­una, ■vÝ Ý raunveruleikanum er ■etta meira samantvinna­ heldur en ekki.


Diddi - 25/09/12 11:20 #

JŠja Erna, ■a­ er sannleiksgildi Ý ■vÝ a­ vi­mi­unarhˇpurinn sÚ of lÝtill, hann Štti Ý raun a­ vera 50/50 ß mˇti tilraunahˇpnum, ■vÝ er Úg sammßla. Hinsvegar er almennt mikill skortur ß ßrei­anlegum rannsˇknum ß aflei­ingum erf­abreytinga ß pl÷nturnar sem og lÝfverurnar sem neyta ■essara plantna (vi­, b˙fÚna­ur, skordřraflˇra, fuglar og anna­ villt). Ůessi 200 rottu rannsˇkn vŠri ■vÝ lÝklega aldrei afgerandi (frekar en nokkrar a­rar rannsˇknir fram til dagsins Ý dag ß ■essu mßli), en gefa ■ˇ til kynna a­ grÝ­arleg ■÷rf er fyrir frekari, řtarlegri rannsˇknir.

╔g er talsma­ur efans, en Úg vil meina a­ efanum eigi ekki a­ beita sÚrtŠkt. A­ sjßlfs÷g­u ■jßumst vi­ lÝklega ÷ll af einhverjum "confirmation bias", en ma­ur ■arf Ý ■a­ minnsta a­ gera sÚr einhverja grein fyrir ■vÝ. Ůa­ a­ efast um efasemdir fˇlks ß ßgŠti erf­abreyttra lÝfvera er a­ mÝnu mati ˇr÷krÚttara en efinn ß ßgŠti ■ess erf­abreytta.

Taka mß lÝka fram, a­ erf­abreytingar sem eiga sÚr sta­ Ý gegnum tÝma, skv nßtt˙ruvali/kynbˇtum er ekki sambŠrilegur og ■essi tegund genasplŠsinga; upp koma samsetningar sem aldrei myndu gerast Ý nßtt˙runni.

═ ÷llu falli... ■egar kemur a­ ÷ryggi matvŠla, Štti var˙­arreglan a­ gilda; nř/ˇ■ekkt efni Štti ekki a­ vera hleypt inn Ý hina mennsku fŠ­uke­ju eftir skitna 3. mßna­a rannsˇkn, sem haldi­ er ˙t af ■eim sem kynnir v÷runa til leiks. VŠri kannski rÚttlŠtanlegt ef a­ hi­ nřja efni kŠmi inn ß nokkurs konar "skilor­i" til nokkurra ßra.

Enn fremur; ef vi­ sty­jum notkun erf­abreyttra lÝfvera Ý matvŠlum, ■ß erum vi­ ˇhjßkvŠmilega a­ sty­ja ■au stˇrfyrirtŠki sem n˙ eru gj÷rsamlega marka­srß­andi (t.a.m. Monsanto) og alla ■eirra marka­s- og fyrirtŠkjapˇlÝtÝk. Hvort sem ma­ur er me­ e­a ß mˇti vÝsindunum, ■ß Štti ■eirra a­fer­afrŠ­i a­ sŠra velsŠmiskennd flestra sem hana sko­a.

Og dettum ekki Ý "fallacy of fallacy" ■eas, einfaldlega vegna ■ess a­ margir eru miklir andˇfsmenn erf­abreyttra lÝfvera ßn nokkurra haldbŠrra raka e­a gildra ßstŠ­a, ■ß ■ř­ir ■a­ ekki a­ erf­abreyttar lÝfverur og allt sem ■eim fylgir sÚ fullkomlega ska­laust og alltÝlagi; a­ engin haldbŠr r÷k sÚu til gegn ■eim.


Sveinn ١rhallsson - 01/10/12 22:23 #

@Diddi

Ůa­ a­ efast um efasemdir fˇlks ß ßgŠti erf­abreyttra lÝfvera er a­ mÝnu mati ˇr÷krÚttara en efinn ß ßgŠti ■ess erf­abreytta.

Ůa­ fer algj÷rlega eftir ■vÝ ß hverju efasemdirnar byggja. Langflest fˇlk sem efast um ßgŠti erf­abreyttra matvŠla, svo pent sÚ til or­a teki­, byggir efasemdir sÝnar ß bulli sem hefur litla ef einhverja sto­ Ý raunveruleikanum. Bulli eins og illa unnum rannsˇknum, samsŠriskenningum og ßrˇ­ri frß a­ilum sem hagnast grÝ­arlega ß rŠktun og s÷lu svokalla­ra "lÝfrŠnna" afur­a.

Taka mß lÝka fram, a­ erf­abreytingar sem eiga sÚr sta­ Ý gegnum tÝma, skv nßtt˙ruvali/kynbˇtum er ekki sambŠrilegur og ■essi tegund genasplŠsinga; upp koma samsetningar sem aldrei myndu gerast Ý nßtt˙runni.

Ůetta er fullyr­ing ßn r÷kstu­nings. Ů˙ ver­ur a­ ˙tskřra Ý hverju ■essi meinti munur felst, ■ß Ý ÷­ru en "ma­urinn gerir ■etta en nßtt˙ran gerir hitt". Er einhver EđLISmunur ß ■essu tvennu? Er einhver EđLISmunur ß geni sem kˇ­ar fyrir myndun ins˙lÝns/x, og hef­i lÝkast til ekki or­i­ rß­andi Ý stofni lÝfveru Ý nßtt˙runni ■ar sem ■a­ hagnast lÝfverunni takmarka­, og geni sem komi­ er til af nßtt˙rulegum s÷kum? Ef svo er, hver er hann. Ef ekki ■ß er ■etta rakalaus fullyr­ing.

Og dettum ekki Ý "fallacy of fallacy" ■eas, einfaldlega vegna ■ess a­ margir eru miklir andˇfsmenn erf­abreyttra lÝfvera ßn nokkurra haldbŠrra raka e­a gildra ßstŠ­a, ■ß ■ř­ir ■a­ ekki a­ erf­abreyttar lÝfverur og allt sem ■eim fylgir sÚ fullkomlega ska­laust og alltÝlagi; a­ engin haldbŠr r÷k sÚu til gegn ■eim.

Nei au­vita­ ekki, en ma­ur spyr sig hvar ■essi haldbŠru r÷k sÚu. Ůa­ fer afskaplega lÝti­ fyrir ■eim. Hins vegar fer mj÷g miki­ fyrir hinu bullinu.

╔g segi ß mˇti, dettum ekki Ý hinn pakkan: Ůrßtt fyrir a­ ■a­ sÚu m÷gulega til "haldbŠr r÷k" gegn erf­abreyttum matvŠlum, ■ß ■ř­ir ■a­ ekki a­ ■a­ sÚu til "haldbŠr r÷k" gegn erf­abreyttum matvŠlum ┴ me­an engin rannsˇkn bendir til ■ess og allar rannsˇknir benda til hins gagnstŠ­a ■ß hef Úg enga ßstŠ­u til a­ tr˙a ■vÝ a­ erf­abreytt matvŠli sÚu ˇholl.


Diddi - 04/10/12 08:32 #

@Sveinn

HÚr er l÷ng romsa af ■vÝ sem Úg vil meina a­ sÚ r÷kstu­ningur og gild dŠmi. ╔g kem hinsvegar ekki me­ heimildarskrß, ■vÝ Úg geri rß­ fyrir a­ ■˙ og a­rir hÚr sÚu fullfŠrir um a­ kynna sÚr mßlin ß gagnrřnum og r÷kf÷stum nˇtum. ╔g hef miki­ reynt a­ kynna mÚr mßli­ og sˇtt Ý heimildir og upplřsingar ˙r ÷llum ßttum. Ůa­ er Ý raun besta lei­in til a­ skilja heildarßhrif erf­abreyttrar rŠktunar ß samfÚlagi­ Ý dag, a­ mÝnu mati.

StÝgum nokkur skref til baka og spyrjum okkur... hva­ er grundvallarmunurinn ß rŠktun t.d. erf­abreyttrar pl÷ntu og lÝfrŠnt rŠkta­rar pl÷ntu... fyrst a­ hi­ slŠma sagt um erf­abreytt er "ßrˇ­ur" og hi­ jßkvŠ­a sagt um lÝfrŠnt er lÝka "ßrˇ­ur" (samkvŠmt ■vÝ sem ■Úr vir­ist finnast).

═ fyrsta lagi, "lÝfrŠnt" rŠkta­ er Ý raun rŠktun sem lÝkir meira eftir ferlum nßtt˙runnar heldur en ekki. Sem dŠmi mß taka lÝfrŠnt rŠktu­ vÝnber; mj÷g margir "hef­bundnir" vÝnberjarŠktendur nota sveppaeitur. Hinsvegar hefur veri­ sřnt fram ß a­ innihald m.a. andoxunarefna er hŠrra Ý lÝfrŠnt rŠktu­um vÝnberjum. Afhverju? Af■vÝ a­ ■egar plantan fŠr ekki tŠkifŠri til a­ beita eigin v÷rnum gegn sveppasřkingu ■ß einfaldlega framlei­ir h˙n ekki jafn miki­ af andoxunarefnum, sem vir­ast vera hluti af varnarferli pl÷ntunnar. Ůetta er bara eitt dŠmi sem stendur ■ˇ fyrir ßkve­nu "general trend", semsagt a­ of sterÝlÝsera­, ofvernda­ umhverfi getur af sÚr veikbygg­ari pl÷ntur ■ar sem ■Šr ■urfa ekki a­ fßst vi­ ■Šr ßskoranir/ßreyti lÝfsins sem ■Šr ■urfa til a­ ßkve­in gen sÚu tjß­ (■eas gene expression). Ůetta getur hver sem er sannreynt sem reynt innirŠktun Ý litlu, loku­u e­a nokku­ loku­u rřmi; ef planta fŠr t.d. ekki vindßreyti ■ß ver­ur stilkur hennar of veikbygg­u til a­ bera ■yngd fullvaxta pl÷ntunnar, ßv÷xt og alles.

"LÝfrŠn" rŠktun er ennfremur lÝti­ anna­ en endurbŠtt ˙tgßfa af allri rŠktun sem stundu­ hefur veri­ frß upphafi landb˙na­ar til byrjunar "green revolution" Ý kringum '40-'50 ■egar strÝ­sßraverksmi­jurnar sem unnu nitur, fosfˇr ofl til sprengju-/vopnager­ar ■urftu nřtt hlutverk. ═ raun og veru er ekkert "hef­bundi­" vi­ ■ß rŠktun Ý s÷gulegu samhengi, ■ar sem h˙n hefur ekki veri­ stundu­ Ý nema ÷rfßar kynslˇ­ir manna.

Erf­abreyting lÝfvera er gjarnan k÷llu­ "the second green revolution". Til gamans mß geta a­ svo gott sem s÷mu a­ilarnir standa a­ baki beggja ■essara "byltinga", Monsanto, t.a.m, hafa veri­ Ý efnaframlei­slubransanum frß ■vÝ vel fyrir WWII. Til frekara gamans mß geta a­ hi­ sÝvÝnsŠla "Roundup", glÝfosat pl÷ntueitri­ sem er selt Ý massavÝs samhli­a erf­abreyttum frŠjum ■eirra, er byggt ß hinum alrŠmda "Agent Orange" svok÷llu­um "defoliator" sem nota­ur var Ý Vietnam strÝ­inu til a­ ey­a skˇgum og ■ar me­ minnka skjˇl Vietkong manna. Klßrar heimildir eru fyrir ska­semi Agent Orange, grÝ­arhß tÝ­ni fˇsturdau­a/fˇsturska­a, řmissa ■rßlßtra kvilla og krabbameins hafa veri­ skrß­ ■ar sem mest var ˙­a­ af efninu ˙r lofti.

Bara s˙ sta­reynd a­ svo gott sem allt erf­abreytt er ba­a­ Ý Roundup, nßfrŠnda "Agent Orange", Štti a­ vera ßstŠ­a til a­ efast um erf­abreyttar afur­ir. En ■a­ er ekki allt.

Sjßlf erf­abreytingin hefur lÝka afgerandi ßhrif ß lÝfferla pl÷ntunnar/lÝfverunnar sem er erf­abreytt. Afhverju? Af■vÝ a­ gen ˙r ÷­ru dřrarÝki hefur veri­ splŠst Ý genamengi lÝfverunnar og framlei­ir hi­ ßkve­na gen sem sˇst var eftir... en ■a­ stoppar ekki ■ar. Fj÷ldi "foreign" prˇteina/ensÝma hafa fundist Ý vefjum erf­abreyttra plantna, ■eas. prˇteina sem ekki hafa ß­ur fundist Ý nßtt˙runni, e­a amk aldrei Ý vefjum ■essara lÝfvera. LÝffrŠ­ileg ■ekking samtÝmans er grÝ­arleg... en ■ˇ er grÝ­arlega langt Ý land me­ a­ lÝfverur ver­i skilnar til fulls. Eins og Úg tˇk fram Ý ÷­rum pˇsti hÚr, ■ß var byrja­ a­ splŠsa genum vel ß­ur en genamengi mannsins var afkˇ­a­. ┴­ur en ■a­ verk haf­i klßrast var gert rß­ fyrir ■vÝ a­ fj÷ldi gena stŠ­a ß r˙mu hundra­i ■˙sunda e­a meira. Uppß daginn kom a­ mennska genamengi­ samanstendur af ekki nema 30.000 genum. Augljˇslega, ■ß eru 30.000 breytur engan veginn nŠgar Ý sjßlfu sÚr til a­ kˇ­a fyrir einhverju eins ˇtr˙lega flˇknu og mannslÝkamanum (bara takandi heilann sem dŠmi, hi­ flˇknasta ferli sem ma­urinn hefur kynnst Ý alheiminum, er alheimurinn Ý h÷f­inu ß okkur!).

Hva­ er hŠgt a­ rß­a Ý ■essar ni­urst÷­ur? J˙, a­ gamla vi­mˇti­ "eitt gen einn eiginleiki" er steinaldarvi­horf sem ß sÚr ekki sto­ Ý raunveruleikanum. ŮvÝ er ekki hŠgt a­ ganga ˙t frß ■vÝ a­ erf­abreyting - sem er mun meira crude tŠkni en ma­ur myndi gera rß­ fyrir - hafi eing÷ngu ■au ßhrif a­ bŠta vi­ einum eiginleika me­ einu geni. Reynslan hefur einfaldlega sřnt a­ svo er a­ ÷llum lÝkindum ekki.

Anna­ sem ekki er ßberandi Ý umrŠ­unni, er a­ notkun glÝfosat pl÷ntueitursins ß akra erf­abreyttra plantna hefur fleiri ßhrif en a­ menga umhverfi­ og drepa jar­vegslÝf... ■a­ hefur Ý raun ßhrif ß er­abreyttu pl÷nturnar. Hva­ gerir glÝfosat? Ůa­ hindrar uppt÷ku plantna ß lÝfsnau­synlegum nŠringarefnum me­ ■vÝ a­ bindast vi­ ■au og gera ■au "biologically unavailable". Ůar sem erf­abreyttu pl÷nturnar geta samt teki­ upp nŠringarefni ■ß lifa ■Šr me­an anna­ deyr. En fŠ­uframbo­i­ er engu a­ sÝ­ur mj÷g skert, sem ■ř­ir a­ notkun ßbur­ar er ekki minni, heldur meiri Ý ■essari rŠktun. Mun meiri ˙tskolun ßbur­ar ˙t Ý grunnvatn og sÝ­ar ˙t Ý sjˇ ß sÚr sta­. Og erf­abreyttu pl÷nturnar vaxa ekki fullkomlega vel, ■ˇ svo a­ ■Šr vaxi og a­ ■a­ sleppi. En skert fŠ­uframbo­ hefur lÝka ßhrif ß vefjamyndun og fleira Ý pl÷ntunum, svo a­ ßhrifin eru ß engan hßtt jßkvŠ­ fyrir neytendann, einungis fyrir a­ilann sem selur pakkann; eitri­ og ˇnŠmu pl÷ntuna. Fj÷lmargir bŠndur sem hafa fari­ erf­abreyttu lei­ina dau­sjß eftir ■vÝ, vegna ■ess a­ gŠ­i jar­vegsins hraka enn■ß hra­ar Ý ■essari rŠktun en vi­ hef­bundnari rŠktun (og mun meira en Ý lÝfrŠnni rŠktun, ■ar sem tekist hefur a­ sn˙a hnignuninni vi­ og raunverulega auka frjˇsemi jar­vegsins). Einnig taka skilmßlarnir sem bŠndurnir ■urfa a­ l˙ta frß ■eim mesta valdi­ me­ rŠktunarferilinn, ■ar sem Monsanto (og ÷nnur svipu­ fyrirtŠki) hafa einkarÚtt ß sÝnum splŠstu genum og ■ar af lei­andi rß­a mestu um rŠktun og rß­st÷fun pl÷ntuafur­anna. Algengt er a­ bŠndurnir ■urfi a­ selja afur­irnar sÝnar ß skilmßlum Monsanto, til ßkve­innar vinnslu e­a til ßkve­inna fyrirtŠkja.

Ůa­ er margt meira vafasamt vi­ hvort sem heldur lÝffrŠ­ilega, fjßrhagslega e­a fÚlagslega ■Štti sem tengjast erf­abreyttri rŠktun og ■ar sem Úg er ■egar kominn Ý svo gott sem ritger­ hÚrna, ■ß ver­ Úg a­ sleppa nokkrum atri­um.

١ vŠri gaman a­ taka fyrir hina algengustu erf­abreytinguna, hinar svok÷llu­u BT afur­ir. BT er skammst÷fun fyrir bakterÝu sem lengi hefur veri­ notu­ til a­ eitra fyrir skordřrum. BakterÝan framlei­ir prˇtein sem hindra ÷ndun skordřra eftir a­ ■au hafa innbyrt prˇteinin. Venjulega var unni­ sprey ˙r afur­um bakterÝunnar og ■vÝ sprauta­ yfir akrana. Ůa­ gˇ­a vi­ ■ß a­fer­ er a­ prˇteinin geta au­veldlega brotna­ ni­ur og skolast burt og skilja ■vÝ ekki miki­ eftir sig ß sjßlfum pl÷ntuafur­unum. BT erf­abreyttar pl÷ntur hafa geni­ sem kˇ­ar fyrir ■essu prˇteini. ŮŠr framlei­a ■vÝ sjßlfar prˇteini­ sem ver­ur hluti af vefjum ■eirra. Ůa­ eru 3 vandamßl vi­ ■etta;

1) prˇteini­ hefur hugsanlega ˇŠskileg ßhrif ß lÝfferla pl÷ntunnar... efnaferlar innan lÝfvera eru flˇknir og margslungnir, ■a­ er mj÷g erfitt a­ sjß fyrir hva­ gerist ef ˇkunnugt prˇtein er framleitt Ý lÝfveru sem ß­ur var ßn prˇteinsins.

2) skordřr eru fljˇt a­ ■rˇa ˇnŠmi gegn BT prˇteininu, ■ar sem ■a­ er alltaf til sta­ar Ý nokku­ st÷­ugu (Ý raun frekar lßgu) magni. Ůetta er vandamßl sem er a­ ver­a sÝfellt erfi­ara a­ eiga vi­.

3) lÝti­ hefur veri­ sřnt fram ß a­ prˇteini­, sem hluti af vefjum pl÷ntuafur­anna, sÚ ÷ruggt innt÷ku fyrir fˇlk. Ůa­ er mikil deila ■ar um.

Svo mß taka fram a­ lÝfrŠn rŠktun hefur bŠ­i vÝsindin og skynsemina ß bak vi­ sig... svo ekki sÚ minnst ß hagsmuni bŠnda, neytenda og nßtt˙ru. VÝsindin hafa sřnt fram ß a­ fj÷lm÷rg dŠmi sambŠrileg og me­ vÝnberin, sÚu til. Meira af vÝtamÝnum, andoxunarefnum ofl... ■vÝ a­ lÝkt og Ý nßtt˙runni, ■ß fß pl÷nturnar og ■Šr lÝfverur sem ■Šr hafa ■rˇast me­ a­ sjß um sig sjßlfar eins langt og ■a­ nŠr. Flest, ef ekki ÷ll hef­bundin rŠktun hefur rřrnunarßhrif ß gŠ­i jar­vegs. Ůegar einhverskonar eitur er nota­, ■ß deyr alltaf meira en ■a­ sem ßtti a­ drepa. Heildarßgˇ­inn af miklu lÝfi Ý jar­vegi er mun meiri heldur en ßgˇ­inn af ■vÝ a­ losna vi­ ßkve­na pest og um lei­ stˇran hluta jar­vegslÝfs. Fj÷lmargar tegundir sveppa og bakterÝa lifa Ý sambřli vi­ rˇtarkerfi plantna. Sumar bakterÝur b˙a Ý hn˙­um ß pl÷nturˇtum og binda nitur ˙r andr˙mslofti. Smßrar, l˙pÝnur, gullregn og řmsar baunir/ertur eru gott dŠmi. Ţmsir sveppir brjˇta ni­ur og nß Ý steinefni til hjßlpar sÝnum sambřlingi Ý skiptum fyrir sykrur sem plantan losar ˙r rˇtum sÝnum. Ţmsar pl÷ntur ■rÝfast lÝka mun betur Ý sambřli vi­ a­rar pl÷ntur af ßkve­num tegundum. Ůetta ■ekkist a­ sjßlfs÷g­u vel Ý vistfrŠ­i en ß ekki sÝ­ur vi­ um rŠktu­ yrki og kynblanda­ar/kynbŠttar pl÷ntur (og dřr a­ vissu leyti).

Sampl÷ntun hefur sřnt mj÷g jßkvŠ­ar ni­urst÷­ur; sumar pl÷ntur nß nŠringarefnum dřpra ˙r jar­vegi og flytja upp ß yfirbor­. A­rar samplantanir sřna a­ hŠgt er a­ rugla og jafnvel fŠla pestir me­ rÚttum samsetningum... allt Ý allt er ■etta mj÷g spennandi svi­ rannsˇkna.

Ůetta er - a­ mÝnu mati - mun vÝsindalegri lei­ til a­ nßlgast rŠktun, ■vÝ a­ hÚr fŠr lÝffrŠ­i sannarlega a­ njˇta sÝn.

Anna­ sem a­ eing÷ngu lÝfrŠn rŠktun bř­ur uppß... er sjßlfbŠrni. BŠndur sem eru h˙ktir ß notkun mikillar olÝu, ßbur­ar og eiturs eru ekki a­ b˙a til s÷mu ver­mŠti ˙r landinu eins og bŠndur sem nota eing÷ngu afur­ir landsins til a­ au­ga landi­. M÷rg brß­snj÷ll lÝfrŠn rŠktunarkerfi hafa d˙kka­ upp sem stefna markvisst a­ sjßlfbŠrni rŠktandans, svosem "Permaculture", "Agroforestry", dŠmiger­ lÝrŠn rŠktun og lÝka ■a­ sem jafnvel Úg myndi kalla "pseudo-science"; Biodynamic farming. Engu a­ sÝ­ur ■ß Virkar Biodynamic farming, ■ˇ svo ■a­ byggi ß řmsu Ý Štt vi­ hjßtr˙. Ůa­ er vegna ■ess a­ flestar a­fer­irnar byggja ß ■vÝ a­ au­ga lÝffrŠ­ilega fj÷lbreytni jar­vegslÝfs, skiptirŠktun, b˙fjßrßbur­i ofl.

Mßli­ er... a­ lÝfrŠn rŠktun meikar mun meira sens Ý heiminum Ý dag, ■ar sem jar­eldsneyti og afur­ir unnar ˙r ■eim fara afskaplega dvÝnandi. Gengi­ hefur veri­ grÝ­arlega hart ß fosfˇrbyrg­ir heimsins ■ar a­ auki. Orkukostna­urinn vi­ "hef­bundna" rŠktun er einnig margfaldur ß vi­ [sjßlfbŠra] lÝfrŠna rŠktun, einfaldlega vegna ■ess a­ flytja ■arf svo miki­ af ßbur­i, eitri ofl efnum inn. Ůa­ er bŠ­i kostna­arsamt og orkufrekt. Ůa­ er tala­ um a­ hef­bundin rŠktun (amk eins og h˙n er stundu­ vÝ­ast erlendis, ■etta ß ekki jafn miki­ vi­ hÚr) kosti 10 kalorÝur Ý "input" orku fyrir hverja kalorÝu af "Štilegri" orku. Ůa­ ■arf ekki mikinn stŠr­frŠ­ing til a­ sjß a­ ■etta reikningsdŠmi gengur ekki upp, amk ekki Ý langan tÝma.

╔g segi ß mˇti, dettum ekki Ý hinn pakkan: Ůrßtt fyrir a­ ■a­ sÚu m÷gulega til "haldbŠr r÷k" gegn erf­abreyttum matvŠlum, ■ß ■ř­ir ■a­ ekki a­ ■a­ sÚu til "haldbŠr r÷k" gegn erf­abreyttum matvŠlum ┴ me­an engin rannsˇkn bendir til ■ess og allar rannsˇknir benda til hins gagnstŠ­a ■ß hef Úg enga ßstŠ­u til a­ tr˙a ■vÝ a­ erf­abreytt matvŠli sÚu ˇholl.

Fj÷lmargar rannsˇknir, athuganir og almenn reynsla af erf­abreyttum afur­um bendir til ■ess a­ ekki sÚ allt me­ felldu. Allar e­a flestar rannsˇknir sem benda til ■ess a­ erf­abreyttar afur­ir sÚu ska­lausar hafa veri­ ger­ar af a­ilunum sjßlfum (og ■ar trˇnir Monsanto efst ß toppi, eins og i­ulega). 3 mßna­a rannsˇknir ■ar sem leitast er eftir a­ fß "hagkvŠmar" aka. s÷luvŠnar ni­urst÷­ur af a­ilum sem eru Klßrlega Ý hagsmunaßrekstri.

MŠli me­ a­ allir sem hafa ßhuga e­a sko­un ß ■essu mßli kynni sÚr s÷gu fyrirtŠkjanna ß bak vi­ erf­abreytt matvŠli og almennt s÷guna Ý kringum ■essa rŠktun. Bara ■a­ hversu hratt erf­abreyttar v÷rur komu fyrst innß marka­inn er gott dŠmi um hversu lÝtilvŠgt ÷ryggisferli var fari­ Ý gegnum ß­ur en ■essum afur­um var ■r÷ngva­ innÝ fŠ­uke­juna. Og eins og Úg tˇk fram ß­ur, ef ßgŠti erf­abreyttrar v÷ru er ■a­ sem ■eir segja, ■ß Šttu ■essu fyrirtŠki ekki a­ vera sturtandi milljˇnum ß milljˇnir ofan Ý ■a­ a­ st÷­va merkingar v÷ru Me­ erf­abreyttum afur­um OG merkingar v÷ru ┴N erf­abreyttra afur­a. Afhverju mß neytandinn ekki vita hva­ hann lŠtur ofan Ý sig? Hvernig getur neytandinn haft nokku­ valfrelsi ef hann veit ekki hva­ hann er a­ velja? Skiptir ■a­ etv. engu mßli? Rß­um vi­ ekki hva­a mat vi­ bor­um?

"R÷kin" eru gjarnan a­ GMO sÚ komi­ me­ svo slŠmt or­spor a­ ■a­ myndi skemma marka­inn a­ merkja ■essar v÷rur. Ůa­ er satt a­ ■a­ myndi skemma marka­inn... marka­ ■eirra sem eru a­ grŠ­a ˇheyrilega miki­ ß framlei­slu ■essara afur­a. Og ■a­ eru ekki bŠndurnir, nota bene. Monsanto og vinir hafa b˙i­ svo um a­ ■eir eru ekki bara me­ vel selda v÷ru heldur eru ■eir grÝ­arlega marka­srß­andi. Ůeir, ekki bŠndurnir, hafa vald ß afur­inni. Ůeir, ekki bŠndurnir (og ekki neytendurnir) hafa hagsmuni Ý frekari ˙tbrei­slu erf­abreyttra afur­a. ═ Chile, landi konunnar minnar eru erf­abreyttar afur­ir nřlega komnar Ý rŠktun, ■rßtt fyrir mikla almenna ˇßnŠgju fˇlks. Ůa­ er ■ˇ ekki ■a­ eina slŠma; frŠbankar hafa vÝ­a veri­ keyptir upp, beint og ˇbeint af Monsanto og co. Ůetta er eitthva­ sem ■eir hafa gert aftur og aftur, Ý nßnast hvert skipti sem ■eir koma innß nřjan (rŠktunar)marka­. Svo er ver­i­ ß hef­bundnum frŠjum hŠkka­ ß me­an ver­i ß erf­abreyttum frŠjum er haldi­ ni­ri.

Flest ■a­ slŠma var­andi erf­abreytt matvŠli mß Ý raun rekja til lÚlegra og si­lausra vi­skiptahßtta Monsanto, ■eirra dˇtturfyrirtŠkja og annara sambŠrilegra fyrirtŠkja. Sjßlfur hef Úg ekkert ß mˇti sjßlfri tŠkninni, vÝsindunum sem gera okkur kleyft a­ erf­abreyta osfrv. LÝftŠkni er ˇhjßkvŠmilegt skref Ý tŠkni■rˇuninni sem hvorki ver­ur nÚ Štti a­ vera afturkrŠft. Hinsvegar er Úg ß mˇti notkun ■essarar tŠkni Ý ■vÝ grˇ­raskyni sem h˙n hefur veri­ notu­, ■a­ mŠtti grÝ­arlega miki­ betur fara.

Ůa­ er stˇrkostlegur munur ß ■vÝ a­ b˙a yfir/beita ■essari tŠkni og a­ breyta ÷llum heiminum Ý tilraunastofu fyrir grß­ug stˇrfyrirtŠki sem sni­ganga alla si­fer­islega ßbyrg­. Og ■a­ hafa ■eir sannarlega gert, jafnvel ef a­ ska­semi sjßlfra erf­abreyttu afur­anna vŠri engin e­a lÝtil.

Aftur vil Úg hampa ßgŠti EFANS... ■a­ er j˙ eitthva­ sem fˇlk hÚr hjß Vantr˙ kann a­ meta. ╔g kann einnig vel a­ meta hvers kyns hˇp fˇlks sem leggur jßkvŠ­a ßherslu ß gagnrřna hugsun; slÝkur hugsunarhßttur er einstaklega nau­synlegur Ý lř­rŠ­islegu samfÚlagi - annars er lř­rŠ­i­ Ý raun fyrir bř. Ůa­ er hinsvegar munur ß ■vÝ a­ efast annars vegar vegna ■ess a­ ■a­ er "popular opinion" a­ efast um eitthva­ ßkve­i­, og hins vegar a­ efast og elta r÷ksemdir, sannanir og upplřsingar, vega og meta; sigta hysmi­ frß kjarnanum.

╔g legg til a­ fˇlk hÚr beiti ekki efanum ß forsendum hentisemi heldur ß forsendum gagnrřnnar, sjßlfstŠ­rar hugsunar. Ůa­ er nau­synlegt a­ sko­a hluti Ý stŠrra samhenginu, ■vÝ a­ ■a­ er nßnast hŠgt a­ komast a­ hva­a ni­urst÷­u sem er ef a­ ekki eru nŠgar upplřsingar fyrir hendi. Hva­ sÚ satt og hva­ sÚ rangt er afar sn˙i­ og flˇki­ mßlefni Ý (villu)upplřsingaflˇ­i samtÝmans. Ůa­ besta sem nokkur einstaklingur getur gert er a­ p˙ssla saman heildarmynd af raunveruleikanum ß gagnrřninn og r÷kfastan hßtt, me­ tilliti til bestu ■ekkingar og a­fer­a. Efinn er ekki eitthva­ sem ma­ur beitir ß sumt en anna­ ekki... ekkert er fyrir ofan e­a ne­an a­ vera dregi­ Ý efa. Gagnrřnin Štti heldur ekki a­ vera nřtt eing÷ngu sem vopn til a­ skjˇta ni­ur sko­anir sem eru gegn mann eigin, heldur til ■ess a­ sko­a hugmyndirnar og mßlefnin ˙t frß eigin gildi, ekki ß ■vÝ hver segir e­a af hverju.

Var­andi ■etta ßkve­na mßlefni vil Úg enn og aftur leggja ßherslu ß s÷nnunarbyr­ina: H˙n leggst ßvallt ß ■ann sem heldur einhverju fram en ekki ß ■ann sem efast um ■a­. Ůi­ eru­ hinsvegar m÷rghver a­ efast um efasemdir gagnrřnenda hins erf­abreytta. S÷nnunarbyr­in getur eing÷ngu legi­ ß ■eim sem beitir nřlegri, lÝtt reyndri tŠkni til a­ framlei­a v÷ru sem er svo drifin innß marka­inn, ■rßtt fyrir mikla mˇtst÷­u og bei­ni um mun meiri rannsˇknir. Ůeir sem halda ■vÝ fram a­ erf­abreytt fŠ­a sÚ ska­laus (the claim maker) ■urfa a­ standa undir s÷nnunarbyr­inni. Ekki ■eir sem draga ■ß fullyr­ingu Ý efa.

Og me­ rannsˇknirnar... Ein af helstu fyrirst÷­um almennilegra, ËH┴đRA rannsˇkna hefur veri­ "intellectual property" t.a.m. Monsanto ß genabreyttum afur­um sÝnum, ■eas. ■eir hafa hindra­ ˇhß­a a­ila Ý a­ nota "sitt erf­aefni" til rannsˇkna.

En a­ lokum mß koma fram... ...a­ ein rannsˇkn dugir hvorki til ■ess a­ hrekja nÚ sta­festa sannleikann; heldur er bara eitt p˙ssl Ý myndina.


Sveinn ١rhallsson - 05/10/12 01:34 #

@Diddi

HÚr er l÷ng romsa af ■vÝ sem Úg vil meina a­ sÚ r÷kstu­ningur og gild dŠmi. ╔g kem hinsvegar ekki me­ heimildarskrß, ■vÝ Úg geri rß­ fyrir a­ ■˙ og a­rir hÚr sÚu fullfŠrir um a­ kynna sÚr mßlin ß gagnrřnum og r÷kf÷stum nˇtum.

Sorrř Diddi, en svona virkar ■etta ekki. ╔g vil meina a­ Úg hafi kynnt mÚr ■etta Ýtarlega me­ opnum en gagnrřnum huga, og komist a­ nßnast ■ver÷fugri ni­urst÷­u og ■˙ hva­ flest var­ar. ╔g er s.s. ekki bara a­ far a­ taka bara ■Ýn or­ fyrir ■essu og "frelsast" (sÚrstaklega ■ar sem ■a­ er lÝti­ sem ekkert Ý ■essu hjß ■Úr sem Úg hef ekki sÚ­ ß­ur hvort e­ er).

Ů˙ getur me­ ÷­rum or­um ekki komi­ me­ hverja fullyr­inguna ß fŠtur annarri ßn ■ess a­ bakka hana upp. Ůa­ bara gengur ekki. ╔g get nefnilega au­veldlega svara­ (og meint) ßn ■ess a­ r÷ksty­ja neitt frekar en ■˙ a­ megni­ af ■vÝ sem ■˙ skrifa­ir er anna­ hvort byggt ß misskilningi, hßlfsannleik e­a er hreinlega bara bull. ┴ bak vi­ ■etta svar mitt er alveg nßkvŠmlega jafn mikill r÷kstu­ningur og ■˙ komst me­ Ý ■essari romsu ■inni.

Gˇ­ar stundir.


Diddi - 11/10/12 10:58 #

Gott og vel, Sveinn, haf­u ■a­ eins og ■˙ vilt. En miki­ af ■vÝ sem Úg er a­ segja er ekki eing÷ngu byggt ß s÷nnunum, ■eas; hvort sem s÷nnunarg÷gnin vÝsa Ý eina ßtt e­a a­ra, ■ß byggjast fullyr­ingarnar ß řmsum sjßlfstŠ­um r÷kum.

Sannleiksbyr­in er svo alltaf s˙ sama; Ekki ß ■eim sem efast, heldur ■eim sem heldur fullyr­ingunni fram. Allt sem Úg tˇk fram Ý rantinu mÝnu mßttu endilega taka me­ gˇ­um fyrirvara og alls ekki mÝn ߊtlun a­ frelsa einn nÚ neinn. En miki­ af ■essum fullyr­ingum mÝnum voru Ý raun efasemdir ß gŠ­um ■ess erf­abreytta. ┌t frß ■vÝ tel Úg a­ sannleiksbyr­in sÚ ekki jafn miki­ ß mÝnum or­um, eins og ß ■eim sem fullyr­a a­ ■essar nřlegu, "mannger­u" lÝfverur sÚu fullkomlega ÷ruggar til neyslu.

╔g tel a­ allir ■urfi a­ komast a­ sannleikanum ß eigin forsendum en ■ˇ ekki ßn raka e­a s÷nnunargagna, slÝkt er gagnslaust. ŮESSvegna var Úg ekki a­ fylla commentinn af linkum Ý heimildir ofan ß allt hitt, ■ar sem Úg hef hvorki tÝma nÚ nennu Ý ■a­. ŮvÝ segi Úg eins og stundum er sagt, just fu**ing google it.

megni­ af ■vÝ sem ■˙ skrifa­ir er anna­ hvort byggt ß misskilningi, hßlfsannleik e­a er hreinlega bara bull.

N˙n˙? ╔g gŠti lÝkt sagt ■a­ sama um ■Ýna afst÷­u gagnvart mßlinu. ╔g sÚ ekki betur en ■˙ takir upp hattinn fyrir lÝftŠknina af einhverri ofurtr˙ ß tŠknilegan afrakstur vÝsindanna?

╔g vil taka skřrt fram a­ Úg er mikill a­dßandi nßtt˙ruvÝsinda; Úg tel vÝsindin almennt eitt g÷fugasta og merkilegasta framtak mannkynsins en ■ˇ ekki jafn merkileg og nßtt˙rulega heiminn sem ■au leitast eftir a­ kynnast. En ■a­ er ekki ■ar me­ sagt a­ allt sem vÝsindaleg ■ekking er notu­ Ý sÚ sjßlfkrafa gott. Vi­ byggjum ß grÝ­arlega m÷rgum g÷tum Ý ■ekkingu - eins og vi­ h÷fum gert frß byrjun. Ůa­ a­ gera rß­ fyrir a­ nŠgur skilningur sÚ til sta­ar svo fullyr­a megi a­ erf­abreyttar lÝfverur sÚu tilvaldar til manneldis, er a­ mÝnu mati byggt ß misskilningi og ■ß helst ß skorti fulls skilnings.

Ůetta er a­ stˇrum hluta heimspekileg/■ekkingarfrŠ­ileg afsta­a, bygg­ ß atbur­um og heild mannkynss÷gunnar fram til n˙tÝmans, frekar en afsta­a bygg­ ß ˙tkomu einnar ßkve­innar rannsˇknar.

┴ bak vi­ ■etta svar mitt er alveg nßkvŠmlega jafn mikill r÷kstu­ningur og ■˙ komst me­ Ý ■essari romsu ■inni.

Ů˙ segir nokku­! Get ■ˇ ekki sÚ­ mikinn stu­ning fyrir neinum af ■Ýnum fullyr­ingum, hvorki bygg­ ß r÷kum nÚ s÷nnunarg÷gnum. ╔g kom a.m.k. me­ einhver r÷k! Ů˙ komst eing÷ngu me­ hina augljˇsu gagnrřni a­ Úg vÝsa­i ekki Ý heimild fyrir hverri einustu fullyr­ingu. ╔g vÝsa­i hinsvegar Ý eina, mikilvŠga heimild; a­ fˇlk kynni sÚr mßli­ sjßlft - vi­ ■a­ mß bŠta; "frß fleiri sjˇnarmi­um en sÝnu eigin".

Nau­synlegt er a­ sko­a mismunandi sjˇnarmi­ ß mßlefni­, ■vÝ margflest ■jßumst vi­ j˙ af "confirmation bias". ╔g neita ■vÝ ekki a­ mÝnar sko­anir hljˇti a­ vera lita­ar af ■vÝ... enda held Úg a­ ■a­ sÚu fßir e­a engir sem geti teki­ fullkomlega r÷kfasta og upplřsta afst÷­u gagnvart nokkru, ■ar sem skilningur og upplřsingar einstakra manneskja ver­a alltaf takm÷rkum hß­.


Benni - 22/10/12 07:32 #

Af hverju hadi­ ■i­ a­ rannsˇknir Monsanto taki bara yfir ■rjß mßnu­i? NŠgan tÝma hafa ■eir haft. Hringir ■a­ engum vi­v÷runarbj÷llum hjß vantr˙arm÷nnum? Stendur "vantr˙" fyrir, vanur a­ tr˙a ÷llu sem hagsmuna a­ilar segja mÚr og hunsa ■a­ sem upplřstir segja mÚr. Diddi. Takk fyrir gˇ­a grein, sem bŠtir vi­ mÝna takm÷rku­u ■ekkingu og styrkir ■ß sem Úg haf­i. HŠttum n˙ a­ skemma heimsmynd vantr˙armanna. Mannskepnan og vÝsindin standa gu­i langt um framar.


Diddi - 22/10/12 08:44 #

LÝklega rÚtt Benni, a­ ■a­ er nßtt˙rulega til lÝtils a­ ■rasa hÚr vi­ fˇlk sem hefur gert upp hug sinn af fullvissu Ý nafni gagnrřnnar hugsunnar og efa.

Hinsvegar vil Úg ßrÚtta eitt; ■ˇ svo a­ vÝsindin hafi vissulega veri­ notu­ til a­ byggja upp ■ann landb˙na­ sem er ßlitinn "hef­bundinn" og/e­a erf­abreyttur, ■ß er ■a­ ekki ■arme­sagt, a­ ■essi tegund landb˙na­ar sÚ "vÝsindaleg" og t.d. lÝfrŠnn landb˙na­ur sÚ ■a­ einfaldlega ekki. Helsti munurinn eins og Úg sÚ hann, er a­ "hef­bundinn" landb˙na­ur byggir ß efnafrŠ­i og lÝfefnafrŠ­i, me­an lÝfrŠnn byggir ß lÝffrŠ­i og vistfrŠ­i.

Og hvort vi­ st÷ndum gu­i framar, veltur ß gu­i og hvort nokkur slÝkur sÚ til. Ef svo er, tel Úg afskaplega ˇlÝklegt a­ nokkur s˙ tr˙ e­a hjßtr˙ sem mannkyni­ hefur skßlda­ upp komist me­ tŠrnar ■ar sem sannleikurinn hefur hŠlana.

Ůa­ er bara ■annig a­ vi­ viljum ÷ll fullvissu, hvort sem ■a­ fullvissa um a­ Gu­ sÚ til e­a ekki til, fullvissa um hŠgri og vinstri fjˇrflokkakerfi­, fullvissa um frelsi "frjßlsa marka­sins" og um yfirbur­i kapÝtalismans yfir ÷llu fyrra og sÝ­ara samfÚlagsfyrirkomulagi.

Sjßlfur er Úg nokku­ fullviss um hina nßnast grÝ­arlegu ˇfullvissu sem vi­ lifum Ý.

Loka­ hefur veri­ fyrir athugasemdir vi­ ■essa fŠrslu. Vi­ bendum ß spjalli­ ef ■i­ vilji­ halda umrŠ­um ßfram.