Allar frslur Allir flokkar Sos Um flagi rskrning Lg Spjallid@Vantru Pstfang Vantru@Facebook Vantru@Youtube Vantru@Twitter

Vr fndamentalistar

Alister E. McGrath fyrirlestri Alister E. McGrath htarsal Hskla slands hdeginu gr bar hinn landsekkti og hgvri (a eigin sgn) trmaur Dav r Jnsson fram spurningu ar sem hann nefndi meal annars til sgunnar fgafulla trleysingja (e: fundamental atheists). Spurning Davs snerist um biblutlkanir en mr tti vsun hans fgatrleysi hugaver.

g spuri McGrath skmmu sar um essa fgafullu trleysingja og hvort hugtaki hefi einhverja raunverulega merkingu. Vri trmaur sem ferast um heiminn og heldur fyrirlestra um tr til dmis ekki alveg jafn fgafullur og essir meintu fgatrleysingjar.

nstunni munum vi fjalla nnar um McGrath en essum pistli tla g a einblna essa spurningu.

Einstrengislegar skoanir

McGrath svarai lngu mli en sagi raun skp lti. g gat ekki skili hann ruvsi en a eir trleysingjar sem gagnrna trarbrg sanngjarnan mta vru fgafullir en eir sem ekki gagnrna vru a ekki. A mati McGrath eru eir sem lta heiminn svarthvtum augum ea hafa einstrengingslegrar skoanir fndamentalistar. g ver a jta a g er nokku kveinn mnu trleysi og sumir gtu eflaust kalla a einstrengingslegt vihorf en g s ekki a McGrath s leiinni a skipta um skoun og afneita Gvui, a hans vihorf s einhvern htt "opnara". g er alltaf til a skipta um skoun ef g f rk ea sannanir fyrir v a g hafi haft rangt fyrir mr.

Richard Dawkinsv miur gat g ekki fylgt spurningunni eftir ar sem a lokum var komi en ni a ra stuttlega vi McGrath eftir fyrirlesturinn um fgafulla trleysingja og af hverju eir f ann stimpil fr trmnnum eins og McGrath. samtali okkar rifjuum vi upp a einnig er algengt a tala s um "herska" trleysingja (e: militant atheists) og nefndi McGrath Dawkins v samhengi en algengt er a Dawkins s sagur herskr. McGrath kom me gtan punkt, a er algengt a arir trleysingjar noti essa stimpla trleysingja sem eim finnst ganga of langt. etta ekkjum vi Vantr ansi vel.

a er forvitnilegt a bera a saman hvaa skilyri trmenn urfa a uppfylla til a f stimplana fgafullir ea herskir. egar Dav r bar upp spurninguna skilgreindi hann sjlfan sig sem hgvran trmann en vi vitum vel a hann ltur flaga Vantr sem fndamentalista.

fgafullir trmenn

Baldur Freyr Einarsson Vi hfum flest einhverja mynd af v hvernig fgafullir trmenn eru. Myndin sem kemur huga okkar er af bkstafstru flki sem telur reglur trarbraga ri en reglur samflagsins, tr eirra er djp og hagganleg . fgafullir trmenn eru haldssamir og telja a hi opinbera eigi a skipta sr af einkalfi flks. Eru gjarnan mti fstureyingum, getnaarvrnum og kynlfi fyrir hjnaband, efast um runarkenninguna en dettur ekki hug a efast um nokku Biblunni enda vilja eir kenna skpunarkenningu sklum. fgafullir trmenn standa fyrir bnagngu til mtvgis vi gaypride og prdika yfir lnum a jflagi s lei til helvtis nema vi aukum trbo sklum.

Herskir trmenn ganga skrefinu lengra og beita jafnvel ofbeldi til a n snu fram.

fgafullir trleysingjar

Trleysingjar hafa minna fyrir v a f fgastimpilinn og reyndar virist stundum ngilegt a gagnrna trarbrg opinberlega. Kannski telja einhverjir a ng s a hpur s fmennur til a skilgreina megi hann fgafullan, a meirihlutinn s vallt hgvr en eir sem gagnrna rkjandi stand su alandi fgamenn.

Stareyndin er a eir trleysingjar sem g hef kynnst deila flestum skounum me hgvra trmanninum Dav r. Vihorf okkar til mannrttinda eru vafalaust afar lk, g veit a Dav deilir skounum mnum rttindamlum samkynhneigra og vi sum eflaust sammla um margt plitk erum vi alveg rugglega lka miklir lrissinnar. a eina sem skilur fgafullu trleysingjana fr gufrinemanum hgvra er vihorfi til kristinnar trar. Hann trir Jess, vi ekki. Vi erum mti trboi sklum, ekki hann.

Benny HinnSamt er hann hgvr, vi fgafull. Hann hinni hfsmu miju en vi ti jarinum me flki sem hatar homma samkynhneig og telur a konan eigi a vera undirgefin. a er vst ekkert sem greinir a hyski sem flytur hinga til lands kraftaverkaloddara og sem benda a svik su tafli.

g hef ekki ori var vi a hersku trleysingjarnir beiti ofbeldi til a f snu fram. Reyndar hafa trmenn einhverjum tilvikum endurskilgreint ofbeldishugtaki og saka trleysingja um andlegt ofbeldi egar eir gagnrna tr eirra. v miur fyrir tek g ekki mark slkri tvtnun ofbeldishugtakinu v annars vri veri a fremja andleg fjldamor trleysingjum hverjum sunnudegi.

etta er bara plitk

Persnulega skiptir etta mig litlu mli, flk m kalla mig herskan ea fgafullan. Rttast tti mr a a kallai mig trleysisnttara v g hef iulega kalla trheitt flk trarnttara.

Mr tti samt elilegt a a vri eitthva samrmi essari hugtakanotkun. a er bjnalegt a saka trleysingja sem gagnrna trarbrg um ofstki ea fgar, jafnvel s gagnrni s stundum kf og sanngjrn a mati trmanna. Ef ekki hljtum vi um lei a skilgreina alla er boa kristna tr sem fgamenn, fndamentalista. Vi hljtum a segja a allir eir sem starfa hj rkiskirkjunni su fndamentalistar ef vi notum ennan mlikvara.

lok sasta rs var ansi mikil umra um trml hr landi kjlfar umru um kristilegt sigi grunnsklalgum. eirri rimmu var ansi algengt a fulltrar kirkjunnar settu fram kjur og jafnvel sannindi um trleysingja og mlsta eirra. Biskupinn gekk svo skrefinu lengra og sagi samtkin Simennt vera "hatrmm" samtk. Herska fgaflki var einnig ori hatrammt.

g nefni etta hr v egar g minntist etta nveri vi prest rkiskirkjunnar heimasu hans sagi hann mr a etta hefi bara veri plitk. Eflaust er a sama plitk hj trflkinu a tala um fgafulla og herska trleysingja og vel m vera a vi urfum a stta okkur vi a vera kllu fndamentalistar. a breytir v ekki a a er snlduvitlaust a reyna a halda v fram a gufrineminn Dav r Jnsson s hgvr trmaur en vi Vantr og arir trleysingjar sem ltum raddir okkar heyrast su fndamental trleysingjar. Vi gtum alveg eins sagt a flki sem berst gegn mannrttindabrotum me Amnesty International s fgafullt en okkur dettur a ekki hug.

etta samrmi gengur einfaldlega ekki upp. Allt tal um fndamental trleysingja er a mnu mati bull.


essu lauslega tengt:

Matthas sgeirsson 03.09.2008
Flokka undir: ( Hugvekja , Vantr )

Vibrg


Kristinn - 03/09/08 11:53 #

Gur pistill Matthas.

Mr dettur huga a benda eitt atrii, vegna essarar setningar:

"Ef ekki hljtum vi um lei a skilgreina alla er boa kristna tr sem fgamenn, fndamentalista."

N vilja eflaust margir trmenn meina a hgt s a breia t boskapinn n ess a vera beinlnis a gagnrna trleysi, - a slka gagnrni og ljtan boskap um trleysi s vitaskuld a finna ritningunni.

annig mtti halda v fram a jkv umfjllun um trleysi s sambrileg vi jkva umfjllun um tr, en gagnrni tr veri a bera saman vi gagnrni trleysi.

annig s messa kirkju ekki a sama og pistill Vantr, ea mnu bloggi, um hva trin s rng og vitlaus.

En ar sem Biblan segir a alrangt og hreinlega syndsamlegt, illt og afkralegt a fylgja ekki Jes - hafi maur heyrt um hann, fellur etta reyndar um sjlft sig hj mr, nema auvita gagnvart kirsuberjatnurunum, sem vilja meina a kristni s umburarlynd og boskapurinn einungis fallegur.

Hva segir trflk um etta? Dav r?

Eiga trlausir a gera r fyrir v a allir kristnir beri viringu fyrir skounum okkar og viri kvrun okkar um a hafna tr - rtt fyrir or Biblunar um infidelana - og ar me leggja mest upp r kyningu trleysi fallegum ntum?

Ea eigum vi a gera r fyrir a i lti okkur sem syndugt sktapakk og gagnrna tr eim forsendum a hn boi frnlegt ranglti og misskiptingu, einmitt vegna ess sem hn segir um trleysi?

Veltur ekki harkan umfjlluninni dlti essu atrii?

mbk,


Birgir Baldursson (melimur Vantr) - 03/09/08 14:17 #

a er ekkert a harkalegri gagnrni ea umru t af fyrir sig. Biskup rkiskirkjunnar og sumir prestar gagnrna m.a.s. oft og iulega trleysi og trleysingja harkalega stlrum snum. Vandinn er bara essi a egar trleysingi gagnrnir harkalega er hann stimplaur ofstkismaur, en biskup og prestarnir sleppa vi allt svoleiis, tt enginn s munurinn.


Reynir (melimur Vantr) - 04/09/08 14:45 #

Maur sem fylgir ritningunni einu og llu er bkstafstrarmaur - og a llum lkindum geveikur, a.m.k. strhttulegur rum mnnum. Um lei og trmaur kveur a lta fram hj mor-bounum Biblunnar og rum hroa v riti er hann orinn "hfsamur".

Ef marka m ummli biskups, presta og fleiri sem hreykja sr kristsjlknum eru trleysingjar strhttulegt flk, hatrammt og silaust. Ef i bendi mr trleysingja sem fullyrir a allt s leyfilegt - vegna ess a enginn gu er til - skal g stimpla hann fgafullan. g hef hins vegar ekki ori var vi neinn slkan hpi eirra sem gagnrna tarbrg hr, ea ara vitleysu.

annig hljta eir trleysingjar sem hr tj sig a teljast hfsamir, a.m.k. sama htt og eir sauir kirkjunnar sem hst jarma.


Svanur Sigurbjrnsson - 04/09/08 18:29 #

gtis hugvekja hj r Matti. tvtnun hugtaka er v miur algeng og a er trlegt a biskup strsta trarsafnaar slandi sem hefur hsklamenntun a baki sr skuli nota ori "hatrammt" svo byrgan mta. egar a er ori "hersktt" a gagnrna me rkum og "hatrammt" a bija jkirkjuna a vera ekki me trarlega starfsemi opinberum sklum allra landsmanna og vira annig mannrttindi, er foki ansi mrg skjl. Getur etta talist andlegur leitogi? Hver getur vita af essu og veri enn essum sfnui?
Sama vi um hugtaki "fgar". a arf a vita hvernig a er skilgreint ur en v er kasta fram. Mikill hugi einhverju er ekki a sama og vera fgafullur. etta virast ekki margir skilja og nota v fga- hitt og fga- anna um allt mgulegt. etta er kt vitlaust ;-)


gimbi - 04/09/08 23:47 #

(...svo etta veri ekki bara j-krinn)

etta er gt og hugaver pling hj r Matti. Og g er alveg sammla r meginatrium.

En ert svolti a flmast um me nokkrar skilgreiningar v hva m teljast vera t.d. fundamental trleysingi".

virist leggja a jfnu essi hugtk:

  1. Fundamental atheist
  2. Militant atheist og
  3. fgafullur trleysingi.

Auvita er enginn trleysingi fundamental" sama skilningi og Jshopparar me sitt Bifldund.

En trleysingjar geta samt veri fgafullir. a er augljst, eins og svo mrg dmi sanna.

Einn httur (sem algerlega "psitvskan" mta snir a s er raunin) felst einfaldlega eim fjlmrgu dmum um trleysingja sem eru reiubnir a stkkva fram, hvenr sem fri gefst til a halda fram sinni hugmynd, lkt og eir hugsi nnast um ekkert anna.

Eru a ekki fga-trleysingjar"?


li Gneisti (melimur Vantr) - 05/09/08 08:10 #

Vandamli er nttrulega a g veit allavega ekki um neina sem eru svona eins og lsir. Helduru a vi sum vinnunni, fjlskylduboum og partum sfellt a ra essi ml? Nei, vi fum trs gegnum Vantr.


Gumundur I. Marksson - 05/09/08 08:41 #

etta er hugaver hugvekja hj r Matti.

g skelli mr nei-krinn -- tek fram a eftirfarandi er aeins tilraun, kannski hugvekja:

etta snst um tvr spurningar sem verur a askilja:

  1. Eru til fundamental guleysingjar?
  2. Eru kvenir ailar meal guleysingja fundamentalistar?

Mitt svar vi 1. er einfalt: AUVITA! A sjlfsgu eru til fundamentalistar meal guleysingja. A halda ru fram, eins og Dawkins hefur gert (sb. beina tilvitnun McGrath r God Delusion), er navt. etta segi g ekki mr og rum guleysingjum til vansa: etta er ekkert anna en a horfast augu vi a vi guleysingjar eru flk.

Varandi 2. er a matsatrii hvert skipti og eitthva sem alltaf verur umdeilanlegt. Eru Vantrarpennar fundamentalistar? Stundum. Er Dawkins a? Stundum. Dett g ennan pitt? Vafalaust stundum. En a er aeins mitt mat.

En hvernig m skilgreina fundamentalist atheist?

g tel a a su eir sem telja a ekki s neitt compromis egar kemur a tr og vantr. Til dmis, tel g, samt sjlfagt flestum trleysingjum, a engin mlamilun s svii vsinda og menntunar. ess vegna kemur a ALDREI til greina a kenna skpunarhyggju ea intelligent design sklum (sem betur fer er a ekki vandaml hrlendis). Hrna vi a berjast me kjafti og klm.

Hins vegar einkennist dagsdaglegur hversdagsleikinn ti samflaginu einmitt af grum svum. ar urfum vi compromis. ar urfum vi a mtast miri lei og geta tt samskipti n stugra taka. Hr ekki vi a berjast me kjafti og klm, ekki alltaf amk.

g tel m.o.. a eir guleysingjar sem segja a hvergi megi gefa eftir, a hvergi s hgt a gera mlamilun, su fundamentalistar. arna horfi g srstaklega til hugtaksins. "Fundamentalism" kristinni tr vsar til eirra bandarsk ttuu hreyfinga sem lta svo a a veri a sna aftur fundamenti, Bibluna, og a engin mlamilun s mguleg.

Afstaa Dawkins minnir (amk. oft) etta: A hafna supernaturalisma er fundamental og ekki hgt, ekki neinum svium, a gera compromis me a. Til dmis essi tilvitnun:

... the big war is not between evolution and creationism, but between naturalism and supernaturalism ... the 'sensible' religious people are really on the side of the fundamentalists, because they believe in supernaturalism. That puts me on the other side (Dawkins Wired Nov. 2006).

Sem sagt, ekkert compromis. etta er ekki aeins str svii vsinda og menntunar heldur llum svium og egar llu er botninn hvolft, eru allir trmenn fndamentalistar. Andstingar.

Sam Harris tel g einnig gott dmi, sb. essi greinartitill:

Science must destroy religion ( J. Brockman, ritstj. 2006: What is your dangerous idea? s.150-153).

stuttu mli: eir sem telja (ea tala eins og) a ekkert compromis s mgulegt lt g sem fundamentalista. etta vi hvaa fndament sem er, hvort sem a er Biblan, naturalismi ea hrfi.

Taki eftir v a me essu hef g skilgreint afstu jkirkjunnar til trleysingja, hmanisma og traruppeldis sem fundamentalisma. jkirkjan telur a ekkert compromis s mgulegt egar kemur a v a vasast traruppeldi skunnar. Kristin fri eru nausynleg til ess a tryggja heilnmt uppeldi slenskra barna. v miur eru allt of margir sama sinnis samflaginu. essi afstaa er fundamentalismi. Ekkert m gefa eftir. etta sst best a hrnisorum biskupsins um trleysingja og hvernig kirkjan reynir a koma a sklastarfi.

(En eins og g hef bent blaagreinum er auveld lausn mlinu: Leggja af kristin fri og sinna frslu um kristna tr og tt hennar sgu okkar gegnum trarbragafri, bkmenntasgu og slandssgu. etta myndi gera sjlft traruppeldi a hlutverki foreldra sem geta, t.d. ntt sr sunnudagaskla sem yfirleitt eru nsta ngrenni.)

Kv. gim


li Gneisti (melimur Vantr) - 05/09/08 09:01 #

Hva ttu vi me a Dawkins haldi v fram a a s str " llum svium"? me herslu "llum".

Annars er greinin hans Harris hrna.


Ji - 05/09/08 09:12 #

Gumundur, varandi compromis, ori sem ert a leita a er mlamilun.


Hjalti Rnar marsson (melimur Vantr) - 05/09/08 12:56 #

En hvernig m skilgreina fundamentalist atheist?

g tel a a su eir sem telja a ekki s neitt compromis egar kemur a tr og vantr. Til dmis, tel g, samt sjlfagt flestum trleysingjum, a engin mlamilun s svii vsinda og menntunar. ess vegna kemur a ALDREI til greina a kenna skpunarhyggju ea intelligent design sklum (sem betur fer er a ekki vandaml hrlendis). Hrna vi a berjast me kjafti og klm.

Gumundur, skil g a rtt a telur alla sem segja a a komi aldrei til greina a kenna gosgur sem vsindi opinberum sklum su "fundamental" trleysingjar?

Er etta ekki frekar venjuleg skilgreining hj r "fundamental"? Myndiru segja a etta s s skilgreining sem er notu egar kristnir menn ea mhamestrarmenn eru kallair "fundamentalistar"?


Gudmundur I. Marksson - 05/09/08 16:15 #

Hjalti, etta er s skilgreining sem kristnir fundamentalistar komu me sjlfir snum tma byrjun 20. aldar, a mig minnir -- a eir vru a sna aftur fndamenti, sem sagt Bibluna, og engin mlamilun s me or Gus. Skpunarhyggja, og allt a. ess vegna held g a hn s ekki venjuleg. g er fyrst og fremst a nota hugtaki ennan htt. En a er rtt, a hugtaki er n oft nota um sem eru herskir, og etta fer oft saman.

Gumundur, skil g a rtt a telur alla sem segja a a komi aldrei til greina a kenna gosgur sem vsindi opinberum sklum su "fundamental" trleysingjar?

Nei, arna misskilur mig alveg. g ekki vi sem berjast gegn tr ennan htt sklakerfinu, heldur sem telja a barttuna veri a flytja ll svi samflagsins, ar sem deal tkoman er sigur yfir supernaturalisma*. g tel tilvitnunina Dawkins skrt dmi um etta.

(hvaa or er a, Ji? "yfirnttruhyggja";)

En g tek einnig fram a g kastai essu fram meira til umru en nokku anna.

*Orskring: a arf ekki a a a eir haldi a fullnaarsigur muni vinnast, heldur er a ideali. "Imagine no religion" og allt a.


frelsarinn@vantru.is (melimur Vantr) - 05/09/08 17:21 #

Augnablik Gumundur. Grundvallaratrii er a biblan er sama verki og mun ekki taka breytingum. Vsindi eru kenningar sem taka breytingum, jafnvel kollvarpast me njum niurstum. S sem vill a vsindi veri kennd sklum getur og verur aldrei fundamentalisti. Ef hgt vri a sanna vsindalegan htt a einhver "vera" hafi skapa lfi jrinni myndu trleysingjar taka v eins og menn. vri a kennt sklum mglunarlaust. Ef "veran" vri spaghettskrmsli gti g lofa r a fundamentalistar kristninnar myndu kalla a gvu til a "sanna" tr sna. annig er algjr grundvallar hugmyndafrilegur munur trmanni og trleysingja. Annar heimurinn er lokaur bkstaf og dogma, en hinn algjrlega opinn en hur skynsemi og sannanlegum rkum.


Gumundur Ingi Marksson - 05/09/08 18:38 #

Hmm ... g er ekki a tala um a vsindi su sambrileg vi trarbrg. Hef aldrei haldi v fram.

S sem vill a vsindi veri kennd sklum getur og verur aldrei fundamentalisti.

g er hjartanlega sammla. Hlt a hefi veri skrt svari mnu til Hjalta. g, sem er lka guleysingi, vill vsindin sem mest sklum. g tel, eins og g sagi a ofan, a ALDREI komi til greina nein mlamilun ar.

g er aeins a kasta fram kvenu mdeli ea skilgreiningu v hva fundamentalisti er, sem san er hgt a mta mismunandi hluti, og hafna er svo ber undir.

g hallast a v a s sem berst gegn skpunarhyggju bartunni millu evolution og creationism s ekki fundamentalisti. Hann er aeins a standa vr um vsindin og upplsinguna.

S sem hins vegar vkkar t svii yfir barttu gegn LLUM supernaturalisma er fundamentalisti -- ein afleiing ess er s a ll mrk tmst og ALLIR trmenn vera andstingar (sb. Dawkins).

En, me vsun athugasemd Hjalta, urfa slkir menn ekki endilega a vera herskir. Dawkins er gott dmi um a - sb vitali vi McGrath.


gimbi - 05/09/08 18:58 #

li Gneisti, g ekki mann sem vingaist vi fur minn. egar honum var ori ljst a um vinttu milli eirra vri a ra, tti honum sta til a taka srstaklega fram a hann gti v miur ekki mtt tfr fur mns kirkju (ef og egar ar a kmi), v hann vri trleysingi.

...fgafullt?

a er misjafn sauur mrgu f.


Gumundur Ingi Marksson - 05/09/08 19:07 #

li Gneisti, a var ekki tlunin a horfa fram hj r, afsakau a. g vona a mn svr til Hjalta og f hafi skrt hva g meina.


li Gneisti (melimur Vantr) - 05/09/08 20:12 #

Gumundur: setur etta nttrulega svo lkt upp og eir sem vi erum a tala um. eir setja upp hgvru trmennina og fundamentalist trleysingjana sem andstur munurinn s einungis hvorum megin lnunnar. Okkur er eiginlega sama hvernig flk stimplar okkur en bendum tvfeldnina sem liggur ar bak vi.

Gimbi: g veit ekkert um sgu essa trleysingja sem nefnir. g get hins vegar sagt af eigin reynslu af jararfrum a mr finnst prestar oft vanvira ann ltna annig a mr finnst a srt. g hef lka lent v a ru prestanna s mislegt sem er beinlnis rs guleysingja og g erfitt me a svoleiis eim stundum. rija atrii er a mr finnst g kflum vera a vanvira tr flks me v a koma me mna afstu inn kirkju, miklu frekar heldur en me eirri gagnrni sem g hef skrifa Vantr.


Jon Steinar - 03/09/10 05:29 #

"g tri v a gu s til." Er fundamental afstaa og er rgbundin vi trmenn. Engin hfsemd ar. "g veit a ekki, hvort gu er til og lt a v liggja milli hluta mnu lfi ar til anna kemur ljs" Er hfsm afstaa, sem ekki byggir lyktun, tr ea grunari fullyringu. a er afstaa trlausra og getur me engu talist til fundamentalisma. Fundamentalimi er nttrlega kallaur svo af v a menn taka ssr fndament, sem ekki er kvika fr. Hj kritnum fundamentalistum er skkull Biblan. Trlausir eiga ekkert slkt a byggja . eir lta r ngja almenn lkini og stareyndir og byggja ekki lf sitt utan um fablur, sem ekki er snt a hafi nokkurn kost n hrif lfi eirra.

S sem telur ig hafa ll svrin um tilvistina klr kiljuformi egar hann kemur heiminn, getur ekki lrt n roskast elilega. a er hinn innbyggi vitmunalegi erfagalli essa flks, sem bara versnar me aldrinum.

Loka hefur veri fyrir athugasemdir vi essa frslu. Vi bendum spjalli ef i vilji halda umrum fram.