TRÚFÉLAGSLEIÐRÉTTING

Bloggarinn Harpa Hreinsdóttir birti nýlega grein um Vantrú. Sá hluti greinarinnar sem ég ætla að fjalla um er rökstuðningur hennar fyrir þeirri skoðun hennar á því “hve mjög Vantrú líktist ströngu, jafnvel öfgasinnuðu trúfélagi, þó með öfugum formerkjum væri.”

Þann 5. desember birtist grein um erindi siðanefndar Háskóla Íslands no. 1/2010 í sunnudagshefti Morgunblaðsins undir fyrirsögninni "Heilagt stríð" Vantrúar. Þó greinin hafi átt að fjalla um siðanefndarmálið var nær ekkert fjallað um erindi Vantrúar til siðanefndar Háskóla Íslands sem varðaði kennslugögn stundakennara. Meira var gert úr meintu einelti sem kennarinn upplifði af hálfu Vantrúar. Fyrstu greininni var fylgt eftir með greininni Einelti vantrúarfélaga í sunnudagsblaðinu þann 12. desember.

Vantrú fékk vilyrði fyrir því frá blaðamanninum að félagið fengi birta grein þar sem ásökunum yrði svarað og rangfærslur leiðréttar. Svar Vantrúar átti að birtast í sunnudagsblaði Morgunblaðsins þann 18. desember. Ritstjórn Morgunblaðsins hefur neitað að birta greinina og þess í stað boðið félaginu að senda inn lesendabréf og birta það undir liðnum umræðan. Við sögðum pass og birtum greinina því hér á Vantrú.

Fyrir tveim vikum fjallaði Morgunblaðið um Vantrú í afskaplega einhliða og villandi grein. Við höfum sitthvað við greinina að athuga og höfum ýmsu svarað nú þegar. Eitt af því komið var inn á í greininni var Overton glugginn og gárungar hafa slengt hugtakinu fram með hneykslunartón í umræðunni, enda var umfjöllun Morgunblaðsins um það hugtak afskaplega einkennileg.

Halldór Elías Guðmundsson djákni hefur birt áhugaverðar hugleiðingar um "þróun Vantrúarhópsins". Þar veltir hann m.a. fyrir sér;

[...] hvort eða öllu heldur hvernig Vantrúarhópurinn er að stofnanavæðast/borgaravæðast og glóðin og harkan að dofna. Þannig hef ég á tilfinningunni að meira púður fari í innra spjall (sem ég hef reyndar ekki aðgang að) og það er ljóst að við sjáum færri greinar á síðunni. Samskipti félagsins út á við virðast vera að breytast. Dregið hefur úr hamagangi á ummælaþráðum en baráttan háð í gegnum siðanefndir stofnanna og fyrir dómstólum. Meiri áhersla virðist lögð á vandaðri vinnubrögð, en minna treyst á karisma og sjálfumglaðan besserwisserstíl.

Eftir að hafa verið í rúm sjö ár í þessu veseni þá er margt ákaflega fyrirsjáanlegt. Það er til dæmis óhugsandi að það líði mánuður án þess að einhver lýsi því yfir að trúleysi sé bara trú - sama hve oft og hve vel það er hrakið. Svipað dæmi er um meinta leiðtogadýrkun í félaginu.

Að vera fórnarlamb eineltis er ein ömurlegasta lífsreynsla sem nokkur getur upplifað. Þá er ég að tala um ítrekað og langvarandi – jafnvel áralangt – einelti. Það hryggir mig óendanlega að í of mörgum tilfellum býður fólk þess ekki bætur. Ég veit þetta því ég var lagður í einelti frá því ég var sex ára til að verða tólf ára gamall. Það gerðist ekki í formi rökstuddra greina, það gerðist með nær daglegu áreiti og uppnefnum í skólanum mínum.

Djákninn Halldór Elías Guðmundsson hélt tölu um "The New Atheist Movement" í námi sínu í Bandaríkjunum 2009. Fyrirlesturinn, sem er á ensku, birti hann á heimasíðu sinni iSpeculate. Þetta er ansi áhugavert innlegg í umræðuna um trúleysi á Íslandi. Hann ræðir aðeins um Helga Hóseasson og að sjálfsögðu um félagið Vantrú. Hann tekur fram að það gæti leynst hlutdrægni í málflutningi sínum sökum stöðu hans innan íslensku evangelísku-lúthersku kirkjudeildarinnar. Þrátt fyrir það er hún bara frekar sanngjörn og gerir þessu málefni fín skil. Þetta er allavega málflutningur sem sumir - nefnum engin nöfn - mættu allavega athuga með að taka til fyrirmyndar.

Nú hef ég verið meðlimur í Vantrú í rúmt ár og finnst mér alltaf jafnskrítið þegar utanaðkomandi aðilar saka félagsmenn um að vera orðljótir, ónærgætnir og fleira í þeim dúr þegar þeir gagnrýna trúarbrögð, trúboð eða gervivísindi. Einnig yfirlýsingar eins og: "Í Vantrú eru bara nokkrir ungir strákvitleysingjar."

Fyrstu kynni af Vantrú eftir að ég fór að vera virkur meðlimur komu mér verulega á óvart. Fyrst á innra spjallinu en svo í kjötheimum. Það má segja að árshátíð félagsins nú síðasta haust hafi verið það sem breytti mestu afstöðu minni gagnvart félaginu. Þarna vorum við mættir þrír vinir að norðan og vissum ekki við hverju við áttum að búast.

Vantrú hefur verið ásakað um ýmislegt þau ár sem félagið hefur verið starfandi. Það getur verið hvimleitt að leiðrétta þessar rangfærslur hvað eftir annað þannig að okkur langar hafa hér til taks ellefu klisjur sem hafa verið notuð gegn Vantrú (og bara á trúleysingja almennt). Þetta er alls ekki tæmandi listi og eflaust ýmislegt sem vantar. Einnig viljum við vara við að klisjurnar hafa verið einfaldaðar til muna, en það er nú bara af þeirri einföldu ástæðu að þessi rök rista grunnt.

Á fyrirlestri Alister E. McGrath í hátíðarsal Háskóla Íslands í hádeginu í gær bar hinn landsþekkti og hógværi (að eigin sögn) trúmaður Davíð Þór Jónsson fram spurningu þar sem hann nefndi meðal annars til sögunnar öfgafulla trúleysingja (e: fundamental atheists). Spurning Davíðs snerist um biblíutúlkanir en mér þótti vísun hans í öfgatrúleysi áhugaverð.

Ég spurði McGrath skömmu síðar um þessa öfgafullu trúleysingja og hvort hugtakið hefði einhverja raunverulega merkingu. Væri trúmaður sem ferðast um heiminn og heldur fyrirlestra um trú til dæmis ekki alveg jafn öfgafullur og þessir meintu öfgatrúleysingjar.

Á næstunni munum við fjalla nánar um McGrath en í þessum pistli ætla ég að einblína á þessa spurningu.