Allar fŠrslur Allir flokkar Sos Um fÚlagi­ ┌rskrßning Lˇgˇ Spjallid@Vantru Pˇstfang Vantru@Facebook Vantru@Youtube Vantru@Twitter

Spurt og svara­ um Vantr˙

Spurningamerki

═ ■essari samantekt eru algengar spurningar um Vantr˙ og ■eim svara­ stutt og skřrt, oft me­ vÝsunum Ý Ýtarefni. Spurningarnar var­a tilgang og e­li Vantr˙ar, lÝti­ eitt um tr˙leysi, um efnist÷k Vantr˙ar og uppßkomur fÚlagsins; hva­ vi­ gerum, hva­ vi­ h÷fum gert og hva­ vi­ Štlum a­ gera. Vi­ t÷kum fram a­ ■etta er ekki tŠmandi listi, ■annig a­ ef ■i­ hafi­ frekari spurningar var­andi fÚlagi­ er hŠgt a­ skrifa athugasemd vi­ greinina, sent pˇst ß vantru@vantru.is, skrß­ ykkur ß Spjalli­ og spurt ■ar e­a sent skilabo­ ß Facebook-sÝ­u Vantr˙ar.

Spurningar um Vantr˙

Spurt og svara­ um Vantr˙

Hva­ er Vantr˙?

Vantr˙ er fÚlag og vefrit tr˙leysingja. Vefriti­ hefur veri­ starfrŠkt sÝ­an 2003 og fÚlagi­ var stofna­ ßri­ 2004. Tilgangur fÚlagsins er a­ "veita mˇtvŠgi vi­ bo­un hindurvitna og vinna gegn ßhrifum ■eirra Ý samfÚlaginu" lÝkt og greint er Ý 2. grein Ý l÷gum fÚlagsins.

Hver eru helstu barßttumßl ykkar?

Vi­ h÷fum sÚrstaklega barist fyrir a­skilna­i rÝkis og kirkju, gegn tr˙bo­i Ý leik- og grunnskˇlum, gegn mismunun, gegn ■vÝ a­ skottulŠkningar ver­i hluti af heilbrig­iskerfinu og ÷­ru sem tengist tilgangi fÚlagsins. A­albarßttumßl Vantr˙ar er a­ veita mˇtvŠgi vi­ hindurvitnaßrˇ­urinn Ý samfÚlaginu. Me­ ■essu mˇtvŠgi gerum vi­ tilraun til a­ fß fleira fˇlk til ■ess a­ hafna hindurvitnum og tileinka sÚr gagnrřnni hugsun.

Sty­ji­ ■i­ tr˙frelsi?

A­ sjßlfs÷g­u. Og vi­ sty­jum ekki einungis tr˙frelsi, heldur sty­jum vi­ lÝka "tr˙arjafnrÚtti": vi­ viljum ekki a­ neitt tr˙ar- og lÝfsko­unarfÚl÷g njˇti forrÚttinda umfram ÷nnur fÚl÷g.

Eru­ ■i­ ß mˇti kristinfrŠ­i?

Au­vita­ ekki. Vi­ erum ekki ß mˇti frŠ­slu um tr˙arbr÷g­ Ý skˇlum. Vi­ erum ß mˇti tr˙bo­i Ý skˇlum. ┴ ■vÝ er mikill munur. Ef kennsla um kristni er hvorki hlutdrŠg nÚ tr˙bo­, ■ß erum vi­ ekki ß mˇti henni.

Af hverju eru­ ■i­ ekki umbur­arlynd?

Au­vita­ erum vi­ umbur­arlynd. Vi­ viljum ekki banna fˇlki a­ tr˙a ■vÝ sem ■a­ vill e­a banna ■vÝ a­ i­ka tr˙ sÝna. Vi­ umberum alveg tr˙menn, en gagnrřnum sko­anir ■eirra. Vi­ umberum alveg skottulŠkna, en vi­ gagnrřnum v÷rur ■eirra. Vi­ umberum alveg mi­la, en vi­ efumst um hŠfileikana ■eirra. Vi­ umberum alveg kuklara, en bendum ß a­ ■eir eru oftast a­ reyna fÚfletta ■ig. En einsog hjß ÷llu venjulegu fˇlki, eru til takm÷rk. Vi­ umberum ekki ■egar hindurvitni eru ni­urgreidd af almannafÚ, e­a ■a­ sÚ ß dagskrß al■ingis a­ veita vafasamri ■jˇnustu fÚ ˙r rÝkissjˇ­i. Umbur­arlyndi felst ekkert Ý ■vÝ a­ tr˙a ÷llu sem er sagt og spurja einskis. Vi­ umberum ekki ska­legar sko­anir. Stundum ■arf a­ spurja spurningar, jafnvel ■ˇ ■Šr sÚu ˇ■Šgilegar, og Ý ■vÝ felst a­ mestu starfsemi Vantr˙ar.

Haldi­ ■i­ a­ tr˙a­ fˇlk sÚ fÝfl?

Nei. Vi­ vitum a­ tr˙a­ fˇlk er ekki fÝfl. Fˇlk getur haga­ sÚr einsog fÝfl, hvort sem ■a­ er tr˙a­, tr˙laust e­a einhversta­ar ß milli.

Eru­ ■i­ ekki ÷fgafull?

Ef barßttumßl Vantr˙ar eru sko­u­, jafnvel bara ß yfirbor­inu, ■ß eru ■au afskaplega hˇfs÷m: a­skilna­ur rÝkis og kirkju, tr˙bo­ ˙r skˇlum, a­ foreldrar bˇlusetji b÷rnin sÝn og ■a­ rÝki jafnrÚtti Ý tr˙- og lÝfssko­unarmßlum, eru ekki ÷fgafull barßttumßl. Ůa­ er au­velt a­ Ýmynda sÚr hver barßttumßl ÷fgafullra tr˙leysingja gŠtu veri­ ef ■au vŠru spegilmynd barßttumßla rÝkiskirkjufˇlks: eitt tr˙leysisfÚlag vŠri forrÚttindafÚlag, sÚrstaklega stutt og vernda­ af stjˇrnv÷ldum Ý stjˇrnarskrß, Ý skˇlum vŠri tr˙leysi bo­a­ og hugvekja um tr˙leysi vŠri flutt ß hverjum morgni ß Rßs 1. Ůa­ vŠru alv÷ru ÷fgar. Og flest fˇlk fÝlar ekki ÷fgar.

Af hverju eru­ ■i­ a­ ■essu?

Hindurvitni, eins og tr˙arbr÷g­ og skottulŠkningar, hafa ßhrif ß samfÚlagi­. Tr˙fÚl÷g fß milljar­a framl÷g frß rÝkinu, ■a­ er banna­ me­ l÷gum a­ hŠ­ast a­ tr˙ ■eirra og skottulŠknar reyna a­ koma kukl-a­fer­um ■eirra inn Ý heilbrig­iskerfi­. Talsmenn ■essa hindurvitna eru duglegir vi­ a­ brei­a ˙t ßrˇ­ri fyrir meiri ßhrifum hindurvitnanna. ═ ljˇsi ■essa teljum vi­ a­ ■a­ sÚ nau­synlegt a­ veita mˇtvŠgi, ■vÝ sinnuleysi er engin dygg­, ■ˇ ■a­ sÚ mj÷g skiljanlegt a­ fßir nenni a­ standa Ý ■essu.

Er Vantr˙ ekki bara tr˙fÚlag?

Nei. Vantr˙ er fÚlag, me­ l÷g, fÚlaga og (valkvŠm) fÚlagsgj÷ld og flest ÷llu sem tilheyrir ■vÝ a­ vera l÷gformlegur fÚlagsskapur. HugmyndafrŠ­i Vantr˙ar er ekki tr˙ og ■vÝ er Vantr˙ ekki tr˙fÚlag. Vantr˙ er ekki heldur lÝfsko­unarfÚlag lÝkt og Si­mennt. Vi­ h÷ldum ekki ˙ti athafnir ß bor­ vi­ giftingar og greftranir og fßum ekki sˇknargj÷ld frß rÝkinu.

Eru­i ■i­ ekki lÝka me­ tr˙bo­?

Nei. Ůa­ sem vi­ gerum og ■a­ sem tr˙bo­ar gera er svo ˇlÝkt hvort ÷­ru a­ samlÝkingin er frßleit. Ef vi­ bo­um eitthva­ ■ß bo­um vi­ sko­anir, vi­horf og gagnrřni Ý gegnum e­lilegar bo­lei­ir ■ar sem fˇlk er frjßlst a­ lesa ■Šr, taka undir me­ okkur, svara okkur. Vi­ bjˇ­um upp ß umrŠ­u og erum galopin fyrir slÝku. Tr˙bo­ar bo­a go­afrŠ­i sem sanns÷gulegum atbur­um, og kjˇsa eintal frekar en samtal.

Er Vantr˙ einhverskonar k÷lt?

Nei. Ůa­ eru au­vita­ til margskonar skilgreiningar ß "k÷ltum" en Vantr˙ passar ekki vi­ neinar ■annig skilgreinar. Ůa­ er enginn karismatÝskur lei­togi Ý Vantr˙ sem stjˇrnar fÚlaginu samkvŠmt sÝnu h÷f­i, fÚlagar eru ekki einangra­ir frß samfÚlaginu e­a fj÷lskyldum og vi­ bo­um engan sannleika. Ef fˇlk vill einhverja skilgreiningu ß Vantr˙ ■ß er fÚlag tr˙lausra, anarkˇ-lř­rŠ­silega jafnrÚttissinna sem starfar ß grundvelli sjßlfbo­avinnu, samtals og samvinnu, ßgŠtis byrjun.

Spurningar um tr˙leysi

Spurningamerki

Hva­ er tr˙leysi?

Tr˙leysi er a­ tr˙a ekki ß yfirnßtt˙ruleg fyrirbrig­i eins og gu­i, ßlfa og drauga.

Er tr˙leysi ekki tr˙?

Nei. A­ vera tr˙laus er a­ vera laus vi­ tr˙ ß yfirnßtt˙ruleg fyrirbrig­i eins og gu­i, ßlfa og drauga.

Er lÝfi­ ekki bara merkingarlaust ef ma­ur er tr˙laus?

Nei. Au­vita­ ekki. LÝfi­ er stˇrkostlegt og hefur uppß svo miki­ uppß a­ bjˇ­a a­ hver upplifun er einst÷k fyrir hverja manneskju. Tilgangurinn er sß sem ■˙ vilt. LÝfi­ er ekkert minna rÝkulegra vegna ■ess a­ vi­ tr˙um ekki ß yfirnßtt˙ruleg fyrirbrig­i eins og gu­i, ßlfa og drauga.

Hva­ er efahyggja?

Efahyggja er ■ekkingarfrŠ­ileg afsta­a og gengur ˙t ß ■a­ a­ taka ekki fullyr­ingum gildum nema ■a­ sÚu gˇ­ar ßstŠ­ur fyrir ■vÝ a­ taka ■eim tr˙anlega. Innan hindurvitna er efahyggja oft litin hornaugum og meiri ßhersla l÷g­ ß tr˙girni Ý sta­inn fyrir t.d. a­ spurja hvort ■a­ sÚu yfirh÷fu­ til yfirnßtt˙ruleg fyrirbrig­i eins og gu­ir, ßlfar og draugar.

Spurningar um uppßkomur

Spurt og svara­ um Vantr˙

Af hverju haldi­ ■i­ bingˇ f÷studaginn langa?

SamkvŠmt l÷gum er bingˇhald banna­ ß f÷studeginum langa. Me­ bingˇinu erum vi­ a­ mˇtmŠla helgidagal÷ggj÷finni.

Hver var Svarth÷f­i?

Ůa­ er leyndarmßl.

Hva­ eru ┴g˙stÝnusarver­launin?

┴g˙stÝnusarver­launin eru hßalvarleg og virkilega vir­ingaver­ frŠ­imannaver­laun Vantr˙ar veitt til gu­frŠ­inga sem taldir eru skara fram ˙r Ý gu­frŠ­ilegum vÝsindast÷rfum sÝns tÝma sem og r˙mi ß hverju ßri, ■ar sem eitt ■arf ekki a­ ˙tiloka anna­ ˙ti sem og GabrÝel.

Eru­ ■i­ ß mˇti akademÝsku frelsi kennara vi­ Hßskˇla ═slands?

Nei. Au­vita­ ekki. Vantr˙ sendi kŠru til Si­anefndar Hßskˇla ═slands ■egar fÚlaginu var gert kunnugt um a­ kennari vi­ gu­frŠ­ideild var a­ setja fram mj÷g vafasamar fullyr­ingar um Vantr˙ og einstaka fÚlagsmenn Ý kennslu sem fjalla­i um fÚlagi­. AkademÝskt frelsi Ý hßskˇla sem vill lßta taka sig alvarlega hlřtur n˙ a­ takmarkast eitthva­ ■egar augljˇsar fleipur eru dulb˙nar sem frŠ­sla. E­a ekki.

En Overton glugginn? Ha? Hva­ me­ hann?!

"Geisp"

Haldi­ ■i­ upp ß jˇlin?

Jß og nei. Ůa­ fer vŠntanlega eftir ■vÝ hva­a ■ř­ingu jˇlin hafa fyrir hvern og einn. Jˇlahald tr˙leysingjans er samt vo­a miki­ einsog hjß ÷llum ÷­rum sem hafa alist upp Ý ■jˇ­fÚlagi sem heldur hßtÝ­lega uppß jˇlin. Bara mÝnus allt tr˙arrugli­.

Spurningar um efnist÷k

Spurt og svara­ um Vantr˙

Hver eru helstu umfj÷llunarefni ykkar?

Vi­ fj÷llum um ■au efni sem var­a tilgang fÚlagsins, sem eru tr˙arbr÷g­, me­ sÚrstaka ßherslu ß kristni, og a­skilna­ rÝkis og kirkju. HjßfrŠ­i og hindurvitni; samsŠriskenningar, andbˇlusetningar og allskyns skottulŠkningar. Ůessi efnist÷k mynda svo ritstjˇrnarstefnu Vantr˙ar. Ef ■i­ hafi­ frekari spurningar var­andi ritstjˇrnarstefnu fÚlagsins geti­i sent pˇst ß ritstjorn@vantru.is.

Hva­ eru gervivÝsindi?

GervivÝsindi (einnig k÷llu­ hjßfrŠ­i) er allt ■a­ sem gefur sig ˙t fyrir a­ vera vÝsindi en er ■a­ Ý raun og veru ekki. Hvar nßkvŠmlega m÷rkin liggja ■arna ß milli er ekki ljˇst og ■etta vandamßl kallast afm÷rkunarvandinn Ý heimspeki. Hins vegar er heilmiki­ sem er ekki ß grßu svŠ­i og er klßrlega gervivÝsindi, eins og til dŠmis "ungjar­avÝsindi", smßskammtakukl og svo framvegis.

Hva­ eru skottulŠkningar?

SkottulŠkningar eru tilraunir manna til ■ess a­ lŠkna sj˙kdˇma me­ a­fer­um sem skortir vÝsindalegan stu­ning. Stundum hefur meira a­ segja veri­ sřnt fram ß a­ ■essar a­fer­ir virka ekki.

Hva­ eru hindurvitni?

Hindurvitni eru ■Šr hugmyndir sem sprottnar eru af fßfrŠ­i og ekki er hŠgt a­ sty­ja me­ r÷kum nÚ traustum heimildum.

Af hverju tali­ ■i­ svona miki­ um kristindˇminn?

Vi­ skrifum meira um kristni heldur en ÷nnur tr˙arbr÷g­ vegna ■ess a­ hÚr ß landi er kristni fj÷lmennustu tr˙arbr÷g­in. Kristni eru einnig ■au tr˙arbr÷g­ sem njˇta hva­ mestu forrÚttinda og ßhrifa Ý samfÚlaginu. Ef a­stŠ­ur hÚr ß landi vŠru svipa­ar og n˙, ■.e. norrŠnt velfer­arkerfi, nema a­ hÚr vŠri sÚrstakt rÝkisßsatr˙arfÚlag e­a rÝkism˙slÝmafÚlag og ■a­ sÚrstaklega stutt og vernda­ af stjˇrnv÷ldum samkvŠmt stjˇrnarskrß, ■ß myndum vi­ alveg pott■Útt skrifa meira um m˙slÝmana og hei­ingjana. En sta­reyndin er s˙ a­ ═sland er eitt af fßum lř­veldisrÝkjunum sem enn hafa sÚrstaka rÝkiskirkju getna Ý stjˇrnarskrß. Ůa­ er einfaldlega ˇrÚttlßt og ˇsanngjarnt a­ tr˙/fÚlag sÚ Ý ■essari tilteknu st÷­u innan hins opinbera.

Ůori­i ekki a­ skrifa um ═slam?

Vi­ skrifum a­ sjßlfs÷g­u um ═slam. Vi­ skrifum einfaldlega meira um kristindˇminn vegna stefnu fÚlagsins og s˙ sta­reynd a­ kristni tekur meira plßss Ý opinberri umrŠ­u og, einsog ß­ur hefur veri­ geti­, vegna st÷­u hennar Ý samfÚlaginu.

Hefur ekki or­i­ a­skilna­ur rÝkis og kirkju?

Nei. Alls ekki. Ůjˇ­kirkja ═slands er sÚrstaklega geti­ Ý stjˇrnarskrß lř­veldisins ═slands. ŮvÝ ver­ur a­ breyta. En me­anhßttur er ß ver­ur aldrei a­skilna­ur, ■rßtt fyrir a­ meirihluti landsmanna krefjist ■ess.

Hva­a meira kjaftŠ­i eru­i a­ tala um?

KjaftŠ­isvaktin er ˇhß­ neytendavakt ß vegum Vantr˙ar er var­ar a­ mestu kukl og anna­ kjaftŠ­i. Vi­ h÷fum skrifa­ řmislegt um skˇlamßl, si­fer­i, stjˇrnmßl, vÝsindi Ý bland vi­ tr˙mßlin; meira um kristni, en Ýslam og ka■ˇlisma (og ßsatr˙). Vi­ horfum stundum til baka og sko­um einhvern heilagan hrylling og gu­l÷stum. Vi­ h÷fum einhverjar klassÝskar greinar, lßtum stundum Ý okkur heyra, geti­ rennt yfir einhverjar hugvekjur, greinar um efahyggju, r÷kvillur, jˇlin og svo margt, margt fleira.


Myndir: Birgir Baldursson, Bjarki Sigursveinsson, Egill Ëskarsson, Gillian Maniscalco, JˇdÝs Eva EirÝksdˇttir.

Ritstjˇrn 22.09.2014
Flokka­ undir: ( Bˇlusetningar , KlassÝk , Spurt og svara­ , Vantr˙ )

Vi­br÷g­


G. - 22/09/14 11:22 #

HÚr a­ ofan segir: "Efahyggja er ■ekkingarfrŠ­ileg afsta­a og gengur ˙t ß ■a­ a­ taka ekki fullyr­ingum gildum nema ■a­ sÚu gˇ­ar ßstŠ­ur fyrir ■vÝ a­ taka ■eim tr˙anlega."

En Ý ■ekkingarfrŠ­i (og heimspeki almennt) er ■etta bara alls ekki efahyggja. Ůa­ er eins og ■i­ sÚu­ a­ rugla saman efahyggju annars vegar og skilgreiningu Pßls Sk˙lasonar ß gagnrřninni hugsun hins vegar: a­ fallast ekki ß neina sko­un nema ß fullnŠgjandi forsendum.

═ ■ekkingarfrŠ­i og annarri heimspekilegri umrŠ­u er efahyggja yfirleitt skilin sem s˙ afsta­a a­ ■ekking sÚ ˇm÷guleg, anna­hvort ß tilteknu svi­i (efahyggja um x) e­a almennt og yfirleitt, og sett fram sem vandi sem ■arf a­ vinna bug ß (stundum eins og strßma­ur). ═ heimspeki fornaldar er efahyggja ß hinn bˇginn s˙ afsta­a a­ fullyr­a hvorki af e­a ß heldur fresta ■vÝ a­ mynda sÚr sko­un -- segja t.d. hvorki a­ ■ekking sÚ m÷guleg (sem vŠri jßkvŠ­ kredduspeki) e­a a­ h˙n sÚ ˇm÷guleg (sem vŠri neikvŠ­ kredduspeki), heldur vera sko­analaus um hvort h˙n er ■a­ e­a ekki.

╔g mŠli me­ v÷ndu­u lesefni ß ritstřr­um og ritrřndum vef:

Um efahyggju: http://plato.stanford.edu/entries/skepticism/

Um forna efahyggju: http://plato.stanford.edu/entries/skepticism-ancient/


Hjalti R˙nar (me­limur Ý Vantr˙) - 22/09/14 11:54 #

Kannski hef­um vi­ ßtt a­ tala um "efasemdarhyggju"?

Annars h÷fum vi­ nota­ ■etta or­ Ý ■essari merkingu ansi lengi (sbr flokkinn "efahyggja").

Ůetta er lÝklega kalla­ "scientific skepticism" ß ensku og Úg sÚ a­ ß Ýslensku Wikipedia-greininni um efahyggju er tala­ um a­fer­afrŠ­ilega efahyggju e­a vÝsindalega efahyggju Ý svipa­ri merkingu, ■annig a­ vi­ erum greinilega ekki ■eir einu sem nota or­i­ svona ;)


G. - 22/09/14 14:27 #

╔g kannast vi­ ■essa Wikipediu-■ř­ingu. En, jß, Úg er hrifnari af "efasemdahyggju" Ý ■essu samhengi. Samhengi er allt, sjß­u til. Ůegar einhver segir "Efahyggja er ■ekkingarfrŠ­ileg afsta­a og gengur ˙t ß ..." ßn ■ess a­ ■rengja tilvÝsun or­sins neitt, ■ß hugsa Úg au­vita­ fyrst og fremst um ■ekkingarfrŠ­i og heimspeki; Ý ■vÝ samhengi er ■etta vond lřsing (en aftur ß mˇti rÚtt lřsing ß skilgreiningu Pßls Sk˙la ß gagnrřninni hugsun, eins og ß­ur sag­i).

Sřni­ vi­br÷g­, en vinsamlegast sleppi­ ÷llum Šrumei­ingum. Einnig krefjumst vi­ ■ess a­ fˇlk noti gild t÷lvupˇstf÷ng, lÝka ■egar notast er vi­ dulnefni. Ef ■a­ sem ■i­ Štli­ a­ segja tengist ekki ■essari grein beint ■ß bendum vi­ ß spjallbor­i­. Ůeir sem ekki fylgja ■essum reglum eiga ß hŠttu a­ athugasemdir ■eirra ver­i fŠr­ar ß spjallbor­i­.

HŠgt er a­ nota HTML kˇ­a Ý ummŠlum. T÷g sem virka eru: a href, b, i, u, br, p, strong, em, ul, li og blockquote. Einnig er hŠgt a­ notast vi­ Markdown rithßtt Ý athugasemdum. Noti­ sko­a takkann til a­ fara yfir athugasemdina ß­ur en ■i­ sendi­ hana inn.










Muna ■ig?