Allar fęrslur Allir flokkar Sos Um félagiš Śrskrįning Lógó Spjallid@Vantru Póstfang Vantru@Facebook Vantru@Youtube Vantru@Twitter

Annįll 2008

I

Hśn kom eins og geisli ķ grafarhśm kalt,
og glóandi birtuna lagši yfir allt-
og aldirnar gegnum mér glóa hśn virtist,
sem gegnsę žżšing mér heimurinn birtist.

Įriš 2008 var ansi tķšindamikiš įr ķ trśmįlum į landinu. Įšur óžekktur trśarhiti ķ żmsum stjórnmįlamönnum gerši vart viš sig - sumir sem sķšar sögšu af sér - žegar umręšan um nż grunnskólalög įttu sér staš į Alžingi.

Rķkiskirkjuprestar og -biskup héldu įfram aš reyna hamra į žvķ bölvaša og skammarlega rugli aš įn trśar sé fólk žvķ sem nęst tilfinningalaust (žaš getur bara hataš bżst ég viš) en žannig mįlflutningur er ašeins til smįnar og minnkunar. Einn hatrammasti verndari og haturspostuli kristna sišsins į landinu féll frį ķ lok įgśst. Żmis mįl komu upp sem skóku innviši rķkiskirkjunnar. Fólk hélt įfram aš segja sig śr rķkiskirkjunni. Og Vantrś varš fimm įra.

Ķ žessum annįl veršur reynt aš stikla į stóru meš žvķ aš vekja athygli į žvķ helsta sem henti sķšasta įr, vķsa ķ valdar og góšar greinar sem voru skrifašar, benda į hvaš Vantrś hafšist fyrir ķ fyrra og reyna krydda žennan vašal meš einhverju léttu og skemmtilegu efni.

En byrjum į Vantrś.

II

Einsog ég nefndi hér fyrir ofan žį įtti Vantrś fimm įra afmęli ķ fyrra og žó žaš hafi ekkert veriš haldiš uppį žaš meš pompi og prakt - t.d. meš sérstökum styrk frį forsętisrįšuneytinu - žį tóku nokkrir sig til og skemmtu sér ęrlega. Svo fengum viš sęmilega óvęnta og įgęta gjöf frį nokkrum fręndum okkar ķ Fęreyjum sem tóku sig til og stofnušu formlegan félagsskap trśleysingja er fékk heitiš Gudloysi.

Nemendur hjį Menntaskólanum ķ Reykjavķk og Borgarholtsskóla spuršu Vantrś hvort aš félagar į vegum žess vęru til ķ aš halda fyrirlestur um kristilegar kennisetninga, kukl og kjaftęši. Vitaskuld var kallinu svaraš og auk žess mį mašur minnast į og ķtreka aš viš erum alltaf til ķ halda fyrirlestur fyrir žį sem vilja.

Hin įrlegu Įgśstķnusarveršlaun voru veitt ķ lok janśar til ašila sem stóšu sig frįbęrlega ķ gušfręšilegum vķsindum (m.a. ķ skammtagušfręši). Ķ mars var annar įrlegur višburšur sem var hiš margumrómaša bingó į föstudaginn langa. Žaš er merkilegt frį žvķ aš segja aš sumir sjį enn rautt yfir žessum saklausa og meinlausa gjörningi.

Hįvęr og öfgafullur minnihluti innan Vantrśar klauf sig śr félaginu og stofnaši vefritiš Andkristni. Viš vitnušum ķ Richard Dawkins til aš reyna žjappa saman hópinn sem var eftir ķ Vantrś og aušvitaš var žetta alveg grķšarlega vel heppanš aprķlgabb.

Vantrś hefur nįš aš ašstoša um 750 manns viš aš leišrétta trśfélagsskrįningu og meš žessari žjónustu höfum viš vonandi nįš smį vitundarvakningu mešal landsmanna. Viš stefnum į aš nį žessari tölu uppķ 1000 fyrir įrslok 2009. Žó eru rśmlega 80% žjóšarinnar enn skrįš ķ rķkiskirkjunna sem er verulega į skjön viš trśarlķf landans. En žó mį mašur til meš aš taka žaš fram aš nżjustu tölur um trśfélagsskrįningu eru enn óbirtar. Félagar į vegum Vantrś munu halda įfram meš žessa samfélagsžjónustu, einsog gert hefur veriš į 17. jśnķ, Gay Pride og Andkristnihįtķš svo fįtt eitt sé nefnt.

Bókaśtgįfan Raun ber vitni leit dagsins ljós meš śtgįfu į bókinni Andlegt sjįlfstęši, en fleiri bękur į vegum RBV eru eflaust vęntanlegar į komandi įrum.

Formašurinn gat ekki stillt sig viš aš troša sér ķ fjölmišla, einsog honum er nś einum lagiš. Į einhvern dularfullan hįtt fékk hann śtvarps- og blašafólk beinlķnis til žess aš hringja ķ sig og spurja hann um įlit į żmsum mįlum. Žaš er aldeilis uppį manninum typpiš. En hann fór til žeirra Kollu og Heimis ķ Ķ bķtinu į Bylgjunni ķ kjölfariš į ummęlum Įsgeirs Ingvarssonar varšandi Hvķtasunnutónleika ķ sjónvarpinu og žaš sem žau ķ Ķ bķtinu höfšu um žaš mįl aš segja. Ekki var nóg fyrir hann aš męta žarna einu sinni heldur mętti hann tvisvar!. Sķšar um įriš var hann bara śtum allt ķ DV.

III

Prestastefnan ķ fyrrasumar var töluvert į milli tannana į fólki, ekki śtaf svartstökkunum sérstaklega, heldur śtaf hinum óvęnta gesti sem var sjįlfur Svarthöfši.

Trśverndarinn Alister McGrath kom til landsins og hélt fyrirlestur į vegum gušfręši- og trśarbragšafręšideildar Hįskóla Ķslands ķ september. Nokkrir "fśndamendalistar" męttu į žessa uppįkomu til aš hlżša į hjališ, en svo virtist aš žaš var lķtiš uppśr žvķ aš fį annaš en ķtrekašar rangfęrslur um Richard Dawkins og illa skrifaša og arfaslaka bók.

Jón Magnśsson og Gušni Įgśstsson hręsnušust į sķšasta įri, en žaš er nįttśrulega ekkert nżtt af nįlinni žegar žingmenn hręsnast lķkt og prestar. Jón vildi aš ekki žaš yrši nķšst į reykingarmönnum - en er alveg sama um trślaust fólk og börnin žeirra lķka. Gušni vildi aš dómur Mannréttindadómstóls yrši virtur vegna kvótakerfisins - en aušvitaš ekki dóm sama dómstóls sem dęmdi trślausum ķ hag. Ašrir eru sosum viš sömu sökina seldir. Geir H. Haarde baš Guš um aš blessa landiš, kannski svo hann žurfti ekki aš taka neina įbyrgš sjįlfur.

Og kirkjan krefur rķkiš um milljónir. Enda er žetta svo fjįrsvelt stofnun. Eša žannig.

Börn

Snemma įrs 2008 var séra Svavar Alfreš Jónsson, sóknarprestur į Akureyri, kęršur fyrir aš skķra barn ķ leyfisleysi. Fréttablašiš greindi frį žessu žann 27. mars. Presturinn geršist svo sekur um sišferšis- og lögbrot en žó veršur endanlega įkvöršun um žetta mįl ekki tekiš fyrren į Kirkjužingi į žessu įri.

Jafnréttisstofa sendi frį sér įlit žann 1. desember sl. žar sem hśn "telur įkvęši laga um sjįlfkrafa skrįningu barna viš fęšingu ķ trśfélag móšur „tępast“ ķ samręmi viš jafnréttislögin." Ķ kjölfariš į žessu įliti kom Katrķn Jakobsdóttir meš fyrirspurn til dóms- og kirkjumįlarįšherra žar sem hśn spurši:

Telur rįšherra įstęšu til aš breyta įkvęšum laga žannig aš forsjįrašilar taki sameiginlega įkvöršun um skrįningu barns ķ trśfélag žegar og ef žeir kjósa svo, ķ samręmi viš žaš įlit lögfręšings Jafnréttisstofu aš sjįlfkrafa skrįning barna ķ trśfélag móšur standist tępast jafnréttislög?

Viš ķ Vantrś bķšum spennt eftir svari frį Birni.

IV

Žaš sem var einna helst ķ deiglunni hjį okkur ķ Vantrś voru fjįrmįl kirkjunnar, kreppan, nżju grunnskólalögin og Vinaleiš. Hér veršur gerš smį samantekt į žeim mįlum öllum.

Grunnskólalögin

Žaš er ekki til neitt sišgęši ķ rauninni nema kristiš sišgęši.
-Gušni Įgśstsson

Žessi orš Gušna Įgśstssonar, fyrrum žingmašur og formašur Framsóknarflokksins, er ein aumkunarveršustu rök fyrir žvķ aš kristni - bara ķ einhverri mynd - fengi aš halda sér ķ grunnskólalögum. Enn aumkunarveršara var žaš žegar Gušni reyndi aš fegra žessi orš ķ skjóli nęturs sķšar um įriš žvķ honum fannst žau svo yfirgengileg.

En hann var ekki sį eini sem varš vitstola ķ žessu mįli öllu. Skemmst er minnast į orš Kristins H. Gunnarssonar viš upphaf žessa einkennilega hitamįls um "aš setja alla viš sama borš įn tillits til stöšu žeirra ķ žjóšfélaginu [vęri] frįleitt!" Įrni Johnsen veifaši biblķuna žegar hann stóš viš ręšupśltiš. Annar fyrrum žingmašur, lygamöršurinn Bjarni Haršarson, skrumskęlti mįlflutning Sišmenntar og Vantrś varšandi žetta mįl. Svo mį ekki gleyma upphafsmanni ķ žessum farsa, sem var Siguršur Kįri Kristjįnsson. Og hvaš var žaš sem kveikti ķ žessu gešveikisįstandi žingmanna?

[...]aš starfshęttir grunnskólans skuli mótast af umburšarlyndi, jafnrétti, lżšręšislegu samstarfi, įbyrgš, umhyggju, sįttfżsi og viršingu fyrir manngildi. #

Žetta var nś öll herlegheitin sem varš uppsprettan af žessari trśarfrekju og vęli. Og hver var nišurstašan?

Til aš stemma stigu viš eitthvaš sem ašeins var ķ kollinum į žessum bjįnum , einhverskonar ķmynduš hręšsla viš fjölmenningu og eflaust ķslam lķka žį var tekiš uppį žaš rįš aš starfshęttir grunnskóla skulu lķka mótast af "kristilegri arfleiš ķslenskrar menningar" žį veršur allt miklu betra og žaš ótrślega var aš žessi breytingartillaga var samžykkt. Žaš var sko sannarlega mišaldarmyrkur į Alžingi sķšasta vor.

Žaš mį vera aš sumum finnist žetta vera smįmįl, ekkert til aš ęsa sig yfir. Samt er góš įstęša til aš staldra viš og skoša žetta ķ žvķ ljósi hvort aš rķkiskirkjan muni nżta sér žessa klausu til aš koma sér betur fyrir ķ grunnskólum, t.a.m. meš Vinaleišina og ašra trśarlega innrętingu, lķkt og trślausir foreldrar fengu aš upplifa žegar sjö įra sonur žeirra sagši "Amma, ég er sį eini ķ minni fjölskyldu sem trśi į guš".

Er virkilega svona grķšarlega flókiš aš leyfa foreldrum aš sinna sķnu uppeldi sjįlf? Žarf virkilega aš taka žaš fram, trekk ķ trekk, aš grunnskólar eiga ekki aš vera trśbošstofnanir? Žaš stendur ķ lögum! Mašur hreinlega veit ekki hvort aš sumum prestum sé virkilega treystandi ķ kringum börn ef žeir telja sig hafna yfir barnaverndarlög.

Vinaleiš og trśboš

Haustiš 2006 hófst verkefni rķkiskirkjunnar ķ fjórum grunnskólum er fékk heitiš Vinaleiš. Hvaš voru trśleysingjar, įsatrśarmenn, unglišar ķ vinstri gręnum og sjįlfstęšisflokknum aš ęsa sig yfir žessu? Hvaš var mįliš?

Starfsmenn į vegum rķkiskirkjunnar aš starfa innan veggja opinbera grunnskóla hlżtur aš teljast ķ hęsta lagi vafasamt. Ašallega śtaf žvķ aš prestar og djįknar bera "aš breyta ķ sérhverri grein eftir gildandi lögum um kirkjusiši, boša Gušs orš rétt og hreint samkvęmt heilagri ritningu og ķ anda vorrar evangelķsk- lśtersku kirkju" og aš vķgšur var sérstakur skólaprestur til sinna einni Vinaleiš. Ķ styttra mįli žżšir žetta: Trśboš ķ grunnskólum. Žaš var mįliš og meira til.

Voriš 2007 samžykkti bęjarįš Garšabęjar aš leita til sérfręšinga hjį KHĶ til aš „meta réttmęti og gildi vinaleišar“ og nišurstašan var kunngerš. Vinaleiš fékk falleinkunn. Hśn var gagnrżnd fyrir aš vera heldur stefnulaust, illa afmörkuš og illa ķgrunduš, auk žess gagnrżndu skżrsluhöfundar:

[...] einnig ašferšafręši vinaleišarinnar, žar sé fariš inn į sviš sem ašrir fagašilar sinna žegar en įn fagžekkingar meš žeim afleišingum aš samstarf fagašila innan skólans er ķ hęttu. Ekki eru haldnar skżrslur eša skrįr um vištöl, engin markmiš séu sett fram, engin greining, engin mešferšarįętlun. Fyrst og fremst er um einsleg trśnašarsamtöl aš ręša, jafnvel įn vitneskju foreldra, og skżrsluhöfundar gagnrżna žessa ašferšafręši réttilega.

Hśn er nżleg žessi įsókn kirkjunnar ķ grunnskóla og varla hęgt aš lżsa žessu öšruvķsi en frekju og sišleysi og žessari annarlegri įsęlni ķ grunnskólabörn veršur einfaldlega aš linna, ekki seinna en ķ gęr.

Žetta er ekkert annaš en glępsamleg hegšun örfįrra ašila - žetta er ekkert į grįu svęši, žetta jašrar ekkert viš glępsamlegri hegšun, žarna er į feršinni lögbrot, hreint og beint. Sem betur fer eru žó skólastjórnendur og kennarar aš spyrna viš žessari žróun. En betur mį ef duga skal žvķ žaš er greinilegt aš sumir prestar rķkiskirkjunnar annašhvort vita ekki hvaš er ķ gangi eša gera sér upp fįvisku žegar žeir halda žvķ fram aš mešal starfsmanna rķkiskirkjunnar sé ekki stundaš trśboš - žaš felst ķ ešli kirkjunnar, hśn er bošandi.

Bošun trśar ķ grunnskólum og leikskólum į ekki aš lķšast. Punktur. Žessu fólki veitir ekki af aš lesa yfir kröfur fyrrum mśslķma žar sem bešist er undan hverskonar trśarlegri įsęlni og leggja svo nokkrar klausur į minniš śr Mannréttindasįttmįla SŽ og sérstaklega Barnasįttmįla SŽ til aš mynda 14. grein:

1. Ašildarrķki skulu virša rétt barns til frjįlsrar hugsunar, sannfęringar og trśar.
2. Ašildarrķki skulu virša rétt og skyldur foreldra, og lögrįšamanna, eftir žvķ sem viš į, til aš veita barni leišsögn viš aš beita rétti sķnum į žann hįtt sem samręmist vaxandi žroska žess.
3. Frelsi til aš lįta ķ ljós trś eša skošun skal einungis hįš žeim takmörkunum sem męlt er fyrir um ķ lögum og eru naušsynlegar til aš gęta öryggis almennings, allsherjarreglu, heilsu almennings eša sišgęšis, eša grundvallarréttinda og frelsis annarra.

Svo erum viš varla bśnir aš hrófla viš žvķ sem er nįmsefniš ķ trśarbragšafręšslu ķ grunnskólum, en žar er eflaust eitthvaš verulega rotiš.

Fjįrmįl kirkjunnar og kreppan

Viš munum seint žreytast į žvķ aš vķsa ķ žaš fjįraustur sem fer ķ jafn gagnslausa stofnun og rķkiskirkjan er. Til aš mynda žarf ekki nema eina Kįrahnjśkavirkjun til aš kosta rķkiskirkjunna. Sķšasta vor voru fjįrmįl rķkiskirkjunnar einnig gerš nokkuš ķtarleg skil ķ Markašnum, fylgiriti Fréttablašsins.

Žessir hręsnarar og hręgammar predika hófsemi - og žaš var aldeilis hvaš žeir predikušu hófsemi ķ fjįrmįlum ķ lok sķšasta įrs - en brušla svo meš peninga einsog žaš sé engin morgundagur. Nżtt orgel, nżjar kirkjur og nżjir jeppar verslaš meš žķnum peningum. Aušvitaš gagnrżnum viš svona bjįnaskap. Ekki sé minnst į aš benda į žaš fleipur aš prestar séu meš laun į viš framhaldskólakennara. Aukinheldur vķsum öllu viškvęmnishjali um aš ekki megi gagnrżna žessi ofurlaun presta žvķ žeir telja sig vera svo mikilvęga ķ samfélaginu aftur til föšurhśsana, enda eru ašrar starfstéttir mun mikilvęgari, t.d. björgunarsveitin.

Žaš eru nįkvęmlega engar forsendur fyrir įframhaldandi samspili rķkis og kirkju. Žaš er fyrir löngu bśiš aš borga upp žessar kirkjujaršir sem žessi fjįrkśgun er byggš į og gott betur. Žaš er löngu kominn tķmi til aš endurskipuleggja žetta batterķ allt og žaš ętti vera bśiš aš skera į žessi tengsl fyrir langa lifandis löngu, sérstaklega į žessum erfišu tķmum.

V

Žetta var rśmlega įriš hjį Vantrś. Aš lokum mį ég til meš aš vķsa ķ fimmtįn greinar sem, aš mķnu mati, stóšu uppśr įriš 2008 - en žęr voru margar mjög góšar:

Skašast börn af trśarhugmyndum?
Foršast „nżju trśleysingjarnir“ „raunverulegu rökin“?
Sjįlfhverfur žjóškirkjuprestur
Glśtamanķa: MSG og Kķnamatarheilkenniš
Biskup Ķslands, trśleysi og kęrleikur
Er jöršin stóll?
Hver žarf óvini žegar hann į svona vini?
Sjö į dag
Kirkjur eru tķmaskekkja
Mismunun vegna trśarbragša
Trślausi gušfręšingurinn
Žjóšernislegur kirkjusósķalismi
Öfga-Karl Sigurbjörnsson
Athafnavani
Tękifęrin ķ kreppunni

Svo hefur mašur alltaf gaman af góšu glensi, en žessir fimm brandarar voru ansi góšir:

Erfitt samband
Kristin trś vs. trśleysi
Leištogaval ķ sólkerfi langt, langt ķ burtu
Trślaus dómsdagur
Bęnagangan 2008

Svo viljum viš ķ Vantrś einfaldlega óska lesendum og landsmönnum glešilegs įrs. Auk žess vonum viš hinn fįmenni hópur sem er prestastéttin fari nś aš haga sér skikkanlega og fari ekki aš hrista meir uppķ skólakerfinu eša spandera ķ einhverja vitleysu einsog śtrįsarvķkingar.

Žóršur Ingvarsson 04.01.2009
Flokkaš undir: ( Tilkynning )