Árbók Vantrúar
2005-2006

Árbók Vantrúar 2005-2006.

978-9935-445-32-2

Vantrú (www.vantru.is) 2015.

Forsíðumyndin er frá ráðstefnunni Jákvæðar raddir trúleysis sem fór fram í júní 2006. Á myndinni eru Richard Dawkins, Annie Laurie Gaylor og Dan Barker (Annie heldur á próförk bókarinnar The God Delusion sem kom út í október 2006). Ljósmynd eftir Matthías Ásgeirsson.

Formáli

Einhvern tíma árið 2000 var mér rétt bókin Siðfræði eftir Pál Skúlason og blaðaði ég lauslega í henni. Inngangurinn heillaði mig mikið, því þar stendur að það sé algert rugl að virða skoðanir annarra, telji maður þær rangar. Fram að þessu hafði ég, eins og flestir aðrir, gengið með þær grillur að skoðunum annarra bæri að auðsýna virðingu. En þarna varð breyting á og nokkrum mánuðum síðar, þegar ég byrjaði að tjá mig um trúmál á spjallþráðum strik.is var það niðurstaða mín að þetta ætti að gilda um trúarskoðanir líka.

Þar á þráðum var kvartað og vælt, enda fólk ekki vant þessu virðingarleysi fyrir hugarórum sínum. En ég hélt mínu striki og það gerðu hinir trúleysingjarnir sem þarna skrifuðu líka. Við vitnuðum gjarnan í þessi skrif Páls til að reyna að hefta menn í endalausum tilraunum sínum til að slá á puttana á okkur.

Eftir tvíburaturnaárásirnar í september 2001 grein þar sem hann fór hörðum orðum um hvað kengruglaðar trúarhugmyndir geta haft skelfilegar afleiðingar. Með þessari grein má segja að trúargagnrýni hans hafi byrjað fyrir alvöru. Dawkins hefur síðar sagt að trúarskoðanir séu ekkert öðru vísi en aðrar skoðanir og sjálfsagt að ráðast að þeim. Það mætti halda að hann hafi verið að lesa skrif okkar Vantrúarfólks!

Það ber mig reyndar að umhugsunarefni nokkru. Vantrú varð til sem löglegt félag á haustdögum 2004. Hópurinn hefur mikið stækkað síðan. Um tíma fannst mér eins og félagsmenn væru grunsamlega sammála um alla hluti. Stundum kom einhver nýr inn í hópinn, með örlítð aðrar áherslur en þeir sem fyrir voru, t.d. þá hugmynd að við ættum að mýkja málflutninginn og sýna trú manna virðingu. En áður en langt um leið var sá hinn sami orðinn nákvæmlega eins og þeir sem fyrir voru. Þar sem ég hef mikið óþol fyrir költsöfnuðum og gagnrýni Vantrúar gengur ekki síst út á að gera atlögu að slíkum hef ég nokkrum sinnum þurft að setjast niður og skoða í alvöru hvort við séum bara líka einhvers konar költ í anda Ayn Rand, þar sem allir játast undir skoðanir foringjanna. En við nánari athugun sýnist mér það eitt vera í gangi að menn einfaldlega taka rökum, formenn jafnt sem aðrir félagar. Költ og gagnrýnin hugsun eru ósamrýmanleg fyrirbæri.

Með tilkomum félagsins og hins alræmda lokaða innra spjallborðs byrjaði starfsemin að teygja sig út fyrir hin hefðbundnu skrif á vefritið. Ólöglegum bíósýningum á föstudaginn langa var t.d. ætlað að ögra helgidagalöggjöfinni og kærðum við þær sjálf til lögreglu. Ekki kom þó til þess að valdstjórnin skærist í leikinn og sýnir það kannski álit hennar sjálfrar á mikilvægi þess að halda helgidagalöggjöfina í heiðri.

Við upphaf þriðja starfsárs Vefritsins, síðsmuars árið 2005 flutti ég inn í bakhús við Leifsgötuna, sem löngu áður hafði verið innréttað sem hljóðver. Nú fóru í hönd tímar þar sem „útvarpsþættir“ bættust við greinaskrif og beinar aðgerðir. Við Hjalti Rúnar Ómarsson settum til að mynda á fót þáttinn „Sunnudagaskólinn“ og byrjuðum á að bjóða í hljóðverið Óttari Ottóssyni sem þá var lögsögumaður Ásatrúarfélagsins. Kári Svan Rafnsson las inn erindi Pjeturs G. Guðmundssonar, „Um trú og trúleysi“ frá árinu 1936 og við Frelsarinn unnum nokkur myndbönd, t.d. um Passíusálmana.

Snemma árs 2006 birtist í blaðinu Suðurlandi viðtal við konu sem taldi sig ofsótta af draugum. Umræðan í samfélaginu fór á flug og því kjörið tækifæri fyrir Vantrú að tækla þessi hindurvitni. Skrif okkar urðu til þess að við fengum við okkur viðtal í DV þar sem við buðum fram draugabanaþjónustu Vantrúar. Enn hefur enginn hringt, en þjónustan er þá áfram fyrir hendi. Who ya gonna call? Sálarrannsóknarfélagið? Nei, Vantrú reddar þessu.

Um svipað leyti fór ég fram á það við Ævar Kjartansson, útvarpsmann á Rás 1, að hann gæfi mér sem formanni Vantrúar færi á að koma til hans í þáttinn „Lóðrétt og lárétt“ og úttala mig um trúleysi, enda hafði sá sjónarhóll lítið sem ekkert fengið að hljóma á þeim ljósvakaöldum fram að því, ef frá er talið fyrrnefnt erindi Pjeturs á fjórða áratug 20. aldar. Jórunn Sörensen, fyrsta konan sem gekk í Vantrú, reyndist hafa sent sent Ævari svipað erindi og úr varð að hann fékk okkur bæði í viðtal. Einhverjar áhyggjur hafði hann þó af því að tal mitt eða okkar yrði öfgafullt, því hann bað okkur lengstra orða um að fara ekki út í trúargagnrýni, eða gagnrýni á kirkjuna, heldur aðeins tjá okkur um trúleysi sem lífsviðhorf. Það gekk að mestu eftir, nema hvað hann varð að klippa burt bút af einherju sem ég sagði undir lok viðtalsins, þegar ég gleymdi mér aðeins í sjálfsritskoðuninni. Aftur á móti fékk ég að vera örlítið berorðari í Víðsjá þegar Hjálmar Sveinsson yfirheyrði mig í tengslum við alþjóðlega ráðstefnu trúleysingja, sumarið 2006.

Það voru Siðmennt, Vantrú og háskólafélagið Skeptíkus sem stóðu fyrir þessari ráðstefnu. Ég var valinn í undirbúningsnefndina og sá um að plögga hinum erlendu gestum í ýmis fjölmiðlaviðtöl. Allir vildu auðvitað fá Richard Dawkins í viðtal og urðu fúlir þegar ég bauð þeim upp á minna þekkt nöfn, enda búið að ráðstafa Mogganum og Kastljósi súperstjörnunni.

Ég lét svo af formennsku félagsins síðar þetta ár og ef frá er talin stöku stjórnarseta, ár og ár, hef ég bara notið þess að vera óbreyttur félagsmaður í öflugum félagsskap alls þess vandaða fólks sem gengið hefur í raðir okkar sem byrjuðum með þetta.

Vantrú náði snemma góðu flugi og hefur haft afgerandi áhrif á þjóðmálaumræðuna. Meðan prestar halda áfram að breiða út ranghugmyndir, meðan hjálækningakuklarar auglýsa vörur sínar og þjónustu, meðan miðlar þykjast ná sambandi við handanheima, þá verðum við til staðar fyrir ykkur, að salla niður kjaftæðið. Við erum ekkert að hætta. En nú, svona mörgum árum eftir að allt þetta fór af stað, verður mér æ oftar hugsað til trúmálaspjallsins á strik.is. Mikið óskaplega langar mig til að sjá allt sem þar var skrifað áður en Vantrú varð til. Sá horfni gagnagrunnur geymir nefnilega upphaf aðgerðatrúleysis á Íslandi.

Birgir Baldursson

Nokkur orð um þessa bók

Þetta er þriðji árgangurinn af Árbók Vantrúar. Hér er öllum alvöru greinum af vefritinu frá ágúst 2005 til og með júlí 2006 safnað saman. Tilkynningum, teiknimyndum og vísunum (sérstaklega á myndbönd og hljóðskrár) og öðru slíku dægurefni sem ekki passar í heildarsafnið er sleppt. Að mestu eru greinarnar í tímaröð en greinaflokkum hefur verið safnað saman og birtast í röð. Ekki hefur verið farið í neinn sérstakan prófarkalestur fyrir þessa útgáfu og því eru flestar villur enn á sínum stað.

Þó það hafi ekki verið framkvæmanlegt að láta athugasemdahala við greinar fylgja með þá hvetjum við fólk til að kíkja á athugasemdirnar. Hverri grein fylgir hlekkur merktur með # sem hægt er að smella á í mörgum lestækjum. Það má þó líka einfaldlega nota leitarvélar til að finna þessar umræður („titill greinar“ og „vantrú“ ættu að koma fólki á réttan stað). Við höfum alltaf talið þessar athugasemdir nauðsynlegar fyrir vefritið, bæði til þess að skapa umræður og einnig til þess að leggja áherslu á að við erum ekki fullkomin. Það hefur komið fyrir miklu oftar en einu sinni að lesendur okkar hafa þurft að leiðrétta okkur í athugasemdum og fyrir það erum við þakklát.

Eðli vefsins samkvæmt hafa ýmsar síður og vefir sem við höfum vísað á í gegnum tíðina horfið og í þeim tilfellum bendum við lesendum á Vefsafn Landsbókasafns (vefsafn.is) og Internet Archive (archive.org) sem geyma afrit af ótrúlega stórum hluta veraldarvefsins.

Óli Gneisti

Fjárfestingar með kuklurum

2. ágúst 2005# (Kjaftæðisvaktin)

Síðastliðinn föstudag var umfjöllun í Blaðinu um að þeir Íslendingar sem fjárfesta hvað mest í útlöndum séu mikið í sambandi við spámiðla. Hver er heimilidin fyrir þessu? Magnús Skarphéðinsson. Án þess að vera of mikið á Ad hominem línunni þá verð ég að segja að trúverðugleiki fréttarinnar sé þar með fallinn. Til þess að Magnús sé ekki einn um hituna er sögð einstaklega ómerkileg reynslusaga Sigurðar Guðjónssonar og konu hans.

Sigurður fékk víst símtal frá kuklarakonu á Akureyri sem sagði honum að muna dagsetninguna 11. nóvember og dagana þar í kring. Síðan kom það til að Norðurljós voru seld 13. nóvember! Gæti þetta verið tilviljun? Já! Og ekki einu sinni það merkileg.

Sem dæmi um það hvernig miðlar geta hjálpað við fjárfestingar þá er þetta einstaklega lélegt dæmi. Sigurði var ekkert sagt hvað væri nú merkilegt við daginn. Ef ættingi hans hefði dáið, barn fæðst í fjölskyldunni, uppáhaldsíþróttaliðið hans sigrað, hann orðið veðurtepptur, orðið bensínlaus, lent í árekstri eða hvað annað sem ekki telst alveg hversdagslegt í vikunni í kringum 11. nóvember þá væri hægt að segja að miðillinn hafi haft rétt fyrir sér. Sigurður Guðjónsson er athafnamaður og sífellt er eitthvað að gerast í kringum hann, sérstaklega þegar hann stjórnaði Norðurljósum, og því erfitt að finna viku þar sem ekkert merkilegt kemur fyrir hann.

Það er makalaust að fólk skuli leggja trúnað á svona kjaftæði. Miðillinn fær meira að segja að stækka skotmarkið með því að segja „dagana í kring“. Kannski að miðillinn sendi reglulega svona ábendingar til fólks vitandi það að ef spáin rætist alls ekki þá gleymist hún bara.

Ef ég væri að fjárfesta þá myndi ég vilja fá nákvæmari upplýsingar, til dæmis að gengið í ákveðnu fyrirtæki myndi hækka/lækka á ákveðnum degi. Að einhver dagsetning sé eitthvað merkileg hjálpar manni afar lítið.

Ég vona innilega að íslenskir fjárfestar hafi meira vit í kollinum heldur en að eltast við óljósar ábendingar frá kuklurum þessa lands því annars spái ég því að fyrirtækin þeirra lendi í ræsinu.

Með þessum orðum þá kveð ég og sendi Vantrú aftur í sumarfrí. Vonandi fáið þið kjaftæðisfrítt sumar.

Frelsarinn

Hver er tilgangurinn?

5. ágúst 2005# (Vísindi og trú)

Fyrir stuttu síðan mátti lesa fréttir af því að Bush forseti Bandaríkjanna vildi blanda guði í kennslu í náttúruvísindum. Að því tilefni kom séra Bjarni Karlsson, sóknarprestur í Laugarneskirkju, í viðtal á Stöð 2 í Ísland í dag (3. ágúst '05). Að öðrum prestum ólöstuðum telst Bjarni til viðsýnni manna innan klerkastéttarinnar. Hann hafnaði réttilega að menn geti líkt saman náttúruvísindum og sögum biblíunnar. En til að finna réttlætingu fyrir tilvist skaparans telur Bjarni að náttúruvísindin svari aðeins því hvernig við urðum til á meðan trúin svari okkur hvers vegna við erum hér. Það er kannski undarlegt að trúa orðum mans sem kemur frá stofnun sem hélt því fram í hundruð ára að sólin snerist um jörðina og náttúruhamfarir væru verk guðs. Getur sama stofnun haft rétt fyrir sér um tilgang lífsins, líf eða dauða?

Því miður fyrir Bjarna og aðra Yahweh aðdáendur þá er þessi millileikur „frjálslyndra“ guðfræðinga ekkert annað en blekking. Í biblíunni er sagt hvernig og hvers vegna við erum hér og sem fyrr hefur kristindómurinn rangt fyrir sér. Er það virkilega tilgangurinn lífsins að við séum sköpunarverk herguðs frá miðausturlöndum sem mun dæma, með son sinn til hægri handar, lifendur og dauða? Skrapa svo saman í hóp þeim sem trúa á heilagan anda, heilaga almenna kirkju, samfélag heilagra, fyrirgefningu syndanna, upprisu mannsins og eilíft líf. Þessum hóp væri svo gert að hanga í himnaríki til eilífðar nóns í fullkomnu viljaleysi og stöðugri lotningu fyrir Yahweh, hans ódauðlega son sem getinn er af heilögum anda. Fyrirgefið kristni vinir mínir en þessi lágmenningarfarsi flokkast undir brjálæði.

Séra Bjarna var tíðrætt í viðtalinu um „dauðann“ og sagði að menn spyrðu ekki á dauðastundinni um kenningar Darwin heldur frekar hvað verði um sig eftir dauðann. Á hvaða strengi er séra Bjarni að spila? Jú, á sjálfa lífslöngunina sem er ein sterkasta hvöt mannsins og afrakstur milljóna ára þróunar. Án þeirrar hvatar ásamt öðru hvötum er útilokað að lífið á jörðinni geti viðhaldið sér. Staðreyndin er sú að dauðinn óumflýjanlegur, því án hans myndu tegundir ekki hafa svigrúm til endurnýja sig. Þannig er líf og dauði samofinn á mjög auðskilinn hátt tilgangi lífsins á jörðinni. Engin ástæða er því að hræðast dauðann eða gera hann tortryggilegan til þess eins að halda úti vinnu fyrir atvinnugóðmenni í krafti furðulegra kenninga.

Tilgangurinn er alls ekki að bukta sig og beygja fyrir himnadraugum heldur að lifa lífinu innan þess ramma sem það sjálft hefur mótað eftir umhverfinu. Það er því neyðarlegt að sjá Bjarna halda á lofti trúartilgangi með sigri á dauðanum sem er í hróplegu ósamræmi við lífið á jörðinni. Því lífið byggist á þróun tegunda sem þurfa á dauðanum að halda til viðhalda sér. Á einhvern undarlegan hátt virðast trúmenn ekki sjá þessar augljósu staðreyndir um lífið ájörðinni og tilgang þess. Jafnvel menn eins og Bjarni sem segjast viðurkenna að lífið sé afrakstur þróunar trúa ennþá á tilvist yfirnáttúruafla sem eiga að fitla við þróunina á einhver óskiljanlegan hátt. Ef eitthvað er óskiljanlegt þá er það afstaða manna eins Bjarna til lífsins, allavega eru bókstafstrúarmennirnir ekkert að hræsna í sinni heimsku.

Hvað verður um Bjarna þegar hann deyr? Hér fær hann alveg ókeypis ráðgjöf; engin sóknargjöld, viðhafnarlifnaður né kostnaður vegna dýrkunarhofa. Ég get lofað honum að enginn grískumælandi upprisuguð mun taka við upplýsingum úr heilaberkinum hans eða eiga við líkið á nokkurn hátt. Staðreyndin er sú að allir þekkja dauðann, enda vorum við ekki lifandi áður en við fæddumst. Ef menn þora horfast í augu við dauðann eins og hann er, þá er ekkert flókið við hann, fúlt né óásættanlegt. Þess vegna er mikilvægt að allir fái notið fjölda ánægjusamra lífdaga með hjálpræði þekkingar og vísinda uns yfir lýkur.

Óli Gneisti

Morgunblaðið hjálpar til við sölu kjaftæðis

13. ágúst 2005# (Kjaftæðisvaktin)

Íslenskir blaðamenn þjást af skelfilegu metnaðarleysi þegar kemur að umfjöllun um gervivísindi. Það er eins og þeim detti ekki í hug að efast um undarlegar fullyrðingar sem hinir og þessir furðufuglar koma með. Gott dæmi um þessa fáránlegu starfshætti er að finna í Morgunblaðinu þann 12. ágúst. Þar fjallar Kristín Heiða Kristinsdóttir um „hvítufræði“ og Leonard Mehlmauer sem er „sérfræðingur“ í þessum „fræðum“. Það er eiginlega ekki hægt að fjalla um þetta án þess að ofnota gæsalappir.

„Hvítufræði“ er kjaftæði, einfaldlega. Þessi „fræði“ eru nátengd (eiginlega litli bróðir) „lithimnulestri“ sem er einnig kjaftæði. Það eru nákvæmlega engin vísindi á bak við þetta. Þetta er ekki byggt á traustum grundvelli rannsókna. Þetta er einfaldlega nýaldarkukl dulbúið sem vísindi. Það er ekki hægt að fá upplýsingar um alhliða ástand manneskju með því að skoða hvítuna í augum hennar.

Ef maður skoðar Leonard Mehlmauer aðeins þá kemur nokkuð áhugavert í ljós. Á heimasíðu samtaka hans er því haldið fram að Mehlmauer sé doktor. Sé sú staðhæfing skoðuð aðeins þá kemur í ljós að doktorsgráða hans er frá Bernadean University. Sá háskóli er beinlínis svikamylla þar sem maður getur reddað sér gráðu án þess að þurfa að vinna fyrir henni. Gæti verið að Mehlmauer sé hugsanlega vafasamur karakter? Reyndar hélt hann "doktorsgráðu" sinni ekki á lofti í spjalli sínu við Morgunblaðið, hugsanlega bjóst hann við að blaðamaðurinn myndi vinna heimavinnu sína (hann hefði ekki þurft að hafa áhyggjur). Leonard virðist einnig vera fylgismaður þessa undarlega náunga sem mér sýnist að sé einhvers konar guð í mannslíki.

Hvað er gert við blaðamenn sem standa sig svona illa í starfinu? Er ekki hægt að reka þetta fólk? Það er ekki að vinna vinnuna sína. Morgunblaðið þykist vera fréttamiðill sem veitir fólki traustar upplýsingar um heiminn en í þessu tilfelli þá bregst blaðið algerlega hlutverki sínu. Þeir sem lásu þessa grein í Morgunblaðinu eru í dag verr upplýstir heldur en þeir voru fyrir (nema þeir sem sáu í gegnum ruglið). Morgunblaðið er að stuðla að fáfræði.

En hvað er Leonard Mehlmauer, hinn vafasami doktor, að gera á Íslandi? Hann er að útbreiða boðskapinn. Hann er að kenna fólki að lesa hvítur. Ekki var minnst á hvað það kostar mikið að læra „fræðin“ í Morgunblaðinu en samkvæmt heimasíðu Mehlmauer þá kostar þriggja daga námskeið um 350 dollara sem er rúmlega 20.000 krónur. Það er undarlegt að fólk skuli leggja á sig hinn langa veg læknanámsins þegar þetta stendur til boða. Það er reyndar svo að maður getur víst ekki lært allt um hvítufræði á þremur dögum, til þess þarf að fara á níu daga námskeiðið. Fær Morgunblaðið eitthvað borgað fyrir að stunda svona auglýsingastarfssemi? Eða er umfjöllun um kjaftæði ókeypis?

Útbreiðsla gervivísinda, sérstaklega skottulækninga, er raunverulegt vandamál sem íslenskir blaðamenn þurfa að takast á við. Skottulækningar eru of oft álitnar meinlausar, gjarnan er spurt „hvern skaðar þetta?“. Svarið ætti að vera augljóst. Í besta falli tapar fólk bara peningum sem er nú nógu slæmt. Í tilfelli „hvítufræðinnar“ (og „lithimnulesturs“) hefur það komið fyrir að heilbrigt fólk sé greint með sjúkdóm þegar ekkert amar að. Það versta er hins vegar þegar sjúkt fólk fær ranga greiningu á eðli veikinda sinna. Í raun getur þetta verið lífsspursmál og er ábyrgð fjölmiðla því mikil.

Birgir Baldursson

Hagnýt tómhyggja

14. ágúst 2005# (Hugvekja)

Í grein minni Er tómhyggja slæm? ræði ég það hvernig tómhyggjan, sem sumir trúlausir finna fyrir annað slagið, getur virkað sem þroskandi og dýpkandi reynsla, fremur en að vera það hræðilega hyldýpi sem trúmenn sannfæra sjálfa sig um að hún hljóti að vera. En tómhyggja er ekki aðeins örvandi og gefandi hugarástand, heldur hef ég komist að því að hún er hin fullkomna upplifun á veröldinni.

Í sumar tók ég þátt í blúshátíð á Ólafsfirði og spilaði þar með mörgu góðu fólki. Einn þeirra var Jón Ólafsson bassaleikari, stundum nefndur hinn „lati“, til aðgreiningar frá Jóni „góða“ í Nýdönsk og svo Skífu-Jóni hinum „vonda“.

Jón lati er rólyndismaður og mikill húmoristi, svo ekki sé minnst á snilldina við bassaleikinn. Og þannig háttaði til að þar sem við sátum nokkrir félagar og biðum eftir að komast á sviðið til að sándtékka, þá lötrar þessi maður að borðinu okkar í hægðum sínum og opnar glottandi samræðuna með þessum orðum:

Þetta er nú meiri vitleysan allt saman.

Eitt andartak gat mig ekki órað fyrir hvað hann átti við. Var blúshátíðin bara vitleysa? Tónlistarsköpun yfir höfuð? Eða átti hann kannski við lífið sjálft, mannsævina eins og hún leggur sig?

Á innan við sekúndu varð ég fyrir opinberun. Hann átti væntanlega við tilveruna í heild sinni. Auðvitað! Við fæðumst og við drepumst, en allt sem gerist þar á milli er ein allsherjarvitleysa. Við leggjum alls konar merkingu í það sem fyrir augu ber og gerum hlutunum upp mikilvægi og tilgang, en eftir stendur að þetta er allt saman bara eitthvað rugl.

Þetta er tómhyggjan í hnotskurn. Og upplifunin af henni er ekki vitund hræðileg. Nei, mér þykir hún æðisleg! Þessi skoðun á veröldinni og vafstri okkar í henni veitir manni frelsi, frelsi frá niðurnjörvandi vanahugsun um hvað sé mikilvægt. Hún skapar mönnum sjónarhól þar sem þeir eru fullkomlega ósnortnir af öllu kjaftæðinu sem bindur líf manna á klafa. Trúa á guði? Eignast auðævi? Öðlast virðingu? Völd? Nei takk, ekkert frekar, því vafstur okkar er allt saman bölvuð vitleysa þegar upp er staðið. Maður getur allt eins lagt metnað sinn í að vera flækingur og auðnuleysingi, síðastur allra í goggunarröðinni. Skiptir ekki máli meðan maður býr að frelsinu til að sjá hlutina í þessu dásamlega samhengi.

Svo rétt.

Við erum frjáls að því að gera það sem okkur sýnist. Sú krafa samfélagsins að við hegðum okkur á einhvern tiltekinn hátt, komum okkur upp samanburðarhæfum lífsgæðum og rútínu, hún skiptir ekki nokkru einasta máli, enda kemur hún frá flokki fólks sem hefur ekki áttað sig á að þetta er allt saman bara vitleysa.

Eina siðferðisviðmið þessara nálgunar við lífið felst aðeins í því að tilvera manns rekist ekki á rétt annarra til sambærilegrar tilveru. Svo lengi sem athafnir manns í þessum óskapnaði eðlis- og efnafræðilegra lögmála sem við köllum veröld, bitna ekki á öðrum skiptir engu hvað við hugsum og gerum.

Hagnýta tómhyggjan hljóðar upp á fullkomið frelsi til orðs og æðis og um leið rúmar hún hæsta siðferðisþroska sem vitað er um. Tómhyggjan getur augljóslega leitt okkur til hamingju.

Enda er hamingjan ekki eitthvert stórt og heildstætt fyrirbæri sem eltast skal við, heldur aðeins safn lítilla nautna sem auðga líðan okkar - bóklestur, hjólreiðar, át og drykkja, íþróttir, kynmök, leikhús og hvað þetta nú allt heitir. Við ættum því, ef ætlunin er að höndla hamingjuna, að leitast við að gera sem mest af því sem veitir okkur ánægju, eltast við hamingjurnar.

Svo má náttúrlega bæta við þann pakka uppskrift minni að hamingjunni sem birtist í vor á blogginu mínu.

Ég hef verið í extragóðum fílíng upp á síðkastið og sé ekki betur en það muni halda áfram það sem eftir lifir. Og ég þakka það ekki síst Jóni lata, þessum mikla heimspekingi, fyrir að opna augu mín fyrir hagnýtingu tómhyggjunnar. Ekki það að ég hafi verið eitthvað vansæll fyrir.

Þið þurfið ekki sjálfshjálparbækur eða trúarbrögð, heldur einungis hugarfarið sem frelsar og nærir. Hagnýt tómhyggja er málið.

Birgir Baldursson

Forheimskun í Vesturheimi

16. ágúst 2005# (Siðferði og trú)

Nú virðist sem hið óhugsandi ætli að verða raunin, að bandarískum nemendum verði í framtíðinni kennt að þróunarkenningin sé „aðeins kenning“ og að þar með sé ekki loku fyrir það skotið að goðsögur Gamla-testamentisins séu raunsönn lýsing á tilurð heimsins.

Hvað fór eiginlega úrskeiðis í landi tækifæranna? Hvað gerðist eiginlega í þessari forystuheimsálfu vísinda og tækniframfara? Hvað veldur því að 60% Bandaríkjamanna leggja ekki trúnað á þróunarkenninguna í neinni mynd? Hvað veldur því að helmingur þessarar þjóðar heldur að meyfæðing Jesú sé sagnfræðileg staðreynd?

Þótt ekki sé þjóðkirkja í Bandaríkjunum hefur ætíð verið sterk hefð fyrir kirkjusókn og trúrækni. Þennan ávana tóku vesturfararnir með sér frá upprunalöndum sínum, viðhéldu og þróuðu, oft í átt að mun meiri hreintrú og ofstopa en tíðkast hafði í heimalandi þeirra.

Segja má að megnið af bandarískum börnum hafi fram til þessa dags alist upp við kirkjusókn og fullyrðingar presta um eðli og gerð heimsins. Þetta þvaður hafa þau svo á öllum tímum þurft að vega og meta til samræmis við þá þekkingu sem skólakerfið hefur látið þeim í té. Sumir hafa við við það kastað trúnni alfarið, en flestir aðrir sett hana til hliðar, kallað sig áfram kristna og notast við einhverja frasa úr Biblíusögunum til að telja sér trú um að siðferði þeirra sé í lagi.

Svona hefur þetta alltaf verið, skólakerfið og kirkjan að segja hvort sinn hlutinn og við öll hömumst svo við að taka afstöðu og fá í þetta botn.

En nú er þetta allt að breytast. Hið forheimskaða og heilaþvegna kirkju- og safnaðarlið hefur stigið fram til orrystu í krafti afkáralegra hugmynda sinna um heiminn, hugmynda sem prestar þess hafa plantað í höfuð barna og fullorðinna í aldaraðir. Nú skal skólakerfinu breytt á þann hátt að fræðileg rök þurfi ekki lengur að liggja til grundvallar kennsluefninu.

Nei, allt er núna afgreitt sem trú. Þróunarfræðin eru bara trú og því ekkert rétthærri en barnalega draugasagan um hann Jesú.

Þessu fólki er vorkunn. Það hefur ekkert gert af sér annað en vera trúgjarnt og því heppilegt skotmark költleiðtoga með annarlegar hugmyndir uppá vasann. Já gott fólk, þeir sem bera ábyrgð á þessari hroðalegu þróun í menntastefnunni vestra eru prestar og trúarleiðtogar.

Hér heima eru hlutirnir ekki komnir á svona hættulegt stig, en þessar raddir eru þó farnar að heyrast. Og sannfærður er ég um það að prestum þjóðkirkjunnar þykir þróunin vestra alveg jafn ferleg og mér sjálfum. En skildu þeir fatta að það eru þeir sjálfir sem stuðla að þessu með störfum sínum? Sjá þeir ekki að það eru þeir sjálfir sem hafa gert menn eins og mofa okkar að því sem hann er? Hvaðan koma honum til að byrja með hugmyndir um sköpun, syndaflóð og ungan aldur jarðar?

Innræting Þjóðkirkjupresta er smitið sem gerði mofa að því sem hann er, hugarfarslegt flak eftir hryðjuverk trúarvírusins. Þjóðkirkjufólk ætti að líta alvarlega í eiginbarm, nú þegar hver trúarbrjálæðisfréttin af annarri dynur á okkur úr Vesturheimi.

Sjá einnig: Sköpunarsinnar, fársjúkt fólk

Birgir Baldursson

Geðsjúkdómurinn kristni

17. ágúst 2005# (Kristindómurinn)

„Ég bið að forsetinn og ráðgjafar hans leiti eftir visku guðs og treysti ekki á eigin dómgreind.“
- Af bloggi Sigga Pönk

Hinir sannkristnu eru duglegir við að benda á að þeir sem fari fram með morðum og ofbeldi í nafni kristindómsins geti ekki talist kristnir, hugmyndakerfið gangi út á hið þveröfuga, nefnilega kærleika og fyrirgefningu. Því getur að George Bush varla verið kristinn, sé mark takandi á þeim.

Bush segist vera frelsaður Kristsmaður og óstaðfestar heimildir segja að hann telji sig útvalinn af Guði til að uppræta hið illa.

Ef satt er þá er það ansi geðsjúk pæling.

Slíkt og þvílíkt hefur loðað við hið geistlega vald allar götur. Menn telja sig vera að fara fram í nafni guðs síns þegar þeir myrða og pynta saklausa borgara. Sjáið rannsóknarréttinn í Evrópu á miðöldum. Sjáið tilskipanir ýmissa páfa t.d. Páls V. sem gerði Galíleó lífið leitt:

Hver sem þekkti Pál V. mátti aldrei búast við neinni miskunn frá honum. Hann trúði því svo fastlega, að hann hefði hafizt til sinnar miklu tignar fyrir sérstakar aðgerðir heilags anda, að hann var sannfærður um að hann gæti ekki framið neitt ranglæti, hversu grimmúðlegt sem það var.
- Níels Dungal, Blekking og þekking, bls. 87.

Spurningin er hvort allir þessir menn hafi verið geðbilaðir eða hvort eitthvað geti verið athugavert við hugmyndafræðina sem þeir aðhylltust. Það vill nefnilega svo til að þegar menn gangast inn á ákveðin trúarbrögð þá fá þau á sig mynd „hins góða“ í hugum þeirra. Öll önnur hugmyndakerfi verða þar með að „hinu illa“ eða í besta falli að villuráfi.

Það er í krafti þessa sem menn leggjast í dráp og grimmdarverk. Það er jú alltaf verið að berja á „hinu illa“ svo þetta er bara allt í fínu lagi.

Kristin trú er eins og mörg önnur trúarbrögð, geðsjúkdómur sem heilbrigt fólk tekur að sér að ganga með. Þetta er hugmyndakerfi óra sem runnir eru undan fólki með ofskynjanir og ranghugmyndir, en því hefur tekist að selja heilbrigðu fólki þessar hugmyndir sínar. Skýrasta dæmið er Páll postuli, sem gerðist ötull Kristsmaður eftir að hafa fengið öfluga ofskynjun. Mjög margt í skrifum hans er þess eðlis að grunsemdir vakna um að hann hafi ekki gengið heill til skógar.

Og sjáið Lúther sem barðist við Djöfulinn með viðrekstur og skít í buxum að vopni. Þjóðkirkjan byggir kenningu sína á hugmyndum þessa fárveika manns.

En hvað fær heilbrigt fólk til að taka óra hins geðsjúka og færa inn í heimsmynd sína? Þar held ég að fáfræði og hjátrú spili stærsta rullu. Sé nægum refsingum hótað, nógu hóglífi lofað og smæð hins trúgjarna ýkt upp gagnvart hinu ósýnilega átoríteti er eftirleikurinn auðveldur.

Í vestrænu nútímaþjóðfélagi ætti fáfræðin að vera að mestu upprætt og vel er hægt að sýna fram á að hjátrúin standist engin rök. En þrátt fyrir þetta eru stórir hópar fólks á valdi hjátrúar og fáfræði, sé klabbinu eignað æðsta valdi alheimsins. Og þetta fólk hlustar á geðveikisóra og ranghugmyndir annarra, les díalóga svipaðrar ættar í trúarritum sínum og þráir að þetta sé allt saman rétt og satt.

Af hverju? Getur verið að þetta fólk sé hrætt við að taka ábyrgð sjálft á eigin lífi og umhverfi sínu. Er óskin eftir æðri mætti, sem sér til þess að allt fari vel, nóg til að þessu sé öllu skilyrðislaust trúað? Og kvikna þá heldur engar gagnrýnisraddir í kolli þess þegar þessu æðsta valdi er beitt til kúgunar og blóðsúthellinga? Er nóg að trúa því að guðinn manns sé góður til að hvað eina megi aðhafast í nafni hans?

Tilvitnunin hér efst er í bænakver nokkurt sem sent var óbreyttum hermönnum Bandaríkjanna við upphaf Íraksstríðsins árið 2003. Þarna kemur skýrt fram að fremur er treyst á guðinn en eigin skynsemi og um það beðið að forsetinn láti hinn guðlega innblástur kæfa rödd eigin hyggjuvits.

Þannig eru stjórnunarhættir valdamesta manns heimsins. Þetta er náttúrlega glórulaus geðsýki.

Þetta er kristni.

Sjá einnig: Geðbilun á bókarformi

Óli Gneisti

Var Jesús þá ekki sannkristinn?

18. ágúst 2005# (Kristindómurinn)

„Ætlið ekki, að ég sé kominn að færa frið á jörð. Ég kom ekki að færa frið, heldur sverð. Ég er kominn að gjöra, son andvígan föður sínum, dóttur móður sinni og tengdadóttur tengdamóður sinni. Og heimamenn manns verða óvinir hans.“ Svo mælti Jesús Kristur (Matt 10:34-36).

Þetta er nokkuð hnitmiðað hjá Jesú. Beint að kjarna málsins, hann er ekki kominn að færa frið heldur sverð. Þetta útskýrir hvernig stendur á því að kristnir menn hafa í gegnum aldanna rás drepið í nafni trúarinnar. Þann 11. ágúst skrifaði Jón Gnarr Bakþanka Fréttablaðsins og kallaði þá Trúarstríð. Í pistli sínum heldur Jón því fram að trú og beiting ofbeldis séu í raun ósamrýmanleg. Hann segir líka „[a]llt ofbeldi stríðir gegn kenningum Jesú Krists“. Það er því greinilegt að Jón hefur ekki lesið Nýja Testamentið sérstaklega vel eða allavega skautað framhjá óþægilegu köflunum. Sú ímynd sem hefur verið búin til af Jesú sem friðarpostula er ekki í samræmi við guðspjöllin.

Jón Gnarr reynir að gera sem minnst úr tengslum trúar og stríðs. Til þess að undirstrika þetta segir Jón: „Allir trúarleiðtogar heimsins fordæma stríð.“ Þessi alhæfing er bara stórundarleg, það finnast ótal trúarleiðtogar sem ekki fordæma stríð og jafnvel styðja það. Í Bandaríkjunum er predikarinn Jerry Falwell, stofnandi samtakana The Moral Majority (Siðferðislegi meirihlutinn), áberandi stuðningsmaður innrásarinnar í Írak.

Í raun fellur Jón Gnarr í þá gildru að nota rökvilluna „enginn sannur Skoti“. Þessi rökvilla er oftast útskýrð með þessu litla dæmi. A segir: Allir Skotar borða haggis. B segir: Nei, ég þekki Skota sem borðar ekki haggis. A segir: Allir „sannir“ Skotar borða haggis. Á sama hátt telur Jón Gnarr að enginn „sannur“ trúmaður geti stutt stríð. Jón hefur skilgreint trúmenn út frá eigin hentugleika og afskrifar þá sem ekki falla undir skilgreiningu hans sem einhvers konar gervi-trúmenn. Þetta gerir hann þegar hann minnist á Hitler sem „þóttist [...] vera mjög trúaður“. Þegar Jón talar um George Bush þá má segja að hann umorði einfaldlega lokalínuna úr dæminu um „sanna Skotann“: „Enginn sannkristinn maður getur beitt annan mann ofbeldi eða stutt það.“ Þar höfum við það, milljónir kristinna manna sem hafa í gegnum tíðina beitt ofbeldi eða stutt ofbeldi eru afskrifaðir á þeim grundvelli að þeir hafi ekki verið sannkristnir. Af hverju voru þeir ekki sannkristnir? Af því að þeir beittu eða studdu beitingu ofbeldis. Þetta eru hringlaga rök sem ekki ganga upp.

Jóni finnst óþægilegt að aðrir trúaðir menn, sérstaklega aðrir kristnir menn, beiti ofbeldi. Hann reynir að útskýra muninn á sér og þeim með því að stimpla þá gervi-kristna eða gervi-trúaða. Raunverulegur munur liggur í öðrum siðferðislegum gildum sem tengjast því ekkert hvort menn séu trúaðir eður ei heldur hvernig gildi samfélagið og fjölskylda manns hefur náð að innprenta manni. Jón Gnarr er ekki á móti ofbeldi af því hann er kristinn enda er ekkert sem bendir til þess að hann yrði skyndilega stuðningsmaður ofbeldis ef hann missti trúnna.

Óli Gneisti

Nokia gabb

20. ágúst 2005# (Kjaftæðisvaktin)

Ef það er of gott til að vera satt þá eru allar líkur á að það sé ekki satt. Langar þig í Nokia síma? Það eina sem þú þarft að gera er að áframsenda tölvupóst til 20 manns og þá færðu spánýjan Nokia síma. Eða ekki. Tölvupóstur sem lofar Nokia síma gengur núna manna á millum hér á landi. Þetta er um það bil tveggja ára gamalt gabb sem af einhverjum ástæðum er nú farið að láta á sér kræla hér á landi. Ekki láta blekkjast af svona gylliboðum og ekki angra vini og kunningja með því að senda póstinn til þeirra.

Hér að neðan er dæmi um svona svona tölvupóst.

Hæhæ allir !!
Langar þig að fá tækifæri til þess að skipta um farsíma Ef svo er þá er þetta tækifærið!! Nokia er að testa hvaða verðgildi leiðin hefur fyrir markaðssettningu á vörum þeirra.
Sem þakklætifyrir þitt framlag við að auglýsa þá færð þú ókeypis síma Ef að þú sendir e-mailið til 8 manns færðu Nokia 6210. En ef þú sendir það til 20 mans færð þú Nokia Wap Ath ekki gleyma að senda líka eitt eintak til anna.swelan@nokia.com
Ókeypis síman þinn færðu sendan innan tveggja vikna, nokia hefur svo einnig samband við þig í gegnum e-mailið þitt
Kveðja
Anna Swelan

Ritstjórn

Vantrúarbúðin

22. ágúst 2005# (Vantrú)

Lesendur okkar hafa væntanlega tekið eftir að við höfum uppfært lógóið okkar. Þetta er hann Erich. Hann er nefndur eftir Erich von Däniken sem samdi ákaflega margar bækur sem eru eiginlega kjaftæði frá upphafi til enda. Meðal kenninga hans var það að guðirnir væru geimverur. Okkar Erich sýnir að við erum ekki einungis að gagnrýna hefðbundin trúarbrögð heldur allskyns önnur hindurvitni og kjaftæði.

Tilgangur þessa pósts er ekki bara að kynna Erich litla heldur að benda á að við höfum opnað netverslun, það er Vantrúarbúðin. Í búðinni má kaupa fjölmargar vörur sem hafa það sameiginlegt að vera með mynd af Erich. Endilega verslið ykkur bol, svuntu, smekk eða klukku (eða bara heila pakkann!). Þetta er allt flott.

Birgir Baldursson

Kabarett

23. ágúst 2005# (Siðferði og trú)

Ég hef verið fenginn til að leysa af í sýningunni Kabarett í Íslensku óperunni næsta föstudagskvöld. Af því tilefni sá ég báðar sýningar síðustu helgar.

Eftir sýninguna á föstudaginn var gekk ég í flasið á biskupi þjóðkirkjunnar, þar sem hann var á leið baksviðs, væntanlega til að heilsa upp á aðstandendur. Þessi viðvera hans á sýningu sem fjallar um það sem kallað hefur verið dekadent tíðarandi, í bland við fasisma, veldur mér forvitni og heilabrotum.

Hvort skar dekadensinn eða nasisminn meira í augu biskups? Í sýningunni fylgjumst við með lauslátu fólki, hommum og hórum sem hefja t.d. hópsex og munnmök á stall og aðhyllast í raun hagnýta tómhyggju (lífið er kabarett). Við fáum samúð með þessu fólki og látum uppgang ofríkisins fara í okkur. En hvað var að gerast í hugskoti Karls Sigurbjörnssonar á meðan?

Það er ekkert launungarmál að biskupinn hefur leynt og ljóst staðið í vegi fyrir því að samkynhneigðir öðlist sömu lýðréttindi og annað fólk. Þessu viðhorfi deilir hann með nötturum á borð við Gunnar í Krossinum meðan flestir aðrir innan Þjóðkirkjunnar eru á öndverðum meiði.

Hin frjálslega Berlín var athvarf homma og lesbía á þriðja og fjórða áratugnum, eða allt þar til Hitler og félagar byrjuðu að ofsækja fólk fyrir þennan alternatíva lífsstíl. Og þar sem Karl hefur horn í síðu þessa fólks spyr maður sig hvort honum hafi kannski fundist hreinsun í því að nasisminn hafi náð yfirtökunum þarna. Varð Hitler til þess að bæta menningarástandið í Berlín, Karl? Hafði partíið verið siðlaust og svívirðilegt? Var listin sem hann fordæmdi úrkynjuð?

Flestir prestar Þjóðkirkjunnar sem tjá sig um málefni samkynhneigðra eru staddir milli steins og sleggju. Þeirra eigin siðferðissjónarmið stangast á við Biblíuna sem þeim ber að fylgja. Upp á síðkastið hefur tugmilljónum verið varið í að endurskoða boðskap hennar undir merkjum nútímalegrar þýðingar og versunum þar sem ástir karla eru fordæmdar hefur verið snúið upp á barnaníðinga. En það dugir reyndar ekki til að leiðrétta réttleysi hinna samkynhneigðu, því Þjóðkirkjumenn bera enn því fyrir sig að hjónabandið felist í skuldbindingu karls og konu. Guðinn er semsagt ekki umburðarlyndari en það að sönn ást tveggja karla á ekki upp á pallborðið hjá honum, jafnvel þótt hin margtúlkuðu vers um slíkar ástir hafi verið afgreidd sem misskilningur. En hvað með ástir karls og tveggja kvenna, Karl? Er guðinum það ekki þóknanlegt? Og er þá söngur MC um tvær konur þá bara viðbjóður?

Hagnýta tómhyggjan mín fordæmir hvorki hópsex né munnmök meðan það fer fram með upplýstu samþykki þátttakenda og enginn ber skaða af. Eina skaðlega athæfið í Kabarett eru umsvif nasistanna. Ef biskupinn fordæmir nasismann þarf hann að gera það á þeim forsendum líka að þar var gengið freklega á rétt einstaklinganna til að haga lífi sínu eins og þeim sýnist.

Samfélag fjölbreytileika er ríkt samfélag. Karlar í kjólum auka bara á fjölbreytileikann, hvort sem það eru prestar eða aðrir transvestítar. Sama gildir um margvíslega kynhegðun og fjölbreytt sambúðarform. Kirkja sem einblínir á fjölskyldumynstrið karl-kona-barn er engu skárri en nasismi Hitlersþýskalands.

Ég óska félagsmálaráðherra og samkynhneigðum til hamingju með framfaraskrefið sem við heyrðum af á dögunum og vona svo sannarlega að biskup Þjóðkirkjunnar fagni því líka. Hann þarf að fara að slaka á umburðarleysi sínu og mætti alveg sjálfur prófa eins og einn góðan trekant.

Og ég skora á alla að sjá þessa hreint ágætu sýningu þarna í Gamla bíói.

Birgir Baldursson

Fordómar biskupsins

24. ágúst 2005# (Siðferði og trú)

Ég hef í kvöld verið að gúggla eftir ummælum biskups Þjóðkirkjunnar um samkynhneigð. Það er svo sem ekki margt sem ég hef fundið en allt er það einkar áhugavert.

Byrjum á því sem búið var að tiltaka hér:

Við horfum upp á mjög róttæk viðmiðahvörf í vestrænni menningu. Kynlífshegðun, hvatir, sambúðarform og samlífsmynstur sem áður voru talin óhugsandi, jafnvel óeðli, eru nú talin sjálfsögð og eðlileg og þarna hlýtur að verða að doka við og spyrja hvort við séum á réttri leið.

Og:

Það á jafnt við um okkur öll hvað sem kynhneigð líður að við höfum syndgað og skortir Guðs dýrð.

Héðan kemur svo þetta:

Aumingja biskupsgreyið

Biskupinn yfir Íslandi er ekki í hlutverki hins mynduga höfðingja þegar hann þorir ekki að samþykkja að samkynhneigðir geti eins og aðrir hlotið kristilega hjónavígslu. Hann segist vera á móti því, en ósköp er sannfæringin veikburða, þegar hann segir að það heyri undir mat sérhvers prests hvort hann vilji veita samvistum samkynhneigðra blessun. Röksemdafærslan, skv. frétt á forsíðu Morgunblaðsins á miðvikudag, er ótrúleg. „Við erum með mörgþúsund ára gamla samfélagsskipan og mannskilning sem erfitt er að horfa framhjá,“ segir hann. Hvaða fréttir eru það? Þetta heitir á skýrara máli að við búum við mörg þúsund ára kúgun, einelti og fordóma - sem ekki má að dæmi herra Karls hrófla við. Þess vegna yfirgefa margir hommar og lesbíur þjóðkirkjuna að því fólkið segir sjálft að: „Kirkjan vill okkur ekki, þá erum við heldur ekkert að þvælast fyrir henni.“ [Leturbreyting mín - BB]

Og loks fann ég svo þetta hér:

BLM: Ættleiðingar og giftingar samkynhneigðra eru mál í brennidepli. Hver eru réttindi þeirra frá þínum bæjardyrum séð ?

BISKUP: Það eru auðvitað skiptar skoðanir um þessi mál. Við höfum þessa inngrónu menningarlegu andúð á samkynhneigð sem fyrirbæri, en Biblían fjallar að miklu leyti um skilgreiningu á manninum. Það er ljóst að hjónaband er ávallt samband karls og konu, samkvæmt biblíunni. Þetta er aldagömul og rótgróin hefð. [Leturbreyting mín - BB]

Í samantekt hljómar þetta svona: Biskupinn lítur á samkynhneigð sem synd enda eru aldatugagamlar hefðir fyrir inngróinni menningarlegri andúð. Og nú þegar um hana hefur losnað verðum við að staldra við og gá hvort það sé heppileg framvinda.

Biskupinn fóðrar semsagt fordóma sína með hefðarökunum, hann vill ekki að siðurinn, þetta uppáhaldshugtak hans, glatist.

Sjáið hvað það getur skemmt besta fólk að ota að því Biblíu á unga aldri. Aumingja maðurinn er fórnarlamb kristilegrar innrætingar í æsku og getur ómögulega brotist út úr þeim vítahring trúarástundunar sem þarf til að öðlast heilbrigt og gott nútímasiðferði.

Hann trúir á syndina og siðinn. Honum er vorkunn, enda sjálfur fórnarlamb hryðjuverkamanna hugans.

Birgir Baldursson

Æpandi þögn

25. ágúst 2005# (Siðferði og trú)

Fastir lesendur okkar hljóta að hafa tekið eftir því hve stór hluti greinanna sem hér birtast beinast á einn eða annan hátt gegn Þjóðkirkjunni, guðfræðinni og fulltrúum þessa tveggja. Og við vitum sem er að ýmsir á þessum bæjum lesa greinarnar okkar og fylgjast vel með því sem við gerum hér. Því hlýtur það að stinga í augun að við fáum engin viðbrögð við gagnrýninni. Af hverju ætli það stafi?

Á fyrstu misserunum sem þetta vefsetur starfaði var enginn skortur á guðfræðimenntuðum mönnum hér. Þeir fundu sig knúna til að halda uppi vörnum fyrir hugmyndakerfi sitt og gerðu það meira að segja margir á heiðarlegan og málefnalegan hátt. En eftir að greinarnar um töfralæknana og hryðjuverkamenn hugans birtust er eins og menn hafi tekið sig saman um að þegja okkur í hel.

En á hvaða forsendum? Ef allt sem við skrifum hér er þvæla og vitleysa ætti að vera auðvelt að hrekja það. Og þá væri eðlilegast að álykta sem svo að hér væri varla þverfótandi fyrir kirkjungum og guðfræðingum sem vildu sýna lesendum okkar fram á gildi þeirra hugmynda og þess fyrirkomulags sem við gagnrýnum. Því hlýtur að vera annarra skýringa að leita.

Ástæða þagnarinnar gæti verið eitthvert eftirfarandi atriða:

Þvælan sem hér ríður húsum er svo mögnuð og við svo blind og þvermóðskufull að þetta er ekki svara vert.

Kirkjufólk og guðfræðingar eru í raun sammála okkur, kinka kolli við lestur hverrar greinar og samþykkja með þögn sinni. Það væri enda ekkert vit að opinbera hræsnina með því að ljóstra upp því sem þessu fólki raunverulega finnst. Bæði kirkjan og guðfræðideildin myndu líka deyja með það sama með tilheyrandi atvinnuleysi og sálarkreppu.

Þetta fólk er rökþrota og veit ekki hverju það á að svara. Það reynir því að láta þetta allt sem vind um eyru þjóta og bíður eftir að við hættum að nenna þessu.

Þessu fólki sárnar skrif okkar og finnst árásir okkar ódrengilegar, en skortir rök til að halda uppi vörnum. Það þegir þvi bíður í ofvæni eftir að við gefumst upp. Það telur sér trú um að við hverja mótbáru munum við fitna eins og púkar á fjósbita, sér í lagi ef sárindin eru gerð lýðnum ljós.

Samantekin ráð á þessum bæjum um að hætta að tjá sig við okkur, af sömu ástæðum og númer 3 og/eða 4.

Eflaust eru einhverjir sem þetta lesa sem koma í athugasemdakerfið og lýsa því yfir að tilgáta númer 1 sé rétt. Við höfum svo sem fengið gnægð af svoleiðis yfirlýsingum í kommentakerfið, en yfirleitt er þetta fullkomlega órökstutt eða rökin svo léleg að vandalaust er að hrekja þau.

Líklegustu skýringarnar eru númer 3 til 5. Mönnum sárnar skrif okkar og falla um leið í þá rökgryfju að fyrst svo er þá hljóti staðhæfingar okkar að vera ógildar, en þeirra eigin gildar. Þessi rökvilla kallast Appeal to Pity og hljómar prestaútgáfa hennar eitthvað á þessa leið:

Ef A gagnrýnir sannfæringum mína x mun mér sárna. Og ef ég ber mig aumlega dregur A í land. Þar af leiðandi er x rétt sannfæring.

Gott dæmi um þetta voru viðbrögð Jóns Dalbú Hróbjartssonar í Morgunblaðinu við því að einn blaðamaðurinn þar sagði í viðhorfsgrein að kirkjan boðaði hindurvitni. Hann hélt greinilega í alvöru að það myndi nægja að láta sér sárna til að blaðamaðurinn drægi í land: „Nei nei, Jón minn Dalbú, þetta er allt í lagi, kirkjan boðar auðvitað ekkert hindurvitni.“

Örn Bárður hefur líka notað þessa rökvillu til að ánetja ófullveðja krakka hugmyndakerfinu sem hann boðar. Hann gerir foringjanum sjálfum upp sárindi yfir öllum þeim sem ekki beygja sig hugsunarlaust undir vilja hans.

Hér á Vantrú hafa einstaka kirkjumenn líka látið sér sárna og beðið í ofvæni eftir afsökunarbeiðnum. En þegar ekkert slíkt hefur komið, heldur bara röksemdafærsla fyrir þeim orðum sem særðu, sjá menn í hendi sér að það er ekki til neins að beita þessu á svo óforskammað lið.

Auðvitað er ekkert að því að láta sér sárna þegar ráðist er á mann að ósekju og maður hæddur og svívirtur. En þegar gagnrýnin er málefnaleg, réttmæt og rökstudd, er lúalegt að notast við sárindin til að koma sér undan því að þurfa að svara fyrir sig.

Ég get næstum fullyrt að ástæðan fyrir því að hér sést ekki guðfræðimenntaður köttur á kreiki lengur séu samantekin ráð eða jafnvel tilskipun að ofan. Einhverjum áhrifamiklum hefur sárnað nógu mikið til að reyna að hefna sín með þessum hætti, í voninni um að við deyjum út. Og hinir láta bjóða sér það að fallast á slíka taktík.

Nei, það sem sagt er hér í greinum er ekki bull og vitleysa heldur nauðsynlegur póll í hæðina í allri umræðu um trúmál. Prestar og guðfræðingar hafa verulega gott af því að kljást við hugmyndir trúlausra um heimsmynd þeirra og siðferði og ættu því að sjá sóma sinn í að taka þátt í samræðunni.

Ég skora hér með á þá að mæta til leiks og láta ekki einhverjar grátkonur í þeirra eigin röðum hefta sig með sárindarökvillunni.

Birgir Baldursson

Kristnin í Kongó

26. ágúst 2005# (Kristindómurinn)

Kongó er í dag mjög kristið land. Ötult kristniboðsstarf hefur gegnum árin gert það að verkum. En hverju hefur þessi kristilega innræting öll skilað fólkinu sem þarna býr?

Í Kongó ríkir mikið nornafár og þar benda menn aðallega á börn. Hinir innfæddu kristnu prestar sem þarna starfa halda þeim ömurlegu hindurvitnum á lofti að fjöldi barna séu nornir. Þeir sem lengst ganga segjast meira að segja sannfærðir um að annað hvert barn sé norn.

Þessir prestar fara um göturnar og reyna hvað þeir geta til að sigta þau börn úr sem eru grunsamleg. Oft nægir að krakkinn sé óvenju horaður, óvenju feitur, hafi líkamlega ágalla eða krossi fingur þegar hann talar. Þau börn sem grunur fellur á eru síðan hirt upp af götunum, tekin frá fjölskyldum sínum og búin undir særingaathöfn þar sem hið illa er rekið út af þeim. Og hjátrúarfullir foreldrar koma sjálfir í stríðum straumum með börnin sín til prestanna.

Hjá einum prestinum, Mama Gena, er þessi aðferð vinsælust: Barnið er til að byrja með svelt í kannski fimm daga í hálfgerðri einangrunarvist, til að auðveldara sé að ná til vonda andans inni í því. Hungruðu og veikburða barninu er á meðan innrætt það að það sé norn, allt þar til að það fellst á þá sjúkdómsgreiningu og viðurkennir á sig alls konar sakir.

Svo kemur að athöfninni sjálfri, sem gengur mest megnis út á óp og öskur særingaprestins, auk þess sem hann beitir barnið ýmisskonar ofbeldi. Pyntingar Mama Gena þykja vægar. Fjölmörg dæmi eru um að börn hafi slasast alvarlega og jafnvel látist við samskonar athafnir annarra presta.

Og fjölskyldan þarf að borga fyrir þetta. Hún á því ekki annarra kosta völ en særinguna, ellegar reka barnið að heiman. Og prestarnir græða feitan pening á öllu saman.

Okkur sem leggjum ekki trúnað í þessar nornafullyrðingar kemur þetta fyrir sjónir sem fáfræði og villimennska af verstu sort. Ef allar meiningar um innihald athafnarinanr eru lagðar til hliðar stendur eftir óhugnanleiki afkáralegrar hegðunar. Hegðun sem er þó ekki svo ólík apalátum kristinna kirkna hérlendis þegar betur er að gáð.

Niðurdýfingaskírnir, tungutal og andaútrekstur eru viðurkennd bjánalæti okkar eigin samborgara sumra. En sökum þess að þeir rýna í innihaldið en ekki hegðunina getur ekki nokkur maður sannfært þá um að seremóníur sem þessar eru vitleysisgangur af verstu sort.

Innihaldið kemur frá hinni kristnu kirkju. Þjóðkirkjan hér er með vægustu útgáfuna af þessum fávíslegu skrílslátum, altarisgöngu þar sem maður er étinn og drukkinn, ungbarnaskírn og fermingar þar sem hálfstálpuð börn eru látin „mæta augliti“ andans sem trúað er á. Þau krjúpa og hafa yfir undirgefnar játningar og halda að þetta hafi eitthvert gildi á eilífðarskalanum, reyndar aðeins þau sem ekki eru að þessu bara fyrir peningana.

Ástandið í Kongó er í raun bara ljót birtingarmynd af samskonar vitleysishegðun sem flestir landar okkar taka þátt í með einhverju móti. Við hér uppi á klaka vitum sem er að innihald þessara særinga þarna syðra er fullkomið kjaftæði. Getur verið að innihald særinga okkar eigin kirkna sé það líka?

Heimild: Útvarpsþáttur á BBC World Service í gærdag. Meira hér og hér.

Óli Gneisti

Hvað ef ef ef....

28. ágúst 2005# (Hugvekja)

Ég hef óþarflega oft verið spurður af því hvort mér myndi ekki þykja ég kjánalegur ef ég myndi deyja og komast að því að það væri til guð. Að það væri líf eftir dauðann. Allt það kjaftæði. Svarið sem ég gef oftast er nú að ég hafi engar sérstakar áhyggjur af þeim möguleika.

Kannski ég ætti að svara spurningu með spurningu. Ef kristinn maður spyr mig að þessu þá væri mótspurningin á þessa leið: Þætti þér þú ekki svoltið kjánalegur að vakna eftir dauða þinn í Helvíti þar sem þú kemst að því að enginn kemst til himna nema Mormónar? Væri það ekki bömmer? Veðmál Pascals er fyrir þá skammsýnu.

Ef það er til einhver guð þá gæti vel verið að hann sé hrifinn af allt öðru en guðinn sem þú tilbiður. Kannski er hinn eini sanni guð með hvíldardag á mánudögum þannig að við erum öll á leið til helvítis. Einnig væri það mögulegt að guð sé á móti hvítu fólki yfirhöfuð. Við gætum verið einskonar djöflar í mannsmynd sem Satan bjó til. Hver veit? Hvítir rapparar sem halda að þeir séu svartir gætu verið með réttu pælinguna. Hugsanlega er eina leiðin útúr þessu að fara í kynþáttaskiptiaðgerð einsog Michael Jackson fór í (bara hina leiðina).

Ef guð væri yfirhöfuð til þá gætirðu ekki vitað hvað hann vill frá þér. Það sem þú getur gert í lífinu er að reyna að vera hamingjusamur, góður við aðra og látið vera að hafa áhyggjur af handanheimsmálum. Þú getur hvort eð er ekki vitað fyrir víst hvað hugsanlegur guð á himnum vill frá þér. Lifðu lífinu núna, líf eftir dauðann getur beðið.

Birgir Baldursson

Þið eruð húmanistar - ekki kristin

29. ágúst 2005# (Kristindómurinn)

Um helgina sat ég kaffispjallfund hjá Samfélagi trúlausra - SAMT. Fyrir þá sem ekki vita, þá er þetta kjaftaklúbbur innan Siðmenntar, en Siðmennt er sem kunnugt er félag siðrænna húmanista á Íslandi.

Hope Knútsson er formaður Siðmenntar og man ég ekki þann spjallfund sem hún hefur ekki setið. Um helgina sagði hún þessa sögu af samskiptum sínum við marga landa okkar:

Hope spyr viðkomandi hvort hann líti á sig sem kristna manneskju. Svarið er oftar en ekki já. Hún spyr þá hvort hinn kristni trúi á erfðasyndina. Svarið er yfirleitt nei. Þá spyr hún þann sem ekki trúir á erfðasyndina hvort hann trúi á þríeinan guð. Svarið er alltaf nei. Hún spyr hvort trúað sé á meyfæðinguna og aftur er svarið nei. Loks spyr hún hvort viðkomandi trúi á upprisu Krists og enn fær hún neikvætt svar.

Þegar hér er komið við sögu tilkynnir hún yfirleitt viðmælenda sínum að þessir þættir séu grundvöllur þess að vera kristinn. Svo spyr hún hvað hinn „kristni“ haldið að guð sé. Svarið er oftar en ekki hið góða í manninum. „En það er ekkert annað en húmanismi,“ segir þá Hope.

Fæstir þeir sem kalla sig kristna í samfélagi okkar trúa á þríeinan guð sem lét son sinn meyfæðast til að þurrka syndina úr samfélaginu og rísa svo upp til himna eftir dauða sinn. Nei, þetta fólk trúir á hið góða í manninnum. Þetta eru húmanistar allt saman.

Það er umhugsunarefni að boðskapur kirkjunnar, sem boðar það að Jesús hafi dáið á krossinum fyrir syndir okkar, skuli ekki skila sér í meiri sannfæringu þeirra sem kalla sig kristna. Og vert er að velta því líka fyrir sér hvers vegna allt þetta fólk hangir samt í því að líta á sig sem kristnar manneskjur, þegar hugmyndir þess samræmast í engu boðskap kirkjunnar.

Hvað veldur? Við erum ekki kristin þjóð fyrir fimm aura, heldur húmanísk. Af hverju er Siðmennt ekki stærsta lífsskoðunarfélag landsins?

Birgir Baldursson

Hvað tefur?

31. ágúst 2005# (Kristindómurinn)

Í grein á kirkjuvefnum sem ég hef áður vísað í, um afstöðu kirkjunnar til samkynhneigðra, segir Adda Steina Björnsdóttir

Biskup tekur ekki undir þann Biblíuskilning að samkynhneigð sé synd, sbr. Orð hans við setningu prestastefnu 2004[.]

Þetta eru athyglisverð orð og í fullusamræmi við hinn nýja skilning sem búið er að leggja í hommaritningarvers Biblíunnar í nýju þýðingunni.

Nú tákna þessi vers, eins og fram hefur komið, ekki lengur fordæmingu á kynlífi samkynhneigðra heldur það þegar fullorðnir menn leita á unga drengi.

Það er í raun hið besta mál að Þjóðkirkjan skuli vera búin að koma þessu á hreint, reyndar með góðum skammti af grænsápu. Nú getur hún enn á ný stokkið framávið í siðferðislegum efnum, verið í takt við almenn siðferðisviðhorf samfélagsins.

Skítt með það þótt það kosti að leggja þurfi guðinum orð í munn.

En þessi nýja túlkun og afstaða kirkjunnar er reyndar líka viðurkenning á því að gegnum aldirnar hafi kirkjan túlkað Biblíuna vitlaust og fordæmt samkynhneigð á röngum forsendum, nú þegar klárt er og kvitt að þess háttar kynhneigð er ekki synd og hefur aldrei verið.

En fyrst svo er, af hverju gengur þá forsprakki Þjóðkirkjunnar ekki fram fyrir skjöldu og lýsir þessu afdráttarlaust yfir? Af hverju þarf kirkjan nú að setja á fót endalaust nefndarstarf til að fjalla um málefni þessa hóps og teygja lopann í afstöðu sinni?

Er það af hræðslu við hina voldugu svartstakka sem þarna ríða enn húsum. Er Karl Sigurbjörnsson hræddur við Ragnar Fjalar?

Ef það er komið á hreint að samkynhneigð er ekki synd og hefur aldrei verið, er þá ekki kominn tími til að Ragnari Fjalari og kó sé gerð skýr grein fyrir hinni nýju og réttu afstöðu kirkjunar? Og þeim þá um leið gefinn kostur á því að endurskoða afstöðu sína ellegar hypja sig á önnur mið.

Hvað tefur biskup Þjóðkirkjunnar?

Óli Gneisti

Kalli í klípu

1. september 2005# (Kristindómurinn)

Það virðist ekki vera hægt að tala um samkynhneigða í íslenskum fjölmiðlum án þess að tala við Gunnar í Krossinum. Þetta er undarleg árátta hjá fjölmiðlafólki. Gunnar í Krossinum er forstöðumaður í frekar smáu trúfélagi. Hann talar fyrir hönd fámenns jaðarhóps sem trúir undarlegustu hlutum. Hverjum er ekki nákvæmlega sama um hvað Gunnari í Krossinum finnst um nokkurn skapaðan hlut. Við ættum vissulega að hafa áhyggjur af þeim samkynhneigðu einstaklingum sem eru svo óheppnir að alast upp í þessu trúfélagi hans en utan þess er algjört núll í þessum málum. Svo virðist sem hann komist aðallega í fjölmiðla af því að hann er hentugur óþokki. Öllum er sama þó fjölmiðlamenn taki harkalega á honum. Gunnar fær hins vegar að spýja sínum viðbjóðslegu skoðunum yfir þjóðina.

Hvers vegna reynir fjölmiðlafólk ekki að fá Karl Sigurbjörnsson (lélegasta biskupinn) til að upplýsa skoðanir sínar á samkynhneigð? Það er nefnilega ýmislegt sem bendir til þess að Kalli og Gunni séu á svipaðri línu í þessum málum. Aðalmunurinn á þessum tveimur körlum felst í því að Gunnar fer ekki felur með skoðanir sínar á með Karl talar í hálfkveðnum vísum (eins og er hans von og vísa). Og Karl er víst forstöðumaður stærsta trúfélags Íslands sem gerir hann að mun stærra númeri í þessum málum.

Heldur fjölmiðlafólk kannski að Karl Sigurbjörnsson sé svo viðkvæmur maður að hann þoli ekki harðar spurningar? Ef svo er þá er það misskilningur. Honum finnst hins vegar voðalega erfitt að gefa svör sem ekki eru kafloðin og almennt illskiljanleg.

Hefur Karl eitthvað að fela? Nú er almennt talið að biskupinn teljist til íhaldsafla innan þjóðkirkjunnar og því má telja líklegt að skoðanir hans á samkynhneigðum séu þar af leiðandi frekar neikvæðar. Ef Karl er skoðanabróðir Gunnars trúbróður síns þá á hann væntanlega erfitt með að upplýsa þær vegna þess að fjölmargir myndu ganga úr þjóðkirkjunni vegna andúðar á þeim. En ef Kalli er frjálslyndur þá á hann á hættu að tapa stuðningi íhaldsmannana og einnig að fjölmargir færi sig úr þjóðkirkjunni yfir í sértrúarsöfnuði.

Kalli er í klípu og hans eina lausn er að láta sem minnst upp um sínar skoðanir. Hann getur gefið ýmislegt í skyn en það væru stórmistök hjá honum að segja „það er ókei að vera gei“ eða „kynvilla er viðurstyggð“. Þetta vekur upp spurningar um hvað í ósköpunum hlutverk biskups sé. Á hann bara að koma reglulega fram og þylja upp einhvern trúarvaðal (sem þykir djúpur af því að enginn skilur hvað maðurinn er tala um)? Á forstöðumaður stærsta trúfélagsins ekki að vera leiðbeinandi fyrir félagsmenn sína? Er hann bara ígildi upptrektrar dúkku sem er látin þvaðra við hátíðleg tækifæri af því það er talið viðeigandi? Maðurinn hefur góðan aðgang að fjölmiðlum og á því voðalega auðvelt með að leiða lömbin sín í allan sannleikann um hvað Guði finnst um samkynhneigð. Eina vandamálið er að Karl Sigurbjörnsson virðist vera heigull.

Birgir Baldursson

Klippt og skorið

2. september 2005# (Rökin gegn guði)

Okkur trúlausum er sífellt borið það á brýn að geta ekki hugsað öðruvísi en klippt og skorið. Að allt þurfi að vera mælanlegt með mælistikum og við séum ófær um að koma auga á að heimurinn sé margbrotnari en svo.

Að sjálfsögðu er þett ekkert annað en strámannsrökvilla. Sannindaleit hins trúlausa felst fyrst og fremst í því að leita að hinu haldbæra en útiloka ruglið. Og nóg er af ruglinu þarna úti.

Þetta „margbrotna“ sem við erum sökuð um að sjá ekki er jafn margvíslegt og allar þær „andlegu“ stefnur sem þrífast. Og þær greinir á í öllum veigamiklum atriðum. Nýjaldarfólk aðhyllist t.d. guðdóm, en þó ekki þann guðdóm sem kristnir, múslimar eða hindúar halda á lofti. Hvernig stendur á því að í augum nýjaldarmannsins eru „sannindi“ þessara hópa argasta rugl, ef þeir eru samt sem áður opnir fyrir því sem ekki er aðeins klippt og skorið? Eru það ekki nægileg rök fyrir því að slíkt hugarfar sé ekki rétta leiðin til að höndla sannindi?

Þegar grannt er skoðað sést vel að „upplýsingarnar“ sem fólk öðlast með því að opna sig fyrir fleiru en því „klippta og skorna“ eru aðeins hugdettur. Þannig er karma hugdetta sem stenst ekki rök. Sama gildir um eftirlífið, alla guðina og þar fram eftir götum. Sá sem aðhyllist slíkt af því að hann er svo „opinn“ og móttækilegur er aðeins að kaupa hugdettur annarsstaðar frá, eitthvað sem hann hefur lesið eða heyrt um.

Nei gott fólk, það eina sem dugar þegar leitað er hins sanna er að sigta það frá sem ekki stenst rök. Að öðrum kosti er allt opið fyrir bulli og vitleysu, eins og sést best þegar menn skoða önnur trúarkerfi en sín eigin. Skeptíkin felst í því að skoða allt sem fullyrt er, en aðhyllast ekki annað en það sem hægt er að sýna fram á með rökum.

Rök og sannanir eru öflug tól til að vega og meta heimsmynd sína. Það er ódýrt að afgreiða þau sem mælitæki á borð við tommustokka og volt-mæla. Sá sem það gerir skilur ekki hverslags áhöld þetta eru.

Óli Gneisti

Tvö ár - afmælispistill ritstjóra

4. september 2005# (Hugvekja)

Í lok ágúst átti vefritið Vantrú tveggja ára afmæli. Það er því viðeigandi að ritstjóri líti aðeins um öxl. Farinn vegur og svoleiðis.

Ég hafði lengi verið einherji í skrifum mínum um trúmál, hafði bæði skrifað á netið og í blöð. Þegar nokkrir góðir menn sem höfðu áður verið í félaginu SAMT tóku sig saman um að stofna vefritið Vantrú þá var mér boðið með. Til að byrja með vorum við fimm. Nú hefur birst efni eftir rúmlega þrjátíu manns hér og flestir þeirra eru meðlimir í félaginu Vantrú.

Félagið Vantrú var stofnað óformlega í febrúar 2004 en formlega í október sama ár. Félagar eru nú um 40. Ef við beitum stærðfræðiformúlum á þetta þá er þetta áttfjöld fjölgun á tveimur árum. Ef við höldum sama vaxtarhraða þá verður meirihluti landsmanna genginn í félagið þegar vefritið verður tíu ára, 10 ár í viðbót og heimurinn er okkar.

Vefritið hefur verið umdeilt frá upphafi. Það var vísvitandi ákvörðun að hafa umfjöllunina um trúmál beinskeyttari en hafði áður tíðkast. Reyndar má segja að við höfum ekki fundið upp hjólið í þeim efnum enda voru til afar harðorðir trúargagnrýnendur hér á landi áður fyrr. Þórbergur og Laxness eru kannski stærstu nöfnin í þeim efnum en Níels Dungal er í sérstöku uppáhaldi hjá okkur.

Gagnrýni á trúarbrögð hefur orðið hálfgert tabú á Íslandi. Í orði þá var talið ljótt að gagnrýna trúarskoðanir en í raun þá er það aðallega þjóðkirkjutrúin sem kemst undan gagnrýni. Allt í lagi að hamra aðeins á Snorra í Betel eða Gunnari í Krossinum. Vandamálið er að þjóðkirkjutrúin er alveg jafn röng og önnur trú. Þjóðkirkjan er með eina öflugustu áróðursmaskínu landsins en kvartar samt sáran yfir einelti frá litla vefritinu Vantrú sem á enga peninga og hefur engin völd. Það eina sem við höfum eru orð sem verða beittari eftir því sem þau eru sannari. Lesendahópurinn er sístækkandi og alltaf eru að einhverjir nýjir að uppgötva Vantrú.

Vantrú hefur tekið þann pól í hæðina að trúleysi feli ekki í sér það að vera laus undan oki trúarbragðana heldur að stunda gagnrýna hugsun á öðrum sviðum. Við höfum því tekið hér fyrir gervivísindi og allskyns kukl. Hin sorglega staðreynd er sú að fjölmiðlar eru í raun gagnslausir í því að berjast gegn svoleiðis svikastarfssemi og stunda það jafnvel að auglýsa ruglið án þess að nokkur gagnrýni komi þar fram. Vantrú er eini fjölmiðillinn sem berst gegn þessu kjaftæði. Þetta er sorgleg staðreynd. Fjölmiðlamenn mættu endilega vakna af blundi sínum og reyna að þjóna lesendum sínum með betri rannsóknarvinnu.

Ég verð að játa að það koma tímabil þar sem ég nenni ekki pæla í neinu sem tengist trúmálum. Stundum læt ég jafnvel vera að lesa Vantrú, það taka þá aðrir við boltanum og vefurinn rúllar einhvern veginn alltaf. Þetta kemur samt alltaf aftur. Það þarf kannski ekkert nema að heyra biskupinn segja eitthvað afburðaheimskulegt, lesa bakþanka Jóns Gnarr eða sjá hvernig fjölmiðlafólk lepur upp vitleysuna úr einhverjum kuklaranum. Það kemur mér af stað. Það er enginn skortur á hlutum til að vera vantrúaður á.

En hvað situr eftir? Það skemmtilegasta hefur án efa verið það að hitta fleiri trúleysingja og spjalla. Ekki í einhvers konar AA játningarstíl („ég heiti Óli og ég er trúlaus“ - „hæ Óli“) heldur yfir góðum mat þar sem hláturinn dynur og gleðin ríkir. Í seinni tíð hef ég verið ánægðastur með það að við virðumst ná ágætlega til ungra kvenna en lengi leit út fyrir að sá hópur hefði engan áhuga á okkur (upphugsið eigin brandara um þessa setningu en þið vitið hvað ég á við). Fjölgun í okkar hópi hefur, eins og áður segir, verið hröð.

Hvað er framundan? Við munum ekkert fara að breyta grunninum en hugsanlega stækka við okkur. Taka að okkur stærri verkefni. Á næsta ári verður stór guðleysingjaráðstefna á Íslandi með þátttöku Vantrúar. Vantrú hefur líka tekið upp á að selja boli og aðrar skemmtilegar vörur. Þetta hefur farið vel af stað enda er Erich óneitanlega ofursvalt lógó.

Það er svo sem lítið sem ég get við þetta bætt (reyndar lygi, ég gæti bætt heilum ritgerðum við þetta en læt þetta duga) og fátt annað eftir en að þakka lesendum okkar fyrir lesturinn og félögum mínum fyrir samvinnuna undanfarin tvö ár. Þetta er búið að vera gaman.

Óli Gneisti

Nokkur peningaráð fyrir þjóðkirkjuna

5. september 2005# (Kristindómurinn)

Þjóðkirkjan vill endilega hækka sóknargjöldin enda er erfitt líf að fá einungis skitna þrjá milljarða (rúmlega) í hendurnar. Vantrú telur að það megi spara í starfseminni hjá kirkjunni og einnig sjáum við nokkrar leiðir til að græða smá peninga.

Aðferðir til að leysa fjárhagsvanda hóst-hóst þjóðkirkjunnar:

Veðsetja gullið.

Fá styrktaraðila til auglýsa á altaristöflum (t.d. Jesús á krossinum að láta sig dreyma um kalt kókglas).

Endurskipuleggja Hallgrímskirkju sem íbúðarhúsnæði og selja síðan öllu þessu nýríka fólki (sem fer síðan hvort eð fer beint til Helvítis).

Hætta að borga fólki fyrir að troða sér inn í leikskóla og grunnskóla landsins. Ef foreldrar vilja láta kenna börnum sínum um Jesú þá ætti að rukka fyrir það.

Rukka inn í messur, fólk myndi þá átta sig á þeirri staðreynd að það er að fá fyrirlestur frá sérfræðingi (þó sérsviðið sé reyndar kjaftæði). Einnig væri hægt að selja miðana fyrirfram því þá mætti fella niður messur ef of fáir nenna að mæta (bara messa um Jólin semsagt).

Spara kostnað við prentun og þýðingu Biblíunnar með því að henda öllu sem ekki hentar þjóðkirkjunni (80-95%). Það sem eftir stendur má kalla „glænýja testamentið“.

Íhuga að reisa safnaðarheimili fyrir minna en 100 milljónir.

Setja prestana á lágmarkslaun (sem hjálpar þeim líka að komast inn í Himnaríki - Lúk 18:25), þeir eru hvort eð er í þessum bisness af einskærri góðmennsku.

Innheimta tíund af fermingar og brúðkaupsgjöfunum.

Þynna messuvínið með vatni.

Kaupa Bónusflögur í staðinn fyrir oblátur.

Ekki fjárfesta í dýrum hljóðkerfum þegar það dugar að biðja Jóa, sem situr alltaf aftast, að færa sig framar.

Við vonum að þjóðkirkjan íhugi ráð okkar frekar en hirða meiri pening af saklausum skattborgurum sem er alveg sama um hana.

-

Ég þakka Vantrúarfélögum fyrir hugmyndir í þennan pistil.

Óli Gneisti

Gíróseðil í póstinum (eða innheimt í heimabankanum)

7. september 2005# (Kristindómurinn)

Það er löngu tímabært að láta þjóðkirkjuna og önnur trúfélög um að innheimta sóknargjöld sín sjálf. Þá gætu trúfélögin rukkað sóknarbörn um þá upphæð sem þeim finnst tilhlýðileg miðað við veitta þjóunustu. Þetta myndi örugglega straumlínuleggja allt ferlið og almenningur gæti meðal annars kosið trúfélagið á þeim forsendum hvert þeirra veitir besta þjóunustu miðað við verð.

Þjóðkirkjumenn kvarta þessa daganna mikið yfir því hvað þeir veiti mikla þjónustu fyrir svona litla peninga. Þeirra lausn er að láta ríkisvaldið rukka almenning um meiri peninga sem hægt er að dæla í þjóðkirkjuna. Af hverju berjast þeir ekki fyrir því að geta bara sjálfir séð um öll sín mál? Af hverju berjast þeir ekki fyrir sjálfstæði kirkjunnar, fyrir aðskilnaði ríkis og kirkju? Gæti verið að þeir séu hræddir um að sóknarbörnin kæru vilji ekki borga trúfélagsgjöldin sín?

Þjóðkirkjan er eiginlega eins og Microsoft. Fólk velur ekki beinlínis að nota Windows eða Internet Explorer en þetta fylgdi með í pakkanum. Það eru til betri lausnir á þessum málum en meirihlutinn nennir því ekki. Það er líka þannig að allir nota Windows. Af hverju að vera öðruvísi? Spurningin er hvort þú myndir nota Windows ef þú þyrftir að borga fyrir það um leið og þú kaupir þér tölvu. Ég held að margir myndu skipta yfir, skoða fleiri lausnir. Þú kaupir hins vegar heildarpakkann og sérð ekki Microsoft sjúga af þér peningana nema svona óbeint. En þetta er raunar ósanngjörn líking, þjóðkirkjan er mun verri lausn heldur en Windows.

Myndirðu kaupa þér aðgang að þjóðkirkjunni ef þú þyrftir að millifæra sjálfur 8.471,88 krónur yfir á reikning þeirra? Raunar vilja þeir helst tvöfalda gjöldin þannig að þetta yrðu um 17.000 krónur sem færu á þjóðkirkjuna. Hvað ert þú að fá fyrir þennan pening? Þú þarft hvort eð er að borga til að láta jarða þig (reyndar ekki þú persónulega), þú þarft að borga til að ferma þig og til að gifta þig. Hvað ertu þá að borga fyrir með þessum sóknargjöldum? Ég bara spyr. Eru gjöldin kannski til þess að borga fyrir „ókeypis“ heimsóknir presta í leikskóla og grunnskóla?

Þjóðkirkjan ætti að taka það á sig sjálf að innheimta og ákvarða sóknargjöld, það sama ættu önnur trúfélög að gera og lífsskoðunarfélög myndu einnig fara þá leið (eins og þau gera núna). Almenningur hefur rétt á að velja með upplýstum hætti hvaða þjónustu hann kýs að borga fyrir. Það er óþolandi að ríkið skuli sjá um þessa innheimtu. Ef þjóðkirkjan héldi í alvörunni að hún myndi halda öllum félagsmönnum sínum þá myndi hún krefjast þess að fá sjálfsstæði, allavega í fjármálum en líklega er það einfaldlega peningagræðgi kirkjunnar sem kemur í veg fyrir það.

Birgir Baldursson

Skaðsemi kristindómsins

10. september 2005# (Kristindómurinn)

Það er nokkuð algengt, þegar við seggirnir byrjum að tala um skaðsemi trúarinnar í samfélagi okkar, að andmælendur grípi til skotarökvillunnar og beri upp á okkur að vera aðeins að gagnrýna einhverja vonda kalla um leið og við komum ekki auga á hve hinn kristni boðskapur sjálfur sé þroskaður og fallegur. Af þessu tilefni langar mig til að taka saman nokkur atriði þar sem engir vondir kallar koma við sögu, heldur er vísað beint í boðskap kristindómsins sjálfan.

Í aldaraðir gekk boðskapur kirkjunnar út á að sætta fólk við eymd sína í stað þess að virkja það til að útrýma henni. Þetta eymdardekur, eins og meistari Þórbergur kallaði það, er að finna í kenningum Nýja testamentisins, þar sem upphafin er sú hegðun að vera síðastur allra og þjónn allra, erfiðara er fyrir ríkan mann að komast í himnaríki en fyrir úlfalda að komast gegnum nálarauga o.s.frv. Lúther svermdi líka mikið fyrir eymdinni og volæðinu, því launin á himnum fyrir vesöldina hér voru ríkuleg.

Í hinu misskipta velferðarsamfélagi nútímans, er gylling vellíðaninnar, gegnum Calvin-smitaðan kristindóm, kjörin til að koma í veg fyrir að fólk sé of mikið að hræra í þjóðfélagsskipaninni. Fólk er gert upptekið að eigin sælu í ástarsambandi sínu við guðdóminn og loforðið um sæluna þegar sloppið er burt úr þessum mengaða táradal. Þessi Calviníska útgáfa kristninnar tröllríður öllu í nútímanum, enda byggja hinir fíladelfísku söfnuðir á þeim hugmyndum að velgengni sé tákn um velþóknun guðsins.

Trúarfróuninni vilja hinir kristnu að viðhaldið sé með stöðugri ástundun. Hún er bæði dýr og tímafrek. Þessum tíma og peningum væri betur varið í eitthvað gagnlegra. Allar þessar flóknu og glysmettuðu athafnir eru í eðli sínu frumstæðar og vísa í lægra menningarstig en gerist almennt í samfélaginu. Í raun felst því mikið frelsi í því að þurfa ekki að ástunda slíka afkáralega hegðun, að ekki sé talað um tíma- og fjársparnaðinn.

Kristin trú ber þann boðskap samkynhneigðum að tilfinningar þeirra séu syndsamlegar. Því er talið nauðsynleg fyrir þá að iðrast ástar sinnar og samlífis til að öðlast náð guðsins.

Kristin trú innrætir öllum mönnum að þeir skuli burðast með sektarkennd sökum tilfinninga og hugrenninga sem hverjum manni er eðlilegt að hafa. Útrás kynhvatarinnar og greddufantasíur eru skýrt dæmi. Þú skalt enda ekki girnast eiginkonu náunga þíns því þá hefurðu drýgt hór í hjarta þínu.

Biblían er karlmiðað rit og viðheldur hugmyndum fylgjenda sinna um að konan sé óæðri karlinum. Þetta sést vel á tilvitnuninni í boðorðið hér að ofan, en einnig er karlinn sagður höfuð fjölskyldunnar og að konan skuli þjóna honum. Jafnréttisfjas Þjóðkirkjunnar í nútímanum er ekki í neinu samræmi við boðskap kristindómsins, enda komu framfarirnar ekki úr þeirri átt þegar þær loks komu.

Í kristnum hugmyndaheimi er efinn óæskilegur og jafnvel synd sem mönnum ber að uppræta úr hugarfylgsnum sínum. Með slíku hugarfari er hamlað framförum og framþróun.

Kristindómurinn heldur á lofti bábiljum um illa anda og valda þær ranghugmyndir enn eymd og kvöl í flestum samfélögum þar sem hann er við lýði.

Haldið áfram með þennan lista hér að neðan. Þetta er aðeins það sem mér datt í hug í fljótu bragði. Og hinum sem verja vilja þetta ómögulega hugmyndakerfi er velkomið að benda mér á hvernig þessi atrið eru mistúlkuð af mér og geta skemmt sér við að útlista það að þetta sé allt í raun handaverk vondra kalla.

Birgir Baldursson

Tala fullorðinna

11. september 2005# (Hugvekja)

Alveg er hún makalaus þessi Þjóðkirkja. Nýjasta útspil hennar er að troða sér inn í áróðursherferð þar sem við öll erum hvött til að leyfa börnunum að vera börn.

Átakið sem slíkt er auðvitað hið besta mál. Það er um að gera að börn fái að varðveita æsku sína og áhyggjuleysi eins lengi og kostur er. Því miður er allt of mikið um að krakkar séu rændir þessum verðmætum á einn eða annan hátt, mokað í þau ábyrgð og áhyggjum.

Og í verstu tilfellunum er þeim þröngvað til kynlífs.

Reyndar eru það kaþólskir prestar en ekki lúterskir sem duglegastir hafa verið við að ræna börn sakleysi sínu á þann andstyggilega hátt. Ef Þjóðkirkjan ætlar að vera sjálfri sér samkvæm í þessu átaki ætti hún að bæta sér í flokk þeirra sem krefjast þess að ekki sé lengur haldið hlífisskildi yfir kaþólskum prestapervertum.

En erindi þessa pistils var reyndar annað. Það er nefnilega svo að í þessu átaki sínu er Þjóðkirkjan í hrópandi mótsögn við sjálfa sig og allt sem hún stendur fyrir. Hvað á það til dæmis að þýða að vera sífellt steðjandi inn á leikskóla að innræta kornungum krökkum syndahugtakið? Og hvernig getur kirkja hróðug þóst standa vörð um að varðveita bernskuna þegar hún vélar unglinga á viðkvæmasta aldri, þegar þeir eru hvað varnarlausastir gagnvart hópþrýstingi, til háalvarlegra samningagerða við kirkjuna sjálfa og meintan foringja á himnum?

Þetta segir í litlu kveri Þjóðkirkjunnar um fermingarstarfið:

Félagshópurinn hefur æ meira áhrifavald, en foreldrar minna, þegar ungmennin verða óháðari foreldrum sínum tilfinningalega. Áhrif félagshópsins eru hvað sterkust í 8. og 9. bekk. Þá staðreynd er mikilvægt að nýta sér í fermingarstörfunum.

[María Ágústsdóttir. 1999. Námskrá Fermingarstarfanna, bls. 20]

Þjóðkirkjan gerir út á þennan aldurshóp í krafti þekkingar sinnar á hinum sálrænu hliðum gelgjuskeiðsins. Í krafti þessarar þekkingar rænir hún svo krakkana bernsku sinni í stórum stíl á hverju ári, þröngvar ófullveðja einstaklingum til að taka mikilvægar ákvarðanir um lífsgildi og heimsmynd, um leið og hún dregur þá inn í „fullorðina manna tölu“.

Leyfum börnunum að vera börn. Hlífum þeim við trúaruppátroðslu þar til þau hafa aldur og þroska til að vega þessi mál og meta á vitrænum forsendum.

Sævar Helgi Bragason

Mismunandi mataræði fyrir tungltýpur og sólartýpur

12. september 2005# (Kjaftæðisvaktin)

Fjölmiðlar halda áfram að standa sig vel í því að koma hindurvitnum og kukli á framfæri. Maður má varla opna dagblað eða stilla á sjónvarpsstöð án þess að verið sé að rabba um rugl á borð við hómópatíu, blómadropa, talnaspeki, stjörnuspeki eða miðla – auðvitað án þess að gagnrýnin hugsun sé höfð að leiðarljósi.

Á blaðsíðu fimmtán í Morgunblaðinu hinn 12. september tók Jóhanna Ingvarsdóttir viðtal við Birgittu Jónsdóttir Klasen náttúrulækni (mér er meinilla við að nota orðið læknir þarna, það er lítilsvirðing við lækna). Þetta er langt í frá í fyrsta sinn sem rætt er við þessa kona, líklega í fimmta eða sjötta skiptið á mjög skömmum tíma sem hún er annað hvort í Fréttablaðinu eða Morgunblaðinu. Þá er ég ekki að tala um (of) tíðar heimsóknir hennar í Ísland í bítíð, sem um tíma voru vikulegar. Hvers vegna kemst þetta fólk svona auðveldlega í fjölmiðla? Hvers vegna skortir alla fjölmiðlamenn gagnrýna hugsun þegar svona málefni ber á góma?

Hálf síða er undirlögð sem frí auglýsing fyrir bókina hennar um þrýstipunktameðferð og næringarnámskeið. Við skulum fyrst grípa niður í viðtalið þar sem námskeiðinu er lýst:

Þátttakendur fá í hendur næringarráðleggingar við komu á námskeiðin, en út frá fæðingardegi og ári getur Birgitta séð hvort viðkomandi tilheyri sólartýpum eða tungltýpum. Í þriðja lagi getur fólk fallið undir það að vera bæði sólar- og tungltýpur og þá hefur bæði sól og tungl verið yfir viðkomandi fæðingardegi. Slíkir einstaklingar geta í raun neytt fæðu af báðum næringarlistum, en verða þá í ríkari mæli að finna það út sjálfir hvers konar fæða er holl fyrir þá.

Birgitta getur með öðrum orðum ráðlagt þér um mataræði eftir því hvort þú ert fædd(ur) undir tungli eða sól, nú eða bæði. Ekkert er útskýrt hvað það þýðir að vera sólartýpa eða tungltýpa eða bæði, né hvaða mögulegu áhrif sólin eða tunglið geta haft á mataræði okkar. Blaðakonunni hefði þarna verið í lófa lagið að spyrja hana út í það en gerir það auðvitað ekki. Gott dæmi um léleg vinnubrögð, sem því miður eru alltof algeng.

Þegar hefur verið skrifað um áhrif tunglsins hér á þessum vef. Tunglið hefur álíka mikil áhrif á þig og mýfluga á handarbakinu. Ef þú setur strokleður á höfuð þitt hefur það meiri áhrif á þig en tunglið.

Samkvæmt Birgittu eiga aðeins tungltýpur að taka inn lýsi og grænmeti, sem vex án sólar í jörðu, til dæmis gulrætur og mega drekka meira hvítvín heldur en sólartýpurnar. Tungltýpur eiga þá væntanlega ekki heldur að borða kartöflur né rófur. Skiptir þá engu máli að gulrætur og rófur eru með grös sem standa upp úr jörðinni og njóta sólar að degi til? Hvers vegna mega aðeins tungltýpur taka inn lýsi? Hvaða efni eru í hvítvíni sem hafa svona slæm áhrif á sólartýpurnar?

Birgitta fullyrðir ennfremur að þreyta, depurð og þunglyndi séu algengari meðal tungltýpa í mesta skammdeginu og að bronkítis og ofnæmu séu algengari meðal tungltýpa því þær „anda ekki jafnvel út og sólartýpurnar.“

Hverjar eru forsendur þessara fullyrðinga? Hvers vegna spyr blaðakonan ekki hvað hún hefur fyrir sér í þessu?

Birgitta er hvergi nærri hætt að bulla og segir að fólk eigi að taka á móti hverjum degi með því að gera svokallaðar líföndunaræfingar. Það er ekkert sagt hvernig, þú þarft líklega að borga fúlgur fjár til að komast að því, en sagt að maður eigi að gera þær þrisvar sinnum á morgnana, upp úr hádeginu og jafnvel aftur á kvöldin en aldrei strax eftir máltíð.

Þetta hljómar nákvæmlega eins og hjá skottulæknum sem Birgitta er jú. Rúsínan í pylsuendanum í þessari grein, er þegar hún segir: „Fólk verður að gæta sín að anda rétt og í takt við eigin týpu til að finna ekki til. Þannig eiga sólartýpur að anda inn um munninn og út um nefið á meðan tungltýpur eiga að anda inn um nefið og út um munn.“

Ég velti hins vegar fyrir mér hvers vegna hún fullyrðir að tungltýpur eigi að anda inn um nefið og út um munn? Hvað hefur hún fyrir sér í því? Ætli hún fari algjörlega eftir þessu sjálf? Það væri forvitnilegt að vita.

Þrýstipunktakukl Nýlega gaf Birgitta út bók sem heitir „Læknum með höndunum - nútíma þrýstimeðferð.“ Birgitta hefur verið duglega að auglýsa þetta í Íslandi í bítið og sést vel að það skilar árangri. Námskeið hennar eru vinsæl og bókin virðist seljast vel.

Þrýstipunktameðferð gengur víst út á það að í líkamanum sé 361 þrýstipunktur og með því að nudda þá getur þú styrkt blóðrásakerfið og komið í veg fyrir og læknað þig af ýmsum kvillum, til dæmis kvefi. Þessi meðferð er því ekki ósvipuð og svæðameðferð.

Gallinn við að gagnrýna svona aðferðir er að erfitt er að sýna fram á að þetta virkar alls ekki. Ef þú hefur ekki prófað þetta er útilokað að sannfæra trúmanninn um annað en að þetta virki (enda eru trúmenn mjög lokaðir). En hvernig veit hann að þetta virkar? Hugsanlega hefur hann kvefast og viljað losna við pestina sem fyrst. Hann prófar því að þamba C-vítamín og að nudda ákveðin svæði á sér, til dæmis iljarnar. Eftir viku eða svo er aðferðin greinilega farin að skila árangri. Kvefið er allt að losna.

Hérna er hins vegar komið gott dæmi um gagnsemisrökvilluna. Kvefið losnaði á einhvern ótrúlegan hátt á viku eða svo. Vika er dæmigerður tími fyrir líkamann að losna við kvef. Ég þori að fullyrða að líkaminn nær sama árangri ef þú gerir ekki neitt.

Verður Birgitta einhvern tímann veik? Ef þessar aðferðir virka svona vel ætti hún að vera laus við alla þá kvilla sem herja á þeim sem ekki stunda þessar æfingar. Margir eru ginnkeyptir fyrir svona hlutum, enda hljómar þetta vel. Hver vill ekki bæta heilsu sína á auðveldan hátt? Oftast er þó bara best að spara peningana eða gefa þá þeim sem virkilega þurfa á þeim að halda.

Allar svona aðferðir virka „pottþétt“. Ef þú losnar við kvefið, ertu líklega búin(n) að sannfæra þig um að aðferðin skilaði árangri. Ef þú losnaðir ekki við kvefið, þá hlýturðu að hafa gert eitthvað vitlaust, kannski ekki nuddað nóg eða rétta staði eða verið annars hugar.

Kannski andarðu bara ekki rétt eða gleymdir bara að gera líföndunaræfingarnar á morgnana.

Birgir Baldursson

Efinn

14. september 2005# (Vísindi og trú)

Það er orðið ansi þreytt þetta kjaftæði um að trúleysi sé ekkert annað en trú. Enda er röksemdafærsla þeirra sem þessu halda fram ansi veikluleg svo ekki sé meira sagt. „Trúir þú því kannski ekki að sólin komi upp á morgun?“ er klassísk rökleiðsla. Einnig, „Trúir þú kannski ekki að þú sért til, eða að heimurinn sé til?“ er önnur. Þeir sem notast við þessa taktík til að klína trú á okkur trúleysingjana byggja afstöðu sína á misskilningi.

Það er ekki trú sem fær trúleysingjann til að komast að niðurstöðum um heiminn, heldur efi. Og efinn er algjör andstæða trúar.

Efinn er orsök allra framfara. Hefðu Kópernikus, Galíleó og aðrir aldrei efast um kenningar kirkjunnar um miðpunkt alheims á jörðu niðri gengjum við enn með slíka ranghugmynd í kollinum. Og allt vísindastarf mannanna gengur einmitt út á að efast um hverja niðurstöðu og finna út hvort betri skýringar fáist.

Þannig virkar hugur efahyggjumannsins líka. En það táknar ekki að hann gefi sér engar niðurstöður, öðru nær. Ef niðurstaðan er vel rökstudd er sjálfsagt að aðhyllast hana og byggja heimsmyndina á henni, allt þar til betri niðurstaða er fengin.

Hugur trúmannsins hegðar sér öðru vísi. Niðurstaðan er þar fyrirfram gefin og ekkert það sem fram kemur og er á skjön við hana færi nokkurn tíma snúið honum til nýrrar heimsmyndar. Gott dæmi um þetta eru sköpunarsinnarnir sem vaða uppi í bandarísku menntakerfi þessi misserin. Og jafnvel „hófsamir“ trúmenn eins og þeir sem hafast við innan Þjóðkirkjunnar geta sumir ekki almennilega sleppt hendinni af ranghugmyndum á borð við illa anda, þrátt fyrir að betri skýringar hafi fengist. Slíkur er fjötur trúarinnar á hugarfarinu.

Um leið og menn fara að efast byrjar ýmislegt að krauma í sálarlífinu. Hið viðtekna verður allt í einu tortryggilegt og sá efagjarni er allt í einu orðinn ónæmur fyrir ýmsu því kjaftæði sem samborgararnir keppast við að dæla í hann.

Efinn leiðir út nýja þekkingu. Hann sigrar bábiljurnar og hrekkleysið sem svo margir nota til að stjórna hugum samborgara sinna og jafnvel fjárútlátum þeirra. Trúleysið er eðlileg niðurstaða efahyggjunnar og eins langt frá trú og hugsast getur.

Birgir Baldursson

Uppáhaldshindurvitnin

17. september 2005# (Vísindi og trú)

Það er svolítið gaman að fylgjast með því fólki sem sýnir viðbrögð í athugasemdakerfinu okkar. Þegar við gagnrýnum eitthvert nýjaldarkjaftæðið fagna hinir kristnu og gætu ekki verið meira sammála okkur. Á sama hátt mæta nýjaldarsinnar í kommentakerfið og samþykkja það sem við skrifum ljótt um kristindóminn.

Þegar við gagnrýnum Þjóðkirkjuna hlakkar í sköpunarsinnum. Og þegar við gagnrýnum sköpunarsinna kinkar Þjóðkirkjufólk ánægt kolli. Það vill nefnilega svo til að allir þeir sem lesa Vantrú eru hjartanlega sammála okkur þegar kemur að öllu nema þeirra eigin uppáhaldshindurvitnum.

En ætli það geti verið að við hér á Vantrú séum svona réttsýnir í öllu nema akkúrat því sem dillar trúmanninum sem les? Er kristindómurinn til dæmis eitthvað vitrænni en reiki?

Nei gott fólk, þetta er allt sama tóbakið. Og þetta byggir allt saman á lygum og svindli. Og svo langt gengur þetta að þeir sem selja handanheimanudd, lithimnulestur og kærleika krists eru margir hverjir sjálfir á valdi lyganna og sjá ekki hverslags ófögnuð þeir eru að breiða út um samfélagið. Þeir eru búnir að ganga með hugmyndir sínar frá því að þeim voru innrættar þær í æsku og geta með engu móti skoðað þær í gagnrýnu ljósi. En þegar kemur að eftirlætisbábilju náungans rýna menn á flísarnar gegnum trjábolinn í eigin auga.*

Ég skora á alla trúmenn, hvaða kerfi þvælu sem þeir aðhyllast, að skoða í alvöru hvort verið geti að Vantrú hafi kannski rétt fyrir sér um þeirra bábiljukerfi líka. Slík athugun gerir ekkert annað en stæla og þroska eigin huga. Við sem ástundum efahyggju gerum þetta öllum stundum.

Og kannski, ef vel gengur, losnið þið undan hugsanafjötrum þeim sem þið elskið svo mikið og getið séð þá fyrir það sama og allt hitt dótið sem við gagnrýnum hér.

*) Hér er kjörið tilefni fyrir einhverja kristna að hæðast af því að ég skuli afgreiða kristindóminn sem bábiljur ein vitni á sama tíma í Jesú Krist máli mínu til framdráttar. Því er til að svara að þótt Jesús hafi kannski stunið upp einhverju af viti táknar það ekki að restijn af Biblíunni geti ekki verið ranghugmyndir, lygar og kjaftæði.

Birgir Baldursson

Tæknivæddar miðaldir

18. september 2005# (Hugvekja)

Bábiljur tröllríða samfélagi okkar nú um stundir. Dæmi um þetta er nýleg yfirlýsing lögreglunnar um að ástandið á menningarnóttu hafi mátt rekja til þess að tunglið var fullt - daginn áður. Og í kjölfarið fylltust fjölmiðlarnir af blaðrinu í Gunnlaugi stjörnuspekingi sem notaði tækifærið til að fylla hugi landsmanna af eintómum kellíngabókum, auk þess að upphefja eigin göfgi með því að þykjast vera ofsa næmur á kvartelaskipti tunglins..

Þessi falsari laug því að okkur að hann gæti séð breytingar á yfirbragði fólks inni á skemmtistöðum fáeinum mínútum eftir að tungl var orðið fullt og byrjað að minnka aftur. Stemningin átti að hafa drepist með það sama og allir urðu rosa blúsaðir eitthvað.

Meira kjaftæðið.

Og þetta gleypir fólk í sig. Það var í það minnsta ekki hægt að heyra annað en að stelpurnar sem tóku viðtalið við hann á Rás 2 væru fullkomlega að kaupa þetta. Hvar er gagnrýna hugsunin sem á að vera búið að kenna ykkur í skóla, fraukur mínar?

Svo er það hún Ellý Ármanns, sem veður uppi í öllum blöðum og útvarpsþáttum með dauðans hallærislegt hjal út frá primitívustu gerð af stjörnuspeki. Í einhverjum fjölmiðlum má varla taka viðtal við nokkurn mann án þess að hún sé mætt að til að lýsa viðkomandi út frá stjörnunum. Og öllum finnst auðvitað allt sem sagt er passa rosa vel við sig, enda eru lýsingarnar svo almennar að þær geta átt við hvern sem er. Og það sem ekki passar við viðkomandi dvelur ekki í huga hans eina sekúndu, en hitt stimplast inn og Ellý vex að virðingu. Valkvæm hugsun þar á ferð.

Húmbúkk allt saman.

Í skólakerfinu er börnum boðið upp á endalausar Biblíusögur og „Jesús sagði..“ en engum innan menntakerfisins dettur í hug að innleiða heimspekikennslu fyrir grunnskólabörn og efla með því gagnrýna hugsun. Það er kannski ekki von, því núverandi menntamálaráðherra er mjög trúuð kona og forveri hennar hreinn og klár sköpunarsinni.

Það er mikil forheimskunarbylgja að ganga yfir þjóðfélagið, með tilkomu allra þessara nýju bókstafstrúarsöfnuða og stórfelldri fjölgun í trúarkölti að nafni AA. Jafnvel gerast þær raddir sterkari sem hafna þróunarfræðunum til þess eins að geta haldið á lofti fáránlegum goðsögnum Biblíunnar sem algildum sannleika. Það er ótrúlegt að þetta skuli eiga sér stað mitt í allri þekkingaröfluninni, en kannski skiljanlegt þegar horft er til þess að heimspekin sem praktíseruð er upp í Háskóla nú um stundir er lítið annað en póstmódernískt snakk, þar sem allt má vera satt ef mann langar að það sé þannig.

Guðfræðin er stokkin á þann hest.

Rök- og raunhyggja þykir gamaldags. Samt var það fyrir tilstuðlan hennar sem við drögnuðumst út úr blóðugum miðöldunum og byrjuðum að sjá heiminn fyrir það sem hann er. En eins og horfir er ekki annað hægt en líta á þetta upplýsingaskeið, sem nú virðist vera að líða undir lok, sem góðviðriskafla mitt í ísöld. Seinni miðaldir eru að hefjast og enginn getur vitað hve lengi þetta ástand mun vara. Við erum, að því er best verður séð, á hraðri leið aftur í villimennskuna sem hindurvitnin leiða af sér.

Ábyrgð fjölmiðla er mikil. Það er ekki afsakanlegt að hampa hvaða rugli sem er án þess að votti fyrir gagnrýni. Trúgirnin er okkur nefnilega öllum í blóð borin og ekkert mál fyrir óvandaða svindlara að notfæra sér það. Ég skora á fjölmiðlafólk að breyta um háttu og lesa sér í það minnsta til um þá gagnrýni sem komið hefur fram á hómópata, stjörnuspekinga, reikimeistara, kristni, spákvistabjálfa, kundalini, heilara, nálastungur, hnykklækna, mataræðisbullara, lithimnulesara, geimverutrú, miðla, kristallaorku, græðara, hvítufræði, spákellingar, segulorku, DNA-heilun, blómadropa, mátt bænarinnar, tengslameðferð, orkuvitund, afeitrunarfótanuddtæki, líföndun og hvað þetta peningaplokk heitir allt saman.

Óli Gneisti

Takk fyrir Gideon

19. september 2005# (Siðferði og trú)

Í vikunni sem leið varð Gideon-félagið sextíu ára. Í þessu félagi eru menn sem telja það sitt hlutverk að troða trúaráróðri sínum sem víðast. Börn eru helsta skotmark þessara manna. Af einhverjum ástæðum er þessi félagsskapur í frekar háu áliti hjá almenningi, allavega komst afmælið í kvöldfréttir Ríkissjónvarpsins. Hugsanlega er vandinn sá að fólk hefur almennt ekki lesið bókina sem Gideon dreifir til barna.

Tökum niður á handahófskenndum stað í Davíðssálmunum og sjáum hvaða boðskap er þar að finna:

Babýlonsdóttir, þú sem tortímir! Heill þeim, er geldur þér fyrir það sem þú hefir gjört oss! Heill þeim er þrífur ungbörn þín og slær þeim niður við stein.

Eigum við að endurtaka þetta: Heill þeim er þrífur ungbörn þín og slær þeim niður við stein. Foreldrar ærast yfir tölvuleikjum, ofbeldi í sjónvarpi og kvikmyndum en af einhverjum ástæðum verður ekki allt klikkað þegar svona viðbjóði er troðið upp á börn.

Í Nýja Testamentinu geta börn komist að því að konur sem hafa skilið og gifst aftur séu hórkonur. Einnig geta börnin lesið áróður gegn samkynhneigðum. Þau geta líka komist að því að grátur og gnístran tanna bíði þeirra sem ekki eru þóknanlegir guði.

Flest börn eru væntanlega nógu heppin að fá betri siðferðisboðskap frá samfélaginu og fjölskyldu sinni. Einnig er sá siðferðisboðskapur sem boðið er upp á í sjónvarpi og kvikmyndum á mun hærra stigi en það sem finnst í þessari bláu bók. Fæst börn munu þar af leiðandi skaðast af lestri bókarinnar en þau eiga samt skilyrðislausan rétt á því að vera laus við trúaráróður innan veggja skólans.

Reyndar er það þannig að sjálfur missti ég álitið á kristinni trú þegar ég las Nýja Testamentið eftir að hafa fengið það að gjöf frá Gideon mönnum. Takk fyrir það.

AndriÞ

Er ritskoðun á Vantrú?

20. september 2005# (Siðferði og trú)

Flestir þeir sem að svara greinum hér á Vantrú, trúaðir eður ei, virða þær sáraeinföldu reglur sem gilda á þessum opna umræðuvettvangi um trúmál og margir hverjir gera umræðuna mun skemmtilegri en ella. En eins og við má búast (því miður) eru alltaf nokkrir aðilar sem gera lítið annað en að skemma umræðuna. Þessir aðilar snúa endalaust útúr, ljúga og halda sig ekki við umræðuefnið.

Því neyðumst við stundum til þess að henda út kommentum og notendum, en það þarf þó alvarleg og síendurtekin brot til þess að notendum sé hent útaf síðunni. Þeim err þó gefið færi á að bæta hegðun sína og hafa margir hverjir gert það, en einungis einn aðili er kominn í ævilangt bann á þessu vefriti.

Fyrir þetta hefur Vantrú fengið á sig gagnrýni og hefur m.a. verið sagt að við viljum ekki hleypa að öðrum skoðunum en þeim sem okkur eru þóknanlegar. Þetta eru mjög undarlegar röksemdarfærslur því að ef við vildum ekki fá skoðanir þeirra sem okkur eru ósammála inn á vefinn, af hverju erum við þá að leyfa athugasemdir við greinar? Af hverju erum við að eyða tíma í það að rökræða við fólk þegar við gætum sleppt því að hlusta á það hér á vefnum? Og ekki nóg með það, heldur er hér líka spjallborð sem er opið öllum og getur fólk þar tjáð skoðanir sínar, hvort sem það er sammála okkur eða ekki. Einnig höfum við sent tölvupóst á öll prestanetföng á kirkjan.is og boðið eigendum þeirra að taka þátt í umræðunni. Hljómar þetta eins og síða sem að vill ekki birta skoðanir aðrar en sínar eigin?

Nei, á Vantrú skiptir ekki máli hver skoðun þín er heldur hvernig þú tjáir þá skoðun. Við höfum líka gagnrýnt þá sem eru sammála okkur hér á vefnum fyrir að fara illa með umræðuna og eytt athugasemdum sem innihalda ekkert nema skítkast í garð nafntogaðra trúmanna. Það er því bara helbert kjaftæði að við séum að leggja trúmenn í einelti.

Einnig höfum við boðið fólki að skrifa lesendabréf á síðuna, sama hverjar skoðanir þeirra eru og vill ég nota tækifærið til að hvetja þig, lesandi góður að nýta tækifærið til að koma inn lesandagrein og tjá skoðun þína, hvort sem við erum sammála henni eða ekki. Staðreyndin er sú að Vantrú er einn allra besti umræðuvettvangurinn fyrir trúmál á Íslandi í dag og við ætlum okkur að halda því þannig.

Það eina sem við förum fram á að þeir sem tjá sig á þessari síðu komi fram af sanngirni og heiðarleika í málflutningi sínum.

Er virkilega verið að fara fram á mikið?

Óli Gneisti

Djöfulsins satanistar eða helvítis fjölmiðlafólk?

21. september 2005# (Kjaftæðisvaktin)

Á mánudagskvöld kynnti Elín Hirst ógnvekjandi frétt:

Tíu stúlkur á aldrinum 12-15 ára hafa verið beittar kynferðislegu ofbeldi og notaðar við djöfladýrkun í nærri tvö ár í smábæ í Finnlandi.

Um leið og ég heyrði þessa frétt fylltist ég efasemdum enda sýnir sagan okkur að fjölmiðlar eru gjarnir á ýkjur í svona málum.

Fyrr á árinu birtist hér á Vantrú þýðing á greininni Misnotkun við helgihald satanista af Skeptic's Dictionary. Í greininni kemur fram að ekki hefur fundist eitt einasta tilvik þar sem börn hafa verið misnotuð við helgiathafnir satanista. Þrátt fyrir þetta voru móðursýkislegar fréttir af svona málum áberandi í bandarískum fjölmiðlum á níunda og tíunda áratugnum. Hálfgerð múgsefjun greip um sig í landinu. Þar var um að kenna arfaslökum vinnubrögðum fjölmiðlafólks sem hefur hugsar meira um að fréttirnar séu grípandi en að þær byggi á staðreyndum. Þetta hefur leitt til þess að margir ganga um með þá ranghugmynd að kerfisbundin barnamisnotkun sé stunduð af satanistum/djöfladýrkendum.

Fréttirnar frá Finnlandi breyttu fljótt um svip. Málið skýrðist og ljóst er að fyrstu fréttir hafi verið í meira lagi ýktar. Lögreglan í bænum tekur fram að ekkert bendi til þess að nokkur tengsl séu við satanískar helgiathafnir. Það sem gerir æsifréttamennskuna í kringum þetta mál einstaklega ósmekklega er að hún gerir hinn raunverulega glæp að aukaatriði. Þetta er gríðarleg óvirðing við fórnarlömb glæpa að búa til fjölmiðlasirkus úr málunum. Þarna fengu óstaðfestar sögusagnir að njóta sín vegna þess að fjölmiðlafólk hafði ekki þolinmæði til að fá staðreyndirnar á hreint.

Væntanlega eru nú fjölmargir Íslendingar búnir að fá að heyra að satanistar misnoti börn í tengslum við helgiathafnir sínar og fá líklega fæstir nokkra leiðréttingu. Elín Hirst las enga frétt um þróun mála í Finnlandi í gærkvöldi. Það er stórfrétt að satanistar misnoti börn en það að satanistar misnoti ekki börn er ekki frétt. Ranghugmyndinni hefur verið komið í kollinn á fólki og fær væntanlega að vera þar í friði. Vefútgáfa Morgunblaðsins fær hrós fyrir að birta fréttir af þróun mála (þó að orðalagið mætti vera skýrara).

Heimildir
Kynferðisofbeldi í smábæ í Finnlandi - Kvöldfréttir Ríkissjónvarpsins þann 19. september 2005.
Tíu stúlkur beittar kynferðislegu ofbeldi í finnskum bæ - Fréttavefur Morgunblaðsins þann 19. september 2005.
Einn maður handtekinn vegna kynferðisbrotamáls í Finnlandi - Fréttavefur Morgunblaðsins þann 20. september 2005.
Toijala child abuse case less extensive than thought - one arrest made: Police discount claims of Satan worship - Fréttavefur Helsingin Sanomat þann 20. september 2005.

Óli Gneisti

Um dapurlegt líf

25. september 2005# (Hugvekja)

Guðfræðibloggarinn Þorkell Ágúst Óttarsson gerði guðleysi og trú að umtalsefni á vefsíðu sinni nú fyrir viku. Hann telur „[...] lífið án tilgangs, án trúar, án Guðs... dapurlegt“ og að hann leggist „[...] nánast í þunglyndi við það eitt að hugleiða tilvist án dýpri tilgangs“. Hann segir að þó Guð væri ekki til þá væri ekki endilega gott að láta fólk vita af þeirri staðreynd.

Hér er augljóslega um að ræða mann sem hefur allt annað lífsviðhorf en ég. Mér finnst allt í lagi að það sé enginn guð, enginn tilgangur. Ég veit ekki alveg hvort það væri gott að lifa mikið lengur en þessi ca. 80 ár sem við höfum. Ég held að við ættum að vera ánægð að vera til. Ef eitthvað hefði farið öðruvísi þá værum við ekki hér. Mannkynið í heild er í raun afsprengi ótal heppilegra „tilviljana“ (skortir betra orð). Við höfum alveg réttlætingu fyrir því að vera til án þess að draga handanheimsöfl inn í myndina.

Þorkell er mikill kvikmyndaáhugamaður (eins og ég) og því er kannski viðeigandi að nota vísun í hina klassísku kvikmynd It's a Wonderful Life. Þar fær sparisjóðsstjórinn George Bailey að sjá hvernig heimurinn væri án hans og kemst að raun um að hann hefur í raun haft jákvæð áhrif á ótalmörg líf. Ef við gætum svifið yfir Jörðinni og séð hana án þess að líf hefði sprottið hér fram þá væri hún dapurlegur staður. Heimurinn hefði aldrei heyrt í Beethoven, lesið bækur Douglas Adams eða horft á myndir Frank Capra. Í hvert skipti sem sólin settist þá væri enginn til þess að njóta þess. Norðurljósin myndu svífa hér yfir án þess að nokkur gæti dáðst að þeim. Sá heimur væri ekki mikils virði. Fegurðin væri til staðar en væri hálf tilgangslaus. Að sjálfssögðu eru það aðallega aðrar manneskjur sem gera lífið þess virði að lifa því, ekki stórmenni eins og þau sem ég nefndi hérna fyrr, heldur fólkið í kringum okkur.

Lífið er stutt og því er um að gera að njóta þess, hér og nú. Það er dapurlegt hlutskipti að sóa þessu lífi í leit að ímynduðum handanheim. Sá heimur sem þú getur notið í raun verður annars flokks. Von um annað líf tekur af þér það líf sem þú raunverulega hefur.

Um svipað efni
Hagnýt tómhyggja
Tilgangslausi tilgangurinn

Birgir Baldursson

Framandi menningaráhrif

26. september 2005# (Kristindómurinn)

Þegar Karl Sigurbjörnsson, biskup Þjóðkirkjunnar er ekki að úthúða trúleysi í ræðum fjallar hann gjarna um þá hættu sem „siðnum“ í landinu stafar af erlendum menningaráhrifum.

Við þetta beitir hann óspart hefðarökunum, að gamalgrónar venjur séu í hættu og því beri með öllum ráðum að efla þennan sið hans. Það er heilmargt athugavert við þessa skoðun hans, eins og nú verður rakið:

Samfélög taka stöðugum breytingum og eru í stöðugðri þróun. Ísland hefur til dæmis baðað sig í erlendum mennningarstraumum alla síðustu öld og það tók ekki nema fáeina áratugi að skríða út úr moldarkofunum og upp í lúxusjeppann. Leikhúsin færa alþjóðlega strauma, tónlistin, myndlistin og ritlistin líka. Við skiljum poppmenninguna sem spratt fram í Bretlandi og Bandaríkjunum og kunnum að meta fegurð hennar og gildi. Ef við hefðum spornað við fótunum fyrir öld værum við enn að dansa ræla og lesa fornsögurnar.

Við værum fátækari þjóð.

Kristindómurinn er búinn að ríkja yfir öllu á þessu landi í meira en þúsund ár. Og þjóðin hefur öll verið einlit og fábreytt í háttum, Eyjafjarðarbúinn hlustað á sömu sálmana og Eyrbekkingurinn, lesið sömu skruddurnar og fengist við sama langspilsglamrið. Þegar svo erlendu menningaráhrifin dembdust yfir okkur varð þjóðin auðugri og upplýstari en hún hafði nokkurntíma verið.

Fylgifiskur þess að samfélagið opnaðist er þó auðvitað sá að fleiri trúarbrögð og lífsskoðanir náðu að festa hér rætur. Það sem Karl hræðist er að Þjóðkirkjan missi við þetta spón úr aski sínum og þurfi að horfa upp á sóknarbörn sín flykkjast í annarskonar söfnuði, eða taka upp lífsgildi sem ekki byggja á guðstrú. Og því vill hann spyrna við fótum og boða nauðsyn Siðarins.

Það er eitthvað nasískst við það að vara við erlendum menningarstraumum. Það hljómar dálítið eins og þeir séu á einhvern hátt ómerkari en okkar eigin hokur og fáfræði gegnum aldirnar. Sá sem ekki vill sjá framandi menningu halda innreið sína hingað er í raun að fordæma önnur samfélög og upphefja eigin túngarð.

Slíkur maður stuðlar að fordómum og andlegri fátækt.

En biskup Þjóðkirkjunnar er auðvitað enginn nasisti, heldur lætur hann stjórnast af peningasjónarmiðum, eins og bent var á hér að ofan. Peningalegir hagsmunir fóðra þarna áróður sem hljómar óhuggulega og hefur engin haldbær rök á bak við sig. Ef Þjóðkirkjan úreldist vegna viðhorfsbreytinga í samfélaginu verður Karl bara að bíta í það súra epli.

Þessi ofuráhersla Karls biskups á Siðinn er í senn ljót og hjákátleg. Með henni gengur hann á hlut annarra, í fullkominni andstöðu við allt það umburðarlyndi sem kirkjan hans gefur sig út fyrir að boða.

Sjá líka: Kirkjusiður í svaðinu

Frelsarinn

Postulasagan - mesta slys kirkjusögunnar

28. september 2005# (Kristindómurinn)

Í tilefni þess að séra Örn Bárður ætlar að halda námskeið fyrir almúgann þann 4 október í anda Alfa námskeiðanna langar mig að rita hér nokkur orð. Námskeiðið mun verða byggt á Postulasögunni í Nýja testamentinu og kallar Örn námskeiðið Kirkjan – Mesta umbótahreyfing sögunnar. Nú er Örn Bárður með ríka réttlætiskennd, hefur hátt og skellir tönnum þegar mannréttindamál ber á góma. Samt hagar hann sér eins og helfararafneitari sem kannast ekkert við söguna. Því saga kirkjunnar er svo blóði drifin að engin verður ósnortinn af þeim mannlega harmleik sem Vesturlandabúar og nágrannar þeirra hafa mátt þola af hendi talibanakirkju Krists.

Fyrst langar mig að fara nokkrum orðum um Postulasögu þá sem Örn Bárður heldur að sé saga frumkristni. En fyrir hann og aðra blinda trúmenn þá er það samdóma álit fræðimanna í dag að Postulasagan sé skáldsaga. Áður en þessi saga var valin í Nýja testamentið sem saga kirkjunnar var fjölda annarra sagna hafnað. Ástæðan fyrir því að hún var valin frekar en aðrar er að hún spyrðir saman Pál Postula við nokkra af meintum lærisveinum Krists. Hún útlokar aðkomu annarra kristinna hópa að frumkirkjunni og heldur sig á fullkomlega pólitískt réttan hátt fyrir kirkjuna. Til dæmis átti Rómarkirkjan frá upphafi í hörðum átökum við Gnosta sem litu á Krist sem anda en ekki holdi fæddan mann. Þannig var Postulasaga notuð gegn Gnostum í innanbúðardeilum frumkirkjunnar.

Postulasaga er skrifuð á grísku seint á annarri öld og hennar er fyrst getið árið 177. Sagan er illa skrifuð og í raun hrákasmíð þar sem allskonar smásögum er púslað saman í einn graut. Til dæmis hrekkur hún úr fyrstu persónu yfir í þriðju persónu í miðri sögu. Pétur vitnar í gríska þýðingu Gamla testamentisins þegar hann messar yfir Gyðingum. Það er afskaplega klaufalegt og í raun útilokað, því Gyðingar hefðu litið á þennan misskilning sem guðlast. Sem fyrr ruglast söguritari á nöfnum meintra lærisveina Krists sem bætir ekki úr allri þvælunni í guðspjöllunum. Ýkjusagnagerðin er óskapleg, t.d. getur Filippus teleportað sig á milli staða með hjálp Guðs, Páll Postuli gerir sér lítið fyrir og messar í tvö ár samfleytt o.s.frv. Tökum samt eitt gott dæmi:

Daginn eftir, er þeir voru á leiðinni og nálguðust bæinn, gekk Pétur upp á húsþakið um hádegi til að biðjast fyrir. Kenndi hann þá hungurs og vildi matast. En meðan verið var að matreiða, varð hann frá sér numinn, sá himininn opinn og hlut nokkurn koma niður, líkan stórum dúki. Var hann látinn síga til jarðar á fjórum skautum. Þar voru á alls kyns ferfætt dýr, skriðdýr jarðar, svo og fuglar himins. Og honum barst rödd: „Slátra nú, Pétur, og et!“ [kafli 10, vers 9-13]

Það þarf engan sérfræðing til að sjá þetta er uppspuni og þvæla.

Postulasögu ber frekar að túlka sem pólitík Rómarkirkjunnar. Kirkju sem færði trúarofstæki til nýrra himinhæða sem síðar átti eftir skadda vestræna menningu um margar aldir. Skoðum þessa pólitík og menningararf kirkjunnar: Í 19:19 eru bókabrennur réttlættar og tekur Pétur Postuli þátt í þeim. Einhver stórkostlegustu bókasöfn fornaldar eins og safnið í Alexandríu voru brennd til kaldra kola af trylltum kristnum lýð, ásamt því að safnverðir voru myrtir á hroðalegan hátt. Þannig fuku óendanleg menningarverðmæti. Kirkjan lét einnig brenna bækur annarra trúarbragða, eyðileggja eða yfirtaka hof þeirra og drepa alla þá sem ekki tóku trú á Krist. Ofstækið og brjálæðið var algjört. Rómarkirkjan útrýmdi allri samkeppni.

Fjálglega er lýst í Postulasögu hvernig fólk er myrt fyrir það að gefa ekki allar eignir sínar til kirkjunnar. Sagan af Ananías er sorglegur farsi sem lýsir aðferðum Kirkjunnar vel næstu árhundruðin þar til trúfrelsi var komið á. Ananías er látinn selja jörð sína og gefur verðmæti hennar til kirkjunnar, en hann gefur ekki allt og stingur í eigin vasa hluta ágóðans. Honum er umsvifalaust refsað og er tekinn af lífi af Guði. Þetta lýsir í algjörri hnotskurn óþverraskap kirkjunnar sem rændi og ruplaði eignum um alla Evrópu með því beita guðsótta og öðrum mafíuaðferðum til að hirða eignir af fólki.

Einn af mörgum glæpum Rómarkirkjunnar var gyðingahatur sem blindaði síðar menn eins Hitler til að myrða milljónir manna í ofnum, ekki ólíkum þeim sem Jesú lofar okkur á lokadögum. Rómarkirkjunni var ekki skemmt yfir því að Gyðingar í Jerúsalem höfðu aldrei heyrt um þennan meinta Jesú og þaðan af síður vildu þeir taka trú á hann. Það var því pólitísk ákvörðun að kenna Gyðingum um meint morð á Jesú, enda óhæfa að kenna Rómverjum um slíkt. Þeir voru því síðar ofsóttir um alla Evrópu af rannsóknarréttum og hreinsunum fyrir krossfestinguna. Jafnvel voru fyrstu krossferðirnar stuttur rúntur um héruð í Evrópu þar sem riddarar æfðu sig með því að slátra Gyðingum. Í Postulasögu skín áróðurinn í gegn og segja má að hún sé Mein Kampf kirkjunnar. Tökum dæmi:

3:14: Þér (Gyðingar) afneituðuð hinum heilaga og réttláta, en beiddust að manndrápari yrði gefinn yður.

3:15: Þér líflétuð höfðingja lífsins, en Guð uppvakti hann frá dauðum, og að því erum vér vottar.

5:30: Guð feðra vorra hefur upp vakið Jesú, sem þér (Gyðingar) hengduð á tré og tókuð af lífi.

10:39: Vér erum vottar alls þess, er hann gjörði, bæði í landi Gyðinga og í Jerúsalem. Og hann hengdu þeir upp á tré og tóku af lífi.

Í Postulasögunni er Gyðingum lýst sem óþveralýð sem lætur sig vel líka morð á Kristnu fólki, svo ekki sé talað um hversu vondir þeir eru við Pál Postula. Tilgangurinn helgar meðalið, stefna kirkjunnar var hrein og klár í málefnum Gyðinga, allt þar til það endaði með hryllingi á 20. öldinni.

Postulasagan er þunnur þrettándi og lítið er af henni að græða. Hún er alls ekki sagnfræðilegt plagg, heldur er innhald hennar kirkjupólitík Rómarkirkjunnar. Ritarinn reynir aðeins að spyrða saman persónur og föndra saman sögum sem hentar ímynd kirkjunnar á þeim tíma. Þegar kirkjan náði völdum flæddi ný ofstækistrú í anda talibana yfir alla Evrópu í krafti einveldis. Upphafstímar þess hryllings eru kallaðir myrkar miðaldir og því víðsfjarri að líta á kirkjuna sem mestu umbótahreyfingu sögunnar. Slíkt orðalag er í raun móðgun við fórnarlömb hennar um allan heim. Það tók meira en 1.500 ár að losa um fyrstu tök þessa talibaníska ofstækis, sem rústaði siðmenningu Evrópu. Íslendingar voru sérstaklega óheppnir í sinni ofstækistrú, (lesa hér) sem troðið var upp á landann með ofbeldi og hótunum. Margar þjóðir fóru enn verr af hinu kristna ofbeldi þar sem hundruð þúsunda manna var slátrað til að koma blóðkrossinum til valda.

Því miður fyrir séra Örn Bárð, þá var kirkjan mesta niðurrif sem Evrópa hefur mátti þola, jafnvel verri en allt sovétkommúnista- og nasistabullið samanlagt . Mesta umbótahreyfing síðari tíma kom með fólki sem hafði nýjar hugsjónir um mannréttindi óháð guði. Það er sorglegt sjá hvernig atvinnugóðmenni reyna koma í nafni réttlætis og telja fólki trú um að forn talibanatrú sé orsök framfara og mannréttinda. Svo er alls ekki, hún var dæmi um skelfilega afturför sem kennd er í dag við myrkar miðaldir. Ég bið Örn Bárð náðarsamast að hætta að ljúga umbótum upp á kirkju og kristni. Þó að hann sé talsmaður mannréttinda þá fékk hann þau réttindi ekki frá guði heldur frá fólki sem þorði að standa í fæturna þrátt fyrir að vera ofsótt af kristnum yfirvöldum og kirkju. Sem betur fer eru völd stofnunarinnar sem Örn Bárður nú tilheyrir ekki lengur til staðar og ég slepp ég við að verða brenndur á báli, brotinn, stjaksettur, drekkt, slitinn í sundur, píndur eða hengdur fyrir guðlast.

Birgir Baldursson

Guðfræðin er gervivísindi

1. október 2005# (Kristindómurinn)

Steindór J. Erlingsson, vinur okkar Vantrúarmanna, efnir ásamt fleirum til málþings, þar sem hann ætlar á ný að fjalla um trú og vísindi. Fyrir honum vakir að sannfæra okkur öll um að þetta séu ekki andstæðir pólar, heldur megi samræma þessi tvö ólíku sjónarhorn á heiminn.

Rök Steindórs eru reyndar ekkert sérstaklega sterk. Hann mun nefna til sögunnar menn á borð við Galileo og Newton, rétt eins og vísindastarf þessara manna sé á einhvern hátt afrakstur trúar þeirra. Nú er það rétt að vísindin á miðöldum voru meira eða minna undir hatti kirkjunnar, en það þýddi líka að ekki mátti halda neinu fram sem fór í bága við viðteknar kenningar hennar. Galileo fékk nú einmitt að kenna á þessu, þegar hann var látinn éta það ofan í sig að jörðin snerist kringum sólu en ekki öfugt.

En það er líka annað atriði sem ekki má gleyma í þessari samræðu trúar og vísinda og það er þáttur guðfræðinnar.

Guðfræðin gefur sig út fyrir að vera alvarleg fræðigrein, en er í raun örgustu gervivísindi. Það gengur til dæmis ekki upp að gefa sér niðurstöðuna fyrirfram og reyna svo að fella alla nýja þekkingu undir hana, eins og guðfræðin gerir. Þegar guðfræðingar segja til dæmis Biblíuna gefa ákveðin fyrirheit er það alveg rétt og satt, en þeir fást ekki um það hvaðan þessi fyrirheit eru komin, heldur ganga sjálfgefið út frá því að þau séu komin frá guðinum sem fræðin leitast við að útskýra.

Þarna greinir guðfræðina á við trúarbragðafræðina, eða eins og því hefur verið lýst: Guðfræðin skoðar málin innan frá en trúarbragðafræðin utan frá. Og ég spyr: Er einhver glóra í því að skoða málin innan frá, með haug af gefnum forsendum og ætlast um leið til þess að þetta dund fáist viðurkennt sem fræðigrein?

Steindór virðist ekki koma auga á þennan augljósa galla guðfræðinnar og trúarinnar sem slíkrar. Kannski á þessi samræða vísinda og trúar þó eftir að verða til góðs, en þá því aðeins að guðfræðin tileinki sér vísindaleg vinnubrögð og byrji á að spyrja grundvallarspurninga í stað þess að ganga út frá órökstuddum forsendum sem gefnum.

Á meðan þessi fræðigrein ástundar ekki vísindaleg vinnubrögð er tómt mál að tala um að þessir tveir heimar, vísindi og guðfræði, eigi eitthvað sameiginlegt, hvað þá vísindi og trú.

Birgir Baldursson

Moþþerfökkíng Dísus

2. október 2005# (Hugvekja)

Online Atheist Dictionary er hin ágætasta lesning. Til dæmis er útlistun hennar á hinni heilögu þrenningu hugvekjandi:

Í íslenskri þýðingu er hún einhvern veginn svona:

Hin heilaga þrenning

Ein af undirstöðum kristindómsins. Til að teljast kristinn þarf maður að viðurkenna eftirfarandi:

María er móðir Jesú. Hún varð þunguð fyrir tilstilli „heilags anda“, en þar sem bæði Jesús og heilagur andi eru Guð, hljóta Jesús og María að haft kynmök. Og þar sem Guð er faðirinn sem skapað hefur allt mannkyn er María augljóslega dóttir Jesú. Og af því að María er sköpun Guðs og Jesús er guðssonurinn, hljóta þau líka að teljast til systkina.

María er þannig móðir, ástmey, dóttir og systir Jesú. Jesús var maður og þar með tilbað hann sjálfan sig, enda sjálfur Guð. Og Jesús er líka faðir sjálfs sín, bæði sem Guð, því Guð er faðirinn, og einnig sem heilagur andi, því bæði Jesús og heilagur andi eru Guð og heilagur andi gerði Maríu þungaða.

Jesús er einnig sinn eigin sonur, því Guð er faðirinn, Jesús er sonurinn og Jesús, sem er Guð, er sonur Guðs og sökum þess að heilagur andi, sem er Jesús, þar sem Jesús og heilagur andi eru Guð, gerði Maríu þungaða.

Nú getur mönnum virst, eftir að hafa tekið ofantalið til athugunar, að Guð/Jesús/Heilagur Andi hafi í sameiningu framið sifjaspell, hjúskaparbrot, hórdómsbrot og nauðgun. En þar sem hin heilaga þrenning er „herra alheimsins og reglumeistarinn mikli“, þá einfaldlega undanskildi hún sjálfa sig og Maríu frá syndahugatakinu og reynist þannig hrein og syndlaus.

Ályktunin sem við drögum af þessu er sú að Jesús sé alvöru moþþerfökker.

Skemmtilegt. Þetta minnir dálítið á texta eftir Ladda, Ég er afi minn.

Óli Gneisti

Keðjubréf: Veðmál Pascals í praxis

3. október 2005# (Rökin gegn guði)

Margir falla fyrir veðmáli Pascals. Þeir segja að það sé besta mál að trúa á Guð af því að þeir hafi allt að vinna en engu að tapa. Við á Vantrú teljum okkur hafa margsinnis sýnt að þetta er rökleysa. Atli Harðarson heimspekingur hefur líka sagt sitt um málið á Vísindavefnum. Þessi grein mun vonandi ekki endurtaka það sem hefur verið sagt aftur og aftur heldur er ætlunin að sýna hve röksemdafærsla Pascals virkar illa þegar hún er notuð í daglegu lífi.

Fyrir nokkru greindum við frá tölvupóstsi sem var að ganga. Í þessum tölvupósti var fólki lofað ókeypis Nokia síma ef það bara áframsendi póstinn til 20 vina. Frægari útgáfa af þessu gabbi er væntanlega sú sem fjallaði um það að Bill Gates myndi gefa þér peninga fyrir að áframsenda tölvupóst. Og fólk áframsendir þessa pósta í gríð og erg. Bill er hins vegar ekki að gefa tölvupóstnotendum peninga og Nokia er orðið ákaflega pirrað á fólki sem vill fá ókeypis síma.

En hvað veldur því að fólk sendir svona pósta áfram? Sumir falla alveg fyrir gabbinu, kokgleypa það. Ég held hins vegar að önnur ástæða gæti verið jafnvel algengari. Fólk setur upp veðmál Pascals í huganum. Ef þetta er rangt þá hef ég engu tapað en ef þetta rétt þá fæ ég síma/pening. Lítil fyrirhöfn, mikil verðlaun. Það vantar hins vegar eitthvað inn í dæmið. Ef allir veðja að hætti Pascals þá fyllast pósthólf allra af rusli.

„Ef það er of gott til að vera satt þá eru allar líkur á að það sé ekki satt“, þetta sagði ég þegar ég varaði við Nokia-gabbinu. Ég held að nákvæmlega sama prinsipp gildi þegar þér er lofað eilífu lífi og hamingju, það er of gott til að vera satt. Á sama hátt og gylliboð fylla pósthólf okkar þá menga trúarbrögð umhverfi okkar. Það sem gerir trúarbrögðin verri en ruslpóst er að það er enginn Delete hnappur sem getur bjargað sent þetta í ruslið né nokkur sía sem getur fargað þessu áður en þessu er troðið upp á okkur.

Það er til fólk sem áframsendir ruslpóst en það er til fólk sem metur gylliboðin með gagnrýnu hugarfari og brýtur síðan keðjuna. Í hvorum hópnum ert þú?

Um tengt efni>
Hugvekja: Hvað ef ef ef....
Pascal-rökvillan
Nokia gabb

Hjalti Rúnar Ómarsson

Hin góða sköpun guðs

5. október 2005# (Rökin gegn guði)

Síðastliðinn mánuð hefur náttúran verið dugleg að minna okkur á að guð er ekki til. Fellibylurinn Katrina drap þúsundir manna og gerði enn fleiri heimilislausa.

Fellibylir valda engum usla í heimsmynd trúleysingjans. Þeir verða til af náttúrulegum orsökum í heimi sem var ekki gerður sérstaklega fyrir mannkynið. Málið er ekki svona einfalt fyrir kristið fólk:

Ég trúi á guð föður almáttugan skapara himins og jarðar

Þannig hljóðar fyrsta grein hinnar postulegu trúarjátningar. Vandamál trúmannsins felst auðvitað í því að útskýra hvers vegna guð kemur ekki í veg fyrir náttúruhamfarirnar.

Af einhverjum ástæðum virðist guð ekki vilja koma í veg fyrir hamfarirnar. Fljótandi lík í New Orleans í sjónvarpinu ætti að hafa sömu áhrif á heimsmynd trúmannsins og mynd af jörðinni frá geimnum hefur á heimsmynd flatjarðarsinna. Til þess að samræma þetta heimsmynd sinni þarf trúmaðurinn að sannfæra sig og aðra um að hamfarirnar séu, þegar öllu er á botninn hvolft, góðar. Alveg eins og flatjarðarsinninn sem heldur því fram að myndirnar séu falsaðar þá heldur trúmaðurinn að hamfarirnar séu í raun góðar.

Eflaust eru margir ósammála þessu og telja mig vera að búa til strámann úr stöðu trúmanna. Ég sé að búa til skrímslalega heimsmynd sem einungis einhverjir klikkaðir öfgatrúmenn hafa. „Enginn trúmaður trúir því að hamfarirnar séu góðar!“

Ef trúmaðurinn er með ómótsagnakennda heimsmynd þá neyðist hann að trúa því að hamfarirnar séu góðar. Algóður, alvitur og almáttugur guð gat komið í veg fyrir hamfarirnar en kaus að gera það ekki. Samkvæmt guði var það þá rétt breytni að koma ekki í veg fyrir fellibylinn. Varla getur alvitrum guði skjátlast? Varla breytir algóður guð ranglega?

Almenn skynsemi og siðferðiskennd segja trúmanninum að það hefði verið rétt að koma í veg fyrir fellibylinn en trúin segir honum að það hafi verið rangt. Sem betur fer eru langflestir trúmenn sammála skynseminni og hefðu komið í veg fyrir fellibylinn ef þeir gætu það. Hvers vegna trúmenn sjá ekki að með þessari skoðun sinni eru þeir að viðurkenna fáránleika tilvistar guðs er mér hins vegar hulin ráðgáta.

Óli Gneisti

Hinn magnaði herra Zwinge

6. október 2005# (Nýöld)

Í ágúst árið 1950 birtust fréttir í Toronto Evening Star um ungan mann sem virtist hafa yfirnáttúrulega hæfileika. Hann hélt þessu líka fram. Hann sagðist vera forspár og einnig gæti hann lesið hugsanir. Þessi 22 ára Kanadamaður var Randall Zwinge.

Viku áður en hafnaboltaleiktíðin hófst veturinn 1949-50 voru spár herra Zwinge innsiglaðar í umslagi. Umslagið var síðan geymt í peningaskáp á lögmannsskrifstofu þar til daginn eftir að síðasti leikurinn í keppninni hafði farið fram. Þegar umslagið var opnað komu í ljós lokaúrslit síðasta leiksins og þar með hverjir hefðu sigrað keppnina. Til þess að leggja áherslu á hve stórkostlegur árangur þetta var hjá Randall Zwinge skal það tekið fram að hann var ekki viðstaddur þegar umslagið var opnað. Næsta bragð herra Zwinge var að spá rétt fyrir um það hve margir myndu mæta á sýningu sem var haldin í Toronto.

Það var ekki bara forspáin sem heillaði blaðamanninn. Randall Zwinge sýndi að hann gæti lesið hugsanir. Hann lagði þrjár sígarettur á borðið fyrir blaðamanninn og sagði honum að velja eina. Þegar blaðamaðurinn hafði valið þá fékk hann að sjá blað þar sem réttilega var spáð fyrir um hvaða sígarettu hann hefði valið. Herra Zwinge bað blaðamanninn að velja sér orð úr dagblaði. Blaðamaðurinn valdi orð og eftir smá umstang þá var honum sagt hvaða orð hann hefði valið. Næst var blaðamanninum sagt að hugsa sér tölu og var strax sagt að hann væri að hugsa um töluna 12, það var rétt.

En herra Zwinge var ekki skyggn, hann gat ekki lesið hugsanir, hann var ekki forspár, hann var bragðarefur. Hvernig vitum við það fyrir víst? Af því að hann játaði það. Eftir stuttan feril sem miðill ákvað herra Zwinge að snúa við blaðinu og gerast „heiðarlegur svikahrappur“. Hann hafði ekki geð í sér að blekkja fólk og gerðist töframaður. Herra Zwinge tók upp sviðsnafnið James „The Amazing“ Randi og ætti að vera lesendum okkar góðkunnur. Ef Randall Zwinge hefði kosið að feta áfram sömu braut þá hefði hann getað orðið frægari en einfaldan töframann gæti dreymt um, en hann hafði það bara ekki í sér. Þegar James Randi fletti ofan af Uri Geller í bókinni The Truth About Uri Geller þá lét hann úrklippurnar úr Toronto Evening Star fylgja með í viðaukanum til áhersluauka.

Fjöldinn allur af töframönnum geta framkvæmt brögðin sem félagarnir Uri Geller og Sai Baba hafa notað til að ná hylli almennings. Þetta er bara spurning um að skilja hver siðferðilegi munurinn er á að leika ofurmenni á sviði og að þykjast vera ofurmenni í raunveruleikanum.

Lárus Viðar

Næststærsta lygin?

9. október 2005# (Hugvekja)

Oft er sagt að einhver mesta lygasaga sem sögð hafi verið sé sú saga sem sögð er í Biblíunni um samband feðganna guðs og einkasonar hans. Ég er ekki frá því að það sé eitthvað til í því. Það er þó önnur skröksaga sem er jafnvel ennþá meira óþolandi, sú sem segir okkur að allir þurfa að trúa á eitthvað í lífinu. Það tel ég vera næststærstu lygina og ég er orðinn langþreyttur á henni.

Þær umræður sem hafa skapast hér á Vantrú undanfarin ár hafa verið að mörgu leiti gagnlegar en oft hafa þær líka verið illþolanlegar. Aftur og aftur hefur því t.d. verið hafnað að trúleysi sem slíkt geti verið til þar sem allir þurfa að hafa sína trú, hvað sem það nú þýðir. Eitt vandamálið í þessari umræðu er orðið sjálft, trú. Hvað merkir það að vera trúaður og hvað er það nákvæmlega þetta trúleysi?

Frá mínum sjónarhóli er þetta ekki flókið í sjálfu sér. Ef tilvist einhvers fyrirbæris er ekki rökstudd með góðum og gildum rökum hlýt ég að hafna því að það fyrirbæri sé til í raun og veru. Ég geri mér einnig grein fyrir því að þegar öllu er á botninn hvolft er það þó ég sjálfur sem met hvað sé trúverðugt og hvað ekki. Þar kemur eigin reynsla inn í myndina ásamt heilbrigðri efahyggju og sjálfsgagnrýni. Með þessa mælistiku á lofti hef ég útilokað út úr minni heimsmynd ýmsar kynjasögur sem eru ekki trúverðugar, eftir því sem ég best tel.

Ég gæti þó haft rangt fyrir mér.

Þar virðist oft skilja á milli mín og trúaðra en flestir þeir sem ég hef kynnst virðast ekki leggja mikið upp úr þeim möguleika að þeir gæti mögulega haft rangt fyrir sér. Enda stríðir það á móti grundvelli trúarinnar, því það er oftast fullvissa um að eitthvað sé til, ekki að eitthvað gæti verið til. Menn sækja ekki guðsþjónustur eða biðja bænir vegna einhvers sem gæti verið hugsanlegt, heldur út frá einhverju sem þeir telja vera satt og rétt. Að efast um slíka hluti grefur óneitanlega strax undan trúarlífinu.

Sígilt dæmi um útúrsnúninga þeirra sem skilja ekki trúleysi er að spyrja kjánalegra spurninga á borð við: „Trúir þú því að þú sért til?“ og fleira í þeim dúr. Ef flokka á slíkt sem trú þá segir sig sjálft að enginn maður gæti sagt sig vera trúlausan. Trúleysi snýst ekki um það að vera á móti orðinu trú í hvaða samhengi og merkingu sem það kemur fyrir í. Það snýst í rauninni ekki um neitt sérstakt í sjálfu sér heldur er það einfaldlega lífskoðun þeirra sem reyna að lifa eftir sinni bestu vitund, í góðri fjarlægð frá öllum hindurvitnum þessa heims. Það er því vel hægt að vera trúlaus og lifa góðu lífi þannig, þrátt fyrir þá fullyrðingu sem ég vil kalla næststærstu lygina.

Matthías Ásgeirsson

Eitthvað læra þau þó

10. október 2005# (Kristindómurinn)

Við höfum átt það til að setja út á guðfræðikennslu í Háskóla Íslands hér á Vantrú.

Það er því ánægjulegt fyrir okkur að sjá að einhverjir virðast útskrifast með örlítinn vott af almennri skynsemi, smá vonarglætu, eins og sjá má á þessari auglýsingu Landsbanka Íslands. Þar er haft eftir nýútskrifuðum guðfræðing, Ásu Björk Ólafsdóttir, að ekki dugi að stóla á Gvuð og lukkuna þegar kemur að fjármálum.

Við fögnum þessu að sjálfsögðu og tökum undir þessi orð, það dugar ekki að stóla á gvuði eða lukkuna þegar kemur að fjármálum. Um leið vonum við að guðfræðingar geri sér almennt grein fyrir því að það er ekki gott að treysa á guð og lukkuna, hvort sem um er að ræða fjármál eða annað í lífi okkar. Reyndar er það eiginlega fullkomlega tilgangslaust að stóla á Gvuð eða gvuði þegar ekkert bendir til að þessar furðuverur séu til. Það dugar heldur ekki að stóla á spámenn, kuklara og aðra þá sem lofa meiru en þeir geta staðið við.

Stólum á okkur sjálf og annað fólk, með fyrirvara um heiðarleika. Það er heillavænlegra.

Frelsarinn

Heilagur hryllingur I: Meintar blóðfórnir Gyðinga á börnum

11. október 2005# (Heilagur hryllingur)

Öldum saman hefur Kaþólska kirkjan predikað að Gyðingar séu morðingjar Krists og eitt af áróðurstækjum kirkjunnar manna var að saka þá um að fórna kristnum börnum. Tökum nokkur dæmi um áróður kirkjunnar: Heilagur Gregorí kallaði þá „Morðingja Krists, spámannanna og fjandmenn Guðs“. Heilagur Jeremías kallaði þá nöðrur og bölvalda. Heilagur Bernard frá Clairvaux kallaði þá „Smælki og perverta“. Þegar biskup nokkur lét brenna bænahús Gyðinga í Callinicum skrifaði heilagur Ambrósíus „Hverjum er ekki sama þótt samkunduhús þeirra séu eyðilögð. Þau eru heimili geðveiki og villutrúar“. Heilagur Jóhannes Chrysostom skrifaði „Gyðingarnir fórnuðu börnunum sínum í nafni Satans. ... Þeir eru verri en villidýr ... bænahús þeirra eru hóruhús, bæli full af illmennum, musteri djöfla og skurðgoðadýrkenda, heimili glæpamanna sem fyrirskipuðu aftöku Krists.“

Hér koma nokkur dæmi um áróðurinn sem Gyðingar máttu þola í kristnum samfélögum: Árið 1144 fannst lík tólf ára gamals drengs sem hét Vilhjálmur, nærri Norwich í Englandi. Fljótlega fór sá orðrómur á kreik að þetta hafi verið barnablóðfórn Gyðinga. Munkurinn Tómas frá Monmouth ritaði frásögn af þessu og sakaði Gyðinga um að fórna kristnum börnum. Frásögn Tómasar fór sem eldur um sinu. Í Norwich var síðar byggð kirkja í nafni píslarvottarins Vilhjálms. Fljótlega fór þessi boðskapur að berast um alla Evrópu. Fyrir þessar meintu blóðfórnir á kristnum börnum voru Gyðingar drepnir um alla Evrópu. Sem dæmi árið 1171 í Blois Frakklandi voru 38 höfðingjar Gyðinga líflátnir vegna þess að vitni sögðu að þeir höfðu kastað börnum í fljót, þrátt fyrir að einskins barns væri saknað eða nokkurt lík hafi fundist. Reyndar fyrir kristilega miskunn var þessum 38 Gyðingum gefin kostur að velja milli þess að kristnast eða verða líflátnir. Þeir neituðu og voru því brenndir lifandi.

Árið 1255 í Lincoln Englandi fannst lík af átta ára dreng að nafni Hugh í brunni Gyðings. Um leið varð allt vitlaust á svæðinu. Söguritarinn Matthew Paris skrifaði „Barnið var fitað í tíu daga með mjólk og brauði. Síðar var Gyðingum boðið í krossfestingu barnsins“ Gyðingar reynda allt hvað þeir gátu að neita þessum söguburði en allt kom fyrir ekki. Átján þeirra var misþyrmt hroðalega og síðar hengdir fyrir þessa meintu fórn. Síðar var Hugh af Lincoln dýrkaður ásamt því að minnismerki um hann var reist.

Í Munich árið 1285 voru 180 Gyðingar brenndir eftir að sá orðrómur barst til eyrna að þeir hefði blóðfórnað barni í bænahúsi sínu. Árið 1294 í Bern í Sviss voru drepnir fjöldin allur af Gyðingum fyrir meintar blóðfórnir á börnum. Síðar var byggt minnismerki um örlög þessara barna í Bern. Það var höggmynd af Gyðingi étandi börn.

Sú saga fór á kreik árið 1475 í Trent, Ítalíu, að smábarn nefnt Símon hefði verið fórnað af Gyðingum. Næstum öllum Gyðingum í Trent var misþyrmt á hroðalegan hátt og síðan brenndir. Símon var síðar dýrkaður sem píslavottur í Trent með tilheyrandi umsvifum kirkjunnar. Myndin með greininni hér fyrir ofan er af fjöldamorðum kirkjunnar á Gyðingum í Trent. Takið eftir oddlaga höttum á Gyðingunum sem verið er að brenna. Þessir hattar voru notaðir til að auðkenna Gyðinga á sama hátt og nasistar gerðu með gulu stjörnunni. Það var svo loks árið 1965 að Páfagarður bannaði alla dýrkun og starfsemi í kringum heilagan Símon frá Trent.

Árið 1491 fékk heilagi rannsóknarréttur Spánar Gyðinga til að játa með misþyrmingum að þeir hefðu fórnað barni í helli nálægt bænum La Guardia. Um leið var hafist handa við að útrýma Gyðingum á svæðinu þrátt fyrir að ekkert lík af barni né hellirinn hafi fundist.

Loksins árið 1759 ákvað Kaþólska kirkjan að rannsaka þessar ásakanir gegn Gyðingum. Niðurstaðan var sú að aldrei hafi nokkur Gyðingur fórnað kristnu barni en samt lifði þessi orðrómur góðu lífi um hinn kristna heim. Til dæmis vottaði prestur í Búkarest í Rúmeníu árið 18janúar um barnafórnir Gyðinga. Engum togum skipti og 128 Gyðingar voru skornir á háls. Seint á 18. öld skrifaði rússneskur rétttrúnaðarmunkur sögur um Gyðinga og blóðfórnir þeirra á börnum. Nasistar notuðu þetta síðar í hatursáróðri gegn Gyðingum. Í nasista blaðinu Der Stürmer voru þessar sögur notaðar gegn Gyðingum með tilheyrandi lýsingum munksins.

Heimildir : Holy Horrors: An Illustrated History of Religious Murder and Madness eftir James A. Haught

Frelsarinn

Heilagur hryllingur II: Meintar oblátukrossfestingar Gyðinga

12. október 2005# (Heilagur hryllingur)

Á fjórða kirkjuþinginu í Lateran árið 1215 var öllum Gyðingum fyrirskipað að auðkenna sig á ekki ósvipaðan hátt og nasistar innleiddu á 20. öldinni, ásamt því að lifa í sérstökum gettóum fyrir Gyðinga. Á þessu kirkjuþingi var gjörbreytingarkenningin samþykkt. Hún þýddi að messuvínið og oblátur breyttust blóð og líkama Krists á meðan messu stóð. Ekki leið á löngu að sú saga barst á milli manna að Gyðingar steldu oblátum til að krossfesta eða stinga þær svo úr þeim blæddi blóð Krists.

Árið 1243 í Belitz í Þýskalandi voru Gyðingar ásakaðir fyrir að krossfesta oblátur. Síðan voru nokkur hundruð Gyðingar dæmdir og brenndir lifandi fyrir að krossfesta líkama Krists. Árið 1298 ásakaði prestur í Nürnberg Gyðinga fyrir oblátukrossfestingar. 628 Gyðingar voru þá teknir af lífi og einn af þeim var hinn þekkti fræðimaður Mordecai Ben Hillel. Sama ár leiddi bæverskur riddari að nafni Rindfliesch 6 mánaða slátrunarferð um heimahéröð sín. Hann þurrkaði út 146 þorp Gyðinga vegna slíkra ásakana. Árið 1337 voru svo allir Gyðingar í Deggendorf í Bæjarlandi brenndir lifandi, jafnt börn, konur og gamalmenni. Kaþólska kirkjan lét hróðug mála 16 olíumyndir af atburðunum. Margir komu svo pílagrímsferðir til að skoða herlegheitin í kirkju staðarins.

Árið 1379 í Brussel barst út sú saga að Gyðingur hefði brotið oblátu. Ekki leið á löngu að mikið ofsóknaræði rann á kristið fólk í Belgíu og næstum öllum Gyðingum var útrýmt í landinu. Allt að 500 Gyðingar á öllum aldri voru til dæmis dregnir um stræti Brussels til dauða. Hundruðir voru svo brenndir lifandi á báli. Myndin hér til hægri er frá Bæjaralandi frá árinu 1480 sem sýnir Gyðinga tekna af lífi fyrir að stinga oblátu en myndin fyrir ofan sýnir Gyðing framkvæma slíkan glæp gegn Kaþólsku kirkjunni.

Ásakanir um að Gyðingar krossfestu oblátur komu víða upp í hinni Kaþólsku Evrópu. Árið 1453 í Breslau ásakaði kona Gyðing fyrir að hafa stungið oblátu með hníf. Það kostaði 41 lífið á eldi. Áríð 1492 í Mecklenburg voru Gyðingar píndir til að viðurkenna oblátukrossfestingu og 27 þeirra voru teknir af lífi. Árið 1510 í Spanadau viðurkenndi Gyðingur að hafa látið oblátu blæða og kostaði það 38 manns lífið í Berlín. Síðast er vitað af slíkri aftöku árið 1761, en þá var Gyðingur í Nancy Frakklandi tekinn af lífi fyrir oblátu krossfestingu.

Heimildir : Holy Horrors: An Illustrated History of Religious Murder and Madness eftir James A. Haught

Frelsarinn

Heilagur hryllingur III: Villutrú

15. október 2005# (Heilagur hryllingur)

Mynd af fjöldamorðum þegar tvö þúsund Valdensar voru teknir af lífi í suður Ítalíu árið 1560 af kaþólskum her undir stjórn Michele Chislieri sem síðar varð Píus Páfi V og á endanum dýrlingur.

Á fyrstu öld kirkjunnar voru aftökur vegna villutrúar afar sjaldgæfar en árið 385 var umbótabiskupinn Priscillianus og menn hans teknir af lífi fyrir villutrú í Trier, Þýskalandi. Síðan var fræðikonan og yfirbókasafnsvörður Hypatia í Alexandríu tekin af lifi ásamt starfsmönnum hennar fyrir villutrú. Henni var misþyrmt af St. Cyrilianus munkum sem drápu hana ásamt því að brenna bókasafnið. Jústiníanus keisari lét heldur ekki sitt eftir liggja árið 550 þegar hann tók fólk af lífi fyrir villutrú. Árið 1022 voru 13 brenndir lifandi fyrir villutrú af Róbert konungi trúaða. Árið 1051 var fjöldin allur af íbúum í Goslar Þýskalandi tekin af lífi fyrir villutrú. Prestur að nafni Abelard var árið 1141 dæmdur til ævilangrar fangelsisvistar fyrir bók sem hét Já eða Nei, um mótsagnir í kenningum kirkjunnar.

Innósentíus III Páfi

Árið 1200 byrjaði svo villutrúarfárið fyrir alvöru. Fyrstu fórnarlömb þess tímabils var kristinn söfnuður sem kallaður var Albigensar í Albi Frakkalndi. Þeir efuðust um útfærslu biblíunnar um sköpun heimsins. Í fyrstu voru nokkrir af helstu frammámönnum þeirra teknir af lífi, en allt kom fyrir ekki því sífellt fjölgaði í söfnuði þeirra. Þriðja Kirkjuþingið í Lateran ákvað árið 1179 að hefja krossferð gegn þeim fyrir villutrú. Ekki gekk sá leiðangur vel þannig að árið 1208 fyrirskipaði Innósentíus III Páfi meiri háttur herferð gegn Albigensum. Um 20.000 manna herlið var kallað saman í herferðina. Fór herliðið milli þorpa og drapþúsundir barna, kvenna og karla. Mjög margir máttu þola hroðalegan dauðdaga þar sem augun voru fyrst stungin úr fórnarlambinu og útlimir skornar af áður sjálf aftakan fór fram. Þegar loks sterkasti vígi Albigensa bærinn Beziers féll gladdist páfinn mjög og sagði „Refsing Guðs hafi á dásamlegan hátt birst þeim“

Næstu fórnarlömb kaþólsku kirkjunnar í hundruða vís voru Valdensar í Frakklandi sem fylgdu Pétri Waldo af Lyon. Kirkjunni þótti það algjör óhæfa að Valdensar predikuðu fagnaðarerindið á strætum úti og voru ekki prestlærðir. Þeir voru því yfirlýstir trúvillingar á kirkjuþinginu í Veróna árið 1184. Kaþólska hernum var sendur á söfnuðinn og stóð sá hernaður í 500 ár. Þeir flýðu til Þýskalands og svo síðar til Ítalíu þar sem þeir voru brenndir á báli ef til þeirra náðist. Árið 1487 lýsti Innósentíus VIII stríði gegn Valdensar reglunni sem endaði í skelfilegum fjöldamorðum Savoy svæðinu í Frakklandi.

Amalric frá Bena predikaði að allar manneskjur væri heilagar og engin þörf væri kirkju. Fljótlega eftir að hann lést var líkið af honum grafið upp og það brennt. Ekki þótti það nægja þannig að fylgjendur hans fóru á bálið um árið 1200. Sömu örlög hlaut reglan postula Brethren en hún predikaði og söng fyrir fjöldann utan kirkjuveggja. Safnaðarleiðtogin Gerhard Segarelli var svo brenndur árið 1300. Eftirmaður hans Dolcino flúði ásamt söfnuðinum á víggirt svæði til að verjast herjum kirkjunnar. Her biskupsins af Mílanó vann svo á vígi þeirra sem endaði með því að Dolcino var brenndur og aðrir í söfnuðinum voru drepnir árið 1307.

Gott dæmi um grimmdina var þegar Jóhann Húss gagnrýndi þá kenningu að páfinn væri óskeikull. Hann var umsvifalaust brenndur fyrir villutrú árið 1415. Árið 1527 var baptistinn Michael Sattler brenndur í Rottenburg fyrir villutrú. Viku seinna var konan hans og helstu fylgjendur líflátin fyrir sömu sakir. Flestir þekkja Giordano Bruno sem vogaði sér að hafa aðrar skoðanir um gangverk jarðar en kaþólska kirkjan. Hann var brenndur fyrir villutrú árið 1600 eftir að hafa dúsað 7 ár í fangelsi.

Tómas frá Aquinas

Segja má að listinn sé endalaus yfir einstaklinga og hópa sem dæmdir voru af lífi fyrir trúvillu Páfar og heilagir menn voru þar fremstir í flokki að hvetja hreinsanna á villutrú. Oftast var vitnað í gamla testamentið þar sem ritað er: „Hver sá, er formælir Guði sínum, bakar sér synd. Og sá er lastmælir nafni Drottins, skal líflátinn verða. Allur söfnuðurinn skal vægðarlaust grýta hann. Hvort heldur er útlendur maður eða innborinn, lastmæli hann nafninu, skal hann líflátinn“ Látum Tómas frá Aquinas (1225-1275), kirkjulæknir og síðar dýrlingur, hafa lokaorðin. „Ef peningafalsari eða aðrir svikahrappar eru dæmdir til dauða þá er aftaka trúvillings fullkomlega réttlætanleg“

Heimildir: Holy Horrors: An Illustrated History of Religious Murder and Madness eftir James A. Haught og Vefsíðan: Christianity's History and Heritage

Frelsarinn

Heilagur hryllingur IV: Hinn heilagi kaþólski rannsóknarréttur

18. október 2005# (Heilagur hryllingur)

Þegar fórnarlamb rannsóknarréttsins var tekið af lífi þá hét sú kirkjulega athöfn „auto-da-fé“ eða „gjört af trú“.

Árið 1231 stofnaði Gregoríus IX fyrsta rannsóknarréttinn í þeirri mynd sem við þekkjum. En árið 1252 gaf Innósentíus IV út opinberlegt leyfi fyrir pyntingar til að fá meinta trúvillinga til játa á sig sakir. Segja má að með stofnun hins heilaga kaþólska rannsóknarréttar hafi nýjum hæðum í mannvonsku verið náð. Vinnuaðferð réttarins var ávallt „sekur uns sakleysi er sannað“, sami starfsmaður réttarins saksótti oftast, dæmdi og ákvað refsingu. Saklaust fólk var sent fyrir réttinn fyrir villutrúarklögur eða ábendingar frá klerkum eða „sönnum“ kaþólikkum. Fórnarlömbin voru send í dýflissur og útilokuð frá samfélaginu. Þau máttu ekki ræða við ættingja eða aðra velgjörðamenn og voru þannig lokuð frá umheiminum. Þau fengu aldrei að vita hver klagaði og ef þau játuðu ekki strax beið þeirra ólýsanlegur hryllingur og meðan þetta gekk á auðgaðist rétturinn af eignaupptöku eða vegna greiðslu sekta frá hinum meintu sakborningum.

Fyrstu pyntingarnar voru yfirleitt þumalskrúfa sem var hert uns fingurbein brotnuðu og fingurinn marðist af. Ef það dugaði ekki til fá játningar var fórnarlambið sett í stól með sjóðheitum járnnöglum. Sumir voru settir í tæki sem þrengdi að og braut sköflung í fót fórnarlambsins. Önnur vinsæl aðferð var að slíta fólk úr liðum með hjóli og steglu (eða píslarbekkur) þar sem hendur og fætur fórnarlambsins voru strekkt eða sett á vatnspyntingarbekk. Til að forða böðlinum við angistarópum fórnarlambsins var tuskum troðið í munn þess. Hver pyntingalota stóð yfirleitt í fjórar til fimm stundir og á meðan á því stóð var vígðu vatni stökkt á tæki böðulsins. Þegar fórnarlambið játaði á sig villutrú var það yfirleitt fengið til að sakbenda aðra. Oft börn sín, maka, ættingja eða vini sem fengu svo sömu meðferð. Sumir fengu vægan dóm ef þeir játuðu strax. Dæmi um slíkar refsingar voru nokkra ára pílagrímsganga til heilagra staða, sumir voru merktir lituðum krossi þannig nágrannar gátu forðast þá, eða nokkra ára fangelsisdómur. Hættulegir trúvillingar fengu lífstíðardóma eða voru brenndir lifandi.

Taxtar fyrir kristileg böðulsverk frá Þýskalandi gefnir út af erkibiskupnum í Köln árið 1757:

Dalir

Alb.

1

Fyrir að rífa í sundur með fjórum hestum

5

26

2

Fyrir að lima mann í sundur

4

5

Fyrir að hálshöggva og brenna

5

26

7

Fyrir að kyrkja og brenna

4

8

Fyrir snöru og fyrir að hlaða köst og kveikja í

2

9

Fyrir að brenna lifandi

4

11

Fyrir að brjóta mann lifandi á hjóli

4

13

Fyrir að setja upp hjól, með líkamanum undnum á því

2

52

19

Fyrir að skera af hönd eða einstaka fingur, og fyrir að hálshöggva

3

20

Fyrir að brenna með heitu járni

1

26

22

Fyrir að hálshöggva og setja höfuðið á stöng

3

26

24

Fyrir að hálshöggva, vinda líkamann á hjóli og setja höfuðið á stöng

 5

28

Fyrir að svíða glæpamann fyrir aftökuna með glóandi töngum, - hver holdbruni

26

31

Fyrir að negla tungu eða hönd á gálga

1

26

42

Fyrir fyrsta stig pyndingar

1

26

44

Fyrir annað stig pyndingar, þar með talið að setja limi á eftir, með smyrsli á þá

2

26

Segja má að sögu rannsóknarréttarins megi skipta í þrjá meginhluta. Þann fyrsta á miðöldum við að uppræta trúvillu, síðan spænska rannsóknarréttinn í kringum 1400 og svo loks þann rómverska í kringum siðaskiptin. Aftaka fórnarlambanna var kirkjuleg athöfn sem kallaðist „auto-da-fé“ eða „gjört af trú“. Stjórnendur rannsóknarréttarins voru margir afkastamiklir, tökum nokkur dæmi: Robert le Bourge misþyrmdi 183 og sendi svo á bálið á aðeins einni viku. Bernard Gui ásakaði 930 manns í einni lotu. Af þeim fóru 307 í fangelsi og 42 voru brenndir lifandi. Conrad af Marburg brenndi alla þá sem sögðu sig saklausa. Hann eignaðist marga hatursmenn sökum brjálaðrar framgöngu sinnar og var á endanum myrtur. Stundum var geðveikin slík hjá réttinum að löngu látið fólk fékk dóma og dæmi eru til um dóma 70 árum eftir andlát viðkomandi. Þá voru beinin þeirra grafin upp og þau brennd.

Á Spáni tóku þúsundir gyðinga og múslima kristna trú til að forðast að lenda í rannsóknarréttinum. Þrátt fyrir það voru mjög margir gyðingar teknir af lífi þrátt fyrir að teljast kristnir, því rétturinn sakaði þá um að stunda sína gömlu trú á laun. Árið 1478 fékk páfinn Ferdinand konung og Ísabellu drottningu til að koma rannsóknarréttinum á fót, til að taka á gyðingum og múslimum sem þóttu fara á bak kristninnar í landinu. Svartmunkurinn Tomas de Torquemada var ráðinn yfirrannsóknardómari. Grimmd hans var algjör þar sem þúsundir manna og kvenna var misþyrmt. Hið minnsta voru um tvö þúsund manns brenndir lifandi undir hans stjórn.

Árið 1542 fannst Páli páfa III nóg komið af áhrifum mótmælenda og vildi útrýma þeim með hjálp rannsóknarréttarins. Ástandið versnaði svo til muna með Páli páfa IV en þá gekk rétturinn enn lengra í grimmd og viðbjóði en áður hafði þekkst. Eitt þekktasta fórnarlamb hans var Giornardo Bruno, sem var brenndur lifandi árið 1600 í Róm fyrir villutrú. Rannsóknarrétturinn starfaði í mörgum kaþólskum löndum. Í Portúgal voru 184 brenndir lifandi en rétturinn hafði yfirleitt um 1500 manns í dýflissum árið um kring. Síðar voru útibú stofnuð í nýlendum Spánverja og Portúgala þar sem þúsundir indíána voru teknir af lífi fyrir villutrú.

Píus páfi V og kardínálar viðstaddir aftöku rannsóknarréttarins í Róm um 1570. Píus Páfi V var síðar gerður að dýrling.

Rannsóknarrétturinn var fyrst lagður niður árið 1808 af Joseph Bonaparte en endurreistur af Ferdinand VII árið 1814. Síðan var hann aflagður 1820 en komið aftur á fót þrem árum síðar. En loksins árið 1834 var dyrum rannsóknarréttarins endanlega lokað. Árið 1917 gaf páfagarður út ný lög „codex Juris Canonici“ sem ógilti tilskipun Innósentíus IV frá 1252.

Að lokum er hér áhrifamikill kafli úr bókinni Blekking og þekking um eitt af þúsundum fórnarlamba kaþólska rannsóknarréttarins:

Í bókinni „Blekking og Þekking“ eftir prófessor Níels P. Dungal er passía einnar konu þýdd beint upp úr bókum kirkjunnar á Spáni:

Blekking Þekking, bls. 440 - 445:

Af því að nákvæmar skýrslur eru til um þessar aðfarir skal hér getið orðrétt frásagnar, sem Lea (Lea: 1. c. 3. bindi bls. 24.) segir, að sé rétt vanaleg skýrsla og alls ekki af þeim ljótustu. Það er tiltölulega væg vatnspynding, þar sem aðeins var notuð ein skál af vatni, svo að ekki hefur farið nema lítri niður í sakborninginn. Það er kona, er Elvira del Campo hét, sem er undir ákæru fyrir Trúverndinni í Toledo 1568 fyrir að eta ekki svínakjöt og fara í hrein nærföt á laugardögum. Hún viðurkenndi þetta hvort tveggja, en neitaði allri villutrú, svo að hún var pynduð. Hinn 6. apríl er hún leidd fram fyrir rannsóknardómarana og fulltrúa biskups og skýrt frá, að ákveðið sé að pynda hana. Með þessa hættu fyrir augum er hún áminnt um að segja satt, en hún svarar því, að hún hafi þegar gert það. Þá var samþykktin um pyndinguna lesin. Konan féll á hné og beiddist að fá að vita, hvað þeir vilji, að hún segi. Síðan segir skýrslan:

Hún var borin inn í pyndingaklefann og henni sagt að segja sannleikann, en hún sagði, að hún hefði ekkert að segja.

Skipað var að afklæða hana og enn var hún áminnt, en hún þagði.

Þegar hún var orðin nakin, sagði hún : „Senores, ég hefi gert allt, sem um mig er sagt og ég ber falsvitni á móti sjálfri mér, því að ég vil komast hjá þessum ósköpum. Guð veit, að ég hefi ekki gert neitt“.

Henni var sagt að bera ekki falsvitni á móti sjálfri sér, en að segja sannleikann. Byrjað var að binda handleggi hennar.

Hún sagði „Ég hefi sagt sannleikann. Hvað á ég að segja ?“

Henni var sagt að segja sannleikann og hún svaraði : „Ég hefi sagt sannleikann og hefi ekkert að segja“.

Einn strengur var reyrður um handleggi hennar og hún áminnt um að segja sannleikann, en sagðist ekkert hafa að segja.

Þá æpti hún og sagði : „Ég hefi gert allt, sem þeir segja“.

Henni var sagt að segja nákvæmlega hvað hún hefði gert. Hún svaraði „Ég hef þegar sagt sannleikann“. Síðan veinaði hún og sagði : „Segið mér, hvað þér viljið, því að ég veit ekki, hvað ég á að segja“.

Henni var sagt að segja, hvað hún hefði gert, því að hún væri pynduð af því, að hún hefði ekki sagt það, og nú var skipað að vinda einn snúning upp á strenginn. Hún æpti : „Losið mig, Senores, og segið mér, hvað ég á að segja : Ég veit ekki, hvað ég hefi gert. Drottinn minn, miskunnaðu mér syndugri“

Enn var snúið upp á og hún sagði : „Losið mig dálítið, svo ég geti munað, hvað ég hefi að segja : Ég veit ekki, hvað ég hefi gert. Ég át ekki svínakjöt, af því að mér varð illt af því. Ég hefi gert allt. Losið mig og ég skal segja sannleikann.“

Enn var skipað að snúa upp á strenginn og hún sagði : „Losið mig og ég skal segja sannleikann. Ég veit ekki, hvað ég hefi að segja - losið mig í guðs nafni - segið mér, hvað ég á að segja - Ég gerði það, ég gerði það - þeir meiða mig, Senor - Losið mig og ég skal segja það“.

Henni var sagt að segja það og hún sagði : „Ég veit ekki, hvað ég hefi að segja - Senor, ég gerði það - ég hefi ekkert að segja - Ó, handleggirnir mínir, Losið mig og ég skal segja það“.

Hún var beðin að segja, hvað hún hefði gert og hún sagði : „Ég veit það ekki, ég át ekki af því að ég vildi það ekki“.

Hún var spurð af hverju hún hefði ekki viljað það og hún svaraði : „Æ, Losið mig - takið mig héðan og ég skal segja það þegar ég er komin héðan - ég sagði, að ég hefði ekki etið það“.

Henni var skipað að tala og hún sagði : „Ég át það ekki, ég veit ekki af hverju“.

Enn var skipað að snúa upp á og hún sagði „Senor, ég át það ekki, af því að ég vildi það ekki, Losið mig og ég skal segja það“.

Henni var sagt að segja, hvað hún hefði gert á móti vorri heilögu, kaþólsku trú.

Hún sagði „Takið mig héðan og segið mér, hvað ég á að segja - þeir meiða mig - Ó, handleggirnir, handleggirnir mínir“ Og þetta endurtók hún margsinnis og hélt áfram : „Ég man ekki - segið mér, hvað ég á að segja - Ó, hvað ég á bágt - Ég skal segja allt sem þið viljið, Senores - þeir eru að brjóta handleggina á mér - losið mig svolítið - ég gerði allt, sem sagt er um mig“.

Henni var sagt að segja nákvæmlega, hvað hún hefði gert.

Hún sagði : „Hvað á ég að segja ? Ég gerði allt - losið mig, því að ég man ekki, hvað ég hefi að segja - sjáið þið ekki, hve veikluð kona ég er ? - Ó, ó, handleggirnir á mér eru að brotna“.

Skipað var að herða enn á og þegar það var gert æpti hún : „Ó ! Ó ! losið mig, því ég veit ekki, hvað ég á að segja. Ó, handleggirnir á mér - Ég veit ekki, hvað ég á að segja - ef ég vissi það skyldi ég gera það“.

Skipað var að herða á strengjunum og hún sagði : „Senores, hafið þið enga miskunn með syndugri konu ?“

Henni var svarað, jú, ef hún vildi segja sannleikann.

Hún sagði : „Senor, segið mér, segið mér það“.

Strengirnir voru hertir aftur og hún sagði : „Ég hefi þegar sagt, að ég hafi gert það“.

Henni var sagt að segja nákvæmlega frá því og þá sagði hún : „Ég veit ekki, hvernig ég á að segja það, Senor, ég veit það ekki“.

Síðan voru strengirnir aðskildir og taldir og það voru sextán snúningar, og þegar snúið var upp á í síðasta sinn slitnaði strengurinn.

Síðan var skipað að setja hana á stigann (potro).

Hún sagði : „Senores, af hverju viljið þið ekki segja mér, hvað ég á að segja ? Senor, látið mig á gólfið - hefi ég ekki sagt, að ég gerði það allt ?“

Henni var sagt að segja það.

Hún sagði : „Ég man það ekki - takið mig héðan - ég gerði allt, sem þið sögðu“ Hún sagði : „Senor, eins og ég hefi sagt yður, veit ég það ekki fyrir víst. Ég hefi sagt, að ég gerði allt, sem vitnin segja“.

Henni var sagt að segja nákvæmlega, hvað vitnin höfðu sagt.

Hún sagði : „Ég veit það ekki. Ó, ó, þeir eru að rífa mig í stykki - ég hefi sagt, að ég gerði það - sleppið mér“.

Henni var sagt að segja það.

Hún sagði : „Senores, það hjálpar mér ekkert að segja, að ég hafi gert það og ég hefi játað, að það sem ég hafi gert hefur komið mér út í þessar kvalir. - Senor, þér vitið sannleikann - Senores, í guðs nafni hafið miskunn með mér. Ó, Senor, takið þetta af handleggjunum á mér - Senor, losið mig, þeir eru að drepa mig“.

Hún var bundin á stigann með strengjunum, hún var áminnt um að segja sannleikann og skipað var að herða á strengjunum með stöngunum (garrotes).

Hún sagði : „Senor, sjáið þér ekki, að þessir menn eru að drepa mig ? Senor, ég gerði það - í guðs nafni sleppið mér“.

Henni var sagt að segja það.

Hún sagði „Senor, minnið mig á það, sem ég vissi ekki - Senores, hafið miskunn með mér - sleppið mér í guðs nafni - þeir hafa enga meðaumkun með mér - ég gerði það - takið mig héðan og ég skal muna það sem ég get ekki hér“.

Henni var sagt að segja sannleikann, eða hert yrði á strengjunum.

Hún sagði : „Segið mér, hvað ég á að segja, því að ég veit það ekki - ég sagði, að ég vildi ekki eta það - ég veit bara að ég vildi ekki eta það“ og þetta endurtók hún margsinnis.

Henni var sagt að segja, af hverju hún vildi ekki eta það.

Hún sagði : „Af þeirri ástæðu, sem vitnin segja - ég veit ekki, hvernig ég á að segja það - bágt á ég að geta ekki sagt það - ég sagði, að ég hefði gert það og guð minn, hvernig get ég sagt það? Síðan sagði hún, að þar sem hún hafi ekki gert það, hvernig geti hún þá sagt það - „Þeir vilja ekki hlusta á mig - þessir menn vilja drepa mig - sleppið mér og ég skal segja sannleikann“.

Hún var enn áminnt um að segja sannleikann.

Hún sagði : „Ég gerði það, ég veit ekki, hvernig ég gerði það - ég gerði það af því sem vitnin segja - sleppið mér - ég er örvita og veit ekki, hvernig ég á að segja það - losið mig og ég skal segja sannleikann“.

Síðan sagði hún : „Senor, ég gerði það, ég veit ekki hvernig ég á að segja það, en ég segi það eins og vitnin segja það - sleppið mér héðan - senor, eins og vitnin segja, svo segi ég og játa það“.

Henni var sagt að lýsa því.

Hún sagði : „Ég veit ekki, hvernig ég á að segja það - ég man ekki neitt - Drottinn, þú veist, að ef ég vissi, hvernig ég ætti að segja nokkuð annað, mundi ég gera það. Ég veit ekkert meira en að ég gerði það og guð veit það“.

Hún sagði margsinnis : „Senores, Senores, ekkert hjálpar mér. Þú, Drottinn, heyrðu að ég segi sannleikann og get ekki sagt neitt meira - þeir eru að rífa sálina út úr mér - skipið þeim að losa mig“.

Síðan sagði hún: „Ég sagði ekki, að ég hefði gert það - ég sagði ekkert meira“.

Síðan sagði hún : „Senor, ég gerði það til að fylgja lögmálinu“.

Hún var spurð, hvaða lögmáli.

Hún sagði : „Lögmálinu, sem vitnin segja - ég lýsi því öllu, Senor og man ekki hvaða lögmál það var - Ó, að móðir mín skyldi nokkurn tíma eiga mig“.

Hún var spurð, hvaða lögmál hún meinti og hvaða lögmál vitnin ætti við. Þessi spurning var hvað eftir annað endurtekin, en hún þagði og sagðist loks ekki vita það. Henni var sagt að segja sannleikann, eða hert mundi vera á strengjunum með stöngunum (garrotes), en hún svaraði engu. Skipað var að herða enn um einn snúning á strengjunum og hún áminnt að segja, hvaða lögmál það væri.

Hún sagði : „Ef ég vissi, hvað ég á að segja, mundi ég gera það. Ó, senor, ég veit ekki, hvað ég á að segja - Ó, Ó, þeir eru að drepa mig - ef þeir vildu segja mér hvað - Ó, senores! Ó, hjartað í mér!“

Síðan spurði hún, af hverju þeir vildi að hún sagði það, sem hún gæti ekki sagt og veinaði hvað eftir annað : „Ó, hvað ég á bágt“. Síðan sagði hún: „Drottinn er til vitnis, að þeir eru að drepa mig, án þess að ég geti játað“.

Henni var sagt, að ef hún vildi segja sannleikann áður en vatninu væri hellt, skyldi hún gera það og létta á samvisku sinni.

Hún sagði, að hún gæti ekki talað og að hún væri syndari.

Síðan var kveikurinn settur í kok hennar og hún sagði : „Takið það í burt, ég er að kafna, og ég er veik í maganum“.

Síðan var ein kanna af vatni látin renna niður og henni að því búnu sagt að segja sannleikann.

Hún beiddist skrifta, sagðist vera að deyja. Henni var sagt, að pyndingunni mundi verða haldið áfram þangað til hún segði sannleikann og hún var áminnt um að gera það, en þótt hún væri spurð hvað eftir annað, sagði hún ekki neitt. Trúverndarinn sá, að hún var orðin örmagna af pyndingunum og skipaði, að þeim skyldi hætt.

Þessir sannleiksleitendur höfðu lært ýmsan sannleika i starfi sínu og þar á meðal þann, að þegar maður hafði verið píndur þannig til óbóta, var hentugra að láta nokkra daga líða, áður en hann væri pyndaður aftur, því að þá væri hann viðkvæmari, þegar sárin væri að byrja að gróa. Fjórum dögum seinna var þessi kona aftur pynduð. Hún féll saman þegar hún var afklædd og beiddist miskunnar. En þegar allar hinar fyrri pyndingar voru endurteknar á helaumum líkama hennar urðu svör hennar ruglingslegri en áður og þegar hún var aðfram komin gátu kvalarar hennar loks fengið út úr henni játningu um, að hún væri Gyðingatrúar.

Það hörmulegasta við allar þessar aðfarir var það, að þær áttu alls ekki neitt skylt við neina sannleiksleit. Menn játuðu það, sem þeir áttu að játa, þegar pyndingarnar gengu fram úr hófi. Kirkjan færir það fram sér til afsökunar, að allar játningar pyndingaklefans hafi orðið að staðfesta innan sólarhrings, utan pyndingaklefans. Og það er rétt. En sá er hængurinn á þeirri afsökun, að ef þeirri játningu bar ekki saman við hina, þá varð að pynda upp á nýtt, því að annars lá málið ekki ljóst fyrir. Og sú yfirlýsing, sem rétturinn heimtaði, að játning þessi væri gefin án ótta við pyndingu, var ekkert annað en vísvitandi lygi, því að ef játningin var afturkölluð, vissi sakborningurinn, að það þýddi nýja umferð í pyndingaklefanum. Það hét þá ekki, að pyndingarnar væri endurteknar, heldur var þeim aðeins haldið áfram.

Heimildir: Holy Horrors: An Illustrated History of Religious Murder and Madness eftir James A. Haught, The Dark Side of Christian History eftir Helen Ellerbe og Blekking og Þekking eftir Níels P. Dungal

Frelsarinn

Heilagur hryllingur V: Krossferðirnar

26. október 2005# (Heilagur hryllingur)

Margir sjá krossferðirnar í rósrauðum bjarma, þegar göfugir riddarar börðust fyrir Jesú Krist við að bjarga Landinu helga. Staðreyndin er samt sú að þessar ferðir voru martröð fjöldamorða, nauðgana, þjófnaða, eyðileggingar og upplausnar. Það var Úrban II páfi sem árið 1095 kom saman her til fyrstu krossferðarinnar til að frelsa helgistaði kristinna frá villutrúarfólki. Slagorð ferðarinnar var „Deus Vult“ eða „Guðs vilji“. Dregið var saman í gríðarlegan her víða um Evrópu og honum stjórnað af heillandi og kraftmiklum áróðursprestum.

Gott dæmi um æsinginn og brjálæðið var hvernig 2000 manns var safnað saman í Rínardalnum í Þýskalandi. Leiðtogi þeirra hét Emich af Leiningen, en hann fékk vitrun frá sjálfum guði til verksins. Áður en hann leiddi her sinn á brott var ákveðið að eyða óguðlegum í heimahéraði. Þannig fór her hans um Mainz og Worms auk annarra borga í Þýskalandi og drápu alla gyðinga sem þeir náðu í. Þúsundir manna, kvenna og barna voru þannig drepin áður en sjálf krossferðin hófst. Samskonar herferð fóru prestarnir Volkmar og Gottschalk, en þeir stjórnuðu fjöldamorðum á gyðingum í Prag, Regensburg og Bæjaralandi áður en farið var í hina eiginlegu krossferð.

Þegar herinn fór af stað lagðist hann eins og plága þar sem hann fór um. Kristið fólk í Ungverjalandi, Júgóslavíu og Búlgaríu mátti þola þjófnað á mat og vistum. Um fjögur þúsund manns í Zemun í Júgóslavíu voru drepin fyrir að vera ekki samvinnuþýðir við krossfarana. Hluti hersins gafst upp og koðnaði niður í Tyrklandi.

En hluti krossfaranna var vel skipulagður her og varð nokkuð ágengt í hernaðinum. Þeir afhausuðu múslima og höfðu höfuð þeirra til skrauts. Í fyrirsátinni um Níkeu, Antíokkíu og Týre voru allir múslimar afhausaðir í nálægum bæjum. Eftir sigra krossfara í Sýrlandi nærri Antíokkíu tóku frankneskir krossfarar 500 höfuð með sér aftur til tjaldbúða sinna. 300 af höfðunum voru stjaksett fyrir utan borgarmörk Antíokkíu og 200 af þeim var slöngvað inn fyrir borgarmörkin með valslöngvum. Biskup þessarar krossferðar kallaði þennan verknað „Skemmtun frá börnum Guðs“. Múslimar afhausuðu þá í staðinn kristna íbúa Antíokkíu og vörpuðu höfðum þeirra fyrir fætur krossfarana. 3. júní árið 1098 brutust krossfararnir svo loks inn fyrir borgarmúrana og slátruðu öllum íbúunum.

Eitt af því afkáralegasta í krossferðunum var hvernig prestar og biskupar notfærðu sér „fundna“ helga dóma. Þannig þóttust menn finna gripi tengda biblíusögunum og síðan voru þessir gripir notaðir til æsa menn upp í óhæfuverk. Samtals þóttust menn finna yfir 17.000 muni, allt frá brenndum runna frá Móses og fjöðrum úr vængjum Gabríel erkiengils til forhúðarinnar af Jesú, og svo má lengi telja – og allt var þetta nýtt til að kynda bál krossferðanna.

Á endanum komust krossfararnir til Jerúsalem. Þeir slátruðu öllum íbúum borgarinnar og brenndu öll samkomuhús gyðinga, full af fólki sem hafði flúið í þau. Raymond af Aguilers skrifaði um þessa atburði: „Gleðilega atburði mátti sjá hvarvetna. Fjöldi múslima voru afhausaðir... Aðrir féllu fyrir örvum eða voru neyddir til að stökkva af virkismúrum. Enn aðrir voru pyntaðir í nokkra daga og síðar brenndir á báli. Á strætunum lágu í haugum höfuð, hendur og fætur óvinarins. Í einni götu lágu breiður af líkum manna og hesta... Í musteri Salómons voru hestar okkar vættir blóði upp að hnjám, nei, upp að beisli. Blóð óguðlegra var út allt, þetta var stórkostlegur dómur Guðs yfir þeim.

Næstu tvær aldir tóku múslimar aftur til baka lönd sem höfðu fallið í skaut krossfarana. Áður en yfir lauk voru farnar sjö krossferðir til Landsins helga. Eins og vanalega hófust þessar ferðir með því að drepa gyðinga í bæjum og borgum í Evrópu. Svo var lagt af stað til Landsins helga. Í þriðju krossferðinni árið 1191 ákvað Ríkharður ljónshjarta að taka 3000 börn og konur af lífi, eftir að borgin Acre hafði fallið fyrir her hans. Síðan voru lík þeirra rist á kvið til að leita af verðmætum sem íbúarnir reyndu að gleypa. Þetta var allt gert með blessun biskups krossfarana. Ambrós ritaði um þessar aðfarir: „Þeim var öllum slátrað með blessun skaparans.“

Árið 1204 ákvað páfinn Innócentíus III að ráðast á rétttrúnaðarkirkjuna í Konstantínópel. Ráðist var á borgina og íbúar drepnir, nauðgað og verðmætum stolið. Helgum dómum var rænt og færðir páfaveldinu í Róm. Réttlæting páfa gegn íbúum Konstantínópel voru orð Jesú „En þessa óvini mína, sem vildu ekki að ég yrði konungur yfir sér, færið þá hingað og höggvið þá frammi fyrir mér“. Eftir þetta var borgin illa varin og féll fyrir landvinningamönnum Tyrkja árið 1453.

Ein skelfilegasta herförin var barnakrossferðin árið 1212. Þá þóttust kristnir fræðimenn vera búnir að sjá að Guð myndi þyrma og vernda líf saklausra barna. Því Jesú sagði „Leyfið börnunum að koma til mín, varnið þeim eigi, því að slíkra er himnaríki.“ Þannig voru kristin börn send beint í opin dauðan í tilganglausri herför sem náði aldrei til Landsins helga. Börnin ýmist tíndust, drápust úr hungri eða féllu fyrir óvinaherjum – fyrir utan þau sem voru svo „heppin“ að vera bara seld í ánauð.

Árið 1291 lauk yfiráðum krossfara í Landinu helga en þá náðu múslimar síðasta vígi krossfaranna, sem var borgin Acre. Þannig lauk tveim öldum af ótrúlegu ofbeldi og slátrunum. Það lágu ekki bara hundruð þúsunda í valnum heldur eyðilögðu og brenndu krossfararnir merkileg menningarverðmæti, til dæmis 12.000 talmúd-rit gyðinga og auk fjölda annarra bókmenntaverka þeirra. Nokkrir páfar reyndu að blása lífi í fleiri ferðir en án árangurs, að undanskilinni einni herför Píusar páfa V gegn Tyrkjum árið 1571.

Heimildir: Holy Horrors: An Illustrated History of Religious Murder and Madness eftir James A. Haught, The Dark Side of Christian History eftir Helen Ellerbe

Frelsarinn

Heilagur hryllingur VI: Svartidauði

1. nóvember 2005# (Heilagur hryllingur)

Þegar svartidauði lagðist sem plága yfir Evrópu árið 1348 með tilheyrandi mannfelli voru kristnir íbúar álfunnar fljótir að finna sökudólga. Töldu kristnir að gyðingar eitruðu vatnsbrunna til að koma af stað farsótt í þeirra hverfum. Fjöldamorð hófust á gyðingum í u.þ.b. 300 bæjum. Engum gyðingi var eirt nema að hann gengist umsvifalaust undir skírn og tæki trú á Jesú Krist. Í Strassborg voru yfir 200 gyðingar drepnir með því safna þeim saman í kornhlöðu sem síðan var brennd með körlum, konum og börnum.

Á einum degi þann 24. ágúst 1349 var um 6000 gyðingum slátrað í Mainz. Í Benfeld voru gyðingar brenndir eða þeim drekkt. Næstum 10.000 gyðingum í 80 samfélögum var slátrað í Bæjaralandi. Í Basel í Sviss létu kristnir leiðtogar brenna yfir 600 gyðinga vegna ásakana um að setja eitur í brunna kristinna íbúa á svæðinu. 140 börnum þeirra voru rænt og þau ættleitt en fyrst voru þau skírð til kristinnar trúar. Þessar aðfarir leiddu til þess að gyðingum var útrýmt í Basel.

Kristilegur her iðrandi manna sem slógu sjálfa sig svipuhöggum vonaðist eftir því að Guð aflétti plágunni. Þeir gengu svo berseksgang í Frankfurt í júlí 1349 um hverfi gyðinga og því lyktaði með hræðilegum fjöldamorðum. Þeir réðust líka í hverfi gyðinga í Brussel þar sem 600 gyðingum var slátrað. Prinsinn af Thüringen tilkynnti að hann hefði brennt alla gyðinga í Guðs nafni á sínu landsvæði og hvatti aðra valdsmenn að gera hið sama. Sem betur fer hlýddu ekki allir því kalli.

Heimildir: Holy Horrors: An Illustrated History of Religious Murder and Madness eftir James A. Haught

Frelsarinn

Heilagur Hryllingur VII: Galdrafárið

12. nóvember 2005# (Heilagur hryllingur)

Á 15. öld sneri hinn heilagi rannsóknarréttur sér að nornaveiðum eða gegn göldrum. Næstu þrjár aldir gekk fárið yfir Evrópu með misþyrmingum og brennum á fleira saklausu fólki en tölu verður á komið. Helstu fórnarlömb galdrafársins voru konur. Heimildum ber ekki saman um fjölda þeirra sem teknir voru af lífi fyrir galdra, en tölurnar sem nefndar hafa verið hafa verið á bilinu hundrað þúsund upp í tvær milljónir. Ásakanir kirkjuyfirvalda voru yfirleitt að sú seka hafi flogið, haft mök við Kölska, breytt sér í dýr, gert sig ósýnileg eða framkvæmt djöfullega galdra. Pyntingar voru notaðar til að þvinga fram játningar og síðan var fórnarlambið brennt á báli.

Það var Gregoríus páfi IX sem upphaflega gaf út leyfi til að taka fólk af lífi fyrir galdra á 13. öld. Stöku réttarhöld áttu sér þá stað og aftökur en sjálft galdrafárið rann ekki upp í Evrópu fyrr en á 15. öld. Árið 1484 lýstu Innócentíus páfi VIII því yfir að tilvist norna væri raunveruleg ógn sem þyrfti að glíma við og útrýma. Einnig varð það trúvilla að afneita tilvist norna og segja má að með þessu hafi sjálft galdrafárið hafist. Rannsóknardómarinn Cumanus brenndi 41 konu og kollegi hans í Piedmont í Ítalíu tók 100 af lífi þetta sama ár að tilskipun páfans.

Fljótlega eftir þetta gáfu rannsóknardómararnir Jakob Sprenger og Heinrich Kramer ritið Nornahamarinn (Malleus Malefiacarum), um nornir og eðli þeirra, hvernig þær tældu til sín menn í svefni, ætu börn, kæmu af stað sjúkdómum og legðu á djöfullega galdra. Í ritinu er kynlífi norna lýst og konum almennt lýst sem stórvarasömum og svikulum. Þetta pervertíska rit var síðan notað um alla Evrópu til nornaveiða með tilheyrandi galdrabrennum og óhugnaði. Galdrafárið náði þá hámarki og breiddist út til Frakklands, Þýskalands, Ungverjalands, Spánar, Ítalíu, Sviss, Svíþjóðar og síðar til næstum allra útkjálka Evrópu. Á endanum náði það til Englands, Skotlands og svo meiri segja til Massachusetts í Norður Ameríku sem var þá nýlenda.

Venjulega voru fórnarlömbin afklædd af áfergju, og hár þeirra rakað af rannsakendum, sem ávallt voru karlmenn. Samkvæmt Nornahamrinum var merki djöfulsins að finna einhvers staðar á norninni og til að finna það voru fórnarlömbin stungin með beittum sting. Einnig var leitað af földum geirvörtum, þar sem nornin saug í sig djöfulinn. Ef ekkert fannst voru fórnarlömbin yfirleitt pyntuð til játninga. Oftast var hafist handa við draga af þeim fingurneglurnar og ef það dugaði ekki var borin eldur að brjóstunum. Einnig voru oft kynfæri kvennanna misþyrmt áður en þær voru settar á pyntingarbekk þar sem fórnarlambið var brotið og síðan slitið úr liðum með hjóli og steglu. Allar voru þessar háheilögu aðfarir yfirskilvitlega svívirðilegar. Eftir að þessar raunir var fórnarlambið dregið örvilna á bálköst og brennt lifandi.

Sem dæmi má nefna að 600 konur játuðu samlíf sitt við Kölska í Frakklandi og voru teknar af lífi. Heimildir eru til um 5000 konur sem teknar voru af lífi í Alsace, 900 í Bamberg, um 2000 í Bæjaralandi, 311 í Vaud, 167 í Grenoble, 157 í Wurzburg, 133 á einum degi í Saxlandi. Jafnvel eru til heimildir um að litlum þorpum hafi verið eytt í heilu lagi í fárinu. Brjálæðið hélt áfram fram á 18. öld. Í Skotlandi var eldri kona brennd árið 1722 eftir að hafa játað að hafa umbreytt dóttur sinni í smáhest og riðið gandreið á henni á nornasamkomu. Í Þýskalandi voru nunnur brenndar lifandi á markaðstorginu í Wurzburg árið 1749 eftir að þær játuðu að hafa með göldrum farið í svínslíki. Síðasta aftakan í Sviss var árið 1782. Galdrafárið var jafnt hjá kaþólskum sem mótmælendum. Það er sorgleg staðreynd að galdrafárið var ekki sett af stað af illa upplýstum almúga, heldur af þrælmenntuðum guðfræðingum, biskupum, og dómurum sem stýrðu þessum hryllingi frá upphafi til enda af kristilegum kærleik.

Galdrabrennurnar voru flestar á 17. öld hér á landi og talið er að fórnarlömbin hafi verið nálægt 30. Á meðan séra Hallgrímur orti níðvísur sínar um gyðinga, sem Karl Sigurbjörnsson biskup kallar „holl og tær siðfræðin urðu vegurinn og uppistaðan í trúarlífi og siðferðismótun þjóðarinnar“ var fólk brennt lifandi á Íslandi. Þá var kristna siðferðið í svaðinu og trúarlífið náði áður óþekktum botni. Mannhatrið var ótrúlegt og guðhræðslan átti sér engin takmörk. Við skulum minnast nokkurra fórnarlamba þessa blómstrandi trúarlífs og siðferðismótunar á gullöld íslensku þjóðkirkjunnar. Hér eru þekkt mál ólánssams fólks sem var tekið af lífi vegna galdra á Ísland, flest þeirra voru brennd:

1580 - Ónefnd galdrakona

1608 - Guðrún Þorsteinsdóttir

1625 - Jón Rögnvaldsson

1646 - Sveinn skotti Axlar-Bjarnarson

1650 - Jón ríðumaður (Jónsson, Sýjuson)

1654 - Þórður Guðbrandsson

1654 - Egill Bjarnason

1654 - Grímur Jónsson

1656 - Jón Jónsson eldri

1656 - Jón Jónsson yngri

1667 - Þórarinn Halldórsson

1669 - Jón Leifsson

1669 - Erlendur Eyjólfsson

1671 - Sigurður Jónsson

1674 - Páll Oddsson

1674 - Böðvar Þorsteinsson

1675 - Magnús Bjarnason eldri

1675 - Lassi Diðriksson

1677 - Bjarni Bjarnason

1677 - Þorbjörn Sveinsson

1678 - Stefán Grímsson

1678 - Þuríður Ólafsdóttir

1678 - Jón Helgason

1681 - Ari Pálsson

1685 - Halldór Finnbogason

Fórnarlömb kristni á Íslandi voru reyndar margfalt fleiri en um þau verður sérstakur kafli í „Heilögum Hryllingi“ sem mun birtast hér síðar.

Heimildir: Holy Horrors: An Illustrated History of Religious Murder and Madness eftir James A. Haught og Galdrasýning á Ströndum

Frelsarinn

Heilagur Hryllingur VIII: Blóðugu siðaskiptin

16. nóvember 2005# (Heilagur hryllingur)

Mynd frá þrátíu ára stríðinu sem sýnir kaþólskan prest blessa mótmælendur sem teknir eru af lífi.

Á miðöldum var kaþólska kirkjan undirlögð af spillingu. Jóhannes XII gaf ástkonum sínum úr sjóðum kirkjunnar. Hann lét blinda, vana og drepa andstæðinga sína. Benedikt IX seldi páfastól sinn fyrir 1500 pund af gulli. Úrban VI lét myrða og pynta kardínála sína. Innócentíus VIII lét auðæfi kirkjunnar til lausleiksbarna sinna. Bonifacíus VII drap tvo keppinauta sína til páfastóls og Sergíus III gerði hið sama. Benedikt V nauðgaði barnungum stúlkum og flúði svo með sjóði Vatíkansins þegar upp komst. Klement VI átti margar hjákonur. Bonifatíus VIII sendi her til að drepa alla íbúa í borginni Palestrina. Klement VII lét drepa 8000 mans í Cesena, jafnt konur og börn. Hinn geðslegi Alexander VI keypti páfastólinn með því að múta kardínálum. Alexander hélt svo upp miklum kynsvallsveislum í páfagarði með börnum sínum þeim Casare og Lucrezia Borgia.

Jóhann Húss brenndur lifandi. Síðan var ösku hans safnað saman og hent í Rín.

Sukkið og svínaríið í páfagarði, ásamt sölu aflátsbréfa, reitti marga til reiði, en lítið var hægt að gera því hart var tekið á gagnrýnendum. Árið 1100 kallaði presturinn Arnold af Brescia á siðbót innan kirkjunnar. Hann var þá umsvifalaust bannfærður og sendur í útlegð. Á endanum var hann hengdur og líkið brennt árið 1155. Í Englandi árið 1300 var það presturinn John Wycliffe sem krafðist umbóta og vildi þýða Biblíuna á móðurmálið. Árið 1412 mótmælti presturinn Jóhann Húss framgangi páfa undir áhrifum Wycliffe. Þrír af hans nánustu fylgjendum voru þá teknir af lífi og hann brenndur á báli. Girolamo Savonarola var prestur í Flórens sem predikaði gegn sukkinu í Vatíkaninu. Hann, ásamt tveim aðstoðarmönnum, var hengdur og brenndur árið 1498.

Það var svo árið 1517 að Marteinn Lúther negldi upp yfirlýsingar sínar á dyr dómkirkjunnar í Wittenberg, og hratt þannig af stað blóðugu trúarbragðastríði milli kaþólikka og mótmælenda, sem stóð um aldir. Í upphafi fór prestur að nafni Thomas Muntzer undir áhrifum Lúthers og predikaði að útrými ætti guðlausum. Hann safnaði saman 8000 manna bændaher árið 1525. En bændaherinn var illa búinn til hernaðar og gjörtapaði fyrir herjum lénsherranna. Muntzer náðist síðar og var misþyrmt áður en hann var tekinn af lífi. Þúsundir bænda létust, en Lúther sá sér leik á borði, snéri baki við þeim og sagði þá réttdræpa sem djöfullega uppreisnamenn.

Lúther náði að endingu til valdsmanna í Schmalkalden og þar var stofnað bandalag gegn kaþólsku kirkjunni. Hinn heilagi rómverski keisari Karl V sendi þá kaþólskan her til að útrýma mótmælendum. Hann náði þónokkrum árangri, en árið 1555 var hann neyddur til að semja um frið með Ásborgarsamþykktinni, þar sem 300 lénsherrum var leyft að ákveða hvort þeir yrðu mótmælendur eða kaþólskir („cuius regio, eigus religio“). Þetta olli mikilli úlfúð hjá kaþólskum valdhöfum í Evrópu sem vildu stemma stigu við útbreiðslu mótmælendatrúar.

Á Spáni fór hinn heilagi rannsókarréttur að leita uppi og drepa alla grunaða mótmælendur. Hundruð mótmælenda voru hengdir og brenndir í auto-da-fé aftökum árið 1559, sem haldnar voru Filippusi II konungi til heiðurs og sérlegrar þægðar, en hann var sonur Karls V keisara. Erkibiskupinn Bartolome de Carranza af Toledo var fangelsaður í 17 ár fyrir að hæla hollenska hugsuðinum Desiderius Erasmus fyrir að umbera mótmælendur. Á Ítalíu fór einnig hinn heilagi rannsóknarréttur af stað við að myrða grunaða mótmælendur. Það eitt nægði að eiga meint rit mótmælenda undir höndum.

Í Sviss leiddi Ulrich Zwingli uppreisn gegn pápísku. Flestir borgir í Sviss tóku við siðbót Zwingli en nokkrar kantónur höfnuðu kenningum hans. Þetta kostaði tvö blóðug stríð. Á endanum var Zwingli drepinn árið 1531. Eftir dauða Zwinglis tók Jóhann Kalvín við af honum og stjórnaði hann mótmælendum í Sviss. Kom hann á fót hræðilegri trúarbragðalögreglu. Harðar refsingar voru meðal annars fyrir munnsöfnuð, dans, spil, drykkju og aðrar skemmtanir. Þau sem ekki tóku mótmælendatrú voru tekin af lífi. Til dæmis var Michael Servetus brenndur fyrir að efast um heilaga þrenningu. Jacques Gruet var afhöfðaður fyrir guðlast. Hinn frómi Kalvín hvatti sína menn til að brenna nornir.

Um alla Evrópu geisuðu mörg stríð á milli mótmælenda og kaþólikka. Aftökur og fjöldamorð, meðan á svokallaðri siðbót stóð, voru nánast óteljandi. Blóðvöllurinn náði um mest alla Evrópu og var Ísland þar ekki undanskilið. Milljónir manna létu lífið í þessu tilgangslausa trúarbragðastríði sem endaði með því að mörg Evrópulönd voru að þrotum komin sem neyddi valdhafa þeirra að semja um frið í Westfalen árið 1648. Hér verður farið aðeins yfir þá sögu.

Frakkland

Mótmælendatrú (húgenottar) breiddist með hraði til Frakklands og Hinrik II konungur greip strax til aðgerða. Hann kom á fót villutrúardómstól sem fljótlega var þekktur undir nafninu „Brennudómur“ vegna einsleitra dóma sem sakamenn fengu. Árið 1559 gengu Frakkland og Spánn í bandalag við að útrýma mótmælendum á áhrifasvæðum sínum.

Mótmælendur að myrða kaþólska munka í Frakklandi.

Um tíma fengu mótmælendur að iðka trú sína á nokkrum stöðum undir verndarvæng frönsku drottningarmóðurinnar. En það stóð ekki lengi og ótal smá stríð voru háð frá 1562 til 1589. Báðar fylkingar börðust án miskunnar. Her mótmælenda eyðilagði kaþólskar kirkjur og drap presta þeirra. Foringi mótmælenda hengdi eyru prestanna svo á hálsfesti sína.

Ungur mótmælendi tekinn af lífi fyrir morðið á kaþólska greifanum Guise með því að vera slitinn í sundur af hestum.

Franskur heimildaritari skrifaði „Það er ómögulegt að segja hver var villimannlegri, því grimmdarverk voru unnin jafnt af báðum aðilum. Þar sem mótmælendur ríkja eru minnismerki og grafreitir eyðilagðir. Kaþólikkar hafa drepið fjöldann allan af mótmælendum með því að drekkja þeim. Fljótið er yfirfullt af líkum þeirra.

Píus páfi sendi á endanum her til Frakkalands til að útrýma mótmælendum í eitt skipti fyrir öll. Hann skipaði her sínum að taka alla af lífi og enga fanga. Síðar var Pius páfi gerður að dýrlingi. Þúsunda mótmælenda flúðu hryllinginn og stofnuðu nýlendu í Flórída þar sem núna er St. Augustine. Árið 1565 fundu Spánverjar þessa nýlendu og myrtu alla íbúa hennar. Spánskur herforingi sagði að íbúarnir hefðu ekki verið drepnir sem Frakkar heldur sem lútherstrúarmenn.

Fjöldamorð kaþólikka á mótmælendum á messu heilags Bartólómeusar.

Eftir þriðja stríðið ákvað Katrín af Medici að stöðva óöldina með því að gifta dóttur sína mótmælendaprinsinum Hinrik af Navarra. Þegar mótmælendur komu til Parísar til að vera viðstaddir giftinguna ákvað drottingin ásamt kaþólskum árhrifamönnum að myrða einn fremsta hershöfðingja mótmælenda, Gaspard de Coligny. Morðtilraunin mistókst og hann særðist aðeins lítillega. Í miklum flýti ákvað drottningin að myrða alla mótmælendur sem til náðist áður en þeir gætu gert gagnárás. Árið 1582, þann 24. ágúst, á messu heilags Bartólómeusar, fór kaþólskur her um hverfi mótmælenda í París og slátraði þúsundum. Coligny var á endanum afhöfðaður og á eftir fylgdu fjöldamorð um allt Frakkaland. Höfuð Coligny var sent til Rómar þar sem Gregoríus XIII páfi tók fagnandi við því. Hann bauð til öllum sínum mönnum heljar þakkarveislu og fékk listamanninn Giorgio Vasari til að mála fresku með myndum af sigrunum á mótmælendum.

Fjöldamorðin á Bartólómeusarmessu komu fjórða trúarbragðastríðinu af stað, auk þess að fjögur önnur fylgdu fljótlega í kjölfarið. Að endingu var mótmælandinn Hinrik af Navarra krýndur konungur Frakklands, að því tilskyldu að hann tæki kaþólska trú. Það gerði hann en leyfði mótmælendum að iðka trú sína áfram. Eftir dauða hans voru öll borgarleg réttindi tekin af mótmælendum og voru þeir ofsóttir á ný árið 1620. Árið 1715 skipaði Loðvík konungur XIV að útrýma ætti öllum mótmælendum í Frakklandi.

Niðurlönd

Þegar mótmælendatrú skaut niður rótum í Niðurlöndum brugðust kaþólsk yfirvöld skjótt við. María Ungverjalandsdrottning, sem var ekkjudrottning yfir Niðurlöndum, skipaði að lífláta ætti alla villutrúarmenn. Hinn heilagi rannsókarréttur lét sitt ekki eftir liggja og myrti fólk í hundraða vís. María drottning skipaði svo fyrir að þeir mótmælendur sem ekki vildu láta brenna sig yrðu teknir af lífi með sverði en konur þeirra grafnar lifandi. Hinn frægi kortagerðamaður Gerardus Mercator var sakaður um lútersku árið 1544 ásamt aðstoðarmönnum. Tveir af þeim voru brenndir, aðrir tveir grafnir lifandi og einn þeirra afhausaður. Mercator var síðar leystur haldi eftir illan leik.

Fjöldamorð kaþólikka á mótmælendum í Harleem árið 1573

Filippus konungur II á Spáni réð yfir Hollandi og Belgíu. Hann var einbeittur í að bægja mótmælendatrú frá sínum löndum. Hann kom rannsóknarréttinum aftur á fót og skipaði: „Takið alla fanga af lífi og látið þá ekki þjást um of, svo að dómararnir miskunni sig ekki yfir þá.“ Mótmælendur fyrtust við þetta og brenndu 400 kirkjur kaþólikka. Hertoginn af Alva sendi her sinn og gjöreyddi bæjum mótmælenda. Fjöldamorðin voru kölluð „spænska reiðin“. Þúsundir manna féllu á götum Antwerpen og Haarlem árið 1573. Rétturinn setti upp villutrúarréttarhöld sem kölluð voru „Blóðugu réttarhöldin“ og sendi þúsundir í dauðann. Eitt fórnarlambanna var Egmont greifi en dauði hans varð Ludwig van Beethoven innblástur að „Forleikur Egmonts“.

Kaþólskur her að myrða mótmælendur í Hollandi árið 1560.

Í Norður-Hollandi leiddi Vilhjálmur af Óraníu menn sína til sigurs og lýsti yfir sjálfstæði frá hinum kaþólska Spáni. Filippus II Spánarkonungur setti þá fé til höfuðs Vilhjálmi og hann var drepinn árið 1584. En þrátt fyrir það tókst eftirmönnum Vilhjálms að halda sjálfstæði mótmælenda í Norður-Hollandi.

England

Kaþólska kirkjan hafði þá reglu að biblían væri aðeins til á latínu og hún væri aðeins aðgengileg prestum og fræðimönnum hennar. Það var dauðasök að þýða eða prenta hana fyrir almenning. Árið 1520 bað William Tyndale um leyfi til að þýða Nýja testamentið á ensku. Þessi beiðni stofnaði lífi hans í hættu, svo hann varð að flýja til mótmælenda í Þýskalandi. Hann kláraði þar þýðingu sína á Nýja testamentinu og smyglaði því til Englands, þar sem yfirvöld gerðu það upptækt og brenndu eftir megni. Tyndale var svo handtekinn í Antwerpen af kaþólskum yfirvöldum og dæmdur fyrir villutrú. Hann var hengdur og brenndur, en síðar varð þýðing hans uppistaðan í King James útgáfunni af Biblíunni.

Hinrik VIII Englandskonungur hafði notað trúna sér til framdráttar. Hann réðst hart gegn Tyndale og hreyfingu mótmælenda. Hann var útnefndur af páfa „verndari trúarinnar“. Hinrik vildi skilja við eiginkonu sína, en páfinn hafnaði þeirri beiðni, þar sem hún var systir hins kaþólska Spánarkonungs. Hinrik fékk því erkibiskupinn Thomas Cranmer að samþykkja skilnaðinn. Hinrik ákvað svo að taka til sín lendur kaþólsku kirkjunnar, og til varð enska biskupakirkjan. Páfinn fyrtist við og bannfærði Henry konung. Hann reyndi svo að stofna til krossferðar gegn Englandi en evrópskir konungar lögðu ekki í slíkan hernað.

Þeir sem vildu ekki þýðast vald Hinriks, í stað páfa, voru teknir af lífi og það sama átti við um mótmælendur. Eftir að sonur Hinriks tók við völdum fjarlægðist enska kirkjan þá kaþólsku enn meir. Árið 1553 tók María I við konungsdæminu og var hún kölluð „Blóðuga María“. Hún var gift Filippusi Spánarkonungi og ákvað að endurreisa kaþólskuna í Englandi. Á þrem árum lét hún brenna 300 mótmælendur og fjöldann allan af biskupum ensku kirkjunnar. Þegar Elísabet I systir hennar komst til valda lét hún stöðva allar slíkar aftökur á mótmælendum. Fljótlega lenti hún á milli fylkinga. Á endanum lét hún taka 200 kaþólikka af lífi ásamt frænku sinni, hinni kaþólsku Maríu Skotadrottningu sem var hálshöggvin.

Danmörk og Ísland

Í greifastríðinu frá 1534 til 1536, sem voru átök um ríkiserfðir Danmerkur, sigraði Kristján III. Hann var mótmælandi og lögleiddi lútherska kirkjuskipan árið 1536 með því að taka yfir allar kirkjueignir. Með því móti gat hann bætt bágan fjárhag konungsdæmisins. Árið 1538 skipaði hann svo fyrir að sama sið ætti að innleiða á íslensku nýlendunni. Ekki gekk það vel, og barðist Ögmundur Pálsson Skálholtsbiskup hart gegn því að lútherskan yrði tekin upp. Eftir dauða Ögmundar var Jón Arason Hólabiskup einn biskupa eftir í kaþólskum sið, reyndar sá síðasti á Norðurlöndum. Fyrir það var hann hálshöggvinn árið 1550 ásamt tveim sonum sínum. Meira um það síðar í heilögum hryllingi um kristni á Íslandi.

Þrjátíu ára stríðið

Síðasta siðbótarstríðið var hið versta í sögunni. Þrjátíu ára stríðið stóð frá 1618 til 1648. Það kostaði milljónir Mið-Evrópubúa lífið og skildi Þýskaland eftir í rúst. Í byrjun var það hinn kaþólski Habsborgarkeisari í Hinu heilaga Rómverska keisaradæmi sem reyndi að draga úr kalvínisma, en mikil spenna var þá á milli kaþólikka og mótmælenda. Evangelískir mótmælendafurstar stofnuðu því varnarbandalag fyrir mótmælendur. Á sama tíma stofnuðu kaþólikkar eigin fylkingu. Spennan á milli þessara hópa var tifandi tímasprengja. Sprengjan sprakk svo þegar virtur mótmælandi heimsótti konungshöllina í Prag. Í bræði kastaði hann tveim kaþólskum prestum út um glugga á höllinni.

Kaþólskur her ræðst á mótmælendur í Tirano á Ítalíu árið 1606

Kaþólskur her fór umsvifalaust af stað og gjörsigraði heri mótmælenda. Þá hefðu átökin geta endað en kaþólski keisarinn Ferdínand II ákvað slátra öllum mótmælendum. Mótmælendur báðu þá Kristján IV konungi í Danmörku um hjálp. Hann sendi her sinn til að verja mótmælendur. Lútherskir og kalvínistar sameinuðust svo í Þýskalandi gegn kaþólikkum. Aftur töpuðu mótmælendur fyrir kaþólskum her og Ferdínand hélt áfram að slátra mótmælendum.

Næstur leiks var Gústaf Adolf Svíakonungur, sem kom mótmælendum til hjálpar og hélt með her sinn til Þýskalands. Sungu þeir sálm Lúthers „Vor Guð er borg á bjargi traust“ (númer 284 í Sálmabókinni) á meðan fólki var slátrað. Á endanum náði kaþólskur her að drepa Gústaf konung. Hefndaræði rann þá á eftirstandandi her Svíakonungs; fóru þeir um í flokkum og drápu alla kaþólska bændur sem urðu á vegi þeirra.

Kaþólskur her að slátra mótmælendum í Magdeburg árið 1631.

Á endanum fór pólitíkin að blandast í málin og Frakkakonungur nýtti sér stöðuna. Hann ákvað að ganga í bandalag með mótmælendum til koma Habsborgurum frá völdum. Fjöldamorð og endalaus átök gerðu út um þrek beggja hópa. Þrjátíu ára stríðið kostaði milljónir manna lífið. Þjóðverjum fækkaði milli 15 til 30 prósent. Hungursneyð, drepsóttir og önnur óáran fylgdi stríðsbröltinu. Eftir Þrjátíu ára stríðið var skilið á milli trúar og pólitíkur, enda hafði sú blanda haft hörmulegar afleiðingar fyrir Evrópu. Með friðarsamningunum í Westfalen árið 1648 lauk beinum afskiptum páfastóls af stjórnvöldum í Evrópu.

Heimildir: Holy Horrors: An Illustrated History of Religious Murder and Madness eftir James A. Haught

Frelsarinn

Heilagur hryllingur IX: Endurskírendur

30. júlí 2006# (Heilagur hryllingur)

Endurskírandi tekinn af lífi með drekkingu árið 1592 í Weir.

Þrátt fyrir að kaþólikkar og mótmælendur væru svarnir andstæðingar sameinuðust báðar fylkingar gegn öðrum kristnum hreyfingum. Endurskírendur (Anabaptists) höfnuðu barnaskírn og vildu heldur skíra fullveðja fólk. Þeir komu fyrst fram í Sviss árið 1525. Umsvifalaust dæmdi höfðingi mótmælenda í Zurich þá til dauða með drekkingu, enda með öllu ólöglegt að skírast tvisvar samkvæmt kristnum lögum.

Þrátt fyrir hörð viðurlög og refsingar breiddist regla endurskírenda út um Niðurlönd og svo til Þýskalands. Árið 1529 sammæltust kaþólikkar og mótmælendur um að útrýma þeim. Árið 1531 gaf leiðtogi mótmælenda, Marteinn Lúther, út tilskipun um útrýmingu endurskírenda. Um alla Evrópu var þeim drekkt, þeir brenndir eða afhausaðir ef til þeirra náðist. Aldrei verður vitað með vissu hve margar þúsundir voru drepnar í þessum hreinsunum.

Meðan á þessum fjöldamorðum stóð tók einn hópur endurskírenda bæinn Münster í Þýskalandi undir sína stjórn. Ráku þeir alla á brott sem ekki vildu taka þeirra skírn. Biskupinn af Münster brá hart við, kallaði saman her og hóf umsátur um bæinn. Leiðtogi endurskírenda í bænum, Jóhann af Leyden, útnefndi sig konung hins nýja Síon. Münster breyttist fljótt í eitt allsherjar trúarofstækisbæli

Her biskupsins braust loks inn í bæinn með tilheyrandi fjöldamorðum. Leiðtogar og prestar endurskírenda voru píndir til dauða með heitum járnstöngum. Síðan voru sviðin lík þeirra geymd í nokkur ár í járnbúrum fyrir utan kirkjuna í Münster. Nokkrum fjölda forsvarsmanna endurskírenda tókst að flýja en þeir voru hundeltir um allt Þýskaland, og hvar sem til þeirra náðist voru þeir umsvifalaust teknir af lífi.

Heimildir: Holy Horrors: An Illustrated History of Religious Murder and Madness eftir James A. Haught

Frelsarinn

Heilagur hryllingur

16. október 2005# (Hugvekja)

Það fer yfirleitt leynt að milljónir barna, kvenna og karla voru tekin af lífi í nafni Jesú Krists. Kristnir trúmenn kunna yfirleitt ekki að skammast sín frekar aðrir helfaraafneitarar. Fjöldamorðin, misþyrmingarnar og ómennska kristninnar er afsökuð sem mistök eða yfirsjón. Að kristnir gerendurnir voru ekki „rétt“ kristnir eða afvegaleiddir syndarar. Þessi afsökun er jafn heimskuleg og af sama toga og sú sem fórnarlömb kirkjunnar voru oft dæmd fyrir. Ekki „rétt“ kristinn eða villutrú voru orð böðulsins forðum. Í dag, sunnudag, streyma atvinnugóðmenni út til að boða fagnaðarerindið sem tók líf svo margra. Þeir styðjast við sömu bókmenntir og böðlarnir. Yfirburðastaða kirkjunnar í lífi hvers Íslendings var fengin með ofbeldi. Það er undarlegt að geta lifað sáttur við hlutverk sitt sem prestur í dag, það er svipað eins og að aka um á stolnum bíl þar sem eigandinn var myrtur.

Greinarflokkur minn hér á vantru.is sem mun birtast næstu vikurnar hefur fengið nafnið Heilagur hryllingur. Þar er sögu kristni og glæpaverka hennar í Evrópu gerð stutt skil. Aldrei verður hægt að tæma með stuttum greinum þessa glæpi gegn mannkyni. Fyrstu þrjár greinarnar um þetta efni eru aðeins byrjunin og margar greinar munu birtast hér næstu vikurnar.

Kirkjan boðar fyrirgefningu meintra synda, þó verð ég að segja að engum hefur hún fyrirgefið meira en sjálfum sér. Vonandi eiga þessar greinar eftir að vekja sem flesta til umhugsunar um þær hættur sem heimtufrek trúarbrögð geta áorkað. Ég get lofað ykkur því að ef við töpum lýðræði og málfrelsi á morgun þá mun kirkjan taka upp fyrri iðju. Hún er sofandi talibanatröll með krumlur sínar um allt samfélagið. Þó að ofstækið sé að mestu í felum hér á íslandi á okkar dögum leynast hætturnar víða. Kristnir öfgatrúmenn í Afríku og Bandaríkjunum halda núna uppi merki Krists sem er sverðið. Hegðun þeirra ætti okkur öllum að vera víti til varnaðar. Ég vil að lokum votta virðingu mína öllum fórnarlömbum kristni í heiminum.

Bandaríska frelsishetjan Robert Green Ingersoll skrifaði svo tæpitungulaus, en svo satt um kristni og kirkju:

Hafi Kristur í raun og veru sagt, „ætlið ekki, að ég sé kominn að færa frið á jörð. Ég kom ekki að færa frið, heldur sverð,“ er það eini spádómur nýja testamentisins sem hefur bókstaflega ræst. „... Og til þess að neyða mannlegan skilning til þess að beygja á kné fyrir þessari takmarkalausu fásinnu hafa þúsundir þúsunda liðið dauðaþjáningar, þúsundir þúsunda veslast upp í fangelsum og brunnið á báli, og ef við gætum safnað saman öllu því, sem eftir er af öllum fórnum Kaþólsku kirkjunnar mundi af því verða köstur hærri en nokkur pýramídi, sem jafnvel prestarnir gætu ekki litið þurrum augum. Þessi kirkja státaði kirkjum og fangelsum um alla Evrópu og rændi dýrgripum sálarinnar frá mönnum. Þessi kirkja vegsamaði fáfræðina. Þessi kirkja gerði sáttmála við krýnda kúgara. Og þessir vargar, hásætið og altarið, rifu sundur hjörtu mannanna ... “

Kári Svan Rafnsson

Ósamkvæm fyrirgefning

17. október 2005# (Siðferði og trú)

Ekki dæma aðra, er sagt í kristni, svo þú verðir ekki dæmdur. Rétta hinn vangann við hverju höggi, því Gvuð mun gefa ranglátum makleg málagjöld eftir dauðann og gefa réttlátum veglega umbun, einnig eftir dauðann. Maður á að fyrirgefa náunganum út af því að refsihlutverkið fer til Gvuðs. Hann sér um hefndina. En þá er eitt sem ég skil ekki. Hvernig getur einhver sannkristinn verið með refsingum yfir höfuð í þessu lífi? Þar sem að úthluta refsingu í þessu lífi er í rauninni að taka sér stað Gvuðs hins mikla hefnara, böðuls eða dómara. Refsing er ekki fyrirgefning heldur hefnd.

Það að refsa glæpamönnum á meðan þeir eru á lífi er í rauninni sekjúlar eða veraldleg hugmynd um að ef glæpamaðurinn deyr er ekkert af glæpamanninum eftir til þess að refsa. Og hann er sloppinn. Kristnin gerir sér þá grillu og fantasíu að það sé eitthvað ósýnilegt og ómælanlegt eins og sál. Þessi ímyndaði „kjarni“ getur haldið áfram að lifa eftir að líkaminn deyr og verið refsað af fullkomnum dómara sem er þá væntanlega gvuð.

Samt er það oftast kristið fólk í Biblíubelti Bandaríkjanna sem maður heyrir styðja hvað dyggast við langar og harðar refsingar. Það er eins og þeir viti innst inni að það er ekki líf eftir dauðann eða eru ekki nógu vissir um það. Að þeir eru í rauninni praktískir trúleysingjar eða agnostar þegar það kemur að refsingum en kristnir þó að nafninu til.

Ætli þessu sé ekki svipað farið og því að þurfa að gefa allar eigur sínar fátækum og treysta Gvuði ímynduðum alfarið til að sjá um sig og daglegar nauðsynjar. Það fylgja því fáir sem fæstir, því praktísk dagleg skynsemi er trúnni yfirsterkari.

Ef ég er eitthvað mistúlka þetta, endilega leiðréttið mig. Kommentakerfið stendur opið.

Frelsarinn

Ofbeldisdýrkun

19. október 2005# (Siðferði og trú)

Í fyrra streymdi kristið fólk í kvikmyndahús, jafnt lærðir sem leikmenn. Biskupinn og klerkar fóru saman í bíó til að sækja sér næringu af hvíta tjaldinu. Út streymdu svo allir með poppkurlið og heyra mátti þessar setningar: „mesta upplifun lífs míns“ eða „mesta trúarlega reynsla...“ o.s.frv. Fljótlega fóru prestar að mæla með að börn ættu að sjá myndina í fylgd með fullorðnum, helst sýna hana öllum fermingarbörnum o.s.frv. Þó mátti heyra smá hljóð út í horni að myndin færi yfir strikið hjá einstaka trúmanni og var það vel. Myndin sem um ræðir heitir Passion of the Christ.

Heilar 16 mín eru án ofbeldis, blóðs eða þjáninga. Afgangurinn, 93 mín, eru aðeins fyrir fólk sem haldið er kvalalosta eða hefur afbrigðilegar hneigðir. Mér fannst þessi mynd sorglega tilganglaus og í meira lagi sjúkleg. Þetta vildi kristið fólk sjá um allan heim og hundruð milljón dollara streymdu í kassann. Engin Jesúmynd fyrr eða síðar hefur fengið jafn mikla athygli og verið fagnað jafn innilega hjá kristnu fólki. Allt þetta ofbeldi og þessi blóðfórnardýrkun vekur upp ákveðnar spurningar. Þetta er allt svo hömlulaust, svo viðbjóðslegt á að horfa með skerandi fiðlu og kórtónlist. Allt svo sjúklegt, svo siðlaust.

Ég hef undanfarnar vikur og daga verið að draga upp sögubækur við að rita fortíð kristni, fortíð sem trúmenn vilja helst gleyma. Þúsundir hafa farist fyrir ekkert nema hégóma kristinnar trúar. Þannig virðist ofbeldisdýrkunin hafa fylgt þessari trú frá upphafi og Passion of the Christ hræðileg sönnun þess hversu djúpt er hægt að sökkva. Hversu mikið er hægt að snúa hlutum á hvolf, hvernig hægt er að gera slæma hluti góða. Það þótti gott að brenna fólk lifandi í Jesú nafni hér fyrr á öldum í krafti texta biblíunnar. Núna þykir gott að horfa á tilgangslaust ofbeldi í 93 mín og finna sig betri mann á eftir. Allt vegna þess að þetta eru biblíusögur. Skal engan undra en ég er þakklátur í dag að vera ekki kristinn.

Frelsarinn

Raunveruleiki ríkiskirkjunnar

23. október 2005# (Hugvekja)

Oftar en ekki er raunveruleikinn harður húsbóndi þess sem ekki vill horfast í augu við hann. Trúin rænir fólki raunveruleikanum. Ef múrinn sem byggður er utan um hann er ríkissannleikur er verulegur vandi á höndum. Það erfiðasta við að vakna úr kristilegum óraunveruleika er að sjá landið innmúrað í myrkur kirkjunnar. Það er erfiðara en orð fá lýst að sjá allt þetta góða fólk þjóna dag og nótt heimsmynd sem ekki er til. Að sjá hundruð atvinnugóðmenna standa með asnaeyrun og predika um ekki neitt. Mig langar að segja ykkur það var ömurleg upplifun í fyrstu en versnaði þegar fram liðu stundir. Þetta fólk á eitthvað miklu betra skilið en að lifa í þessum draumaheimi.

Það er alveg ljóst að ein goðsögn um eingetinn son guðs, fæddan meyfæðingu, deyr fórnardauða í augliti lærisveina sinna, gerir kraftaverk og rís upp frá dauðum er ekki í tengslum við raunveruleikann. Svo óheppilega vill til að slíkar goðsögur voru algengar hér fyrr á öldum ásamt þúsundum annarra goðsagna. Það þarf engin speking til að sjá að þetta stenst ekki nokkra skoðun. Það er líka aumt að kraftaverk og englaherir eru hættir að láta á sér kræla, allt þetta Yahweh-brölt er hætt. Svo virðist sem allur þessi ævintýraheimur og sagnahefð sé komin í verkfall á sama hátt og draugar, tröll og álfar á Íslandi.

Við stöndum frammi fyrir því að miklu hefur verið veðjað á rangan hest af valdsmönnum til forna. Búið er að dreifa kirkjubyggingum um allt land. Menn hafa tekið stórt uppí sig í ræðu og riti um þessar goðsögur. Hundruð hafa af þessu atvinnu og goðsagan er sem heilög kú í menntakerfi landsins. Úr háum söðli er því að detta. Alltof margir hanga því á þessari fúnu spýtu. Ekki getum við látið ríkisbiskupinn pakka niður ásamt starfsliði, með skömm og niðurlægingu. Eitthvað þarf að gera.

Það þarf með einhverjum hætti að vera hægt að leggja ríkiskirkjuna niður með reisn og gefa starfsfólkinu þar tækifæri til nýrra starfa. Biskupinn þarf að geta stigið úr fílabeinsturni sínum eins og konungar gerðu hér áður. Mörgum er kannski brugðið, en ég vil vara menn við. Það verður aldrei hægt að halda út þessu magnaða ríkisbatteríi á kostnað skattborgaranna um alla eilífð því undirstöðurnar eru engar.

Ekki mun líða á löngu fyrr en helmingur þjóðarinnar mun hafna þessari endaleysu. Þrátt fyrir ríkiskirkjan rói nú lífróður með andlegu ofbeldi og troði í börnin Jesúsögum í leik- og grunnskólum til að tryggja tilvist sína, þá líður senn að skuldadögum. Grínlaust, biskup og félagar, senn líður að sögulokum ríkiskirkjunnar. Betra er að undirbúa þetta tímabil með sæmd til að forðast harðan dóm sögunnar eða niðurlægjandi endalok. Með kærleik og vinsemd í huga þá er best að hefja þetta starf strax. Ríkiskirkjan er á fullu stími upp í fjörur en það er samt ennþá tími til að bjarga áhöfninni. Um það er full sátt enda vilja menn starfsfólki ríkiskirkjunnar ekkert nema gott eitt.

Frelsarinn

Krossferð biskups

24. október 2005# (Kristindómurinn)

Biskup hinnar evangelísku íslensku ríkiskirkju er í krossferð gegn trúleysi. Vegferð þessa riddara Krists varð reyndar kveikjan að stofnun Vantrúar. Samanlagðar skattgreiðslur okkar hér á ritstjórn Vantrúar duga örugglega ekki fyrir launum biskups sem eru 8.881.824 kr. á ári fyrir utan dagpeninga og önnur fríðindi. Þannig að fleiri trúleysingja þarf til að halda uppi viðhafnalífinu á biskupsstofu. Allavega fáum við ekki mikið fyrir þennan pening. En vonandi dansa limirnir ekki eftir höfðinu hjá ríkiskirkjunni. Er einhver vinur eða vinnufélagi sem getur talað við biskup? Er möguleiki að þessi velviljaði einstaklingur geti fengið biskupinn af þessari vegferð sjálfseyðingar og mannhaturs?

Hér eru nokkur af slagorðum biskups gegn græðgi og guðleysi sem hann vill oft blanda saman í formúlu með siðleysi sem útkomu. Það er undarlegt að vera grýttur af biskupi og ennþá verra að borga honum fyrir þjónustuna, en það er meira en hórseka konan þurfti að þola:

Blaðamaður spyr „Er til trúlaus maður?“ Karl svarar: „Það er til trúlaus maður og það er ekki gott. Það eru líka til siðlausir menn. En trú er manninum eðlislæg og trúlaus maður er sá sem hefur slitið á það sem er manninum helgast“ DV Magasín desmber 2002

En guðleysi samtímans heldur því fram að allir guðir séu jafngóðir. Sem sé að þeir skipti engu máli í alvörunni. Ekkert sé gott og ekkert illt, nema það sem hentar manni og borgar sig. Þvílík blekking! Prédikun á Nýársdag 2002

Á morgni 21. aldar spyr maður sig hvort kristinn siður sé að hopa fyrir afstæðishyggju og andlegu dómgreindarleysi og trúarlegu ólæsi. Er nafn Jesú að dofna, er sú guðsmynd og mannskilningur sem hann boðar að hverfa úr minningum okkar og reynsluheimi? Það er alvarlegt fyrir siðmenningu okkar, sálarheill og þjóðaruppeldi. Vegna þess að við lifum ekki af í gjörningarþokum afstæðishyggjunnar í guðvana heimi undir þöglum himni. Trúarþörf mannsins er ólæknandi og mun leita sér svölunar. Mannanna börn þarfnast hins sanna Guðs, sem skapar, leiðbeinir, endurleysir, huggar og gefur von og kjark gegn hinu illa valdi og vilja. Þess vegna fæddist Kristur á jörðu. Ef nafn hans gleymist, ef rödd hans drukknar eða týnist í síbylju samtímans, ef frásögn, andleg leiðsögn og trúaruppeldi og iðkun kirkju Krists missir fótfestu á vettvangi dagsins, þá verðum við munaðarlaus og andlega villt. Andleg anorexía verður hlutskipti barnanna okkar. Hér bera kirkja, heimilin og skólarnir mikla ábyrgð, sem við megum ekki bregðast! Prédikun á Nýársdag 2002

Trúleysi ógnar mannlegu samfélagi, viðskiptum og stjórnmálum; ótryggð og ótrú ógnar uppeldi barna okkar, sundrar heimilum og fjölskyldum. Valið stendur milli trúar og trúleysis á vettvangi hversdagsins, sem og viðskipta og stjórnmála. Ég er ekki í vafa um að flestir myndu að athuguðu máli velja trúna. Og viðurkenna að þegar allt kemur til alls sé einfaldlega ekkert vit í því að eignast allan heiminn og fyrirgjöra sálu sinni. Eða hvað? Dómkirkjunni á nýársdag, 1. janúar 2003.

Allt sem segir: „Enginn Guð!“ Allt sem segir: „Allt er jafngilt, allt er afstætt, allt er falt og allt til sölu, Ekkert er heilagt, nema réttur hins sterka, og rétturinn að græða.“ -„Fals!“ segir Kristur, blekking, lífsfjandsamleg, eyðandi, jafnvel þótt merkimiðarnir séu glæsilegir og umbúðirnar traustvekjandi. „Af ávöxtunum skuluð þér þekkja þá“ - og ávextirnir eru þegar best lætur plat, en geta líka verið banvænir. Prédikun á 8. sunnudegi eftir þrenningarhátíð

Auðævaoflætið og tæknioftrúin, allt þetta dót, allar þessar umbúðir, öll þessi afþreying, allt þetta sem vera átti þjónn okkar til frelsis og lífs og gleði er í raun að kæfa okkur, líkama okkar og móður jörð, og það stíar okkur frá hvert öðru, og ógnar okkar ódauðlegu sál. Prédikun við prestsvígslu á 15. sunnudegi eftir þrenningarhátíð

Jesús steig niður í heljardýpi hins guðlausa og djöfullega og velti burt steini vonleysisins og kaldhæðninnar og uppgjafarinnar. Dómkirkjunni í Reykjavík á páskadagsmorgni, 20. apríl 2003.

Og svo það að það er margt að skelfast. Lífið á svo oft í vök að verjast gegn dauðanum. Trúin á svo oft í vök að verjast gegn efa og vantrú. Djáknavígsla, 17. apríl 2005.

Þó að enn sæki þjáningin okkur heim, enn vinni hatrið og dauðinn hervirki sín, enn sé steinum uppgjafar og vonleysis og hjartakulda velt fyrir einum af öðrum, enn séu innsigli vantrúar, hroka og hleypidóma sett fyrir kærleika, trú og von.“ Dómkirkjunni í Reykjavík á páskadegi, 27. mars 2005

Hattersley bendir á að nærfellt allir þeir sem standa að þess háttar hjálparstarfi séu á vegum trúarsafnaða eða kirkjustofnana. Og hann bætir við, „áberandi er að hvergi sjást hjálparteymi vantrúarfélaga, fríhyggjusamtaka, guðleysingjaflokka, - þess háttar fólks sem ekki einasta gerir lítið úr þeim sannindum sem trúarbrögðin standa fyrir, heldur telur þau standa gegn framförum og jafnvel vera undirrót ills Stefnuræða á Kirkjuþingi 2005

Óli Gneisti

Farísei á biskupsstól

25. október 2005# (Kristindómurinn)

Um helgina kom biskupinn með enn eina meinfýsna og rætna athugasemd um trúleysingja. Sem fyrr þá heyrist engin opinber gagnrýni á orð biskupsins. Þægir jámenn sitja kirkjuþingið og dást að ræðunni en fjölmiðlamenn sitja hjá. Kærleiksboðskapurinn nær ekki til trúleysingja enda væri það hvort eð er ekki í anda Jesú.

Á kirkjuþingi lét Karl Sigurbjörnsson þessa athugasemd falla:

Hattersley bendir á að nærfellt allir þeir sem standa að þess háttar hjálparstarfi séu á vegum trúarsafnaða eða kirkjustofnana. Og hann bætir við, „áberandi er að hvergi sjást hjálparteymi vantrúarfélaga, fríhyggjusamtaka, guðleysingjaflokka, - þess háttar fólks sem ekki einasta gerir lítið úr þeim sannindum [sic] sem trúarbrögðin standa fyrir, heldur telur þau standa gegn framförum og jafnvel vera undirrót ills.“
Ávarp biskups við upphaf kirkjuþings

Hér er umræddur Hattersley að tala um eftirleik fellibylsins Katrínu. Málið er bara að hann hefur algerlega rangt fyrir sér. The Secular Humanist Aid and Relief Effort er eitt dæmi um hjálparsamtök trúleysingja. Ég nefni þessi samtök af því að eftir að Katrína gekk yfir þá fékk ég fjölda tölvupósta frá Center for Inquiry þar sem ég var beðinn um að gefa þessum samtökum peninga. Það er reyndar þannig í Bandaríkjunum að meirihluti landsmanna er kristinn og því hverfa svona samtök auðveldlega í fjöldann. Ég tel hins vegar nokkuð víst að flestir trúleysingjar kjósi að starfi innan hjálparsamtaka sem byggja ekki á trúarskoðunum.

Nú er ljóst að biskup hefur rangt fyrir sér. Athugasemd hans er móðgun við ótal trúleysingja sem vinna óeigingjarnt hjálparstarf (án þess að búast við verðlaunum í handanheimum). Hann hefði auðveldlega getað lesið sér aðeins til um málið og komist að hinu sanna. En væntanlega var það ekki hentugt. Biskup ákvað líka að láta flakka smá tilvísun í Vantrú, það er alltaf gaman þegar kirkjunnar menn gera það. Dylgjur eru þeirra helsta vopn, heiðarleg gagnrýni er þeim fjarlæg hugsun.

Hvað vakir fyrir biskupi með að vitna í þessa arfavitlausu grein Hattersley? Jú, hann er að monta sig yfir því hve kristnir menn séu góðir en trúlausir vondir. Hann hefur skipað sér kyrfilega í hlutverk faríseans sem gleðst yfir því hve Guð hefur gert hann góðan. Það er aumt hlutskipti aums manns.

Óli Gneisti

Trúleysis-, trúað eða trúlaust hjálparstarf?

27. október 2005# (Siðferði og trú)

Í framhaldi af gagnrýni minni á ræðu Karls biskups ætla ég að fjalla aðeins almennt um hjálparstarf. Í grein minni benti ég á að það eru til hjálparsamtök trúleysingja. Það er hins vegar þannig að ég er ekkert sérstaklega hlynntur svona samtökum. Ég sé ekki nokkra gilda ástæðu fyrir því að trúleysingjar ættu að starfa í einhverjum sér trúleysishjálparsamtökum.

Það eru til ótal hjálparsamtök sem byggja á því sem við getum kallað „trúlaust“ hjálparstarf, semsagt starf sem byggir ekki á trúarskoðunum af nokkru tagi. Rauði Krossinn er besta dæmið um slík samtök. Hjálparsamtök sem byggja á trúarskoðunum fara leið útilokunnar og ég tel það ekki til eftirbreytni.

En hvers vegna kjósa sumir að vinna í samtökum sem byggja á trúarskoðunum? Ég tel að sumir trúleysingjar sem stofnað hafa sérstök samtök séu að reyna að sýna í verki að trúleysingjar séu líka góðir, þeir eru að reyna að berjast gegn rætnum árásum trúaðra manna eins og Karls biskups. Það er léleg ástæða. Hjálparstarf á ekki að vera til þess að byggja upp jákvæða ímynd af einhverjum hóp. Allar líkur eru á að hægt væri að vinna starfið allavega jafnvel, ef ekki betur, innan samtaka sem til eru fyrir. Síðan er ljóst að ef trúleysingjasamtök fara að blanda hjálparstarfi við það að breiða út trúarskoðanir sínar þá er það einfaldlega siðlaust.

Eins og Karl biskup bendir á þá eru trúarleg hjálparsamtök áberandi. Hann virðist telja það merki um að trúaðir menn séu betri manneskjur en trúlausir. Ég held að það sé rangt hjá honum. Það virðist nefnilega vera að flest kristileg hjálparsamtök, til dæmis Hjálparstarf kirkjunnar, blandi óheft saman hjálparstarfi og kristniboði. Ég tel að slíkt starf sé á mjög hæpnum siðferðislegum forsendum.

Hjálparstarf ætti að vera í samvinnu allra sem geta hjálpað. Ef trúleysingjar færu í meiri mæli að stofna sérstök trúleysishjálparsamtök þá yrði það til þess að þeir gætu ekki unnið með trúuðu fólki í þessu nauðsynlega starfi. Það er óþarft og óæskilegt að reisa múra í kringum hjálparstarf. Fjöldi trúleysingja og trúaðra nær að vinna saman í hjálparstarfi án þess að blanda trúmálum þar inn. Það er til fyrirmyndar.

Birgir Baldursson

„Vondu“ kallarnir 2: Góðu kallarnir

28. október 2005# (Kristindómurinn)

Biskup Íslands þakkar trúnni (væntanlega kristinni) það að fólk inni af hendi hjálparstörf, ellegar gefi fé til slíkra starfa. Það er semsagt, að mati hans, kristninni að þakka að þetta fólk er svona gott.

Og svei mér þá ef þetta getur ekki bara verið satt hjá honum. Ég er í það minnsta alveg á svipuðu máli þegar ég segi að illar gjörðir manna megi rekja til trúarhugmynda þeirra, hvort sem þær eru kristnar eða ekki. Ég lít ekki svo á að fólk sé í eðli sínu annað hvort „gott“ eða „illt“, heldur er það aðeins á valdi hugmynda sem knýja fram verknaðinn.

En bíðum nú við. Þegar ég held þessu fram, t.d í greininni um vondu kallana, eru kristnir menn ólatir við að gera strangar athugasemdir við þessa afgreiðslu. Þeir segja það ómögulega geta verið kristninni að kenna ef einhver fremur illvirki í nafni hennar, þarna hafi bara illir menn verið að misnota sér trúna. Ef þeir hafa rétt fyrir sér en ég rangt, hlýt ég að mega á móti beita Karl Sigurbjörnsson sömu afgreiðslu þegar hann þakkar trúnni góðu verkin og segja:

Góðu verkin stafa ekki af trúnni frekar en þau illu. Þetta eru aðeins góðir kallar sem (mis)nota sér trúarbrögðin til að fremja góðvirki.

En það getur auðvitað ekki verið, er það nokkuð. Allt það góða verður að þakka trúnni og allt það illa vantrúnni, ef ég þekki þá rétt þessa kristnu hugsanaþræla.

Hvort skal það vera, kæru vinir, góð og ill verk vegna trúar eða burtséð frá trú?

Guðmundur Guðmundsson

Þjóðfélagsstuldur kirkjunnar

29. október 2005# (Kristindómurinn)

Eitt af því sem Þjóðkirkjuprestar þakka jafnan sér, gengnum starfsbræðrum sínum og Guðs kristni hér í landi, er þjóðfélagsgerð og almenn velmegun. Þannig breiða þeir út þá skoðun að bein tengsl séu milli trúarinnar og almennra borgaralegra réttinda og halda því mjög á lofti að hvergi sé betra að búa en þar sem Kristur hefur undirtökin. Raunveruleikinn er hins vegar allt annar þegar staðhæfingar eins og þessar eru skoðaðar ofan í kjölinn.

Þetta er viðfangsefni nýlegrar greinar í tímaritinu Journal of Religion & Society (G.S. Paul (2005), 7:1-17). Það er óþarfi að endursegja efni greinarinnar, en til fróðleiks lesendum fer hér lausleg þýðing á útdrættinum:

Víðfeðmar kannanir sýna að guðhræðsla er mjög á undanhaldi gagnvart veraldlegum þankagangi í þróuðum lýðveldisríkjum. Almenn viðurkenning þróunar hefur neikvæða fylgni við guðhræðslu og eru Bandaríki N. Ameríku eina velmegunarþjóðin þar sem meirihlutinn trúir á skapara og þróun er litin hornauga. Til er kappnóg af gögnum hvað varðar þjóðfélagsmein og heilsufar fyrsta heims ríkja. Samanburður milli þjóða, þar sem guðhræðsla er athuguð í tengslum við þjóðfélagsaðstæður mynda grundvöll stórrar faraldursfræðilegrar rannsóknar, sem nota má til að athuga hvort áhrif trúar á og dýrkun skapara er nauðsynleg til að tryggja þjóðfélagsleg gæði. Gögnin sýna að á h.u.b. öllum sviðum taka veraldleg þjóðfélög hinum guðhræddu fram hvað varðar þjóðfélagsleg gæði, á meðan hin trúuðu og andþróunarlegu BNA standa sig illa.

Við þetta er því að bæta að þessi könnun og fjöldi annarra hrekur algerlega þá vinsælu staðhæfingu kirkjunnar manna að við eigum velmegun okkar að þakka trú og trúariðkun þegnanna. Sú velmegun sem við njótum er þrátt fyrir sterka stöðu kirkjunnar, ekki vegna hennar.

Ritstjórn

Frelsarinn og Jón Valur: Áskorun

30. október 2005# (Kristindómurinn)

Í nafni opinskárrar umræðu um mikilvæg málefni býður Vantrú lesendum tækifæri til andsvara við greinum og pistlum hér á síðunni. Til þess er leikurinn gerður, að skoðanaskipti og rökræða geti verið sem mest. Jón Valur Jensson, kaþólskur guðfræðingur með meiru, hefur verið flestum mönnum ötulli að þreyta orðasennur við okkur hér á Vantrú, eða, réttara sagt, við flesta okkar hér á Vantrú. Svo er nefnilega mál með vexti að einn okkar hefur farið á mis við skeyti Jóns Vals, sá okkar sem gengur undir dulnefninu Frelsarinn.

Lesendur hafa séð greinar Frelsarans, þar sem skotið er þungum skotum á kristna kirkju, og þá sögulegu brauðfætur sem hún stendur á. Kirkjan stendur þráfaldlega afhjúpuð. Athyglisvert er að af kirkjunnar mönnum hefur ennþá enginn orðið til þess að taka upp hanskann fyrir þessa stofnun, sem á að vera þeim hjartfólgin. Hverju sætir? Er sannleikurinn svona sár? Vita kirkjunnar menn innst inni að við höfum á réttu að standa og vilja ekki hætta sér út í hríð sem þeir vita að þeir munu tapa? Í sjálfu sér er það skiljanlegt, enda eru kirkjunnar menn mannlegir eins og aðrir menn, og hverjum þykir gaman að vera skotinn í kaf í rökræðu?

Jón Valur hefur, sem fyrr segir, verið flestum kristnum mönnum ötulli að andmæla skrifum okkar Vantrúarmanna. Þótt ágreiningur okkar sé djúpur og margslunginn, þá er umræðan engu að síður af hinu góða. En hvers á félagi okkar, Frelsarinn, að gjalda? Jón Valur skrifaði nýlega að hann svari „ekki þessum nýju greinum hins nafnlausa manns, sem ranglega kallar sig „Frelsarann“.“ Á fólk að trúa því að það sé dulnefnið sem stendur í Jóni, eða á pínleg þögn hans sér ef til vill raunverulegar ástæður? Getur verið að hann sé undir sömu sökina seldur og aðrir krossmenn, að eiga ekki til svör í skjóðu sinni? Er skjöldur krossfarans klofinn?

Þarna stendur sjálfsagt hnífurinn í kúnni. Jón Valur hefur sett á sig snúð og sagt að skrifum nafnleysingja svari hann ekki. Þetta hljómar eins og billegur fyrirsláttur, já, undanbrögð, til að komast hjá erfiðum spurningum. Jón kann að líta á afstöðu sína sem eindregið prinsipp, en þegar öllu er á botninn hvolft er hún bara pínleg fyrir hann sjálfan.

Það verður að viðurkennast, að það er óþægilegt að deila við menn sem ganga undir dulnefnum, en dulnefni Frelsarans á sér gildar skýringar sem ekki verður farið nánar út í hér. Það verður hins vegar ekki séð að þetta dulnefni sé gild ástæða til að líta framhjá rökföstum og þungskeyttum greinum, til að guggna frammi fyrir alvarlegri áskorun. Um leið og Frelsarinn hefur verið fundvís á snögga bletti kirkjunnar má ganga út frá því að rökræðuberserknum Jóni Vali Jenssyni yrði ekki skotaskuld úr að finna snögga bletti á Frelsaranum á móti, eða hvað? Annað eins má skilja af digurbarkalegu tali Jóns, á stundum, sem hann á væntanlega innistæðu fyrir. (Ef í harðbakka slær má alltaf grípa til gamalla og góðra útúrsnúninga að hætti kirkjunnar manna.)

Hér með er skorað á Jón Val Jensson að taka upp hólmgönguhanska Frelsarans af drengskap. Fyrir liggja nokkrar greinar um kirkjuna og syndaregistur hennar, sem verjandinn hlýtur að tjá sig um, ef honum þykir heiður kirkjunnar á annað borð þess virði að verja hann. Þar má nefna greinaflokkinn „Heilagan hrylling“ (fleiri greinar úr honum munu birtast á næstunni, enda af nógu að taka), og svo greinin „Hann er ekki hér, hann er þjóðsaga“. Hér með er skorað á Jón Val Jensson að sleppa fyrirslætti og tjá sig efnislega um það sem kemur fram í þessum greinum. Við verðum undrandi ef hann skortir drengskap til þess.

Ritstjórn

Tölfræðilegur blekkingaleikur

31. október 2005# (Kristindómurinn)

Í síðustu viku kynnti Þjóðkirkjan niðurstöður Gallupkönnunar.* Prestar Þjóðkirkjunnar voru fengnir til að ræða könnunina í fjölmiðlum og var útkoman öll á sama veg, þetta var stórsigur fyrir kirkjuna.

Það er því óhætt að segja að við Vantrúarseggir höfum verið spenntir að sjá þessa könnun. Og nú blasir það við að niðurstöðurnar eru allt aðrar en fjölmiðlar hafa kynnt þjóðinni, þetta er eins og kafli úr kennslubók um það hvernig má nota tölfræðilegar niðurstöður á blekkjandi hátt. Gott dæmi er þegar svör við spurningum um bænaástundum eru kynnt með því að tala um meðaltal. Það er fullkomlega gagnslaus mælikvarði á þann gjörning, annað hvort biður fólk eða ekki.

Meðal þess sem okkur þykir athugavert er:

Ekki spurt um það hvort að fólk trúi að Jesú hafi verið Guð á jörð.

Ekki spurt hvort að fólk trúi á líf eftir dauða.

Spurningum er breytt frá síðustu könnun til þess að útiloka trúleysingja.

Trúleysi ekki valmöguleiki.

Ekki gerður greinarmunur á trúarbrögðum eða kirkjudeildum.

Fullt af fólki er í raun einkatrúar en könnunin er sett þannig upp að engin leið er til að aðgreina það frá þeim sem eru í raun kristnir.

Í könnuninni er meðal annars spurt um trúarafstöðu fólks. Svörin skiptast á þennan hátt.

Ég játa kristna trú (76,3%)

Ég trúi á minn persónulega hátt (22.4%)

Ég játa aðra trú en kristna (0.2%)

Engin af ofantöldum fullyrðingum á við trúarafstöðu mína (1.2%)

Í eldri könnun voru svörin eftirfarandi:

Ég er ekki trúaður/trúuð vegna þess að ég álít að trúarbrögðin séu blekking: 2,1%

Ég er ekki trúaður/trúuð og hef ekki áhuga á trúmálum: 3,4%

Ég get ekkert sagt um það hvort ég er trúaður/trúuð eða ekki: 9,0%

Ég er trúaður/trúuð á minn eigin persónulega hátt: 42.0%

Ég er trúaður/trúuð og játa kristna trú: 31,9%

Mér finnst ekki nein af þessum lýsingum eiga við mig: 2,8%

4+5: 5,2%

Svara ekki 2,6%

Athyglisvert er að bera saman hve margir játa kristna trú í nýju og gömlu könnuninni, munurinn er gríðarlegur. Í nýju könnuninni segjast 3/4 svarenda játa kristna trú en einungis þriðjungur svarar á þann hátt í eldri könnuninni. Ekkert í umhverfi okkar bendir til að þessi umbylting í trúarvitund þjóðarinnar hafi átt sér stað. Muninn má skýra með breytingu sem gerð var á valmöguleikum og þar blasir við að svarmöguleikum var fækkað til að knýja þessa niðurstöðu fram.

Þjóðkirkjan nær nýjum hæðum í blekkingum með kynningu sinni á þessari könnun. Það er klárt að markmið prelátanna er að plata þjóðina og kom þeirra bábilju inn í huga almennings að við séum kristin þjóð. Það er alltaf jafn sorglegt að fylgjast með því hve ginnkeyptir fjölmiðlar eru fyrir svona áróðri. Það hefði ekki kostað mikla vinnu að fletta ofan af þessum blekkingarleik. Við búum því miður í þjóðfélagi kranablaðamennsku og því streymir kjaftæðið yfir okkur. Mál er að linni.

*Könnunin var stykt af Kristnihátíðarsjóði

Óli Gneisti

Nánari upplýsingar veitir...

1. nóvember 2005# (Siðferði og trú)

Þegar niðurstöður könnunarinnar Trúarlíf Íslendinga var kynnt um daginn þá fylgdi kynningarefninu klausan:

Nánari upplýsingar veitir Ásdís G. Ragnarsdóttir

Þar sem ég var mjög forvitinn um niðurstöðurnar þá ákvað ég að hafa samband við Ásdísi (sem er starfsmaður Gallup) og þau samskipti voru í meira lagi undarleg. Hér að neðan eru tölvuskeytin sem fóru okkar á milli.

Subject: Trúarlíf Íslendinga

Sæl Ásdís,

Ég var að skoða kynninguna á niðurstöðum á könnuninni Trúarlíf Íslendinga og satt best að segja vakna ótal spurningar við það að skoða þetta. Það er til dæmis undarlegt hve hlutfall þeirra sem vilja aðskilnað ríkis og kirkju er mikið lægra en komið hefur fram í Þjóðpúlsi Gallup síðustu árin. Væri hægt að fá að sjá niðurstöðurnar í heild sinni eða allavega könnunina (til að sjá röð spurningana og slíkt).

með kveðju,
Óli Gneisti

Ásdís svaraði fjórum mínútum seinna (og sendi afrit af svarinu til Öddu Steinu á Biskupsstofu)

Sæll Óli Gneisti. Könnunin verður sett á heimasíðu Biskupsstofu og trúlega einnig Guðfræðideild HÍ. Kær kveðja, Ásdís

Ég ákvað að ítreka hina fyrirspurn mína:

Takk fyrir svarið, en hvers vegna stendur á því að skoðanir fólks á niðurstöðum þessarar könnunar á því hve margir vilja aðskilnað ríkis og kirkju er allt öðruvísi en í Þjóðarpúls Gallup?

með kveðju,
Óli Gneisti

Þessu tölvuskeyti svaraði Ásdís ekki.

Eftir að hluti könnunarinnar var birt á heimasíðu þjóðkirkjunnar þá ákvað ég að hafa aftur samband við Ásdísi:

Sæl Ásdís, nú hefur könnunin verið birt á netinu en það vantar rúmlega þriðjung spurningana. Hvernig stendur á því? Hvaða spurningar vantar?

með kveðju,
Óli

Ásdís svaraði (og sendi afrit til bæði Öddu Steinu og Péturs Péturssonar guðfræðiprófessors):

Sæll Óli Gneisti.
Við gefum ekki upplýsingar um kannanir sem við vinnum fyrir viðskiptavini okkar.
Kær kveðja,
Ásdís

Þetta þótti mér undarlegt svar miðað við það að hún skyldi vera nefnd sem tengiliður í þessu máli:

En það stóð aftast í kynningarefninu að það ætti að hafa samband við þig ef maður vildi frekari upplýsingar? Hvaða upplýsingar máttu veita? Voru spurningarnar sem vantar þarna inn í ekki hluti af sömu könnun?

Ásdís svaraði þessu bara yfirhöfuð ekki en ég get eiginlega svarað seinustu spurningunni sjálfur, það er alveg ljóst að spurningarnar sem vantaði eru úr sömu könnun.

Ég ákvað að senda enn eina fyrirspurn og þá bara um ábyrgð hennar og Gallup á framsetningu könnunarinnar:

Sæl Ásdís,

Leiðinlegt að þú hafir ekki séð þér fært að svara spurningum mínum þannig að ég spyr núna einungis um aðkoma Gallup. Hvað finnst Gallup um það að framsetningin á niðurstöðum könnunarinnar hefur ollið því að flestir fjölmiðlar hafa mistúlkað niðurstöður hennar? Er það ekki hlutverk Gallup að leiðrétta það þegar fjölmiðlar fara með rangt mál eins og í þessum tilfellum:

„ÍSLENDINGAR fara að meðaltali þrisvar sinnum í viku með bænina Faðir vor og 37,3% biðja reglulega bænir með börnum sínum. 76,3% segjast játa kristna trú en 22,4% trúa á sinn persónulega hátt.“ - Morgunblaðið. Hér er verið að rugla saman því hvernig trúað fólk skiptist í hópa við það hvernig Íslendingar í heild sinni skiptast. Það eru alls ekki 76,3% sem segjast játa kristna trú.

Sama mál er með Blaðið: „Rúmlega 76% aðspurðra sögðust játa kristinni trú og 22% sögðust trúa með persónulegum hætti.“

Nú var framsetningin á þessari niðurstöðu augljóslega mjög villandi (ég skyldi þetta allavega ekki fyrren ég skoðaði könnunina í heild sinni) og þar hlýtur þú að bera einhverja ábyrgð, er það ekki þitt hlutverk að senda leiðréttingar til fjölmiðla? Hvaða siðareglum farið þið eftir í svona málum? Verður Gallup ekki að koma í veg fyrir að niðurstöður frá ykkur séu mistúlkaðar svona?

með von um skjót svör,
Óli Gneisti

Ég bíð spenntur að sjá hvort að ég fái nokkrar nánari upplýsingar frá Ásdísi um þetta mál.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Pétur Pétursson prófessor í guðfræði fer vísvitandi með rangt mál

7. nóvember 2005# (Siðferði og trú)

Á sunnudögum er þátturinn Lóðrétt eða lárétt á dagskrá Rásar 1. Ævar Kjartansson fær til sín ýmsa trúmenn og spjallar við þá um trúmál. Í gær kom kirkjuþingsmaðurinn Pétur Pétursson, prófessor við guðfræðideild Háskóla Íslands, í þáttinn (hlusta). Tilefnið var nýbirt trúarlífskönnun kirkjunnar sem Pétur vann við¹. Pétur fór ítrekað vísvitandi með rangt mál í þættinum.

Pétur er að fjalla um könnun sem hann sjálfur hefur unnið að í langan tíma og fer aftur og aftur með rangt mál. Ég veit ekki hvað annað gæti útskýrt þetta en óheiðarleiki af hálfu Péturs.

Pétur: „....samt sem áður þá eru langflestir [Íslendinga] sem segjast trúa á guð, telja sig kristna...“ -hlusta

Samkvæmt könnuninni sem hann er nýbúinn að vinna í voru þeir sem játuðu kristna trú 51% af þeim sem tóku þátt í könnuninni.². Er 51% „langflestir“? Nei. Þetta eru ósannindi.

Pétur: „Íslendingar taka mjög vel undir það að þeir séu kristnir, það er kannski svona þrír af hverjum fjórum sem segja „Það er sjálfsagt mál, auðvitað er ég það“ -hlusta

Þarna segir Pétur að um það bil 75% Íslendinga játi kristna trú. Í nýju könnuninni sem hann vann sjálfur í voru það 51%. Aftur ósannindi.

Pétur: „Ég held að það séu ekki nema 10% sem trúa því að djöfullinn sé til en 85% að guð almáttugur sé til.“-hlusta

Hann segir að 85% trúi á guð almáttugan, þrátt fyrir að í könnuninni hafi 26,2% sagt að guð væri hugarfóstur mannanna og 19,7% sögðu að engin vissa væri fyrir tilvist guðs (þessir hópar skarast eitthvað)³. Ég veit ekki hvaðan hann fékk þessi 85%. Ósannindi

Ævar: „...Íslendingar fyrirvaralaust segja að þeir séu krisntir“ Pétur: „Já, langflestir“-hlusta

Aftur segir hann að langflestir Íslendingar segist vera kristnir, í þetta skipti fyrirvaralaust. Enn ein ósannindin.

Búast má við að Siðanefnd Háskóla Íslands verði látin vita af málflutningi Péturs enda virðist framganga Péturs vera skýrt brot á siðareglum Háskóla Íslands.

¹ Forsætisráðuneytið, „31. Trúarlíf Íslendinga, Pétur Pétursson (verkefnisstjóri Steinunn A. Björnsdóttir), 800 þús. kr.“

² Trúarlíf Íslendinga: Viðhorfsrannsókn Febrúar-Mars 2004, bls. 26 og 28

³ Trúarlíf Íslendinga: Viðhorfsrannsókn Febrúar-Mars 2004, bls. 30

Birgir Baldursson

Skynsemishatur guðfræðiprófessorsins

13. nóvember 2005# (Hugvekja)

Þátturinn Lóðrétt og lárétt fyrir viku er allur hinn athyglisverðasti. Þar ræðir Ævar Kjartansson við Pétur Pétursson guðfræðiprófessor um niðurstöður úr könnun á trúarlífi Íslendinga. Við höfum gert þeirri umræðu nokkur skil síðustu vikuna en það er fleira þarna sem vekur furðu.

Pétur er hallur undir póstmódernisma, enda hentar það heimspekilega öngstræti kristninni ágætlega. Gefum honum orðið:

Pétur: Trúin og trúarbrögðin virðast hafa verið á hröðu undanhaldi alltaf undan vísindalegri þekkingu en nú er svokölluð vísindatrú og að vísindin munu svara öllum spurningum, hún er ekki lengur eins trúverðug eða áberandi í dag. [...] Og þegar við berum saman þessar ólíku kannanir á þessum tveimur áratugum, að þá [sýna þær] það að gagnrýni á kristindóminn og gildi kristindómsins, kristna trú, að hún hefur unnið sitt verk nú þegar, hún kemst ekki lengra.

Og það sem er fyrir kirkjuna og kristið fólk, það er bara upp á við héðan í frá, því að svokallaður póstmódernismi, með alla sína afstæðishyggju, efahyggjuna um hin stöðugu, objektívu ... þær viðmiðanir sem að vísindatrúin byggir á, hún er meira og minna fallin. Og það er meira að segja talað um að að þessi vísindatrú sé helgisögn, sé mýta. Að við höfum lifað í tæp tvö hundruð ár í þessari vísindamýtu og nú sé bara komið að öðrum mýtum ...

Ævar: Að við séum komin handan við hana í raun?

Pétur: Já, og ef við lítum á kristindóminn sem mýtu, með sínar dæmisögur og sínar helgisögur og sínar persónur, þá er þetta gífurlega sterk goðsögn sem að hefur sko ... Og gildi táknanna þarna er ekki eins og hvert annað tákn og merki heldur heldur svo samofið grundvallarforsendum mannlífsins að ég helda bara að við séum að sjá núna nýjar forsendur fyrir kirkjustarfi og boðun kristinnar trúar. [Hlusta]

Hvað er hægt að kalla svona tal? Guðfræðiprófessorinn drullar þarna yfir vísindin og allt það vísindastarf sem iðkað hefur verið síðustu aldir. Hann gerir þarna lítið úr öllu því starfi sem stundað er í öðrum deildum þess háskóla sem hann sjálfur starfar við til að geta upphafið eigin fræðigrein, gervivísindi sem byggir á hindurvitnum og fyrirframgefnum forsendum.

Hvernig má það vera að prófessorinn sjái ekki hvað vísindastarfið í heiminum hefur haft í för með sér fyrir mannkyn allt? Öll sú þekking sem við höfum öðlast á náttúrunni fyrir þessa ástundun, öll hagnýting auðlinda sem átt hefur sér stað í kjölfarið, öll sú tækni sem gerir okkur lífið auðveldara ... Pétur afgreiðir þetta sem mýtu og setur á sama bekk og ranghugmyndaruglið sem hann sjálfur kennir í prestaskóla Þjóðkirkjunnar, sem vill svo til að er innan vébanda háskólans.

Ýmist kalla þeir sem að þessari háskóladeild standa guðfræðina vísindagrein, eða vísindin mýtu eins og ekkert sé sjálfsagðara. Hvorugt er þó rétt. Guðfræðin er einfaldlega ekki stunduð á vísindalegum forsendum, en heldur á lofti fullyrðingum sem byggja á fávisku manna en ekki vitneskju þeirra. það er eðlismunur á guðfræðinni og alvöru vísindum. Og traust manna á vísindum getur á engan hátt flokkast undir trú. Það er argasti útúrsnúningur að halda slíku fram.

Póstmódernisminn gengur út á að efast um svokallaðar stórsagnir sögunnar, stóru grundvallarkenningarnar, hvort sem þær eru vel undirbyggðar sönnunum eða ekki. Slík hegðun er í hæsta máta kjánaleg og engu skárri en einstrengingsleg efahyggja og þvermóðska sköpunarsinna. Og það er alger misskilningur hjá Pétri að slíkar glórulausar efasemdir um vel undirbyggðar kenningar hleypi trúarbrögðunum aftur á skeið sem einhverju til að byggja á. Þau eru ekki einu sinni byggð á rökum eða sönnunum og hann ætti því sem póstmódernisti að byrja á að efast um það sem hans eigin fræðigrein stendur fyrir.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Vatnaveröld kirkjunnar

2. nóvember 2005# (Kristindómurinn)

Síðasta laugardag var haldin ráðstefna um vatn og réttindi tengd aðgengi að hreinu og óspilltu vatni. Þjóðkirkjan tók þátt og æðsti klerkur þjóðkirkjunnar, Karl Sigurbjörnsson, flutti opnunarávarpið. En hvað hefur kirkjan fram að bjóða í vatnsumræðunni? Presturinn Kristín Þórunn Tómasdóttir reynir að svara þessu í pistli sínum Í upphafi var vatnið.

Í stuttu máli virðist aðalframlag kirkjunnar vera óþarfa myndmál úr biblíunni eða með orðum Kristínar „áþreifanleg vatnsmál [eru tjáð] með hugtökum guðfræðinnar og orðfæri trúarinnar.“ Spurning hvort að skáld, íslenskufræðingar og málfræðingar ættu að taka þátt í umræðunni og benda á margskonar notkun vatns í myndmáli. Álíka gáfulegt!

Þegar kemur að siðfræðilegum umræðum þá er öll vísun í yfirnáttúru gagnslaus og eyðileggur ef eitthvað er fyrir skynsamlegri umræðu. Kirkjan á ekkert erindi í umræðu um siðfræði, að minnsta kosti ekki ef hún ætlar að vísa til yfirnáttúru, kennivalds trúarleiðtoga eða trúarrita.

Kirkjan virðist vera búin að sætta sig við þetta að einhverju leyti og það eina sem hún virðist bjóða í umræðuna er innihaldslaust orðagljáfur eins og „Guð er uppspretta hins lifandi vatns og hinn trúaði þráir samvistina með Guði [sic] eins og hindin þráir vatnslindir“. Þetta blaður mun vonandi ekki vera glufan sem kirkjan notar til þess að troða trúarórum sínum inn í mikilvæga umræðu sem snertir okkur öll.

Kristín virðist samt falla í þá gildru að láta trúnna sína hafa áhrif á siðferðisskoðanir sínar, eins og sést í lokaorðum hennar:

Vatnið sem Guðs [sic] gjöf kallar sömuleiðis á ábyrgð manneskjunnar að umgangast það með virðingu og skynsemi. Mannréttindi og vatnsvernd eru þess vegna forgangsatriði í því umhverfi sem við viljum skapa í kringum vatn, á Íslandi og heiminum öllum.

Flestum finnst þessi niðurstaða líklega ekki galin. Fyrir utan það að þetta eru bara heppilegar túlkanir guðfræðinga á kennisetningum ¹, þá er niðurstaðan ekki ámælisverð, heldur aðferðin. Hún gefur sér þá forsendu að vatnið sé guðs gjöf, það er vísun í yfirnáttúru sem er byggð á trú, andstæðu skynseminnar. Gallinn við þessa aðferðafræði er að með því að samþykkja trú þá getum við leikið okkur að því að komast að hvaða niðurstöðum sem er, því þegar trú er notuð þá er allt leyfilegt. Gott dæmi í þessari umræðu eru rök sumra trúmanna gegn náttúruvernd. Samkvæmt þeim mun heimurinn enda innan skamms tíma og þess vegna er tilgangslaust að vernda náttúruna, auk þess sem það getur jafnvel unnið gegn áætlun guðs um að enda heiminn. Heimskulegt ekki satt? En alveg jafn heimskulegt og að segja að vatnið sé „Guðs [sic] gjöf“. Við getum ekki leyft önnur rökin án þess að leyfa hin í leiðinni. Þannig að besta lausnin er auðvitað sú að ræða þessi mál án þess að láta órökstuddar trúarkreddur eyðileggja umræðuna.

Langflestir Íslendingar eru líklega sammála því að trúin hefur verið skaðleg á sviði vísindanna og hefur því ekkert að gera á vísindaráðstefnum. Vonandi munu fleiri átta sig á því að hún er alveg jafn skaðlega á sviði siðfræðinnar og hefur ekkert að gera á siðfræðiráðstefnum.

¹Aðalfag guðfræðinga virðist vera að túlka óþægilegar kennisetningar á þægilegri hátt auk þess að túlka gamlar kennisetningar þannig að þær samræmist ríkjandi skoðunum samtímans.

Frelsarinn

Kynslóð í hlekkjum hugarfarsins: Ríkiskirkjuvírusinn

3. nóvember 2005# (Kristindómurinn)

Það var ekki fyrr en 1874 að Íslendingum leyfðist að hafa aðra trú en þá evangelísku ríkistrú sem konungurinn í Danmörku taldi þeim fyrir bestu. Eitt af öflugustu stjórntækjum konungs var hjörð presta sem njósnuðu um landsmenn ásamt því að halda utan um ævi hvers einstaklings frá vöggu til grafar. Þannig var þjóðkirkjufyrirkomulag gestapó og áróðursráðuneyti konungs sem hélt utan um samfélagið og tryggði honum fullkomin völd. Það skal engan undra að afar okkar og ömmur eða uppalendur þeirra sem næst stóðu þessum tíma skuli vera bæði guðhrædd og beygð. Þessi kynslóð var einfaldlega forrituð með ríkiskirkjuvírusnum frá barnæsku til grafar.

Þau sem nutu uppeldis þessarar kynslóðar eru nú við stjórnvölinn. Fjölmargir af þessari kynslóð standa í fæturna og vilja aðskilnað ríkis og kirkju. Hins vegar hafa margir borið alvarlegan skaða af kirkjuáróðrinum. Þessi kynslóð stundaði sunnudagaskólann af kappi enda lítið um aðra afþreyingu á þeim tíma. Prestar höfðu þannig opin veiðileyfi á þessa kynslóð frá barnæsku og í skólanum með þeim afleiðingum að hún er illa sýkt af ríkiskirkjuvírusnum. Til að bæta gráu ofan á svart fékk þessi kynslóð að kynnast guðhræðslu og undirgefni uppalenda sinna. Þessi hræðsla og undirgefni heitir í daglegu tali „barnatrú“. Jafnvel meintir efahyggjumenn þessarar kynslóðar voru beygðir og hræddir við ríkiskirkjuna. Nokkra hefur maður séð enda ævina í kirkjulegri jarðaför vegna þess að aðstandendur þeirra kunnu ekkert á annað en ríkisjarðaför með sóknarpresti. Þannig hefur þetta fyrirkomulag kæft alla samfélagsgerðina.

Ekki er langt síðan (mars, 2005) að ungliðahreyfingar allra stjórnmálaflokkana sammæltust um aðskilnað ríkis og kirkju. En útreið ungs fólks í stjórnmálaflokkum sem borið hafa fram tillögu þessa efnis er ekki stjórnmálaflokkunum til sóma. Ungt fólk hefur mátt þola mikla mótspyrnu og jafnvel dólgsleg vinnubrögð á landsfundum af ákveðnum eldri ríkiskirkjuvinum. Þeir hafa jafnvel gengið svo langt að láta tillögur hverfa eða gert allt í sínu valdi til koma þeim burt af fundi. Því miður er her presta með fjölda fylgisveina í flestum flokkum og stunda þeir mikið hræðslutrúboð þegar að þessi mál ber á góma.

Frjálslyndiflokkurinn er eini stjórnmálaflokkurinn sem hefur samþykkt aðskilnað ríkis og kirkju. Fyrir stuttu munaði minnstu að VG samþykkti aðskilnað ríkis og kirkju á sínum landsfundi. Ungt fólk í Samfylkingu og Sjálfstæðisflokki hefur borið fram slíka tillögu við lítinn fögnuð varðhunda ríkiskirkjunnar. Ástandið er alls ekki gott en við getum samt horft bjartsýn á framtíðina. Landsmenn eru tilbúnir samkvæmt skoðanakönnunum og það er engin ástæða til að tefja málið lengur. Samt vil ég vara alla við vel skipulögðum áróðri ríkiskirkjunnar um mikilvægi sitt og söguna, jafnvel er hótað mafíulegum fjárkúgunum svo að einstaka guðfræðingar geti gætt sér á kirkjujörðum í eigu almennings. Staðreyndin er sú að öll félagsleg verkefni sem hún hefur troðið sér inní undanfarin ár má mjög auðveldlega leysa án ríkiskirkju. Fjöldi starfsmanna hennar getur fengið vinnu við að þjóna fólki á félagssviðinu án trúarbragða.

Ég skora einfaldlega á allt alvöru kristið fólk að segja sig úr ríkiskirkjunni og ganga í fríkirkjur eða óháða söfnuði, og hina, sem hafa gleymt að segja sig úr ríkiskirkjunni, skora ég á að gera það hið snarasta. Gamalt óréttlæti verður að binda endi á. Saga ríkiskirkjunnar á heima í sögubókum en ekki í framtíðinni. Mjög eðlilegt er að börn fái kennslu um þá hryllingssögu. Ekki lygasögu, heldur allan sannleikann, allt frá ofbeldinu á Þingvöllum fyrir 1000 árum, til fjöldamorða á saklausu fólki. Hvernig hætt var að bera börn út að heiðnum sið og hvernig kirkjan skipti um fórnarlömb með því að snúa sér að einstæðum mæðrum. Þær voru bornar út í staðin og þeim var drekkt. Það er kominn tími til að loka þessu batteríi og lækna þjóðina af ríkiskirkjuvírusnum.

Kári Svan Rafnsson

Máttleysi Bænarinnar

4. nóvember 2005# (Rökin gegn guði)

Bæn er afkáraleg hegðunarvilla sem kirkjunnar menn eru í sífellu að boða. Bæn er vita gagnslaus og ekkert annað en hugljúf blekking eða hugsunarlaus ávani. Lygar til þess að framkalla gervisælu. Bæn fyrir mér er ekkert annað en stuna í píndu dýri. Kjökur gagnvart skilningsleysi á heiminum. Örvæntingarfull höltrun og seiling í ósýnilegar hækjur sem hjálpa ekki neitt. Óskin um að bænir virki er nóg til að fólk komi með lélegar afsakanir um hvernig þær virki. Til þess að plata sjálft sig og horfa fram hjá því hve hegðunin sé feiknalega fáránleg og vitstola.

Þessi gerfilausn sem kirkjan fær alla til að stunda er tákn fyrir það hversu gagnlaus hún er yfirleitt. Haldandi því fram að lausnir svífi ósýnilegar í gegnum loftin, frá ósýnilegum uppruna, frá ósýnilegum stað. Og að þær lausnir verði manni veittar ef maður lokar augunum vel og vandlega og beinir óskum sínum að einhverju ímynduðu yfirvaldi sem ekkert heyrir, út í buskann þar sem enginn heyrir, út í tómið þar sem enginn er. Þar að auki á maður ekkert að láta veruleikann trufla sig, maður á að halda áfram sama hvað. Sama hvað það er augljóslega gapandi að ekkert gerist. Bæn er blindandi ávani.

En þá gæti einhver sagt; En hjálpar þetta samt ekki einhverjum ? Jú, eflaust gæti einhverjum fundist það þægileg hugarfróun að stunda bænir. En þá er sá að lifa hugljúfar blekkingar í fantasíuheimi. Og hann verður eins og hver annar að gera upp við sig ef hann ætlar að byggja aðferðarfræði sína á raunsæi eða fölskum grunni huggandi lyga. Vera sáttur um að lifa í fölsku öryggi og tyllivon. Það eitt og sér að láta sér líða vel í hljóðlátum óskum og blekkingum getur verið í lagi. En svo þegar það kemur á daginn að bænin er máttlaus hvað varðar að hafa áhrif á aðra getur sú mótsögn sem trúin á gervihækjur bænarinnar valdið ómældu hugarangri við það að standast ekki raun. Og sóað ómældum tíma í gagnslausar afsakanir og réttlætingar.

Bænin er eins og gluggi fyrir innilokaða flugu. Glugginn virðist vera lausnin sem hægt er að stefna að. En er í raun ekki annað en gegnsær veggur sem flugan klessir á aftur og aftur þangað til að hún deyr. Mikið af trúfólki á aldrei eftir að lagast og á eftir að hamast á bæninni sem einhverri lausn eins og flugan hamast í sífellu á hindrandi glugga.

Matthías Ásgeirsson

Í sjávarháska

5. nóvember 2005# (Siðferði og trú)

Dæmi um það ferli sem fer af stað þegar menn lenda í sjávarháska á Íslandi.

Í fyrsta lagi ýta þeir á neyðarhnapp sem sendir radíómerki og þá kemur upp tilkynning hjá vaktmanni hjá Vakstöð siglinga þar sem sést nákvæm staðsetning báts og allra nærliggjandi báta. Starfsmaður á vaktstöð kallar upp nærliggjandi báta og sendir einnig út björgunarsveitir og þyrlu. Ef ekki næst að ýta á neyðarhnapp fer sama ferli af stað sjálfvirkt innan skamms tíma.

Með hjálp nútíma tækni eru yfirgnæfandi líkur á að áhöfn bjargist, líkurnar á mannsskaða eru miklu minni en þær voru þegar menn stóluðu á Gvuð og lukkuna. Vissulega eru líkur á því að á meðan þetta á sér stað ákalli einhverjir eitthvað almætti en þetta sama almætti kemur hvergi nærri björguninni.

Það að enginn sé trúlaus í sjávarháska eru ekki rök með trú heldur gegn sjávarháska.

Frelsarinn

Óseðjandi trúfélag

6. nóvember 2005# (Hugvekja)

Fyrirtæki og einstaklingar eru háð því að framleiða vöru eða þjónustu sem er seld yfir kostnaðarverði. Þannig skapast hagnaður og afkoma fyrirtækisins er tryggð. Sum fyrirtæki hafa þá stöðu að geta selt sínar vörur langt yfir framleiðslukostnaði. Þá er yfirleitt talað um græðgi eða okur. Til eru fyrirtæki sem framleiða engin verðmæti og selja ekkert. Heimta bara fjármagn af vinnandi höndum fyrir það eitt að vera til. Hvað ætti að flokka slíkan rekstur undir? Að minnsta kosti græðgi og okur, en réttasta orðið um slíkan rekstur er sníkjulíf.

Ég hef heyrt biskup og presta tala niður til jakkafatadrengja sem versla með hagnað fyrirtækja í kauphöllum. Fjasa af miklum móð gegn „lífsgæðakapphlaupi“ o.s.frv. Nýlega sagði einn virtasti öldungur ríkiskirkjunnar: „Lífsgæfan er ekki fólgin í milljarðaviðskiptum“ og fékk mikla athygli fyrir í fjölmiðlum. Ekki ætla ég að andmæla því að lífið sé miklu meira en peningar. Verra er að þessir útskrifuðu guðfræðingarnir frá HÍ vilja erfa öll þessi milljarða viðskipti sem ríkiskirkjan hefur komið sér í. Þeir vilja líka gera jarðir í eigu almennings að sínum. „Að komast í ljótan gróða“ myndu þeir sjálfir kalla sínar eigin gjörðir.

Í kirkjunni er rifist um milljónir króna, hvort að þær eigi að renna beint í vasa presta eða prestsetrasjóðs. Biskupinn veður í peningum og hans bíða ríkulegar lífeyrisgreiðslur. Hann vill fá allar eignir almennings undir sína umsjón ef þjóðin vogar sér að biðja um aðskilnað. Margir prestar fá allskonar hlunnindi frá sinni sókn, jafnvel utanlandsferðir, tölvur o.s.frv. Nýlegar deilur í Garðabæ kostuðu tug milljóna fyrir skattgreiðendur. Núna vilja sömu menn stórkostlegar hækkanir á sóknargjöldum til að hafa úr meiru að moða. Listinn er langur og fjármagnið gríðarlegt sem sogast í botnlausa hít ríkiskirkjunnar.

Fyrir fjárlagaárið 2006 má lesa eftirfarandi samtölu fyrir rekstur kirkjunnar: 08.0.4 Kirkjumál 4.410.800.000,- Já, heilir fjórir milljarðar og fjögurhundruð milljónir í hindurvitni. Ég reyndi að finna hvar þessa fjármuni má finna í fjárlögum. Hér er svo margt athugavert og magnað en ég læt tölurnar tala sínu máli (Tölurnar eru í milljónum króna):

Biskup Íslands | 1.352,90
Biblíuþýðingar | 0,6
Dómkirkjan í Reykjavík | 5,4
Hallgrímskirkja | 5,4
Hóladómkirkja | 5
Höfundarréttargjald vegna flutnings tónverka við guðsþjónustur | 1
Höfundarréttargjald vegna flutnings tónverka við jarðarfarir | 3,2
Jöfnunarsjóður sókna | 298,4
Kirkjugarðar | 747
Kirkjumálasjóður | 182,3
Kirkjumiðstöðvar | 2,2
Kristnisjóður | 70,6
Langamýri í Skagafirði | 1,7
Ritun biskupasögu | 14
Sérþjónustuprestur vegna áfengis- og vímuefnavandans | 6,9
Skálholtsskóli | 9,1
Skálholtsstaður | 5,4
Sóknargjöld til þjóðkirkjunnar | 1.613,00
Viðhald á stafkirkju í Vestmannaeyjum | 3
Samtals | 4.327,10

Óli Gneisti

Einungis um helmingur þjóðkirkjumeðlima kristinn

8. nóvember 2005# (Kristindómurinn)

Áróðursmaskína þjóðkirkjunnar hefur verið á fullri ferð undanfarið. Kynning á niðurstöðum könnunarinnar Trúarlíf Íslendinga hefur verið með eindæmum einhliða og villandi. Við á Vantrú höfum reynt að benda á þetta undanfarið og við munum halda því áfram á næstunni. Það er nefnilega þannig að könnunin geymir mikið af upplýsingum sem eru óþægilegar fyrir þjóðkirkjuna og alls ekki í takt við þá mynd sem markaðsmenn hennar hafa reynt að byggja upp.

Tvær áhugaverðustu spurningar könnunarinnar eru: „Telur þú þig vera trúaða(n) eða ekki?“ og „Hver af eftirfarandi fullyrðingum kemst næst trúarafstöðu þinni?“. Þeir sem sögðu afdráttarlaust já við fyrri spurninguna fengu þá seinni en þeir sem voru í vafa eða trúlausir ekki. Áður hefur verið bent á hérna á vefnum að einungis um 51% þeirra sem tóku þátt í könnuninni töldu sig kristna, rétt rúmur helmingur. Það er ennþá áhugaverðara að skoða hlutfall kristinna innan þjóðkirkjunnar.

Til að sjá hvert hlutfall kristinna er innan þjóðkirkjunnar þá þurfum við að fara í smá eltingarleik við tölurnar (og það þarf að námunda aðeins en það ætti ekki breyta niðurstöðunni).

Af þeim sem svöruðu spurningunni „Telur þú þig vera trúaða(n) eða ekki?“ voru 743 í þjóðkirkjunni. Þar af töldu einungis 520 sig vera trúaða sem er um 70%. Þessir 520 fengu síðan spurninguna „Hver af eftirfarandi fullyrðingum kemst næst trúarafstöðu þinni?“ Þar af sögðu einungis 393 að þeir játuðu kristna trú. Þar af leiðir að eingunis 393 af þeim sem segjast vera í þjóðkirkjunni játa kristna trú. Ef við breytum þessu í prósentur þá eru það um 53%. Það er fáránlega lágt hlutfall.

Hvers vegna eru þessi 47% ennþá í þjóðkirkjunni? Er það vegna þess að þeir hafa ekki nennt niður á Hagstofu? Er það vegna þess að þeim er sama um trúmál? Er það vegna þess að þeim finnst hefðin hentug? Er það vegna þess að þeir líta ekki á þjóðkirkjuna sem alvöru trúfélag? Eflaust eru svörin mun fleiri en ég nefni hér. Ef ég væri Karl biskup þá myndi ég hafa áhyggjur af þessum tölum en ég er svo heppinn að vera ekki hann.

Þjóðkirkjan hefur lengi verið hálfgerður áskrifandi að nýjum safnaðarbörnum. Flestir gifta sig í kirkju, flest börn eru skírð og fermd. Þetta er færibandavinna sem verður til þess að innihaldið gleymist. Kristnin er að hverfa úr þjóðkirkjunni sem er vissulega gott en um leið hljótum við að spyrja hvað við höfum gera með ókristna kirkju? Mest lítið held ég.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Opið bréf til Péturs Péturssonar

9. nóvember 2005# (Kristindómurinn)

Í ljósi ábendinga frá Jóni Val hef ég ákveðið að senda Pétri Péturssyni þetta opna bréf:

Sæll Dr. Pétur Pétursson

Ef að bréf sem Jón Valur Jensson birtir sem athugasemd við grein mína á Vantru.is er frá þér, þá vil ég byrja á því að biðja þig afsökunar fyrir að gefa til kynna að þú hafi vísvitandi farið með rangt mál. Um leið og hann kom með ábendinguna strikaði ég yfir þau ummæli.

Ástæðan var sú að ég taldi útilokað að þú gætir misskilið grundvallaratriði í könnun sem þú stendur sjálfur að. Könnun sem þú hefur verið að kynna undanfarið og sem er samanburðarhæf við eldri könnun sem þú varst meðhöfundur að. Könnunin, sem ég vísa í í greininni sýnir, svo ekki verður um villst, að þú fórst ítrekað með rangt mál í útvarpsþættinum.

Þú sagðir einu sinni í þættinum að um það bil ¾ Íslendinga segist vera kristnir og tvisvar að „langflestir“ Íslendingar geri það. Einnig hefur Jón Valur þetta eftir þér: „Og bls. 38 í skýrslu Gallúp frá 2004, þar kemur fram að 76,3% merkja við valmöguleikann: „Ég játa kristna trú.““

Í greininni vísaði ég á blaðsíðu 28 (ekki 38!). í nýbirtri könnun þinni Trúarlíf Íslendinga: Viðhorfsrannsókn Febrúar-Mars 2004. Þar kemur fram að fjöldi þeirra sem játuðu kristna trú var 440 og að fjöldi þeirra sem tóku þátt í könnuninni væru 862. Það gefur okkur um það bil 51%. Þau 76,3% sem þú vitnar í eru hlutfall þeirra sem játa kristna trú af trúmönnum, ekki hlutfall allra sem tóku þátt í könnuninni.

Í Trúarlífi Íslendinga 1993 var sambærileg tala 37,1% (Tafla II, 15 bls 26) Mér finnst skrítið að þú hafir ekki séð neitt athugavert við þessa 40% aukningu á fólki sem játar kristna trú.

Þú sagðir að 85% trúi á „guð almáttugan“. Í greininni vísaði ég á blaðsíðu 30 í könnuninni Trúarlíf Íslendinga: Viðhorfsrannsókn Febrúar-Mars 2004. Þar kemur fram að 26,2% svöruðu spurningunni „Hvaða fullyrðing(ar) um guð lýsa eða koma næst því að lýsa þinni skoðun?“ með „Ekki er til annar guð en sá sem manneskjan hefur búið til“. Auk þess sögðu 19,7% að engin vissa væri fyrir tilvist guðs. Þessir hópar skarast eitthvað, en ljóst er að það er rangt að 85% trúi á guð almáttugan. Mér finnst skrítið að þú skulir vitna í 14 ára gamla grein þegar þú ert nýbúinn að kynna nýja könnun sem sýnir að þessi tala er röng.

Í öll skiptin ertu að tala um núverandi ástand og þá er eðlilegast að miða við nýjustu könnunina en ekki 14 ára gamla könnun.

Vonandi muntu fara yfir þessar leiðréttingar og koma þeim á framfæri. Bæði Morgunblaðið og Blaðið fóru rangt með niðurstöður könnunarinnar.

Þetta bréf verður einnig birt á Vantrúarvefnum.

Kveðja, Hjalti Rúnar Ómarsson.

Óli Gneisti

Rúmur fjórðungur þjóðarinnar guðlaus

10. nóvember 2005# (Vísindi og trú)

Í hinni margumtöluðu könnun Trúarlíf Íslendinga þá er spurt: Hvaða fullyrðing(ar) um guð lýsa eða komast næst því að lýsa skoðun þinni? 26,2% svöruðu að ekki sé „til neinn annar guð en sá sem manneskjan hefur búið til“. Þarna tekur rúmur fjórðungur þá afstöðu að guð sé í raun bara hugarfóstur manneskjunnar. Þetta tel ég góðar fréttir fyrir þjóðina. Skynsemi í þessum málum er að aukast.

Það er reyndar nokkuð óþægilegt að rýna í tölurnar sem fylgja þessari spurningu þar sem mátti velja fleiri en einn valmöguleika. Hlutföll svara voru svona:

Til er kærleiksríkur guð sem við getum beðið til - 39,4%
Það er ekki til neinn annar guð en sá sem manneskjan sjálf hefur búið til - 26,2%
Við höfum enga vissu fyrir því að guð sé til - 19,7%
Guð hlýtur að vera til, annars hefði lífið engan tilgang - 19,2%
Guð hefur skapað heiminn og stýrir honum - 9,4%
Ekkert af framantöldu á við mína skoðun - 9,7%

Þau 19,7% sem telja að við getum ekki haft neina vissu um að guð sé til eru áhugaverð. Okkur vantar þær tölur sem nauðsynlegar væru til að fullyrða um skoðanir þeirra en þau gögn sem við höfum í höndunum eru á þá leið að einungis lítil hluti þessa hóps segist vera trúaður. Þarna er því örugglega nokkuð stór hópur sem má bæta í hóp þeirra sem ekki trúa á guð.

Samfélag okkar er ekki fullkomið en hér sjáum við að guðleysi er töluvert algengara en af hefur verið látið í opinberri umræðu um trúmál. Þessu ber að fagna.

Birgir Baldursson

DNA-heilun sækir í sig veðrið

10. nóvember 2005# (Kjaftæðisvaktin)

Kjaftæðisvaktin vakti í sumar athygli á nýrri tegund heilunar, svokallaðri DNA-heilun. Þótt sjálf hugdettan, að hægt sé að fiffa í okkur erfðamengið með handayfirlagningu og særingum, sé nógu fáránleg til að engum upplýstum nútímamanni ætti að detta í huga að taka hana alvarlega, er samt ekki annað að sjá en þetta lifi góðu lífi í samfélaginu.

Í Fréttablaðinu í dag er að finna viðtal við DNA-heilara og bullið upp úr þeim er með ólíkindum:

Heilunin byggist á því að meðferðaraðilinn róar hugann og fer í markvisst theta-ástand sem er ástandið sem menn fara í milli svefns og vöku. Heilarinn tekur alla orku frá iljum og leiðir hana upp í gegnum líkamann og hvirfilinn út fyrir líkamann upp í efsta ljós alheimsins eða eins langt og hann kemst með vitundina. Þar tengir hann sig við almættið og setur fram skipanir um það hvern og hvað eigi að lækna.

Mikið eru þær nú göfugar þessar fraukur að geta sett sig svona í beintengingu við almættið og notað það eins og hvern annnan vinnuklár. Það kemur fram í greininni að með þessu eigi að vera hægt að lækna krabbamein jafnt sem arfgenga sjúkdóma (erfðagalla). Að auki er fullyrt að tveir heilarar virki á kröftugri hátt en einn. Og má þá ekki bara prófa sannleiksgildi þessara fullyrðinga með tilraunum, láta svona tuttugu heilara breyta fóstri með Downs-heilkenni í heilbrigt? Af hverju getur þetta fólk aldrei vísað í rannsóknir sem staðfesta ótrúlegar staðhæfingarnar?

Það eru ósvífnar kellíngatruntur sem þarna er rætt við, enda sér landlæknir ástæðu til að hóta rannsókn á starfseminni í öðru viðtali á sömu síðu. Fréttablaðið á reyndar þakkir skyldar fyrir að birta ekki bara gagnrýnislaust aðra hlið málsins. Við viljum sjá það gert oftar.

Á öðrum stað í Fréttablaðinu er auglýst til sölu bók um Láru miðil:

Heiðarleg tilraun til að greina umræðuna og rýna í það samfélag sem gerði Láru kleift að hafa broddborgara samtíma síns að ginningarfíflum og féþúfu.

Ég leyfi mér að fullyrða að Vantrú sé heiðarleg tilraun til að rýna í það samfélag sem gerir t.d. Þjóðkirkjunni kleift að hafa borgarana að ginningarfíflum og féþúfu. En hvaða heilvita maður trúir þessu DNA-heilararugli? Er ekki allt í lagi með ykkur?

Guðmundur Guðmundsson

Friðrik og séra Friðrik

11. nóvember 2005# (Stjórnmál og trú)

Landsvirkjun hefur fengið heldur óblíða umfjöllun í fjölmiðlum að undanförnu vegna verkefnis, sem beint hefur verið til grunnskólana. Verkefnið er kynnt með eftirfarandi hætti í bréfi til skólana: „Nú stendur Landsvirkjun eins og alkunna er fyrir byggingu stærstu virkjunar Íslandssögunnar við Kárahnjúka. Þar verður lagður hornsteinn að virkjuninni næsta vor og hyggst Landsvirkjun bjóða fulltrúum ungu kynslóðarinnar að taka þátt í að leggja hann. Til að velja þessa fulltrúa mun Landsvirkjun efna til samkeppni þar sem nemendum verður boðið að vinna verkefni tengd orkumálum og verða þau sniðin að mismunandi aldursstigum grunnskólans.“

Hér sér Landsvirkjun tækifæri til að koma fræðslu um stefnu sína í orkumálum til grunnskólabarna á hlutlausan og áhrifaríkan hátt. Eða hvað? Getur verið að með þessu framtaki sé Landsvirkjun, þ.e. stjórnvöld, að veita áróðri um umdeilda stefnu í orkumálum inn í grunnskólana, með það í hyggju að fegra hlut sinn og kæfa eðlileg skoðanaskipti? Er þetta ekki fullkomlega siðlaust? Svarið við þeirri spurningu hlýtur að vera; nei aldeilis ekki. Það er varla neitt við þessa háttsemi að athuga og ætti raunar að hrósa Landvirkjunarfólki fyrir liðlegheitin að taka þetta upp hjá sjálfum sér, grunnskólabörnum til fræðslu og upplýsingar. Því einmitt á þennan hátt hefur Þjóðkirkjan fengið óheft að stunda áróður sinn í grunnskólunum.

Þjóðkirkjan ber gamlar draugasögur á borð fyrir skólabörn með það fyrir augum að „fræða“ þau um ágæti kristindómsins. Starfsmenn kirkjunnar skrifa námsefnið, reka fyrir því áróður og bjóðast til að kenna það. Krakkarnir eru svo virkjaðir í þágu kirkjunnar á ýmsan hátt, allt guðinum til dýrðar. Kirkjan spyrðir svo að jafnaði siðferðilegt viðhengi á boðskapinn, svo að þetta fyrirkomulag hlýtur að vera fyllilega eðlilegt og siðlegt. Stjórnvöld eru a.m.k. sátt við þetta fyrirkomulag, enda er Þjóðkirkjuástandið hornsteinn í stefnuskrám beggja flokka, sem nú sitja að völdum.

Kirkjan seilist í vasa skattgreiðenda til að reka sinn áróður, en Landsvirkjun er a.m.k. bjargálna þegar kemur að áróðrinum. Það væri fullkomin hræsni að fordæma vinnubrögð Landsvirkjunar, en láta Þjóðkirkjuna óáreitta. Það má þó Landsvirkjun eiga að þar véla áróðursmeistarar um hluti sem skipta landsmenn máli í tíma og rúmi. Prelátar Þjóðkirkjunnar boða á hinn bóginn samsull ranghugmynda og aldagamallar mannvonsku, sem ekki þjónar öðrum tilgangi en þeim að: „Ávinna menn fyrir Krist“, svo notuð séu einkunnarorð Gídeon, en það er kristinn ofsatrúarsöfnuður, sem leikur lausum hala innan veggja grunnskólanna og sér til þess að öll tíu ára börn eignist kristna bókstafstrúar útgáfu af raunveruleikanum. Landsvirkjun á heiður skilinn fyrir framtak sitt. Því ef hægt er að hafna fræðsluframtaki Landsvirkjunar, hvernig getur kirkjan annað en hætt sínum áróðri í skólunum. Það væri jú gott siðferði, er ekki svo?

Ráðherra menntamála, Þorgerður Katrín, lýsti því yfir nýverið á Alþingi, aðspurð um verkefni Landsvirkjunar, að hún treysti grunnskólakennurum fullkomlega til að velja námsefni við hæfi nemenda sinna, en jafnframt að fyrirtæki og stofnanir yrðu að gæta hófs í því að senda skólum efni sem tengdist alfarið ákveðnu fyrirtæki eða vörumerki. Kirkjunnar menn treysta kennurum ekki jafn vel og ráðherra og hafa lagt umtalsverða vinnu í að auka áróðurinn með illa dulbúnum hætti. Slíkar „fræðsluáætlanir“ eru lítt frábrugðnar markaðsáætlunum stórfyrirtækja, þar sem fyrirtækið Þjóðkirkjan ætlar sér augljóslega að gæta þess að vörumerkinu Jésú séu gerð góð skil.

Landsvirkjun hefur augljóslega sótt hugmyndir að sinni misskildu nálgun beint í smiðju Þjóðkirkjunnar. Tökum verkefni Landsvirkjunar með opnum huga og gleði í hjarta. Hver veit nema Kristur sjálfur mæti og líði yfir vatnsborðið þegar heilbrigðri skynsemi verður drekkt á öræfum Íslands áður en langt um líður.

Frelsarinn

Barist á kjaftæðismarkaðnum

11. nóvember 2005# (Kjaftæðisvaktin)

Þetta mátti lesa í Fréttablaðinu í dag: Séra Þórhallur Heimisson: Varar fólk við að trúa öllu

Séra Þórhallur Heimisson, prestur í Hafnarfjarðarkirkju, segir að margt sé gott við óhefðbundnar lækningar en þó sé rétt að fara varlega og trúa ekki öllu. „Góð bæn er betri en margt annað en stundum er reynt að plata mann. Þeir sem eru langt leiddir af sjúkdómum eru kannski viðkvæmir fyrir og leita leiða sem kosta mikið. Það er mínus.“

Núna er hart barist á markaðnum á milli bænalækninga guðfræðinga og nýaldargúrúanna. En bænir eru bara ein birtingarmynd skottulækninga af sama toga og dna heilun.

Óli Gneisti

Ritstjórapistill: Áhugaverð vika

13. nóvember 2005# (Leiðari)

Í þetta sinn ætlar ritstjóri Vantrúar að líta yfir vikuna að stíl James Randi enda er ástæða til. Vikan hefur verið spennandi að mörgu leyti. Í tilvitnanabókum má oft finna kínverskt máltæki sem einnig er flokkað sem bölvun. Það er eitthvað á þessa leið: Megir þú lifa á áhugaverðum tímum.

Síðasta sunnudagsmorgun vaknaði ég örugglega um ellefuleytið. Engin ástæða til að vakna fyrr, ekki mín helgi í vinnunni og ekki var ég á leið í messu. Það sem beið mín voru skilaboð um að hlusta á þáttinn Lóðrétt eða lárétt sem hafði verið á dagskrá Rásar 1 fyrr um morguninn. Ég náði í þáttinn á netinu og hlustaði gáttaður á Pétur Pétursson guðfræðiprófessor nefna tölur um trúarskoðanir þjóðarinnar sem ekki pössuðu við þær upplýsingar sem finna má í nýbirtri rannsókn sem Pétur sjálfur stóð að.

Nú halda sumir að nú hafi trúleysinginn verið glaður að hafa eitthvað til að hanka guðfræðinginn á en það var ég raunar ekki. Ég var í raun frekar sorgmæddur. Áður en ég heyrði þennan útvarpsþátt hafði ég haft töluvert álit á Pétri sem fræðimanni en það hvarf við þessa hlustun. Það var hins vegar ljóst að við gátum ekki hunsað þennan málflutning Péturs og því fór sem fór. Þegar þetta mál er skoðað þá vaknar óneitanlega sú spurning hvernig fjölmiðlar hefðu brugðist við ef Hannes Hólmsteinn Gissurarson hefði verið að tala um stjórnmálaskoðanir en ekki Pétur Pétursson að tala um trúarskoðanir. Það er ekki sama hvort það er Jón eða séra Jón.

Í vikunni hef ég birt úttektir mínar á þeim niðurstöðum sem þjóðkirkjan, Pétur og fjölmiðlar hafa ekki haft hátt um. Það hlýtur að teljast stórfrétt að að minnsta kosti fjórðungur þjóðarinnar sé guðlaus. Önnur stórfrétt er sú að einungis 53% meðlima þjóðkirkjunnar játi kristna trú. Þessi tala er að sjálfssögðu ákaflega mikilvæg þegar rætt er um aðskilnað ríkis og kirkju.

DNA-heilun er annað mál sem kom upp í vikunni. Það eru reyndar nokkrir mánuðir síðan að við á Vantrú bentum á þetta kjaftæði. Það sem gerði þetta mál sérstakt var að bæði Fréttablaðið og Kastljósið tóku sig til og fengu sérfræðinga til að svara skottulækninum. Eftir Kastljósþáttinn þá féllu ófáir brandarar um DNA-heilun. En því miður eru skottulækningar ekki bara aðhlátursefni. Þetta er raunverulegt vandamál. Vonandi hafa fjölmiðlar komist á það stig að greinar um skottulækna eru ekki þægilegt uppfyllingarefni heldur alvöru mál sem snúast um líf og dauða.

Ég get ekki spáð um hvert framhaldið verður í þessum málum en það er að minnsta kosti ljóst að við lifum á áhugaverðum tímum...

Hjalti Rúnar Ómarsson

Hvað er svona skrýtið við DNA-heilun?

14. nóvember 2005# (Kristindómurinn)

Þeir sem sáu ekki Kastljósið síðastliðinn fimmtudag og misstu af viðtalinu við DNA-heilarann ættu ekki að láta það fram hjá sér fara. Enn er hægt að horfa á þáttinn á netinu. Þeir sem sáu þetta fannst líklega kjánaskapur DNA-heilarans fyndinn. Vonandi voru líka flestir ánægðir með harðorða og málefnalega gagnrýni Magnúsar Karls Magnússonar læknis. Ég held að flestum finnist það allt í lagi að hlæja að og gagnrýna svona vitleysu.

En hvernig getur nokkur manneskja verið svona út úr heiminum að telja sig geta læknað fólk með því að ná sambandi við einhverja alheimsorku?

Mér hefði ekki brugðið ef hún hefði farið að kalla alheimsorkuna (eða kannski stofnfrumuna) sína einhverju nafni og halda því fram að hún væri persóna með vilja og kysi stundum að lækna fólk og stundum ekki. Í staðinn fyrir að kenna fólkinu um að hafa litla trú, enda ekki mjög gott fyrir almannatengslin að kenna sjúklingnum um misheppnaða lækningu, þá gæti hún sagt að alheimsorkan hefði af einhverjum ástæðum valið að lækna sjúklinginn ekki. Mörgum fyndist þetta jafnvel enn klikkaðra.

En hvers vegna finnst okkur DNA-heilun og bara heilun almennt skrýtin? Hvers vegna er það klikkað að telja sig geta náð sambandi við alheimsorku? Líklega af því að konan getur engan veginn rökstutt það.

Ég fæ kjánahroll miklu oftar. Það er nefnilega til félagslega samþykkt afbrigði af DNA-heilun á Íslandi. Ég að tala um hina kristnu bæn.

Í staðinn fyrir DNA-heilarann, þá er hægt að ímynda sér venjulega trúmenn eða atvinnutrúmenn biðja fyrir einhverjum með erfðasjúkdóm. Þar er fólk að biðja guð um að breyta DNA-inu. Myndi nokkur prestur segja að með bæninni væri ekki hægt að breyta erfðaefni mannsins?

Ef hún myndi segja alheimsorkuna vera persónu sem sjálfstæðan vilja þá væri heilunin orðin bæn. Þetta er eini munurinn.

Er það kjánalegt að trúa því að alheimsorka geti læknað fólk en ekki kjánalegt ef maður heldur að alheimsorkan sé persóna sem getur talað við mann?

Kristið fólk trúir því nefnilega.

Báðir þessir hópar telja sig geta náð sambandi við æðra afl sem getur læknað erfðasjúkdóma. Hvorugir geta svarað hvernig aflið gerir það, heilarinn bullar og presturinn kallar það leyndardóm. Báðir hóparnir virðast trúa í blindni stofnanda hópsins, Víanna og Jesús. Báðir hóparnir tala við persónu sem við sjáum ekki, stofnfrumu og guð. Hjá báðum hópunum er trú nauðsynleg. Hvorugur þessara hópa getur rökstutt þessar ímyndanir sínar og því eru þessar skoðanir jafnklikkaðar.

Kíkjum síðan á gagnrýni Magnúsar á heilun og prófum að setja bæn inn í staðinn fyrir heilun og sjáum hvort það passi:

Magnús:„Með því að gefa það í skyn að við séum á einhvern hátt að grípa inn í ferli eða breyta DNA eða breyta genum eða breyta einhverju sem að er eðlislægt í sjúklingi eða einstaklingi með þessum aðferðafræðum þá held ég að það sé verið að blekkja sjúklinga já.“

Sigmar:„Útskýrðu hvers vegna.“

Magnús:„Þetta brýtur gegn öllum lögmálum lífvísinda, náttúruvísinda og við skulum ekki fara í grafgötur með það við breytum ekki DNA-inu með því að horfa á fólk eða hugsa um það. Maður verður að kalla hlutina réttu nöfnum. Ég veit ekki hvað [bæn] er og ég ætla ekki að taka afstöðu til þess, það kann vel að vera að það hjálpi mörgum. En [bæn] breytir ekki DNA-sameindum líkamans og það er mjög alvarlegt held ég það eru sjúklingar sem hafa alvarlega sjúkdóma. Það eru erfðasjúkdómar til dæmis þar sem eru gallar í DNA-inu og ég held að það sé ábyrgðarhluti að segja það að við getum með [bæn] breytt þessum genum eða breytt genasamsetningu þessa sjúklinga og það tel ég vera blekkingu ef verið er að gefa það í skyn.“

Vonandi sáu sem flestir þennan þátt og hlógu að DNA-heilaranum og vonandi voru flestir ánægðir með það að Magnús hafi gagnrýnt DNA-heilarann.

Því þá getur þetta fólk ekki kvartað þegar hlegið er að bænum og þá ætti það að vera ánægt með gagnrýni okkar á kristna trú.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Trú, mennt og kristniboð

18. nóvember 2005# (Stjórnmál og trú)

Síðastliðinn þriðjudag birtist greinin Trú, mennt og samfélag í Morgunblaðinu eftir guðfræðinemann og kirkjuþingsmanninn Huldu Guðmundsdóttur. Í greininni kvartaði hún yfir „gífuryrðum“, „rangfærslum“ – án þess að benda á nein dæmi – „einræðum“ og „niðrandi skrifum ... Siðmenntar og skoðanabræðra hennar“. Þrátt fyrir að hafa svona ákveðnar skoðanir á þessu máli virðist hún, eins og aðrir kirkjunnar menn, ekki hafa kynnt sér málflutning Siðmenntar.

Hulda virðist halda að Siðmennt sé alfarið á móti kristinfræði þegar það sést í trúfrelsisstefnu félagsins hvað Siðmennt hefur við að athuga í skólakerfinu: „Hlutdræg kristnifræðsla og stundum trúboð er stundað í opinberum skólum“.

Varaformaður Siðmenntar, Sigurður Hólm Gunnarsson, hefur aftur og aftur þurft að leiðrétta ranghugmyndir kirkjunnar manna:

„Það er hins vegar beinlínis rangt að Siðmennt vilji afnema „fræðslu“ um kristni úr skólum. Siðmennt hefur einmitt hvatt til fræðslu um trúarbrögð í skólum og tekið skýrt fram að eðlilegt sé að börn séu sérstaklega frædd um trúarbrögð kristinna vegna sögulegra tengsla Íslendinga við kristni.“ [feitletrun upprunaleg-Biskup fer rangt með stefnu Siðmenntar]

Ég er ekki og hef aldrei verið meðlimur í Siðmennt en þar sem ég er sammála þessu flokkast ég líklega sem „skoðanabróðir“ félagsins, ásamt líklega meirihluta Íslendinga og Þjóðkirkjunni sjálfri. Reyndar virðast atvinnutrúmenn eiga erfitt með að greina á milli fræðslu og boðunar, að minnsta kosti miðað við „fræðsluna“ sem sumir prestar stunda á leikskólum.

Hulda virðist halda að foreldrar sem ákveða að taka börnin sín úr kristinfræðitímum átti sig ekki á því að þeir séu að skapa „umburðarleysi og ýta undir fordóma, í stað þess að stuðla að samlögun“. Hulda gerir sér grein fyrir að borgíska orðið samlögun hljómar, illa enda dettur manni strax trúarleg samlögun í hug. Það sem Hulda virðist hins vegar ekki gera sér grein fyrir er ástæða þess að foreldrar dragi börnin sín úr kristinfræði: „hlutdræg kristinfræði og trúboð“.

Flestir, þar á meðal ég, eru sáttir við það að frætt sé um trúarhugmyndir trúarbragða og goðsagnir þeirra, þar á meðal goðsagnir kristinna manna. En þá á líka að kenna þetta sem trúarhugmyndir og goðsagnir, ekki sem sannleika. Við viljum betri trúarbragðafræðslu en ekki afnema hana, trúarbragðakennslu sem er það góð að ekkert foreldri sér sig tilneyddan til þess að forða börnum sínum frá „samlögun“.

Í greininni fer Hulda síðan að leika sér með tölur úr nýlegri trúarlífskönnun. Könnunin bendir til þess að fólk sé almennt sátt við magn kristinfræðikennslu og vilji meiri kennslu um önnur trúarbrögð (hvað með trúleysi?). Þessar tölur eru áhugaverðar en skipta ekki máli þegar kennsluaðferðin er gagnrýnd. Það eru fáir að gagnrýna það að börn séu frædd um trúarbrögð, heldur að þau séu boðuð í skólum. Eftir þessar tilgangslausu tölur fer Hulda að tala um enn tilgangslausari tölfræði: trúarafstöðu. Hvaða máli skiptir trúarafstaða þegar kemur að trúfrelsi? Er allt í lagi að boða trú ef 51% Íslendinga játa kristna trú? 66%? 75%? 90%? Augljóslega ekki. Trúfrelsi er grundvallaratriði og þá skiptir hlutfall kristinna manna ekki neinu máli.

Lokaorð greinarinnar lýsa anda greinarinnar vel, þar sem nánast allt er rangt í þeim:

„Það fylgir þeim sem aðhyllast hófsöm gildi að gaspra ekki með gífuryrðum. Þess vegna hafa hinir fáu og háværu komist upp með einræður og niðrandi skrif á undanförnum árum, um málefni sem almenn sátt hefur ríkt um. Um leið hafa ýmsir vanvirt þá trú og menningu sem ríkið, í umboði samfélagsins, hefur staðið vörð um í aldir.“

Það er afar hófsamt að krefjast þess að það sé ekki verið að troða kristinni trú á börn í opinberum skólum. Að krefjast þess flokkast líklega ekki sem „gaspur með gífuryrðum“. Hinir fáu og háværu eru þeir sem vilja kristna börn í skólum og það er örugglega ekki almenn sátt um það. Einu einræðurnar sem ég veit af eiga sér stað í kirkjum landsins á sunnudögum og samfélagið er ekki sátt voð að ríkið „standi vörð um“ kristna trú, enda vill meirihluti Íslendinga aðskilja ríki og kirkju.

Sjá einnig: Kristinfræði?, Trúboð í skólum, Innræting þagnarinnar

Frelsarinn

Um barnaníðinga hugans

20. nóvember 2005# (Hugvekja)

Með nýrri stefnumótun ríkiskirkjunnar streyma nú þjónar hennar út til að níðast á óhörðnuðum börnum. Engu er eirt í þessari sókn kirkjunnar í barnsálir og allt er lagt undir. Leikskólabörn og grunnskólabörn, og nú vill æstur her guðfræðinga einnig ólmur komast í framhaldsskólana. Allt þetta fólk vill þvinga með öllum sálartæknilegum ráðum óþverra og einvaldssögum upp á krakkana í krafti gamallar hefðar. Úr miklu er að moða enda kistur biskupstofu fullar fjár svo milljörðum skiptir og framtíð viðhafnarlífsins liggur trúgirni komandi kynslóða.

Þessi barnakrossferð kirkjunnar er farinn að fara í taugarnar á mörgum. Þau sem voga sér að mótmæla þessum aðförum hafa fengið það óþvegið samanber meðferð kirkjunnar á hófsamri framgöngu Siðmenntar í þessu máli. Þjónar kirkjunnar virðast svo vanir því að ljúga að litlu skiptir þó einni sögu sé bætt í safnið. Hvað eftir annað er með bolabrögðum reynt að gera jafnvel hófsömustu og málefnalegustu gagnrýni tortryggilega. Andstæðingar trúboðs í grunnskólum hafa verið grafnir lifandi, á þá er klínt allskonar fordómum svo að mestur tími þeirra fer í að neita söguburðinum. Eftir að hafa fylgst með aðförum þræla ríkiskirkjunnar er það alveg ljóst að þessu fólki er ekki treystandi fyrir kristnifræðslu barna okkar.

Atvinnutrúmenn vilja með öllum ráðum gera kristnifræðsluna að grípandi gleðiboðskap. Með öllum ráðum á að ljúga að krökkunum að þetta sé allt sannleikur frá góðmenninu Móses til upprisu guðsins Jesú. Með fræðslu um þessar goðsögur þá fái börnin betri skilning á íslenskri sögu og menningu. Svo vill til að ég var sjálfur í grunnskóla og lærði þessar biblíusögur. Satt best að segja bæði sem barn og unglingur gat ég aldrei tengt þessar sögur við Íslandssöguna. Það var ekki fyrr en löngu síðar við lestur biblíunnar að ég sá loks tengsl kristni við sögu landsins. Staðreyndin er sú að sótthreinsaða trúboðsútgáfan sem kennd er í grunnskólanum er án allra tengsla við sögu Íslands og meira að segja er kaflinn um Lúther sótthreinsaður til verja heiður kirkjunnar.

Ekki hafði ég hugmynd fyrr en með lestur Rómverjabréfs eftir meintan Pál postula og skrif Lúthers að yfirvöld þeirra tíma sóttu vald sitt frá guði. Að yfirvöld máttu höggva borgarana í búta ef þeim sýndist svo. Ekki vissi ég að Móseslög voru grunnurinn að Stóradómi og hvers vegna fólk var brennt, fyrr en eftir lestur á biblíunni. Ekki vissi ég heldur hvers vegna réttindi kvenna voru jafn smánarleg fyrr en ég las biblíuna. Sama gildir um samkynhneigða því hina aulalegu meðferð kirkjunnar á þeim má skilja nákvæmlega ef biblían er lesin. Það er sama hvar borið er niður, allt frá ekkjum til meintra galdramanna þá eru örlög þeirra í sögu okkar tengd kristni. Illskan og hið mannfjandsamlega bændasamfélag, valdhrokinn, smánin og brjálæðið, allt var réttlætt með biblíunni. Skal engan undra að Hannes Hafstein hafi tapað guði við horfa á meðferðina á landsmönnum.

Í staðinn fyrir að horfast í augu við örlög og eymd íslenskrar þjóðar sem mátti dúsa í bænakjökri og sálmalestri í kristilegu samfélagi vill ríkiskirkjuherinn ljúga, fegra og upphefja þessa heimsku sem nútímasannleik og kærleiksboðskap. Sambærilegt væri að hleypa nasistum í skólanna til að fræða börnin um Hitler, sem var stakur bindindismaður og grænmetisæta, byggði upp iðnað og samgöngur ásamt því að útrýma atvinnuleysi í Þýskalandi o.s.frv. Um leið myndi Göbbelsfélagið dreifa Mein Kampf til allra 10 ára grunnskólabarna. Gefðu svo framúrskarandi börnum kross að gjöf eins og þann sem sjá má hér fyrir ofan. En hann var gefinn út af kristilegu Hitlersæskunni árið 1933.

Starfsmenn ríkiskirkjunnar taka ekki málefnalegri gagnrýni og blindaðir af trú ganga þeir gróflega fram til að gæta hagsmuna guðsveldisins. Það er kominn tími til að veita stefnumótunarvinnu ríkiskirkjunnar alvarlega áminningu. Nú virðist sem starfsmönnum kirkjunnar hafi verið gefið veiðileyfi á rödd hófseminnar í þessum málum. Hafin er rógsherferð gegn þeim sem staldra vilja við til að greina á milli trúaráróðurs og fræðslu í skólum. Lygi og skeytingarleysi gagnvart þeim sem ekki eru samferða ríkiskirkjunni virðist vera að ná hámarki. Prestar og djáknar hafa fengið veiðileyfi á börnin okkar svo að þau gangi í hinn heilaga upprisusöfnuð, læri að lúta valdi þúsundaáraríkis Yahweh og sonar hans.

Guðfræðiprófessor við Háskóla Íslands segir að lengra verði ekki gengið í að afkristna þjóðina og leiðin liggi bara upp á við fyrir kirkjuna. Staðreyndin er samt sú að Íslendingar og Færeyingar standa öðrum Norðurlöndum langt að baki í guð- og kirkjuhræðslu. Við vorum kúgaðar nýlendur þar sem kristni var misnotuð til að koma böndum yfir samfélögin. Rödd skynseminnar hefur verið þögguð niður hér landi með öllum ráðum þannig að umbreyting samfélagsins er rétt að byrja. Örvænting kirkjunnar manna ber þess merki að senn er dagur kristni að kveldi kominn.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Verndum bernskuna

21. nóvember 2005# (Stjórnmál og trú)

Í ljósi nýlegra greinaskrifa um kristniboð í grunnskólum er rétt að minna á alræmdasta dæmið á Íslandi. Í febrúar í ár voru sýndar í fréttatíma myndir af nemendum í Holtaskóla sem voru látnir fara með kristilegar bænir í upphafi hvers einasta skóladags. Áhugavert er að líta til baka á ummæli talsmanna Þjóðkirkjunnar og athuga hvort það sem kirkjan segist vilja beri saman við það sem hún gerir.

Í Kastljósinu 21. febrúar ræddu Steinunn Arnþrúður Björnsdóttir, verkefnisstjóri Biskupsstofu, og Sigurður Hólm Gunnarsson, varaformaður Siðmenntar, um þetta ákveðna mál. Þar sagði Steinunn að foreldrar bæru ábyrgð á trúaruppeldi barna, ekki skólarnir og að bænahald ætti ekki heima í grunnskólum. Hún endaði á því að segja: „Það er frá okkur [Þjóðkirkjunni] alveg skýrar línur að kristinfræðikennsla er fræðsla. Boðun og trúarleg iðkun fer fram á heimilum og í kirkju.“ ¹ Karl Sigurbjörnsson, æðsti klerkur Þjóðkirkjunnar, hefur tekið undir það að kristnifræði eigi ekki að vera trúboð.

Í skýrslu starfshóps þjóðkirkjunnar um tengsl kirkju og skóla voru þetta tvær af grunnforsendum samstarfs kirkju og skóla:

Skólinn fræðir um kristna trú og önnur trúarbrögð. Slík fræðsla verður mikilvægari eftir því sem íslenskt þjóðfélag verður fjölbreyttara í trú og lífsskoðun. Mikilvægt er að takast á við slík viðfangsefni í skólanum sem nær til allra.

Tileinkun trúar eða lífsskoðunar fer fram á heimilum, í kirkjum eða trúfélögum.

Í fræðslustefnu Þjóðkirkjunnar stendur:

„Gæta þarf að ólíkum hlutverkum þessara tveggja stofnana. Skólanum er ætlað að fræða um trú og lífsgildi. Hlutverk kirkjunnar er að boða kristna trú og lífsgildi þannig að þeir sem henni tilheyra tileinki sér boðskapinn.“

Þannig að kirkjan segist augljóslega ekki styðja trúboð í skólum. Hvernig stendur kirkjan sig í að standa við þetta? Í fræðslustefnunni kemurfram að meðal markmiða kirkjunnar sé að „Sóknir og stofnanir Þjóðkirkjunnar eigi samstarf við leikskóla/skóla um heimsóknir og fræðslu, sálgæslu, áfallahjálp og kærleiksþjónustu.“

Ég ætla ekki að minnast á trúboðsheimsóknir presta í leikskóla, sem vantrúarseggurinn Matti hefur orðið fyrir barðinu á. Þjóðkirkjan kallar þessar heimsóknir ekki trúboðsstarfsemi: „Kvartað hefur verið undan heimsóknum presta og starfsfólks kirkna í leikskóla og talið að um trúboðsstarfsemi væri að ræða.“ (sjá hér). Það er vissulega hægt að kalla það fræðslu að „fræða“ krakkana um að guð sé til og að maður geti talað við hann, að Jesús hafi risið upp frá dauðum og elski þau, en það er samt trúboð þrátt fyrir að maður kalli það fræðslu eða því orwellíska nafni „kærleiksþjónustu“.

Nei, ég ætla ekki að fjalla um heimsóknir presta í leikskóla, heldur grunnskóladjákna, sem sinnir „kærleiksþjónustu“ í Varmárskóla. Djákninn kallar þessa „kærleiksþjónustu“ Vinaleið, en hvað gerir djákni í grunnskóla? Því er svarað í bæklingi Djáknafélags Íslands sem einhver djákninn afhenti mér á Kirkjudögum í sumar:

Djáknar í grunnskólum

Hlutverk djákna í grunnskólanum er að vera fulltrúi kirkjunnar og veita nemendum kristilega sálgæslu og stuðning ásamt því að auka skilning nemenda gagnvart öðrum manneskjum....Djákninn er fulltrúi kirkjunnar og sem slíkur leitast hann við að skapa tengsl á milli skóla, kirkju og heimilis. Hann fræðir um kristindóm og kirkju og styður við kristilegt trúarlíf nemenda og starfsfólks skólans. ...

Djákninn sér um bæna- og helgistundir í skólanum. [feitletrun mín - bæklingur Djáknafélags Íslands í tilefni 10 ára afmælis félagsins, bls 6]

Þórdís, grunnskóladjákninn, hefur skrifað grein um starf sitt og þar segir hún að Vinaleiðin sé „... opin[n] og almenn“, með því á hún við „...að allir nemendur skólans geta nýtt sér þessa þjónustu að vild og að ekki þarf leyfi foreldra til að nemandi komi í sálgæsluviðtal.“ Þórdís lýsir þar næst útliti skrifstofu Vinaleiðar: á veggjum er meðal annars bænavers og „[f]aðir vor er í ramma á vegg og sjö boðorð voru í einlægni skrifuð á blátt blað. Auglýsingamiðar um fundartíma alls barnastarfs kirkjunnar í Lágafellssókn og Jesúmyndir eru í körfu þar sem allir hafa góðan aðgang að og geta fengið miða og mynd.“

Einnig lýsir hún starfi djáknans innan skólans sem er að mestu leyti svipað því sem fram kemur í bæklingnum:

djákni er fulltrúi þjóðkirkjunnar og kristinnar trúar

djákni veitir kristilega sálgæslu og stuðning

djákni er tengiliður milli skóla, heimila og kirkju

djákni hefur bæna- og helgistundir fyrir nemendur og starfsfólk skólanna bæði í skólunum og í kirkjum safnaðarins

djákni ... ræðir við börnin um kristin gildi, lífið og dauðann, svarar spurningum sem upp koma við andlát aðstandenda, stöðvar einelti o.s.fr.“

Nú spyrja kannski sumir hvað þessi „kristilega sálgæsla“ sé. Ég leyfi mér að vitna í glæru frá námskeiði í sálgæslufræði við Háskóla Íslands. Þar stendur að meðal marmkiða kristinnar sálgæslu sé „að sætta og byggja upp brotin samskipti milli manna og milli manns og Guðs“

Betra yfirlit er þó að finna í erindi biksupsritarans Þorvaldi Karil Helgasyni í endurmenntunarnámskeiði í „sálgæslufræði“ við Háskóla Íslands:

Sálgæslan er ein af meginstoðum kirkjulífsins, sá andi sem svífur yfir vötnunum og hefur áhrif bæði á tilbeiðslu, prédikun, boðun og fræðslu. Hún hefur það víðtæka markmið að veita manneskju leiðsögn á vegi trúarþroska og trúarstyrkingar, í ljósi sögu manneskjunnar og á lífsgöngu hennar, sérstaklega hvað varðar spurninguna um tilgang lífs og dauða, spurningar er snerta innstu þræði mannlífsins ...

Í kristinni sálgæslu er umfram allt verið að auka sem mest tengingu við grunn kristinnar trúar, vísa í táknmál trúarinnar, og ekki hvað síst með skírskotun í hjálpræðissöguna, til lífs, dauða og upprisu Krists. ...

Sálfæðin spyr meira hvaða tengingar má lesa í lífi einstaklingsins sjálfs, sögu hans, en sálgæslan leitar út fyrir í túlkun sinni, að tengja sögu einstaklingsins við sögu Krists, hina ósýnilegu sögu trúarinnar. ...[leturbreyting upprunaleg]

Sálfræðin spyr hvernig lifir manneskjan og hvernig ég sem fræðimaður get skilið hana. Sálgæslan spyr hver er tilgangur lífsins, hvers vegna er manneskjan til og hvert stefnir hún. Sálgæslan leitast við út frá kristinni trú og lífssýn að styðja manneskjuna við að þroskast bæði andlega og sálarlega. ...[leturbreyting upprunaleg]

Það fer enginn að segja mér að þegar ofsatrúaður starfsmaður kirkjunnar er með börn í „sálgæslu“ sé ekki verið að stunda trúboð í skólum. Vill biskupsstofa ekki reyna að ná stjórn yfir starfsmönnum kirkjunnar og segja þeim að hætta að boða trú og að bænahald eigi ekki heima í skólunum? Hvernig getur kirkjan séð samræmi í því að vera á móti trúboði í skólum og siga prestum og djáknum á leik- og grunnskólabörn? Kirkjan ætti að hlýða eigin kalli og vernda bernskuna gegn trúboði kirkjunnar og starfsmönnum hennar.

Sjá atvinnutrúmenn kannski ekki muninn á trúboði og fræðslu? Eða er kirkjan kannski sátt við þessa hræsni og er þessi fáránlegi nafnaleikur, að kalla trúboð „fræðslu“ og „kærleiksþjónustu“, bara almannatengslabragð?

¹Fjölmiðlaumfjöllun um trúboð í skólum dregin saman - Skoðun.is

Sjá einnig: Leikskólar hunsa siðareglur, Hryðjuverkamenn hugans, Kristinfræði?.

AndriÞ

Aðskilnaður: Ykkar vegna

22. nóvember 2005# (Kristindómurinn)

Fólk hefur oft og tíðum mistúlkað baráttu okkar gegn sambandi ríkis og kirkju á þann veg að við séum bara að berjast fyrir okkar eigin hagsmunum og engra annara. En ekkert gæti verið fjær sannleikanum...

Staðreyndin er sú að fullur aðskilnaður ríkis og kirkja gagnast öllum, ekki bara trúleysingjunum. Þetta er líka mjög mikilvægt fyrir þau trúfélög sem eru ekki studd af ríkinu, og það sem meira er, meðlimi Þjóðkirkjunnar sjálfrar.

Aðskilnaður valdhafanna og trúarbragðanna er ekki aðeins til að vernda fólk frá trú, heldur líka til þess að verja réttindi fólks til að stunda sína trú. Í sekúlarísku samfélagi eiga allir að geta ástundað þá trú sem þeir vilja, án afskipta ríkisvaldsins. Einnig á fólk að geta fengið frið frá trúarbrögðum annarra. Fólk á ekki að þurfa að þola það að trúarlegum heilaþvotti sé troðið inn í börnin þeirra af sjálfu skólakerfinu! Fólk á ekki að þurfa að þola það að skattpeningar þeirra fara í trú sem það ástundar ekki. Fólk á ekki að þola það að trúin reyni að troða sér að þar sem hún á alls ekki heima.

Hvar er hinn kristilegi kærleikur sem kristnir státa sig svo oft af? Kannski er kominn tími til að þeir fari að verða samkvæmir sjálfu sér og hætti að reka sína trú ofan í kokið á okkur hinum.

Auðvitað eiga margir trúmenn eftir að vera ósammála þessu og segja að það séu svo mikil „menningartengsl“ á milli kristninnar og þjóðarinnar. Þá vil ég spyrja: Hvað ef við hefðum haldið í fornu heiðnu goðin? Hvað ef við hefðum aldrei snúist til Kristni? Hvað ef staðan væri sú að 85% landsmanna væru í Ásatrúarfélaginu? Mynduð þið þá vilja aðskilnað ríkis og trúar? Varla mynduð þið vilja að börnunum ykkar væri kennt það sem sagnfræðileg staðreynd að mannskepnan hafi verið búin til úr tveimur trjábútum (ekki það að kristna sköpunarsagan sé eitthvað gáfulegri)? Tæplega.

Mynduð þið ekki frekar kjósa sekúlarískt þjóðfélag þar sem ykkur væri frjálst að leggja stund á kristnina með börnunum ykkar í friði fyrir hinum heiðnu trúarbrögðum? Mynduð þið ekki álíta það vera betra samfélag?

Þjóðkirkjan er hrædd, hún er hrædd því að hún veit að það mun ekki líða á löngu þangað til hún fær ekki að sjúga lengur af ríkisspenanum. Það er ekki spurning um hvort heldur hvenær endanlega verður skorið á naflastrenginn og að Þjóðkirkjan verði tilbúin að standa á sínum eigin fótum, á sínum eigin forsendum, í þjóðfélagi þar sem allir fá að iðka sína trú á jöfnum grundvelli.

Og þá ætti þjóðkirkjufólkið að vera á meðal þeirra fyrstu til að standa upp og fagna.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Kærleiki Jesú

23. nóvember 2005# (Kristindómurinn)

Á guðfræðivefnum hefur Guðmundur Guðmundsson, prestur þjóðkirkjunnar, birt nokkra pistla sem bera yfirskriftina Eftirfylgdin. Í fjórða pistlinum fjallar hann um 13. og 25. kafla Matteusarguðspjalls. Í kafla sem Guðmundur kallar Mannsonurinn kemur, Mt. 25:31-46 lætur hann þessi orð falla:

Hér erum við vitni að fórnandi ást hans fyrir hinum minnstu sem birtist svo í krossferli hans. Þessi dæmisaga fjallar um kærleikann sem nær lengst svo vitnað sé í líkinguna af hendinni.

Kíkjum nánar á kærleika Jesú í þessum versum sem Guðmundur fjallar um:

Þegar Mannssonurinn kemur í dýrð sinni og allir englar með honum, þá mun hann sitja í dýrðarhásæti sínu. Allar þjóðir munu safnast frammi fyrir honum, og hann mun skilja hvern frá öðrum, eins og hirðir skilur sauði frá höfrum. Sauðunum skipar hann sér til hægri handar, en höfrunum til vinstri. ... Síðan mun hann segja við þá til vinstri handar: „Farið frá mér, bölvaðir, í þann eilífa eld, sem búinn er djöflinum og árum hans. Því hungraður var ég, en þér gáfuð mér ekki að eta, þyrstur var ég, en þér gáfuð mér ekki að drekka, gestur var ég, en þér hýstuð mig ekki, nakinn, en þér klædduð mig ekki, ég var sjúkur og í fangelsi, en ekki vitjuðuð þér mín.“ Þá munu þeir svara: „Herra, hvenær sáum vér þig hungraðan eða þyrstan, gestkominn eða nakinn, sjúkan eða í fangelsi, og hjálpuðum þér ekki?“ Hann mun þá svara þeim: „Sannlega segi ég yður: Það allt sem þér gjörðuð ekki einum hinna minnstu bræðra minna, það hafið þér ekki heldur gjört mér.“ Og þeir munu fara til eilífrar refsingar, en hinir réttlátu til eilífs lífs. - [Matt 25:31-33, 41-46]

Fyrst að Guðmundur kýs að fjalla líka um þrettánda kafla Matteusarguðspjalls er við hæfi að benda á svipaðan „kærleika“ þar:

Eins og illgresinu er safnað og brennt í eldi, þannig verður við endi veraldar. Mannssonurinn mun senda engla sína, og þeir munu safna úr ríki hans öllum, sem hneykslunum valda og ranglæti fremja, og kasta þeim í eldsofninn. Þar verður grátur og gnístran tanna. [Matt 13:40-42]

Þetta kalla kirkjunnar menn kærleika, að kvelja og brenna fólk að eilífu. Kirkjunnar menn segja að guðinn sem ætlar að gera þetta sé algóður. Þeir kalla Jesú Nýja testamentisins mesta siðfræðing sögunnar og frábæra fyrirmynd, þennan heimsendaspámann sem trúir því að algóð vera muni kvelja fólk að eilífu. Hvernig getur þannig maður verið góð fyrirmynd? Hvernig er ekki hægt að líta á þannig manneskju sem annað hvort hræðilegt skrímsli eða þá heilaþveginn ofsatrúarmann? Hvernig getur trú sem getur afbakað orðið „kærleika“ þannig að það getur átt við mesta illvirki sem hugsanlegt er verið siðbætandi trú?

Prestunum er þó vorkunn, þeir vita betur. Þeir vita vel að þetta er viðbjóðsleg hugmynd og minnast aldrei á helvíti. Þeir einblína á að „Jesú bjargi okkur“, en minnast aldrei á að hann sé að bjarga okkur frá helvíti. Prestarnir, eins og við hin, nota ókristilegt siðferði sitt til þess að komast að því að þessi boðskapur Jesú sé ósiðlegur. Ég kalla þetta siðferði ókristilegt því að varla getur það siðferði verið kristilegt sem er í andstöðu við Krist.

En fyrst að prestarnir geta komist að þeirri niðurstöðu að þetta lýsi ekki kærleika, ættu þeir að hætta að nota við Jesú sem eitthvað kennivald í siðferðismálum. Því hvers vegna ættum við að notast við þetta kennivald þegar hann hefur svo augljóslega rangt fyrir sér þegar kemur að helvíti? Hvers vegna ættum við að taka mark á orðum manns sem hefur það brenglað gildismat að telja það hæfa algóðri veru að kvelja fólk að eilífu?

Sjá einnig: Kenning kirkjunnar, Þjóðkirkjan lýgur, Helförin hin síðari

Birgir Baldursson

Kvef

27. nóvember 2005# (Hugvekja)

Hc says:
ótrúlegt-
Birgir says:
hvað?
Hc says:
Jón Gnarr er á Ómega... að babla um trú
Hc says:
haha þetta er svooo fyndið, manni finnst hann vera að grínast
Hc says:
eins og vera að horfa á tvíhöfða á sýru
Birgir says:
jamm, þetta hlýtur að vera langt grínatriði hjá honum
Hc says:
ótrúlegt rugl, hann talar steypu
Hc says:
sama samhengisleysið og alltaf, ruglandi saman siðferði og trú ...
Birgir says:
enda er trú heilaskemmandi
Hc says:
„ ... Guð kom bara inn í líf mitt ... ég opnaði hjarta mitt ... það var eins og að opna hurð á myrkraherbergi, ljósið bara ... flæddi inn ...“ !“#$%&/()
Birgir says:
:)
Hc says:
„ ... góði guð .. taktu þetta frá mér ... ég ræð ekkert við þetta ...“
Birgir says:
æl
Hc says:
bara svo fyndið að horfa á hann í þessu hlutverki, óborganlegt
Birgir says:
og um leið sorglegt
Birgir says:
ef þetta er ekki bara langt grín
Hc says:
nei, ég get ómögulega séð það þannig, held ekki að hann sé hættulegur í rauninni, of vangefið bull
Birgir says:
en það er nóg af liði þarna úti sem kaupir svona vangefið bull
Birgir says:
og er sjálft vangefnir bullarar
Hc says:
já, satt. en hann er ekkert hættulegur, aðallega fyndinn ...
Birgir says:
fjölmargir líta upp til hans og finnst það sem hann segir SNJALLT
Birgir says:
fullt af venjulegum trúmönnum úti í bæ
Hc says:
en þú meinar líklega að því leyti að of margir taka mark á þessu
Birgir says:
m.a.s. guðfræðingum
Birgir says:
ójá
Birgir says:
pistlarnir aftan á Fréttablaðinu
Birgir says:
einhvern tíma þegar hann úthúðaði trúleysingjum var fagnað í herbúðum Þjóðkirkjunnar
Hc says:
þeir voru nú aðallega bara væmnir, ekki mikið meir. e. k. naív barnatrú ...
Birgir says:
menn sögðu að það væri kominn tími til að „þeir“ fengju að heyra það
Hc says:
haha auðvitað
Birgir says:
ekki hættulegur?
Hc says:
neh, ekki í raun. og þetta er líka bara hans sannfæring, hann má alveg tjá sig um hana. það er undir fólki sjálfu komið við hv það gleypir - nema auðvitað þegar um er að ræða lítil börn ...
Birgir says:
já, en þá verður að vera hægt að gagnrýna þessar skoðanir hans
Birgir says:
fullum hálsi
Hc says:
en það er annað með Þjóðkirkjuna - sem er ríkisrekinn Satanismi
Birgir says:
þótt það „særi tilfinningar“ hans
Hc says:
auðvitað
Birgir says:
en um leið og maður gagnrýnir bullið í trúmönnum er maður sjálfkrafa orðinn ofstækismaður
Hc says:
ég held að hann sé nú alveg móttækilegur f. gagnrýni, hann sagðist um daginn hafa fengið fullt af tölvu„póstum“
Hc says:
m. a. um trúmál. og fílar það alveg
Hc says:
ekki eins og Jón Gnarr sé einhver Kalli biskup
Hc says:
já, ef þú gengur svo langt að fullyrða að trú manns sé röng, ertu orðinn ofstækismaður ... þeir sem höndla StóraSannleikinn verða gjarnan ofstækismenn
Birgir says:
þetta sem ég sagði á við um alla trúmenn
Birgir says:
alla trúarbullara má gagnrýna
Hc says:
auðvitað. en trú er þess eðlis að það er ekkert hægt að sanna eða afsanna
Birgir says:
táknar það að segja trú einhvers ranga að maður hafi höndlað stóra sannleik?
Hc says:
já
Birgir says:
hvenær hefur því verið haldið fram?
Birgir says:
kjaftæði
Birgir says:
maður getur rökstutt að skoðanir einhvers séu kjaftæði án þess að það tákni að maður hafi sjálfur höndlað Sannleikann
Birgir says:
það að segja einhverjar skoðanir rangar segir ekkert meira en bara það
Hc says:
sá sem veit það sem ekkert er hægt að vita um, hefur höndlað stórasannleikinn
Hc says:
leikann
Birgir says:
en það ER hægt að vita hvort einhver trúarskoðun sé röng
Birgir says:
það er hægt að hrekja það sem menn hengja sig í
Hc says:
aldrei hægt að vita neitt um guð, af eða á
Hc says:
það er hægt að sýna fram á að heimsmynd sem er byggð á trú sé röng
Birgir says:
það má t.d. benda á að algóður, almáttugur og alvitur guð er paradox sem gengur ekki upp
Hc says:
en ekki að trú sé röng í sjálfu sér
Hc says:
já en það eru bara orð
Birgir says:
jú, ef maður skilgreinir af hverju hún er sprottin
Birgir says:
að maðurinn hafi skapað guð en ekki öfugt
Hc says:
kötturinn sér í svart - hvítu, þannig að fyrir honum eru litir bull. kannski erum við 2 eins og kötturinn, en Jón Gnarr búinn að sjá e - ð meira hahaha
Birgir says:
ég hafna því alfarið að ég þykist hafa höndlað stóra sannleik þótt ég fullyrði að það sem Kalli Sibb stendur fyrir sé kjaftæði
Hc says:
auðvitað skapaði maðurinn guð
Hc says:
en samt getum við ekki fullyrt það
Hc says:
bara ályktað það út frá okkar vitneskju og þekkingu
Birgir says:
jú, mannfræðin útskýrir það m.a.s.
Hc says:
og rökhugsun
Birgir says:
það er líka enginn vandi að búa til guði og gera þeim upp skoðanir
Birgir says:
ljúga upp kraftaverkum og hræða fólk til fylgis við þá
Hc says:
Kalli styendur fyrir AlræðisStofnun Kúgunar og Afturhalds Ehf.
Birgir says:
sá sem það gerir verður að sýna fram á tilvistina ef mark á að vera takandi á honum
Hc says:
en hvað með þá sem trúa í alvöru á kraftaverk, telja sig vita að þau hafi gerst
Birgir says:
sá sem hafnar fullyrðingunum þykist ekki þar með vera búinn að höndla Sannleikann
Birgir says:
en það gerir sá sem heldur guðinum á lofti
Birgir says:
ótrúlega þreytandi að þurfa að hlusta sífellt á þetta kjaftæði
Hc says:
nei, en það er munur á trúuðum manni sem af heilindum færir öðrum fagnaðarerindi út frá því sem hann hefur upplifað ...
Birgir says:
mistökin sem sá maður gerir er að ganga út frá því að allt sem hann upplifir sé rétt og satt
Hc says:
og svo fanatískum brjálæðingum - Gunnar í Kr., Benny Hinn, Kalli Sibb; sem beinlínis blekkja fólk
Birgir says:
hann kann ekki að efast um það, þrátt fyrir að hann viti að ýmsar upplifanir manna eru það ekki
Hc says:
einmitt, en þannig verður þú að hugsa líka
Birgir says:
hann verður að geta sýnt fram á gildi upplifana sinna, færa á þær sönnur, ef hann vill að aðrir kaupi það
Hc says:
þú getur ekki gengið út frá því að þín rökhugsun útskýri heiminn. gerir það bara að hluta
Birgir says:
ég hef aldrei haldið því fram að allt sem ég upplifi sé rétt og satt
Birgir says:
þú ert ekki að ná þessu, hvenær hef ég sagt að rökhugsun mín útskýri heiminn?
Birgir says:
ég er að gagnrýna þá sem halda að þeirra hugsun geri það
Birgir says:
af því að hún gerir það augljóslega ekki
Hc says:
en með því segirðu að þín upplifun sé rétt
Hc says:
það getur maður ekki fullyrt
Birgir says:
það er alger strámaður hjá þér að halda því fram að þar með sé ég með endanlegan sannleik á reiðum höndum
Birgir says:
nei, ég er ekki að segja það
Birgir says:
hættu að gera mér upp þá skoðun
Hc says:
innifalin
Birgir says:
ég er að benda á hvað er augljóslega rangt, ekki útskýra heiminn
Hc says:
já, en útfrá ákv. heimsmynd (sem er nokkuð svipuð minni, held ég) - sem við getum hins vegar ekkert fullyrt um, bara leitt líkur að
Birgir says:
sá sem fullyrðir að það séu engar geimverur í sjónum er ekki þar með að gefa sig út fyrir að vita allt um sjóinn
Birgir says:
hann heldur sig bara við það sem vitað er
Birgir says:
og hafnar fullyrðingum um annað, nema þær séu rökstuddar og sönnur færðar á þær
Hc says:
en getur aldrei kannað allt hafið í leit að geimverum, og þ a l ekki fullyrt það að þær séu ekki í sjónum
Birgir says:
enda ekki hlutverk hans
Birgir says:
heldur þess sem fullyrðir að sýna fram á það
Hc says:
kannski fullt af þeim, hver veit
Hc says:
já, það er rétt
Birgir says:
en þegja ella og hætta að breiða út kjaftæði
Hc says:
en sá sem trúir því að það séu geimverur í sjónum, gerir það af e-i ástæðu
Birgir says:
tilvist Jahve er augljóslega lygi, hægt að færa endalus rök fyrir því
Birgir says:
en það táknar samt ekki að maður „viti“ að engir guðir séu til
Hc says:
... sem er fyrir honum jafn raunveruleg og hvað annað
Birgir says:
en það sem fullyrt er um Jahve gengur ekki upp
Birgir says:
ástæðu?
Hc says:
meinarðu Jesú
Birgir says:
kannski var því bara logið að honum
Birgir says:
eins og Jesú er logið að börnum
Birgir says:
sífellt
Hc says:
já, eitthvað sem hann finnur fyrir
Birgir says:
ég er að tala um guð gyðinga og kristinna
Birgir says:
Biblíuguðinn
Birgir says:
herguðinn
Hc says:
já ok
Hc says:
morðingjann
Birgir says:
ID-sinnar eru að reyna að koma honum að
Hc says:
id?
Birgir says:
en þeir fatta ekki að jafnvel þótt niðurstaðan yrði að lokum sú að heimurinn væri hannaður táknar það ekki að Biblíuguðinn sé staðreynd
Birgir says:
það eru ótal aðrir guðir sem kom alveg jafn vel til greina
Birgir says:
Seifur
Hc says:
auðvitað
Hc says:
Merkúr, Venus
Birgir says:
Ísis
Hc says:
Óðinn er flottastur
Birgir says:
og allir Afríkuguðirnir
Hc says:
Þór er kúl
Birgir says:
fáránleikinn felst fyrst og fremst í því að hengja sig á einhvern einn en hafna öllum hinum
Birgir says:
eins og kristnir menn gera
Birgir says:
og hafa engin rök
Hc says:
skil ekki ásatrúarmenn, það hlýtur að vera að flestir af þessum 100 manns séu í þessum söfnuði af snobbi
Birgir says:
fyrir því af hveru þessi guð varð fyrir valinu
Birgir says:
það er bara vegna þess að honum var logið upp á þá þegar þeir voru börn
Hc says:
eingyðistrú er ömuleg
Birgir says:
öll trú er ömurleg
Hc says:
fjölgyðistrú er miklu ævintýralegri
Birgir says:
sprottin af vanþekkingu en ekki þekkingu
Hc says:
nei, alls ekki. fer eftir því frá hvaða sjónarhóli þú horfir á hana
Birgir says:
jæja?
Hc says:
merkileg út frá menningarsögu
Birgir says:
guðirnir eru útskýringar fávísra manna á náttúruöflunum
Birgir says:
þannig urðu þeir til
Birgir says:
og þeir halda lífi í kollinum á hugsanaletingjum þrátt fyrir að búið sé að útskýra fyrirbærin sem þeir stóðu fyrir
Hc says:
já, t. d. er eins og ásatrúarmenn hafi nánast átt 1 guð fyrir hvern eiginleika mannsins, m. a. s. vonda elementið innifalið
Birgir says:
alveg jafn heimskulegt og að vera flatjarðarsinni
Hc says:
nei, trú er meira
Hc says:
staðreyndin að svo margir trúa í dag, - þrátt fyrir að það sé hægt að sýna þeim hundrað sinnum fram á bullið á bak við -
Hc says:
bendir til þess að þetta sé mönnum á e - n hátt nauðsynlegt ...
Birgir says:
nib
Birgir says:
ekki frekar en kvef
Hc says:
- og þá eru trúlausir bara frávik hahaha
Birgir says:
það eru mjög margir kvefaðir, er kvef mönnum á einhvern hátt nauðsynlegt?
Birgir says:
trú er kvilli
Hc says:
nei reyndar ekki
Birgir says:
hugsanakvilli
Birgir says:
sem berst milli manna með smitleið sem kallast boðun
Birgir says:
og brýst út í sjúkdómseinkennum sem kallast trúarástundun
Birgir says:
afkáraleg hegðun
Hc says:
veit það ekki, held svei mér þá að hún sé svona álíka og afneitun
Birgir says:
kipruð augu, biðjandi stelling á hnjánum, væmin rödd
Birgir says:
trúlausir eru lausir við þennan sjúkdóm
Birgir says:
heilbrigðin uppmáluð
Hc says:
e - r mekanismi sem bjargar fólki frá að fara yfir um þegar nauðsyn krefur
Birgir says:
nah
Birgir says:
ekki sammála því
Birgir says:
trúin skapar ósætti manna við staðreyndir
Birgir says:
hafi menn sætt sig við staðreyndir fara þeir síður yfir um
Hc says:
ekkert hægt að vita, en trú virðist alltaf poppa upp. alls staðar
Birgir says:
og kvef líka
Hc says:
95% mannkyns er víst trúað (hver trúir því ...)
Birgir says:
illvígur kvilli
Hc says:
95%! getur það staðist? las það e - s staðar
Birgir says:
ef kvef væri krónískt væru sennilega 100% jarðarbúa með það
Birgir says:
stenst ekki
Birgir says:
trúlausir eru minnir mig 13 - 15 %
Hc says:
ekki þar sem engin smitleið gæti borið það
Birgir says:
fer eftir samfélögum
Birgir says:
13-25% átti þetta að vera
Hc says:
já, það er reyndar talað um að mikið sé af trúlausu fólki í Rússlandi
Hc says:
v/ kommúnistatímabilsins
Birgir says:
jamm, þar var að mestu komið í veg fyrir smitleiðina
Birgir says:
sóttvarnir
Hc says:
hahaha
Hc says:
jæja, en ég ætla að horfa á horrormynd
Birgir says:
ok
Hc says:
satanismi nammi namm
Birgir says:
guð blessi þig :P
Hc says:
nenni ekki að ergja mig á Jóni Gnarr, hann er ekki jafn hættulegur og GBush
Birgir says:
jú sem smitari
Hc says:
og aðrir brjálæðingar sem stjórna lífi okkar ...
Birgir says:
fársjúkt fólk

Hjalti Rúnar Ómarsson

Kraftaverka-Karl

28. nóvember 2005# (Kristindómurinn)

Á vefsíðu þjóðkirkjunnar er hægt að varpa spurningum til þjóðkirkjumanna. Nýjasta spurningin snýr að afstöðu kirkjunnar til kraftaverka og Karl Sigurbjörnsson, æðsti klerkur þjóðkirkjunnar svarar. Oftar en ekki eru svörin óttalegt froðusnakk, en á þessu svari sannast að oft ratast kjöftugum satt orð á munn:

Kraftaverk Guðs birtast í svo margvíslegum myndum. Oftast fer svo lítið fyrir þeim að við köllum það „tilviljanir“. Þannig vinnur Guð gjarna í kyrrþey.

Einmitt. Það sem trúmenn kalla kraftaverk eru einfaldlega tilviljanir.

Skrýtið að guðinn hans skuli allt í einu hafa tekið upp á því að halda sig við tilviljanir, áður fyrr var guðinn hans sannarlega ekki að framkvæma tilviljanir, heldur kraftaverk.

Skrýtið að þessi guð Karls skuli vinna í kyrrþey, alveg eins og hann væri bara alls ekki til. Heppilegt að þessi guð, sem áður var ekkert að fela kraftaverkin sín, skuli núna, þegar fólk er ekki jafn auðtrúa og áður fyrr, allt í einu fara að fela kraftaverkin sín. Er guð orðinn feiminn? Þorir hann ekki að sýna kraftaverkin sín? Eða er kannski ekki til neinn guð til þess að framkvæma kraftaverk?

Áfram heldur Karl:

Stundum ryður hann hindrunum úr vegi, læknar meinið, reisir á fætur. En stundum tendrar hann ljós svo við komum auga á leið framhjá hindrununum, og stundum gefur hann þrek, þolgæði og sálarstyrk til að bera byrðarnar og takast á við vandann.„

Ég verð að segja að þetta eru ótrúlega slöpp „kraftaverk“ sem Karl talar um. Hvað þýðir eiginlega kraftaverk í huga Karls? Það að einhver „rísi á fætur“, „komi auga á leið framhjá hindrunum“ eða öðlist „þrek, þolgæði...blablabla...“, eru ekki kraftaverk frekar en það að anda. Þessir atburðir gerast á hverjum einasta degi án þess að nokkur guð virðist hafa eitthvað með það að gera.

Skrýtið að þessi guð sem var áður fyrr alltaf að gera alvöru kraftaverk eins og að reisa menn frá dauðum, eyða borgum með eldi og brennisteini, gefa blindum sýn, skuli ekki lengur gera það heldur virðist einbeita sér að venjulegum atburðum sem enginn myndi detta í hug að kalla kraftaverk í daglegu tali. Ég hef að minnsta kosti aldrei heyrt fólk segja: „Maggi kom auga á leið framhjá hindrunum! Kraftaverk!“. „Sigga fékk þrek til þess að takast á við vandann! Guð er sannarlega máttugur!“

Skrýtið að eina fólkið sem gerir „kraftaverk“ eins og sagt er að Jesús og félagar hafi framkvæmt í Nýja testamentinu eru loddararnir í kraftaverkahyskinu.

Áfram heldur Karl:

Stundum sendir hann ósýnilega, himneska engla. En oftar sendir hann bara gott fólk með hjálp og huggun.

Það er grátbroslegt að sæmilega upplýstur nútímamaður (gefum okkur að Karl sé það) trúi á „ósýnilega engla“. Mér finnst það í rauninni bara hæfa litlum börnum sem hafa enn ekki áttað sig á muninum á ævintýrum og raunveruleika. Því að hver er munurinn á „ósýnilegum englum“ og tröllum og álfum?

En það er afar heppilegt að englarnir skuli vera ósýnilegir, hvers vegna er guð ekki að senda sýnilega engla? Einhvern veginn efast ég um að Karl geti bent á eitt einasta dæmi þar sem staðfest sé að „ósýnilegir englar“ hafi verið að verki.

Skrýtið að guð skuli ekki lengur notast við sýnilega engla. Hvers vegna er þessi guð Karls að fela sig?

Áfram heldur Karl:

Bænin og trúin eru ætíð leyndardómur. Við getum aldrei skilið þann leyndardóm né skilgreint til hlítar.

Ef að allar afsakanirnar sem Karl kom með fyrr í svarinu duga ekki, þá kemur hérna aðal afsökun guðfræðinnar. Leyndardómur. Það er skrýtið að trúmenn viti svona mikið um bænina fyrst að bænin er svona mikill leyndardómur.

Karl endar svo á heilræði:

Og gott er að hafa í huga heilræði guðsmannsins forna: „Bið eins og allt sé undir Guði komið, og vinn eins og allt sé undir þér einum komið.“

Ég er með betra heilræði: „Bið ei, og vinn eins og allt sé undir þér komið.“ En það er afar skrýtið að Karl skuli hvetja fólk til þess að hegða sér eins og bænin virki ekki.

Í staðinn fyrir að vera með þessar endalausu gengisfellingar á krafraverkum og afsakanir ættu Karl og aðrir trúmenn bara að viðurkenna að annað hvort er guðinn þeirra hættur að gera kraftaverk eða þá að hann er ekki til.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Er guð til? Fyrsta svar kirkjunnar

29. nóvember 2005# (Rökin gegn guði)

Tilvist ósýnilega andans Jahvehs, sem kristnir menn kalla gjarnan „Guð“, er ein grundvallarkennisetninga kristninnar. Þegar Þjóðkirkjan „fræðir“ fermingarkrakka, sem fermast flestir ekki vegna trúar, um kristnina, reynir kirkjan að sannfæra krakkana um tilvist guðs: „Fermingarundirbúningnum er ætlað að hjálpa þér að sjá að Guð er til.“ ¹ Miðað við mikilvægi þessarar kennisetningar mætti ætla að þeir færðu góð rök fyrir henni. Kíkjum á hvað Þjóðkirkjan hefur fram að færa.

Til að byrja með skulum við kíkja á fermingarfræðslubókina mína, Líf með Jesú². Annar kafli þeirrar bókar heitir einfaldlega „Er Guð til?“.

Kaflinn byrjar á því að benda fermingarbörnunum á að fletta upp tveimur stöðum í Biblíunni, Sálm. 14,1. og Hebr. 11,1-3,6.

Heimskinginn segir í hjarta sínu: Guð er ekki til. Ill og andstyggileg er breytni þeirra, enginn gjörir það sem gott er.

Trúin er fullvissa um það, sem menn vona, sannfæring um þá hluti, sem eigi er auðið að sjá. Fyrir hana fengu mennirnir fyrr á tíðum góðan vitnisburð. Fyrir trú skiljum vér, að heimarnir eru gjörðir með orði Guðs og að hið sýnilega hefur ekki orðið til af því, er séð varð. .... En án trúar er ógerlegt að þóknast honum, því að sá, sem gengur fram fyrir Guð, verður að trúa því, að hann sé til og að hann umbuni þeim, er hans leita

Kaflinn byrjar ekki vel. Trú er skilgreind sem blanda af fullvissu og von, án þessarar afneitunar skynseminnar geturðu ekki þóknast guði og síðan eru þeir sem trúa ekki á guð kallaðir illir heimskingjar sem breyta bara andstyggilega. Vonandi er kaflinn málefnalegri:

Það er margt í veröldinni, sköpuninni, sem bendir til þess að Guð sé til. Það er líka ótal margt, sem mælir á móti því. Sama um samviskuna. Hún gefur engin óyggjandi svör. Margir spyrja: „Hvernig getur þú sannað, að Guð sé til?“

Það er hárrétt að margt mæli á móti því að guð sé til. Ég veit ekki um neitt sem bendir til þess að hann sé til, vonandi getur kaflinn bent á eitthvað, fyrst það er svona mikið af rökum.

Hefurðu nokkru sinni hugsað um, hve það er margt, sem er ákaflega erfitt að sanna? Reyndu að svara þessum spurningum:

A Hvort er falllegra?
a. Gullfoss eða
b. Dimmuborgir?
Getur þú sannað svar þitt?
B. Hvað er rétt?

Nokkrir skólanemendur voru að fikta við að reykja í frímínútunum. Einn félaga þeirra sagði frá því, svo að skólastjóri og foreldrar blönduðu sér í málið. Var rétt eða rangt að segja frá þessu? Sannaðu að svar þitt sé rétt.

Það er erfitt að gefa óyggjandi svör við spurningunum um hvað sé fagurt eða rétt. Það er því ekkert undarlegt þótt erfitt sé að færa fram sannanir fyrir tilveru Guðs.

Engin rök fyrir tilvist guð enn sem komið er. Þarna virðast höfundarnir ekki þekkja muninn á staðhæfingum um staðreyndir og gildisdóma. Í kennslubókinni í heimspeki³ sem ég notaði í framhaldsskóla stendur þetta:

„Setningar sem lýsa einhverju eða greina frá „bláköldum staðreyndum“ kallast þá staðhæfingar um staðreyndir“ ...„Annar flokkur fullyrðinga eru setningar sem tjá gildismat og kallast gildisdómar. Þar er fullyrt að einhver eða eitthvað sé illt eða gott, ljótt eða fallegt, rétt eða rangt.“ Síðan stendur: „Vandinn við gildisdóma er að erfitt reynist að skera úr um réttmæti þeirra“.

„Guð er til“ er augljóslega staðhæfing um staðreynd en hin dæmin eru augljóslega gildisdómar. Það að það sé erfitt að gefa óyggjandi svar við gildisdómum þýðir alls ekki að það sé „erfitt að færa fram sannanir fyrir tilveru Guðs.“ Við gætum alveg eins sagt:

„Það er erfitt að gefa óyggjandi svör við spurningunum um hvað sé fagurt eða rétt. Það er því ekkert undarlegt þótt erfitt sé að færa fram sannanir fyrir tilveru Frakklands.“

Algert kjaftæði. Heppilegt fyrir kirkjuna að fermingarbörnin eru ekki búin að læra heimspeki. Áfram heldur kaflinn:

Ef unnt væri að sanna tilveru Guðs, þá yrði trúin óhjákvæmileg nauðsyn. Allir yrðu að trúa á Guð og hlýða honum. Enginn þyrði annað. En Guð vill engan þvinga til hlýðni við sig.

Það er augljóst að ef guð myndi sanna tilveru sína þyrftum við ekki að afneita skynseminni okkar til þess að trúa á tilvist hans. Allir „yrðu“ að trúa honum á sama hátt og allir „verða“ að trúa því að himininn sé blár. En myndi guð þvinga fólk til hlýðni við sig með þessu? Varla, það væri örugglega einhver ástæða til þess að taka boð hans alvarlega, en vissulega gæti maður óhlýðnast ef maður vildi. En hvernig er þessu háttað núna? Finnst guði það árangursríkara að fela tilvist sína fullkomlega? Myndum við ekki telja þann foreldra klikkaðan sem teldi bestu aðferðina til þess að fá börnin sín til þess að hlýða sér að fela sig gjörsamlega fyrir þeim? Væri hann að þvinga þau til hlýðni með því að sanna fyrir þeim að hann sé til?

Þessi feluleikur guðs verður líka óafsakanlegur þegar maður tekur með í reikninginn þá kenningu kirkjunnar að fólkið sem trúir ekki mun kveljast að eilífu í helvíti. Ef við líkjum þessu aftur við foreldra þá myndi hann fela sig fyrir börnunum sínum og síðan kvelja að eilífu þau sem trúðu ekki á tilvist hans. Þessi foreldri væri sannarlega ekki einungis klikkaður heldur einnig illur.

Næst kemur bæn þar sem guð er beðinn um að „sýna, gefa merki, tákn um tilveru sína, en ekki sanna.“ Guð forði okkur frá því að hann sanni tilveru sína! Þar næst er listi yfir nokkur tákn, „sem menn hafa talað um“:

a. Samviskan bauð mér að gera þetta.
b. Ég baðst fyrir og fann innri frið.
c. Ég las í Biblíunni, og fannst Guð tala til mín.
d. Þetta virtist vera kraftaverk.
e. Ég fann, að ég gat ekki lifað án Guðs.

Dæmi b, c, og e lýsa innri tilfinningu og bendir varla til tilvistar guðs, ég gæti alveg eins sagt „Ég fór í bað og fannst guð ekki vera til“. Tekur nokkur maður svona „tákn“ alvarlega? Dæmi a er óskiljanlegt, hvernig bendir samviskan til þess að til sé ósýnilegur andi? Dæmi d er hlægilegt, þar sem kraftaverk virðast hafa horfið um leið og fólk varð upplýst. Gat höfundurinn ekki bent á kraftaverk?

Þá er kaflinn búinn og höfundarnir hafa ekki komið með nein rök fyrir tilvist guðs þrátt fyrir að segja að „margt í veröldinni, sköpuninni [bendi] til þess að Guð sé til“. Næst mun ég líta á aðra bók sem Þjóðkirkjan hefur notað við fermingarfræðslu, Fermingarkverið eftir séra Pál Pálsson. Vonandi mun Páll að minnsta kosti reyna að rökstyðja tilvist guð.

¹ Jan Carlquist og Henrik Ivarsson, Líf með Jesú, Einar og Karl Sigurbjörnssynir þýddu og staðfærðu. Æskulýðsstarf þjóðkirkjunnar. Reykjavík 1979. bls. 4

²ibid. bls 5-6

³Martin Levander, Heimspeki, Aðalheiður Steingrímsdóttir og Þröstur Ásmundsson þýddu. Mál og menning. Reykjavík 1997. bls 11-13

Hjalti Rúnar Ómarsson

Er guð til? Annað svar kirkjunnar

11. janúar 2006# (Rökin gegn guði)

Í fyrsta svari kirkjunnar fór ég yfir rök , eða öllu heldur skort á þeim, fyrir tilvist guðs í fermingarfræðslubókinni Líf með Jesú. Núna ætla ég að kíkja á rökin í annarri bók sem Þjóðkirkjan hefur notað við fermingar-fræðslu, Fermingarkverið eftir Séra Pál Pálsson á Bergþórshvoli.

Sjöundi kaflinn í bókinni heitir einfaldlega Guð. Næsti kafli á eftir heitir Maðurinn og fleiri verur, sem fjallar um engla, Jesús, illa anda, djöfla og Satan, sem að sögn Páls eru allir staðsettar í öðrum „tilverustigum“ og „lífsvíddum“. Páll ákveður sem sagt að sanna tilvist aðalandans áður en hann fer í aðrar verur í „lífsvíddunum“. En áður en við kíkjum á kaflann Guð er best að skoða þrjá aðra staði í bókinni þar sem Páll reynir að færa rök fyrir tilvist guðs. Þar sem kverið er sett upp sem spurningar og svör skulum við ímynda okkur að fermingarbarn spyrji Séra Pál:

Hvað er það svo helst, sem sýnir okkur Guð? (bls.61)

Páll eyðir meira en hálfri síðu í að tala um hve margar stjörnurnar eru, hve stór heimurinn er, hve fagurt og stórbrotið Ísland er og svo framvegis.....ætla mætti að spurula fermingarbarninu væri farið að syfja þegar Páll spyr það loksins og svarar spurningunum sínum sjálfur:

Hver stjórnar þessu öllu? Hver lætur allt ganga eftir vissum lögmálum? Hver býr þau lögmál til?

Skynsamlegt svar verður aldrei annað en Guð. (bls 62)

Ef einhverjum finnst skrýtið hvers vegna þessi „rök“ Páls eru í formi spurninga, þá er svarið einfalt: ef hann hefði ekki notað spurningaformið þá hefði komist upp um rökbrellu Páls. Hann er nefnilega að reyna að lauma inn órökstuddum forsendum í spurningarnar.

Ef við tökum sem dæmi fyrstu spurninguna, „Hver stjórnar þessu öllu?“, þá gefur hún sér að fullyrðingin „Einhver stjórnar þessu öllu“ sé sönn, en Páll hefur ekki fært nein rök fyrir því að það sé einhver sem stjórnar þessu öllu.

Þangað til að Páll eða aðrir kirkjunnar menn koma með rök fyrir því að „einhver stjórni heiminum“, að „einhver láti allt ganga eftir vissum lögmálum“, að „einhver búi þau lögmál til“, þá flokkast þessar spurningar hans með „Ertu hættur að berja eiginkonuna þína?“ og öðrum álíka heimskulegum spuringum.. Áður en Páll getur komið með „skynsamleg svör“ þá verður hann fyrst að koma með skynsamlegar spurningar.

Strax á eftir þessu byrjar Páll að ræða um samviskuna og segir „Samviskan gefur okkur oft, nokkrar, en óljósar hugmyndir um, að Guð sé til.“(bls 62) Fermingarbarnið spyr Pál síðan:

Hvað er samviska?

Samviskan er sú tilfinning, sem við höfum fyrir því hvað sé rétt og rangt. (bls. 62)

Páll eyðir síðan tveimur blaðsíðum að fjalla um samviskuna, en aldrei útskýrir hann hvernig hún bendir til þess að guð sé til. Það hefði varla sakað að reyna, en það er ef til vill skiljanlegt að Páll hafi ekki viljað fara nánar út í þetta ímyndaða samband sem hann sér á milli samviskunnar og tilvistar guðs.

Næstu rök Páls eru þau að: „Sköpunarverkið varð til af því að Guð skapaði það. Það bjó sig ekki til sjálft.“ (bls. 126). Þessa niðurstöðu fær hann af fullyrðingunni. „Þannig hefur allt sitt upphaf“ Hvernig tilvist guðs leiðir af því að allt eigi sitt upphaf útskýrir Páll ekki nánar. En fermingarbarnið þarf ekki að velta því fyrir sér því það sér strax villu í þessum rökum og spyr:

En hver skapaði þá Guð?

Enginn. Hann er eilífur andi sem hefur alltaf verið til. (bls 127)

Þarna hefur Páli tekist af fara í mótsögn við sjálfan sig í tveimur línum! Geri aðrir betur. Allt hefur upphaf og guð hefur ekki upphaf. Auðvitað myndi Páll segja „allt hefur upphaf...nema guð“ ef það væri ekki svo ótrúlega augljóst að hann væri að gera sérstaka undantekningu þegar kemur að guðinum hans. Fyrst að guð er undantekning, hvers vegna þá ekki alheimurinn eða eitthvað annað? Það er einfaldari útskýring að segja þetta bara um heiminn og það gerir guð óþarfan.

Fermingarbarnið er skiljanlega ósátt við þessi „rök“ séra Páls og spyr hann loksins hreint út í kafla sjö:

Er Guð til?

Já.

Það kennir kirkjan okkur frá blautu barnsbeini.

En jafnvel heiðingjarnir vita að Guð er til. Samt tilbiðja þeir ekki hinn sanna og lifandi Guð, þótt samviska þeirra bendi þeim oft á hann og einnig náttúran, sem Guð skapaði (sköpunarverkið)

Hvernig stendur á því? Stundum er þetta vegna þess að heiðingjarnir þekkja Guð of lítið og stundum vegna hins, að þeir vilja alls ekki tilheyra honum.“ (bls 71)

Ólíkt Lífi með Jesú reynir Páll strax að koma með rök fyrir tilvist guðs: „Kirkjan segir það“.

Það eru náttúrulega engin rök að eitthvað sé satt vegna þess að trúfélag haldi því fram, heldur rökvilla. Ef kirkjan segir að guð sé til þá hlýtur hún að þurfa að koma með rök fyrir þeirri fullyrðingu en ekki benda bara á að hún fullyrði það.

En líkt og Líf með Jesú, ræðst hann á trúleysingja með tilvitnun í Sálm 14, þó ekki í þessum kafla:

Hvað segir Biblían um þá, sem halda því fram, að Guð sé ekki til?

Heimskinginn segir í hjarta sínu: Guð er ekki til. (Sálmur 14,1) (bls 128)

Fermingarbarnið lætur auðvitað ekki sannfærast af innantómri vísun til yfirvalds og spyr:

En hvernig vitum við að Guð er til?

Við vitum það vegna þess að Guð hefur opinberast þeim mönnum, sem hann hefur sérstaklega útvalið til þess að flytja mannkyninu boðskap sinn. Þessar opinberanir getum við lesið í Biblíunni. (bls 71)

Ekki nóg með að kirkjan segi að guð sé til, biblían segir það líka! Blessað fermingarbarnið hlýtur núna að sjá hversu yfirgnæfandi rök eru fyrir tilvist guðs, ekki ein, heldur tvær vísanir til yfirvalds. Þriðja rökvillan sem Páll hefði getað fært fyrir tilvist guðs væri „Presturinn segir þér að guð sé til!“ eða kannski „Foreldrar þínir segja þér að guð sé til!“

Stuttu seinna upplýsir Páll fermingarbarnið um að við getum ekki séð guð vegna þess að „hann er andi og hefur ekki jarðneskan efnislíkama eins og við“ (bls 72) og við það fer barnið aftur að efast og spyr Pál:

En þótt Guð sé venjulegast ósýnilegur, eigum við að vera viss um að hann sé til?

Við eigum ekki að efast, heldur að trúa því, sem Biblían segir okkur um Guð. Þar með rifjast það þá líka upp fyrir okkur, að Biblían er einmitt trúarbókin okkar. (bls 72)

Ég held að þetta svar dæmi sig sjálft. Ljóst er að rökin sem séra Páll Pálsson kemur með eru rökleysur af verstu gerð og að boðskapurinn er sá að efi sé slæmur og að við ættum að trúa biblíunni og kirkjunni í blindni. Kirkjan hlýtur líka alltaf að vera á móti efanum því hún byggir tilvist sína á kennisetningum sem standast ekki hreinsunareld efans, eins og einhver hefur mælt:

Heimspekin varpar fram fjölda spurninga sem ekki er unnt að svara. Trúarbrögðin tefla hins vegar fram svörum sem ekki má spyrja út í.

Í þriðju og síðustu grein minni um svör kirkjunnar við spurningum fermingarbarna um tilvist guðs mun ég kíkja á nýjasta og að margra mati lélegasta svar kirkjunnar.

Heimild: Sr. Páll Pálsson á Bergþórshvoli, Fermingarkverið, Fjölvaútgáfa. Reykjavík 1990

Hjalti Rúnar Ómarsson

Er guð til? Þriðja svar kirkjunnar

22. mars 2006# (Rökin gegn guði)

Í fyrsta svari kirkjunnar fór ég yfir fermingarfræðslubókina Líf með Jesú, þar næst kíkti ég á málflutning séra Páls í Fermingarkverinu. Nú í þriðja og síðasta svari kirkjunnar við spurningum fermingarkrakka um tilvist guðs mun ég ekki skoða bók frá kirkjunni. Ég ætla kíkja á heimasíðuna hennar.

Á nýjum vef kirkjunnar, trú.is er hægt að senda inn spurningar sem valdir menn innan kirkjunnar svara. Í svarflokknum „Guð“ er spurning frá „fermingarbarni“:

„Er Guð til?“

Fermingarbarnið spyr hreint út. Til svara er séra Kristján Valur Ingólfsson, verkefnisstjóri á Biskupsstofu og lektor við guðfræðideild Háskóla Íslands:

Já. Guð er til.

Kristján fullyrðir að guð sé til, vonandi getur hann komið með einhver rök til þess að styðja þessa fullyrðingu sína.

Það er líka til fólk sem segir að hann sé ekki til. Þessvegna er auðvitað ekki nóg að ég skrifi bara jákvætt svar hér eins og þar með væri málið leyst.

Kristján veit vel að tilvist guðs er umdeild og þess vegna nægir ekki að koma bara með fullyrðingu, heldur þarf hann að koma með rök.

Guð er til og hann á erindi við þig. Það að hann er til verður þér þá fyrst fyllilega ljóst þegar þú finnur að hann á erindi við þig.

Aftur fullyrðir Kristján að guð sé til. Ég veit ekki alveg hvernig Kristján ímyndar sér að fermingarbarnið eigi að „finna“ að þetta guð eigi erindi við sig. En hvað um það, þá hljóta rökin fyrir tilvist guðs að fara að koma....

Nei, svarið er búið! Kristján reyndi ekki einu sinni að koma með rök fyrir tilvist guðs. Ég er hræddur um að þetta mun ekki sannfæra ónafngreinda fermingarbarnið.

Þjóðkirkjan virðist vera hætt að reyna að sannfæra fermingarbörnin um að guð sé til, að minnsta kosti virðist hún vera hætt að koma með rök fyrir því. Ekki nóg með að Kristján hafi ekki reynt að koma með rök, heldur vantar kaflann sem ég skoðaði í fyrstu greininni í nýjustu útgáfunni af fermingarfræðslubók Þjóðkirkjunnar, Líf með Jesú, kaflann sem fjallaði um tilvist guðs.

Ástæðan er einföld. Það eru engin góð rök fyrir tilvist guðs kristinna manna. En auk þess eru mörg góð rök gegn tilvist þessa guðs. Svo góð rök að þegar fólk verður að horfast í augu við þau, eins og þegar myndir sáust af tugum líka fljótandi eins og hráviður eftir flóðbylgjuna miklu á Indlandshafi, þá hafa prestarnir í besta falli engin svör og segja að þetta sé mikill leyndardómur.

En þetta er enginn leyndardómur, því guð er einfaldlega ekki til.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Matteus, asninn

30. nóvember 2005# (Kristindómurinn)

Á sunnudaginn fjallaði guðspjallakaflinn sem var lesinn í kirkjun landsins um innkomu Jesú í Jerúsalem. Eins og flestir sem fylgdust með í kristinfræði í grunnskóla vita, þá reið Jesús á asna inn í Jerúsalem. Eða hvað?

Við skulum kíkja á kaflann:

Guðspjall Matt 21.1-9

Þegar þeir nálguðust Jerúsalem og komu til Betfage við Olíufjallið, sendi Jesús tvo lærisveina og sagði við þá: Farið í þorpið hér framundan ykkur, og jafnskjótt munuð þið finna ösnu bundna og fola hjá henni. Leysið þau og færið mér. Ef einhver hefur orð um, þá svarið: Herrann þarf þeirra við, og mun hann jafnskjótt senda þau.

Þetta varð, svo að rættist það, sem sagt er fyrir munn spámannsins:

Segið dótturinni Síon:
Sjá, konungur þinn kemur til þín,
hógvær er hann og ríður asna,
fola undan áburðargrip.

Lærisveinarnir fóru og gjörðu sem Jesús hafði boðið þeim, komu með ösnuna og folann og lögðu á þau klæði sín, en hann steig á bak. Fjöldamargir breiddu klæði sín á veginn, en aðrir hjuggu lim af trjánum og stráðu á veginn. Og múgur sá, sem á undan fór og eftir fylgdi, hrópaði: Hósanna syni Davíðs! Blessaður sé sá sem kemur, í nafni Drottins! Hósanna í hæstum hæðum!

Öll hin guðspjöllin segja að þeir hafi bara tekið einn fola (Lúk. 19, Jóh. 12, Mark. 11), en höfundur Matteusarguðspjalls hefur ösnu og fola. Tilvitnun hans í Sakaría 9:9 talar um „asna og fola undan áburðargripi“ þar sem merkingin er „asna, fola undan áburðargripi“. Það er aðeins um eitt dýr að ræða., en af einhverjum ástæðum virðist Matteus hafa skilið þetta sem tvö dýr, asna og fola undan áburðargripi.

Þetta er ekki öll sagan. Íslenska þýðingin er svolítið „ónákvæm“, því í grískunni er ekki aðeins sagt „hann steig á bak“, heldur stendur „hann steig á bak þeirra“ (orðréttara: settist ofan á þá). Jesús virðist hafa riðið inn í Jerúsalem á tveimur dýrum! Líklega er þetta vanmetnasta kraftaverk Jesú!

Bókstafstrúarmenn reyna að útskýra þetta með því að segja að „þeirra“ í þessu versi vísi til klæðanna sem lærisveinarnir settu á dýrin. Þessi afsökun stenst ekki. Í Markúsarguðspjalli er aðeins eitt dýr, þar er notuð sama sögnin: „setjast á“, þar eru klæði á asnanum, og þar „sest hann á „hann“. Þegar höfundur Matteusarguðspjalls hefur tvo asna þá breytist „hann“ í „þá“ í þessri setningu. Hann segir að Jesús riðið á tveimur dýrum.

Við höfum tvo möguleika. Annars vegar reið Jesús á tveimur dýrum og allir guðspjallahöfundarnir, nema höfundur Matteusarguðspjalls, minntust ekki á þetta kraftaverk vegna þess að þeir misskildu ekki spádóminn. Hins vegar að höfundur Matteusarguðspjalls hafi fundið þennan spádóm, misskilið hann og „hægrætt“ sögunni þannig að hún passi við spádóminn.

Síðari möguleikinn verður að teljast líklegri. Að minnsta kosti er það afar langsótt að Jesús hafi riðið á tveimur dýrum sem passa einmitt við misskilning höfundar Matteusarguðspjalls á spádómi.

Það er mjög skaðlegt fyrir trúverðugleika höfundar Matteusarguðspjalls að hann skuli „búa til“ nýtt dýr bara til þess að láta söguna passa við spádóminn. Hvaða atburðir áttu sér bara stað í hugum höfunda Nýja testamentisins án þess að það sé auglýst með svona mistökum? Við vitum það ekki.

Ef við myndum fínkemba guðspjöllin í leit að svona skáldskap þá myndum við bara finna það sem er augljóslega skáldskapur. Við myndum ekki finna þann skáldskap sem er vel falinn. Hvers vegna ætti maður þá að leggja nokkurn trúnað í ævintýri Jesú og félaga?

Steindór J. Erlingsson

Aðsend grein: Trúleysi skiptir líka máli

1. desember 2005# (Aðsend grein)

„Í sínum nútímabúningi er trúleysið án efa í hópi mestu afreka mannshugans“. Þessi orð lét hinn heimsþekkti breski guðfræðingur Alister McGrath falla í bókinni The Twillight of Atheism (2005) þar sem hann rekur sögu trúleysishreyfingarinnar frá upphafi hennar í frönsku byltingunni fram á okkar dag. Orð McGraths endurspeglar þá visku að „það getur verið gaman að ræða við gáfaða heiðingja“, eins og herra Sigurbjörn Einarsson biskup benti á í grein árið 1948. Ein megin ástæða þess að trúleysishreyfingin komst á flug er að mati McGraths sú að „ef Guð er ekki til, þá er mannsandanum engin takmörk sett“ og „ekki þarf að virða og viðhalda guðlega ákvarðaðri félags- og stjórnmálaskipan“. Með því að kippa Guði út úr samfélagsumræðunni „var allt hægt, þar á meðal stofnun nýs samfélags sem frelsað var undan oki einræðis og frönsku kirkjunnar“. Trúleysishreyfingin er því nátengd sögu málfrelsis og lýðræðis í vestrænni menningu eins og berlega má sjá í Frelsinu (1859) eftir John Stuart Mill. Ástæða þess að ég er að hamra á þessum staðreyndum er sú að ég er ósáttur við þann veigamikla sess sem kristinfræðsla skipar í menntun barnanna minna.

Því er oft haldið fram að kristnin sé svo samofin menningu okkar að réttlætanlegt sér að leggja viðlíka áherslu á trúarbragðamenntun barna okkar og gert er í menntakerfinu í dag. Það er engum blöðum um það að fletta að menning okkar á sér kristnar rætur og efast ég ekki um gildi þess að fræða börnin okkar um kristna trú og tengsl hennar við önnur trúarbrögð. Spurningin snýst um hvernig staðið er að þessari kennslu, á hvaða grunni hún er byggð, og hversu miklum tíma er réttlætanlegt að eyða í hana. Að mínu viti á þetta að vera almenn trúarbragðafræðsla sem ekki má bera of mikinn keim að hagsmunum Þjóðkirkjunnar. Í þessu felst að gera þarf öllum trúarbrögðum jafn hátt undir höfði og þar með verður að draga úr vægi kristinnar fræðslu, sem þeir foreldrar er áhuga hafa geta sótt fyrir börn sín í sunnudagaskóla Þjóðkirkjunnar. Í ljósi þess sem áður segir þarf einnig að uppfræða börnin okkar um trúleysis hugtakið og hvaða þýðingu það hefur haft fyrir menninguna.

Við þessu er hins vegar varla að búast meðan trúarbragðafræðslan er leidd af Þjóðkirkjunni sem hefur innanborðs áhrifamikla einstaklinga sem telja „trúleysi ógna mannlegu samfélagi, viðskiptum og stjórnmálum; ótryggð og ótrú ógnar uppeldi barna okkar, sundrar heimilum og fjölskyldum. Valið stendur milli trúar og trúleysis á vettvangi hversdagsins, sem og viðskipta og stjórnmála. Ég er ekki í vafa um að flestir myndu að athuguðu máli velja trúna.“

Þessi orð lét biskup Íslands, herra Karl Sigurbjörnsson, falla í prédikun 1. janúar 2003 og endurspegla þau sjónarmið margra trúaðra einstaklinga að trúleysi feli sjálfkrafa í sér siðleysi, sem er argasta firra. Eins og faðir herra Karls gaf í skyn árið 1948 geta trúaðir einstaklingar lært ýmislegt af hinum trúlausu og skynsemishyggjunni sem þeir aðhyllast. Með þetta að leiðarljósi verðum við að fræða börn okkar um þátt trúleysishugsjónarinnar í málfrelsi samtímans, sem gerir okkur til að mynda kleift að fræða börnin okkar um önnur trúarbrögð en kristni, og almennum lýðréttindum okkar. Á sama hátt verðum við að fræða börnin okkar um vísindin, sem eru ein af helstu stofnunum samtímans, og hugmyndafræði þeirra er grundvallast á því að engir yfirnáttúrulegir kraftar séu til staðar í náttúrunni, án þess þó að segja nokkuð af eða á um tilvist Guðs. Ég legg því til að hluta þess tíma sem eytt er í trúarbragðafræðslu í grunnskólum landsins verði varið í að fjalla um mikilvægi málfrelsis og lýðræðis, sem mun gera börnin okkar að betri þátttakendum í okkar lýðræðislega samfélagi. Ég legg einnig til að hluta þessa tíma verði varið í að kynna börnunum sögu vísindanna og þátt þeirra í menningu okkar, sem án efa mun auka áhuga þeirra á vísindum og mikilvægi þeirra fyrir framtíðina. Málfrelsi, lýðræði og vísindi eru ekki síður hornsteinar samfélagsins en kristnin og fyrst börnin okkar geta þegar í fyrsta bekk lært um Jesú , Guð og Búdda, geta þau allt eins lært um hugmyndir Holbachs, Voltaires, Mills, Darwins og Newtons.

Matthías Ásgeirsson

Kristsmessa

2. desember 2005# (Jólin)

Nú líður að jólum, þessari gömlu heiðnu hátíð ljóss og friðar. Haldið er í gamla (og ekki svo gamla) siði. Jólatré, jólaljós, jólagjafir, jólasteik og feita glaðlega eða hrekkjótta jólasveina.

Á þessum tíma minnumst við þess góða í lífinu, eyðum notalegri stundu með þeim sem okkur þykir vænt um og gerum vel við okkur í mat og drykk. Það gleður lítil sem stór hjörtu að fá góðar gjafir og víst er að mörg okkar sem ekki teljast lengur opinberlega börn hlakkar til að snæða jólasteikina, hvort sem á borð er borin rjúpa, kalkúni eða hangiket.

En við skulum ekki gleyma þeim sem minna mega sín, því skrítinn trúflokkur heldur líka hátíð á þessum sama tíma. Kristmenn nokkrir halda upp á fæðingu Frelsarans svokallaða, þó alveg öruggt sé að enginn frelsari fæddist á þessum árstíma (ef hann fæddist yfir höfuð). Kristmenn þessir telja meira að segja margir að allt þetta jólaumstang tengist hátíð þeirra. Það er náttúrulega firra.

Kristmenn mega halda sína hátíð fyrir mér. Fara í kirkju og fagna fæðingu einhvers hirðingja. Ég læt það ekki trufla mig. En það truflar mig svolítið þegar forsvarsmenn kristmanna koma fram og láta sem við hin séum að gleyma hinum sanna anda jólanna. Margur heldur sig mig. Hinn sanni andi jólanna kemur þessum blessaða upprisukrist ekki nokkuð við, jólandinn snýst um raunverulega hluti. Hann snýst um vini og ættinga. Jólin snúast um að fagna hinni raunverulegu tilveru okkar allra. Auðvitað má benda fólki á að draga úr spennunni, eyða minna og minnka stressið. En svarið er ekki það að jólin snúist um Jesús.

Hvers minnumst við á jólunum? Ég veit ekki með ykkur, en ef það er eitthvað sem ég minnist þá er það ekki uppskáldaður (en aðallega stolinn) eyðimerkurprédikari. Nei, ég minnist þeirra sem mér þykir vænt um. Ég minnist látinna ástvina sem ég hef eytt jólum með. Ég lít fram á veginn, gleðst með fjölskyldunni og nýt þess að vera til. Bráðum fer daginn að lengja, skammdegið hopar. Það er hinn sanni jólafögnuður. Margir heimsækja leiði ástvina, skreyta þau með kertum og hugsa til þeirra. Það er viðeigandi í skammdeginu.

Kristmenn mega leita sér fróunar í kristshúsum sínum á Kristmessunni. En ekki láta ykkur detta í hug að þetta lið sé að halda upp á jólin. Það er að halda upp á kristsmessu sem er allt annað fyrirbæri.

Veltið því annars fyrir ykkur hverju það myndi breyta þó við myndum kippa öllum kristmessuatriðunum út úr jólahátíðinni og halda einungis eftir því sem ekki tengist kristni. Við hefðum ennþá jólagjafir, jólaskraut (meira að segja aðventukransinn kemur frá heiðnum sið þó kertin hafi fengið kristileg nöfn) og jólaljós. Við hefðum jólamatinn og samverustundir með fjölskyldunni. Englaskrautið væri sennilega ekki til staðar, útvarpsmessunni þyrfti að fórna og textarnir við sum lögin væru ekki jafn skelfilega lélegir. Margir hafa kveikt á útvarpinu þegar jólamessan er í gangi en hlustar einhver á rausið í raun? Fáir myndu sakna jólagvuðsspjallsins enda sú saga í raun grautleiðinleg.

Ég óska kristmönnum gleðilegrar kristmessu og vona svo að þeir njóti jólanna líka eins og við hin.

* Jóla hvað?
* Þegar Jesús stal jólunum

Birgir Baldursson

2000 + 2

5. desember 2005# (Siðferði og trú)

Það er fróðlegt að fylgjast með umræðunni um réttindi samkynhneigðra þessa dagana. Sér í lagi var athyglisvert að hlusta á þá Geir Waage og Bjarna Karlsson takast á um þetta mál.

Ekki stendur til að rekja hér það sem fram fór í þættinum, en eitt er það atriði sem stingur mig í allri þessari umræðu:

Kristnir menn halda því á lofti að Biblían hafi svörin við því hvernig við skulum lifa. Og í tvö þúsund ár hafa prestar kristninnar verið boðnir og búnir að útlista fyrir heimskum pöpulnum hvað guðinn er að meina með hinum og þessum torræðum tilskipunum og versum sem virðast gersamlega í mótsögn við önnur vers, hvað þá alla heilbrigða skynsemi.

Kynlíf með sama kyni er eitt af stóru fordæmingaratriðum Biblíunnar, bæði í Gamla-testamentinu og hinu nýja. Páll postuli kallar þá menn dauðseka er slíkt fremja og í Mósebókum má finna svipaða fordæmingu á mökum karla (ekkert er þó minnst þar á lessíng). Allt frá því að kristnir söfnuðir hafa starfað hefur þetta ekki verið umdeilt, þessi vers ber bara að skilja eins og þau koma fyrir.

Þar til núna.

Geir Waage ætlar ekki að fara að hlaupast eftir vindum þeim er almenningsálitið blæs á hverjum tíma, heldur vera trúr guðinum sínum og því orði sem hann trúir(!) að sé frá honum komið. Ríkið á þar með ekkert að vera að skipta sér að kenningu kirkjunnar, hversu brjálæðisleg sem hún annars er. Aðrir prestar, eins og til dæmis Bjarni Karlsson sjá hins vegar í hendi sér að siðferði þessa meinta guðs stendur nútímasiðferði langt að baki.

Og biskupinn hefur sett á nefnd til að túlka þessi vers og á hún að starfa í tvö ár.

Er þetta trúverðugt? Þessi stétt manna þykist útlærð í guðsorðinu og gefur sig út fyrir að hafa kennivald yfir okkur hinum í siðferðislegum efnum. En samt er jafnstórt mál og kynlíf samkynhneigðra ekki meira á hreinu hjá þeim en svo að setjast þarf niður í tvö ár til að gá hvað guðinn er að meina með þessu. Þeir eru búnir að hafa tvö þúsund ár til þess, hvað þykjast þeir eiginlega eiga eftir að skoða?

Augljóst er að Þjóðkirkjan getur ekki staðið á meiningu sinni og túlkun frá einum tíma til annars. Til þess er hún allt of upptekin við að hlaupa eftir þeim sjónarmiðum sem vinsælust eru á hverjum tíma. Við sjáum þetta birtast í loðnum svörum biskupsins, sem sjálfur er á móti því að gefa samkynhneigðum meiri réttindi en þorir ekki að segja það hreint út.

Nei, það er í eðli kirkjunnar (og kirkna yfirhöfuð) að vera dragbítur á framförum og framþróun í samfélaginu. Þessi óþurftarstofnun hefur það eitt að markmiði að kasta hlekkjum á huga samborgaranna svo hægt sé að mjólka af þeim peninga í krafti hugmynda sem lykta af stækri forneskju og mannfyrirlitningu. Út af með þetta skítabákn!

Hjalti Rúnar Ómarsson

Lítið kver um kristna trú lesið: Hvað er kristin trú?

6. desember 2005# (Kristindómurinn)

Á vef hinnar rangnefndu þjóðkirkju má lesa Lítið kver um kristna trú þar sem að Karl Sigurbjörnsson, æðsti biskup þjóðkirkjunnar varpar „ljósi á meginatriði kristinnar trúar og siðar og beinir sjónum þangað sem svörin er að finna.“. Prestar og aðrir menn innar kirkjunnar virðast vera vanir því að fá ekki gagnrýni og þess vegna hafa þeir vanist því að flytja innihaldslausar eða beinlínis heimskulegar ræður úr fílabeinsturninum þeirra. Hér verður breytt út frá þeim vana og um leið verður reynt að kíkja inn í hugarheim mannsins sem að telur trúleysi ógna mannlegu samfélagi, Karls biskups:

2.Hvað er kristin trú?

Kristin trú er að treysta Jesú Kristi. Kristin trú er að reiða sig á að það sem Jesús kennir um Guð og mann, líf og heim sé satt og rétt. Og að treysta því að hann segi satt um það hver hann sjálfur er. Að vera kristinn er ekki að kunna skil á leyndardómum tilverunnar, heldur treysta því að öllu sé borgið, vegna þess að Guð er eins og Kristur birtir hann og boðar.

Kristin trú er er engin djúp vitneskja. Það virðist nægja að trúa í blindni á orð einhverrar persónu í bókum skrifuðum áratugum eftir meinta jarðveru persónunnar. Réttara sagt þarf maður að trúa því að höfundar guðspjallanna fóru rétt með staðreyndirnar og að treysta því að þeir sem að sögðu höfundunum frá fóru rétt með staðreyndirnar. Auðvitað er nauðsynlegt að trúa því að Jesús hafi verið með öllu mjalla og að hann hafi yfir höfuð verið til. Þetta nægir að vísu ekki því að nauðsynlegt er að túlka þessi orð rétt. Allir kirkjunnar menn taka undir það enda er það eitt af grundvallaratriðum guðfræðinámsins, að túlka ritninguna í ljósi Krists. Helvíti, eldsofn og eilífan eld bera til dæmis að túlka sem „andlegt ástand“.

Síðan efast ég um að nokkur heilbrigð manneskja, þar með talinn Karl, treysti öllu því sem höfundar guðspjallanna lögðu sögupersónunni Jesú í munn. Aldrei hef ég vitað til þess að Karl hafi hvatt fólk til þess að hata fjölskylduna sína (Lúk. 14:26) og að gera aðra heimskulega hluti. Það að vera kristinn er ekki eins einfalt og virtist í fyrstu. Áfram heldur Karl:

Kristin trú er tómar hendur sem teygja sig fram til gjafara allra góðra hluta. Trú er að vita sig hluta samhengis sem er ólýsanlega stórt og víðtækt, umlykur allt, í lífi og dauða. Trú er jafnframt tryggð, að halda tryggð við Guð, eins og trúnaðarvin. Trú er vinátta við Guð, að vita sig eiga vin þrátt fyrir allt illt, ógnvekjandi og fjandsamlegt í tilverunni, vita sig eiga Guð að vini og samleið með honum.

Trúin er semsagt það að vita það að maður er hluti af stærra samhengi. Það passar nú ágætlega við alla, öll erum við hluti af náttúrunni og raunveruleikanum Karl kemur síðan að grunnþætti í kristinni trú, það að eiga ósýnilegan trúnaðarvin, vinur sem að af einhverjum ástæðum kemur ekki í veg fyrir „ógnvekjandi og fjandsamlega“ hluti. Ekki góður vinur það, fær mann til þess að halda að hann sé bara alls ekki til.

Trú er að leitast við að rækta vináttuna við Guð, þrátt fyrir mistök og synd, þrátt fyrir allt illt og mislukkað í eigin lífi. Í þeirri trú geta gerst kraftaverk innra með manni. Breyting frá vantrú og efa, ótta og angist til sálarfriðar, frá angistarfullri sjálflægni til kærleika og vináttu og umhyggju fyrir öðrum.

Karl virðist af einhverjum ástæðum vilja tengja efa og vantrú við ótta, angist og angistarfullrar sjálflægni. Andstæðan við efa og vantrú er að sjálfsögðu trúin sem að hefur síðan í för með sér sálarfrið, „kærleika og vináttu og umhyggju fyrir öðrum.“ Ég vona innilega að hann sé þroskaðri en það að telja efa og vantrú í andstæðu við gott siðferði. Mýtan um siðlausa trúleysingjan virðist lifa góðu lífi í höfðinu hans.

Það er gaman að setja önnur orð í staðinn fyrir „vantrú og efa“ eins og samkynhneigð, islam eða kristni og sjá hvernig útkoman verður:

Breyting frá samkynhneigð, ótta og angistar til sálarfriðar, frá angistarfullri sjálflægni til kærleika og vináttu og umhyggju fyrir öðrum.“

Ég held að margir yrðu ekki ánægðir með þetta. Áfram heldur Karl:

Það hefur ekki í för með sér lausn frá erfiðleikum og raunum lífsins, heldur það að eiga mitt í öllu þessu athvarf í ríki náðarinnar og góðvildarinnar og kærleikans sem mun sigra og ríkja. Trú, að vera kærleikans megin. Að vilja vinna heiminum og meðbræðrum sínum til góðs, stuðla að því að lífið verði í samræmi við kærleika Guðs.

Áfram flæðir spekin úr pennanum. Fyrst að trú er að vera kærleikans megin, er þá ekki vantrú að vera ekki kærleikans megin? Það er sorglegt ef satt er að Karl telur yfirnáttúrutrú vera nauðsynlega góðu siðferði. Hvað með trúað fólk sem að er ekki kærleikans megin? Er það ekk trúað?

Trú er að vera trúr, athugull frammi fyrir Guði og hlusta á rödd hans. Trúarlíf kristins manns miðar að því að iðka það og rækta. Að hvílast í Guði og iðka þá hvíld, að þjálfa sig í því að fela sig Guði á hendur og treysta honum, að hlusta og að hlýða.

Síðast en ekki síst er trú síðan það heyra raddir, en það er ekki talið heilbrigt utan trúarbragðanna. Kristnum manni ber „iðka trúnna“, enda væru engir prestar til ef að fólk gerði það ekki. Síðast en ekki síst er nauðsynlegt að hlýða Guði. Þessi þrælslund kristninnar eru enginn nýmæli hjá Kalla, enda virtist uppáhaldslíking Jesú vera sú að líkja manni og guði við þræl og meistari. (td. Matt 18:23, 22:2-3, 24:45, 25:14, Lúk 12:47-48)

Karl hefur líklega setið með sveitt ennið við að semja þessa bók, en ruglið er augljós afleiðing þess að hafa engan til að gagnrýna málflutning sinn. Bannið sem var sett á gagnrýni á trúarskoðanir kirkjunnar, sem var líklega vegna þess að skoðanirnar stóðust ekki gagnrýni, hefur valdið því að kirkjunnar menn geta bullað nánast algjörlega óáreittir. Vantrú mun breyta þeirri venju og við munum sjá að bullið í bókinni hans Karls á bara eftir að versna.

Birgir Baldursson

Fárveikt fólk

7. desember 2005# (Rökin gegn guði)

Áður en lengra er haldið ætla ég að setja fram þessa eigin frumortu skilgreiningu á trúmanni:

Trúmaður: Sá sem leggur trúnað á fullyrðingar annarra um tilvist ósýnilegra vera.

Það er nefnilega þannig sem við lærum að trúa. Guðstrú manna er fyrst og fremst afrakstur trúgirni þeirra.

Tilgáta Richard Dawkins um þróunarfræðilegt mikilvægi trúgirni barna hefur oft verið rædd hér á þessu vefriti. Hann lýsir guðstrúnni sem eins konar hugarvírus sem smitast milli mannsheila þar sem allar vírusvarnir vantar. Börn reiða sig nefnilega á að fullorðnir viti hvað þeir eru að tala um og leggja því við hlustir jafnvel þótt fáránlegustu órum sé varpað fram..

Og guðstrúin er auðvitað ekkert annað en fáránlegir órar. Það getur hver sá sem ekki er ánetjaður henni séð. En hvaðan koma þessir órar til að byrja með? Skoðum það aðeins nánar:

Karl biskup trúir á tilvist engla, segist jafnvel verða var við þá. Við vitum sem er að slíkar upplifanir manna af ósýnilegum verum eru partur af sjúkdómseinkennum geðklofa. Er þá biskupinn geðveikur?

Tæplega. Ég held hann skynji ekki þessa engla sína í alvöru. Honum þykir sennilega bara fínt að segjast skynja þá.

Og hugmyndirnar sem hann gengur með í kollinum má að öllum líkindum rekja til heilabús í sjúklegu ástandi, jafnvel þótt um langan veg verði að fara. Þarna spila væntanlega saman hin innbyggða trúgirni okkar og órar hinna sjúku. Í stað þess að þekkja sjúkdómseinkennin og bregðast við þeim á þann hátt sem nútíminn leyfir, báru menn gjarna lotningu fyrir óráðshjallinu til forna, fannst það merkilegt að aðrir sæju verur þar sem engar voru sjáanlegar. Og þetta skyggna fólk tók jafnvel við tilmælum frá þessum „andaverum“ og skráðu á bækur. Slíkur texti varð auðvitað um leið stórmerkilegur og heilagur. Það þorði enda enginn að gefa skít í skráð orð voldugra andavera. Slíkur er máttur trúgirninnar.

Biblían, Kóranin og öll þessi spámannarit veraldar, ég fullyrði að þetta sé að megninu til birtingarmynd sjúklegrar heilastarfsemi. Og því miður eru hinir trúgjörnu svo ginnkeyptir fyrir öllu svona að þeir halda þessu á lofti, þótt þeirra eigin geðheilsa sé annars í fínu lagi. Þetta þurfum við svo að burðast með í farteskinu enn í dag, sjúklega óra úr munni meintra goðmagna og aðkeypta mannfyrirlitningu forneskjunnar í krafti þess að þetta er allt svo ofsalega heilagt eitthvað.

Jesaja, Esekíel, Páll postuli, Múhameð ... fárveikt fólk.

Bara ef hinum trúgjörnu tækist að sjá þetta fyrir það sem það er ...

Birgir Baldursson

Grænsápa eða bara lygi?

8. desember 2005# (Kristindómurinn)

Í Blaðinu þann 25. nóvember er viðtal við Sigurjón Árna Eyjólfsson héraðsprest í Reykjavík um breytta réttindastöðu samkynhneigðra. Sumt af því sem hann segir þar slær mig óþægilega.

Það er alvitað að nútímaguðfræði gengur mest út á að fegra Biblíuna og gera höfundum hennar upp aðrar skoðanir en þeir höfðu. Allt fer þetta fram undir þeim merkjum að ritið verði að túlka í ljósi þess sem svokallaður Kristur á að hafa sagt og kennt, jafnvel þau ritningarvers sem lýsa fullkomlega afdráttarlausri afstöðu, eins og þessum um kynlíf tveggja karla. Gegnum aldirnar hefur þetta ekki verið neitt álitamál og kirkjan því fordæmt þessa kynhegðun einum rómi.

En núna eru runnir upp nýjir tímar, tímar umburðarlyndis fyrir ólíkum lífsstíl. Menn segja sem svo: „Meðan um er að ræða fullorðið fólk sem gefur upplýst samþykki sitt fyrir athöfnunum þá kemur mér ekkert við hvað fólk er að aðhafast inni á svefnherbergjum sínum. Kynlíf er enda skemmtilegt og ég vona bara að sem flestir lifi sem mestu af því.“

Það eru meira að segja til Þjóðkirkjuprestar sem hugsa svona. Þetta eru frjálslyndir karakterar í takt við tímann, fullir af nútímalegri réttlætiskennd. Og það má gefa sér að þeim svíði ósveigjanleiki svartstakkanna sem ríkja yfir stofnuninni. Verst er að þessir réttsýnu og nútímalegu prestar hafa sorglega rangt fyrir sér í einu efni, nefnilega því að Biblían er ekki umburðarlynd þegar kemur að kynlífi tveggja karla.

Nefndur Sigurjón Árni reynir í þessu blaðaviðtali að fegra þátt Biblíunnar og gengur jafnvel svo langt að halda því fram að hún hafi ekkert sérstakt að segja í þessum efnum:

„Veistu, Biblían segir voða lítið um samkynhneigð,“ segir Sigurjón. „Hvað varðar Gamla testamentið má rekja flestar yrðingarnar þar um þessi mál og önnur keimlík til tilrauna Ísraelsmanna til þess að skilgreina sérstöðu sína sem þjóðar, eftir fall Jerúsalem og útlegðina. Frjósemisátrúnaður í nágrannaríkjum Ísraels á þeim tíma fólst m.a. í heimsóknum til hofskækna og -karla og þessu töldu Ísraelsmenn nauðsynlegt að hafna. Þjóðin var að móta sig sem trúarsamfélag, sem dæmi má nefna umskurnina og lögmálið - viss hreinleikamerki sem höfð voru í hávegum. Með því að veita þeim háan sess greinu Gyðingar sig frá umhverfinu og nágrönnum sínum sem höfðu aðra siði.“

Gott og vel. Það er grænsápulykt af þessu, en kannski er þetta bara rétt mat á tilurð versanna í Gamla testó. En svo segir Sigurjón Árni:

„Nýja testamentið er öðru marki brennt hvað þetta varðar. Jesú talar ekkert um samkynhneigð. Í bréfum Páls Postula er að vísu að finna umfjöllun um samkynhneigð, en það er frekar eins og hann fjalli um hana í frjamhjáhlaupi - er ekki meginstef. Orðið „samkynhneigð“ kemur fyrir í vissum lastalistum hans, en það er jafnvel spurning hvort það er rétt þýðing á því gríska orði sem Páll notar.“

Svona til að byrja með þá er rétt að geta þess að orðið samkynhneigð kemur hvergi fyrir í Biblíunni, enda ekki nema um 25 ára gamalt í íslensku máli. Aftur á móti má velta fyrir sér hvort setningarhlutinn „eins hafa líka karlar hætt eðlilegum mökum við konur og brunnið í losta hver til annars“ sé rétt þýddur.

En skoðum þessi orð í samhengi. Er þarna verið að minnast á þessar athafnir í framhjáhlaupi? Og hvers konar sekt hvílir á þeim mönnum sem svona hluti fremja, samkvæmt Páli?:

Þeir þekktu Guð, en hafa samt ekki vegsamað hann eins og Guð né þakkað honum, heldur hafa þeir gjörst hégómlegir í hugsunum sínum, og hið skynlausa hjarta þeirra hefur hjúpast myrkri. Þeir þóttust vera vitrir, en urðu heimskingjar. Þeir skiptu á vegsemd hins ódauðlega Guðs og myndum, sem líktust dauðlegum manni, fuglum, ferfætlingum og skriðkvikindum.

Þess vegna hefur Guð ofurselt þá fýsnum hjartna þeirra til saurlifnaðar, til þess að þeir svívirtu líkami sína hver með öðrum. Þeir hafa skipt á sannleika Guðs og lyginni og göfgað og dýrkað hið skapaða í stað skaparans, hans sem er blessaður að eilífu. Amen.

Þess vegna hefur Guð ofurselt þá svívirðilegum girndum. Bæði hafa konur breytt eðlilegum mökum í óeðlileg, og eins hafa líka karlar hætt eðlilegum mökum við konur og brunnið í losta hver til annars, karlmenn frömdu skömm með karlmönnum og tóku út á sjálfum sér makleg málagjöld villu sinnar.

Þar eð þeir hirtu ekki um að varðveita þekkinguna á Guði, ofurseldi Guð þá ósæmilegu hugarfari, svo að þeir gjörðu það sem ekki er tilhlýðilegt, fylltir alls konar rangsleitni, vonsku, ágirnd, illsku, fullir öfundar, manndrápa, deilu, sviksemi, illmennsku. Þeir eru rógberar, bakmálugir, guðshatarar, smánarar, hrokafullir, gortarar, hrekkvísir, foreldrum óhlýðnir, óskynsamir, óáreiðanlegir, kærleikslausir, miskunnarlausir, þeir eru menn, sem þekkja réttdæmi Guðs og vita að þeir er slíkt fremja eru dauðasekir. Samt fremja þeir þetta og gjöra að auki góðan róm að slíkri breytni hjá öðrum. [Leturbreyting mín - BB]

Sigurjón Árni tekur stórt upp í sig þegar hann fullyrðir að þessi hatursáróður geðsjúklingsins Páls postula sé settur fram í einhverju framhjáhlaupi, já nánast varla minnst á kynlíf með fólki af sama kyni. Af hverju getur Sigurjón Árni ekki bara viðurkennt það að Páll postuli úthúðar hommum og lesbíum í Rómverjabréfinu? Af hverju má Biblían aldrei vera fordómafullt rit, skrifað af illa upplýstum skælingjum í árdaga? Af hverju í ósköpunum er svona mikilvægt að hún hafi alltaf vitrænustu útlistunina á öllum málum og síðasta orðið? Af hverju þarf að grípa til fegrana sem jaðra við lygar til að komast hjá að hallmæla Biblíunni?

Ritstjórn

Trúarneitunin

11. desember 2005# (Grín)

Ég afneita guði, föður ímynduðum, sem er hvorki skapari himins né jarðar. Ég trúi ekki á Jesú hinn kryssta, hans meinta son, drottin-norn, sem ekki er getinn af neinum anda, fæddur af Maríu ei, ekki píndur á dögum Pontíusar Pílatusar, hvorki krossfestur, dáinn né grafinn. Steig ekki niður til heljar, reis því heldur ekki á þriðja degi aftur upp frá dauðum, steig því síður upp til himna, situr hvergi þar, nærri nokkrum guði böðli almáttugum, drottni ímynduðum, og mun ekki þaðan koma að dæma einn eða neinn. Ég afneita heilögum anda, heilagri almennri kirkju, samfélagi heilagra, fyrirgefningu syndanna, upprisu holdsins og eilífu lífi, amen.

Óli Gneisti

Þórhallur Heimisson og helvítis spurningin

12. desember 2005# (Kristindómurinn)

Það er fátt sem reynist þjóðkirkjumönnum erfiðara en að svara helvítis spurningunni. Það er nefnilega svo komið að helvíti er orðið óvinsælt. Ef Nýja Testamentið er lesið þá sést að þar er mjög fátt nýtt þar á ferð en Jesús var á nýsköpunarlínunni þegar hann sagði: Mannssonurinn mun senda engla sína, og þeir munu safna úr ríki hans öllum, sem hneykslunum valda og ranglæti fremja, og kasta þeim í eldsofninn. Þar verður grátur og gnístran tanna. En þetta er ekki góði hippa-Jesú sem þjóðkirkjan reynir að selja landsmönnum og þess vegna er helvíti óþægilegt fyrir prestana.

Á vefnum Trú.is er fólki boðið að senda inn spurningar til presta. Meðal þeirra sem hafa sent inn spurningu er Anna sem vildi fræðast um himnaríki og helvíti. Sá sem var útvalinn til að svara spurningunni var Þórhallur Heimisson. Við könnumst flest við Þórhall poppprest sem stefnir fast að því að verða næsti Pálmi Matthíasson.

Það sem vekur athygli við svar Þórhalls er innihaldslaust þvaður á svo háu stigi og við hljótum að gera ráð fyrir að hann nái skjótum frama innan þjóðkirkjunnar ef hann heldur áfram á sömu braut. Spurningu Önnu var ekki svarað þó svarið væri óhóflega langt. Hæst bylur í tómri tunnu myndi einhver segja.

Nú býður Trú.is upp á að netráparar komi með athugasemdir við svör guðsmanna og ég ákvað í fyrsta sinn að nýta mér þann möguleika. Ég spurði, mjög kurteisislega, hvort Þórhallur myndi ekki vilja svara spurningunni hennar Önnu. Þegar ég hafði sent inn athugasemdina þá fékk ég þau skilaboð að svarið mitt biði ritskoðunar, það þyrfti að sjá hvort það væri „viðeigandi“.

Ég hef gaman af því að hafa rétt fyrir mér (það er ein af ástæðunum fyrir því að ég rífst gjarnan við trúmenn) og þarna kættist ég. Fordómar mínir voru staðfestir. Að sjálfssögðu var þjóðkirkjan ekki að fara að leyfa hverjum sem er að koma með athugasemdir við pistlana. Óþægilegar spurningar eru bannaðar eða þær eru kæfðar með kjaftæði (stjórnmálamenn nota þessa aðferð reyndar gjarnan líka).

Nú er liðin nær vika og ekki birtist athugasemd mín á vefnum. Ég hef ekki heldur fengið neina skýringu á því hvers vegna athugasemd mín hefur ekki birst. Þögnin er eina svarið. Það er kannski best að spyrja enn einu sinni og sjá hvort eitthvað fáist svar úr kirkjuturninum.

Hvað segirðu Þórhallur, ætlarðu að svara helvítis spurningunni?

Hjalti Rúnar Ómarsson

Stríð gegn jólunum?

13. desember 2005# (Jólin)

Á blaðsíðu 17 í Morgunblaðinu í dag er grein sem ber heitið „Stríð gegn jólunum?“ Greinin fjallar um að „Íhaldssamir Bandaríkjamenn láta æ meir í ljós óánægju sína með að pólitísk rétthugsun krefjist þess að ekki megi nefna jólahátíðina sínu rétta nafni.“. Í greininni stendur einnig að þarna sé fólk á mótu því að kalla jólatré „jólatré“ og það vilji kalla það „hátíðartré“

Raunin er sú að það sem veldur þessum ósáttum er enska orðið „Christmas“, sem útleggst kristsmessa á íslensku. Það sem við köllum jól kallar enskumælandi fólk Yule. En það er sérstaklega verið að mótmæla því að opinberar stofnanir taki þátt í trúarathöfnum, enda á að vera aðskilnaður ríkis og kirkju í Bandaríkjunum.

Þannig að Morgunblaðsgreinin missir algjörlega marks. Það er ekki verið að mótmæla því að jólatré séu kölluð jólatré, heldur því að þau séu kölluð kristsmessutré. Það er verið að mótmæla kristvæðingu jólanna. Sem betur fer hefur íslensk tunga sloppið að mestu leyti við þessa kristvæðingu og flestum þætti það ef til vill skrítið að kalla jólatré kristsmessutré, enda er ekkert samhengi á milli jólanna og Jesú. En þetta nafnavesen í Bandaríkjunum er mjög lýsandi fyrir það hvernig kristnin hefur reynt að stela jólunum.

Réttara væri því að kalla þetta stríð gegn kristsmessu en í rauninni er þessu öfugt farið, kristnir menn eru í stríði gegn jólunum! Þeir eru að reyna að breyta jólunum í kristmessu. Tönnlast á því að þetta snúist allt í rauninni um ævintýrin um fæðingu Jesú og reyna að tengja allar hefðir við þá frásögn.

Það er spurning hvort við hér á Íslandi ættum berjast gegn kristvæðingu jólanna.

Sjá einnig á vefitinu Múrinn: Ofsóknaræðið blómstrar á aðventunni

Frelsarinn

En margir hinir síðustu munu telja sig hina fyrstu

15. desember 2005# (Stjórnmál og trú)

Það er með ólíkindum hvernig þjónar ríkiskirkjunnar geta talið stofnun sína í framvarðasveit mannhelgi og lýðræðis hér á landi. Það hefur verið lenska síðustu ár að blekkja landsmenn í stólræðum um þýðingu ríkiskirkjunnar í mannréttindamálum. Allt verður þetta mjög óskiljanlegt þegar saga hennar er skoðuð frá siðaskiptum til okkar dags. Í upphafi voru kenningar Lúters sem ríkiskirkjan byggir bjarg sitt á mjög öfgafullar. Gagnstætt fullyrðingum frjálslyndra presta þá var Lúter ekkert annað en illa innrættur bókstafstrúar talibani. Endar voru afleiðingar þess að taka upp kenningar hans skelfilegar.

Valdsmenn í norður Evrópu notfærðu sér kenningar hans til að halda lýðnum í fjötrum trúar. Stóridómur hér á landi var gott dæmi um sjúka evangelíska trú sem leiddi af sér ofsóknir og fjöldamorð. Kirkjan leit svo á að konungur fengi vald sitt frá guði samkvæmt biblíunni og hefði því fullt umboð frá Yahweh til allra einvaldsverka. Það var því ekki fyrr en að kóngurinn ákvað sjálfur að gefa Íslendingum stjórnarskrá að hann innleiddi takmarkað trúfrelsi hér á landi árið 1874. En þá var kirkjan búin að ríkja umbótalaust hér á landi frá árinu 1550. Það er því fullsannað að biblían og kristindómurinn gerði hana ekki að betri stofnun né færði landsmönnum mannréttindi.

Á 20. öldinni hófust miklar deilur innan ríkiskirkjunnar um kvenpresta. Segja má að kirkjan hafi verið með þeim síðustu til að átta sig á mannréttindum kvenna. Í raun var hún hinn mesti dragbítur í þeim málum. Sama sagan var um öll vesturlönd þar sem kristin trú stóð í vegi fyrir sjálfsögðum réttindum kvenna. En fyrr á öldum réðu þær ekki einu sinni yfir eigin líkama í kristnum samfélögum. Nýjasta dæmið um mannréttindi eru málefni samkynhneigðra. Aftur er kirkjan til vandræða. Þrátt fyrir að hafa kúgað samkynhneigða um aldir og tekið af lífi kann hún ekki að skammast sín. Sama sagan endurtekur sig í réttindamálum þeirra eins og annarra sem kirkjan hefur kúgað.

Aftur og aftur deila menn þar innanborðs um mannréttindi vegna þess að biblían segir hitt og þetta um þræla, konur eða samkynhneigða. Aftur og aftur er ríkiskirkjan síðust allra að viðurkenna sjálfsögð mannréttindi vegna biblíunnar. Aftur og aftur telja þjónar hennar að hinir síðustu séu fyrstir í þessum málaflokki. Aftur og aftur sýnir þetta okkur hversu óeðlileg sé tilvist ríkistrúfélags sem byggir tilveru sína á úreltum skrælingjalögum sem stangast á við sjálfsögð mannréttindi. Viljum við hafa slíka stofnun sérstaklega verndaða í stjórnarskrá lýðveldisins Ísland? Er ekki ástæðan augljós hvers vegna slík stofnun þarf á slíkri vernd að halda? Staða hennar og saga er einfaldlega samfeldur harmleikur í réttindabaráttu landsmanna.

Vésteinn Valgarðsson

Þverstæða og rangfærslur séra Írisar Kristjánsdóttur

16. desember 2005# (Kristindómurinn) Á einni af heimasíðum Þjóðkirkjunnar, www.tru.is, bar Katla Björg Kristjánsdóttir upp þrjár góðar og gildar spurningar:

Finnst ykkur ekki aðeins of snemmt að fermst 14 ára?

Er hægt að affermast?

Hvernig segir maður sig úr kirkjunni? Þarf samþykki foreldra?

Íris Kristjánsdóttir, sóknarprestur í Hjallakirkju, varð fyrir svörum. Svarið við fyrstu spurningunni er á þessa leið:

Finnst ykkur ekki aðeins of snemmt að fermst 14 ára?

Sumum finnst það of snemmt, öðrum ekki. Ég er viss um að þú fengir ólík svör frá okkur prestunum um þetta en ég ætla að segja þér mína skoðun. Mér finnst þetta góður aldur. Ástæðan er sú að krakkar á þessum aldri eru að mörgu leyti miklu móttækilegri fyrir ýmsum hlutum heldur en þau sem eldri eru. Þau eru líklegri til að taka við boðskap kristninnar á jákvæðan hátt og þannig að hann geti haft mótandi áhrif á þau. Ég er á þeirri skoðun að þau séu orðin nógu þroskuð til að velja sjálf að taka þátt í fermingarfræðslu og fermast af eigin hvötum og áhuga, og meini það sem þau segja á fermingardag þegar þau eru spurð hvort þau vilji gera Jesú Krist að leiðtoga lífsins. Auðvitað taka krakkar þessu misalvarlega en rétt þeirra til að velja ber að virða og styðja. Hvað finnst þér um þetta?

Íslensk lög um fermingar segja og rökstyðja að „prestar megi eigi taka börn til fermingar, þau er fermast eiga, fyrr en þau eru orðin fullra 14 eða 15 ára“. Séra Íris er því sammála konungum vorum Friðriki V og Friðriki VI um að 14 ára sé heppilegur (lágmarks)aldur. Að vísu mun það vera svo að flest íslensk börn séu hreint ekki orðin 14 ára, enda fara fermingar yfirleitt fram á vordögum fyrir þau börn sem verða 14 ára á árinu. Ætla má að um það bil tvö af hverjum þrem fermingarbörnum hafi ekki náð tilskildum aldri. (Taka ber fram að skeika má allt að hálfu ári, samkvæmt undanþágu frá lögunum, og getur biskup gefið sérstaka heimild ef barnið er dauðvona eða á förum til heiðinna landa). Ef séra Íris telur 14 ár vera heppileg, þá vona ég að hún fari eftir lögunum og fermi ekki börn nema þau hafi náð fullum 14 ára aldri. Ef hún fer eftir þeim er hún sjaldgæft fordæmi öðrum prestum landsins, því fæstir hirða um að fara eftir þessum lögum. Barn sem er fermt 13 ára er ólöglega fermt.

„Ástæðan er sú að krakkar á þessum aldri eru að mörgu leyti miklu móttækilegri fyrir ýmsum hlutum heldur en þau sem eldri eru“ segir Íris. Að barn sé „móttækilegt“ mundi í þessu samhengi vera réttar nefnt að það sé varnarlaust. Í fyrsta lagi er gagnrýnin hugsun í mótun á unglingsárunum og börn misjafnlega fær um að taka upplýsta afstöðu í trúarmálum. Í öðru lagi hafa fæst börn kynnst öðrum lífsskoðunum til jafns við kristni og því ósanngjarnt að láta þau velja án þess að hafa handbærar upplýsingar fyrirliggjandi. Í þriðja lagi hefur skólakerfið innrætt þeim kristin fræði, en minna fer fyrir því að gagnrýnin hugsun sé örvuð eins og bæri að gera. Í fjórða lagi eru börn á árunum 13-14 ára að byrja að brjótast undan valdi foreldra sinna og því eru áhrif félagahópsins mjög sterk á þessum árum og hópþrýstingur hefur mikið að segja. Þetta viðurkennir kirkjan líka í Námsskrá fermingarstarfanna (María Ágústsdóttir, 1999) - og bætir því við að áhrif hópþrýstings sé „mikilvægt að nýta sér“ í fermingarstarfinu. Er ég einn um að finnast þetta orðalag óviðfelldið?

Áfram heldur Íris: „[Fermingarbörnin] eru líklegri til að taka við boðskap kristninnar á jákvæðan hátt og þannig að hann geti haft mótandi áhrif á þau.“ - Einmitt, sá sem hefur ekki öðlast gagnrýna hugsun eða þekkingu á öðrum möguleikum er einmitt líklegri til að taka jákvætt í boðskap kristninnar, einkum og sér í lagi þegar vinsað er úr allt sem ekki fellur nútímafólki í geð. Íris „er á þeirri skoðun að [börnin] séu orðin nógu þroskuð til að ... fermast af eigin hvötum og áhuga“ - eigin hvötum og áhuga á því að fá fullt af gjöfum og vera eins og hinir krakkarnir ætti að standa þarna.

Spurningu númer tvö svarar Íris á þennan veg:

2 Er hægt að affermast?

Nei, það er ekki hægt að „affermast”, ekki frekar en „afskírast”.

Þetta er álitamál. Kirkjan á enga athöfn í pússi sínu til þess að afskíra eða afferma - en þó má vera að hvort tveggja sé vel mögulegt. Skírn á ungbarni er markleysa vegna þess að ungbarn er ekki kristið. Þess vegna er fermingin staðfesting á skírninni. Ferming sem er ólöglega framkvæmd hlýtur sjálfkrafa að vera ógild. Það ætti ekki að þurfa annað en úrskurð þaraðlútandi úrskurðarvalds, með tilheyrandi plaggi, til að staðfesta að fermingin sé ógild, og þar með skírnin líka. Getur slíkt ekki kallast afferming og afskírn í senn? Þetta á vitanlega ekki við nema um þá sem fermast 13 ára.

Þriðju spurningunni svarar séra Íris svo:

3 Hvernig segir maður sig úr kirkjunni? Þarf samþykki foreldra?

Hægt er að segja sig úr kirkjunni með því að útfylla eyðublað sem Hagstofa Íslands gefur út. Þau sem eru undir 18 ára aldri þurfa samþykki foreldra.

Þetta er beinlínis rangt. Fólk sem er undir 16 ára aldri þarf samþykki foreldra. Sjá heimasíðu Hagstofu Íslands.

Maður skyldi ætla að háskólamenntað fólk ætti að geta gefið betri svör en þessi, en guðfræðideildin virkar, skilst mér, ekki alveg eins og aðrar deildir háskólans þegar kemur að rökfestu. Þótt svör séra Írisar haldi illa, þá verð ég samt að gefa henni plús fyrir að telja 14 ár vera hæfilegan aldur fyrir fermingar. Ég skil að vísu ekki hvers vegna barn er hæft til að ganga Jesú á hönd þegar það er 14 ára en er ekki hæft til að hætta við fyrr en tveim árum seinna (eða fjórum, skv. Írisi), og eins skil ég ekki hvers vegna manneskja sem má ekki gera fjárhagslegar skuldbindingar telst hæf til að selja kirkjunni sál sína í skiptum fyrir gjafir. En ég vona samt að Íris verði samkvæm sjálfri sér í vor og fermi engin börn sem ekki eru orðin fullra 14 ára. Látum það liggja milli hluta að lögin gætu sett markið of lágt, en það er altént góð byrjun ef prestar fara eftir landslögum.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Illmennið guð

19. desember 2005# (Rökin gegn guði)

Nú til dags virðist það vera í tísku að tala um samræður á milli vísinda og trúarbragða, eins og trúarbrögðin hafi eitthvað gáfulegt til málanna að leggja annað en kreddurnar sínar. Raunin er sú að trúarbrögð hafa ekkert gáfulegt til málanna að leggja en vísindin geta upplýst okkur um ýmislegt varðandi trúarhugmyndir.

Þekkingaraðferðirnar trú og vísindi eru í eðli sínu í mótsögn. Þú getur ekki bæði aflað þér einhverrar vitneskju með því að beita hinni vísindalegu aðferð og með því að hafa fullvissu án raka, að minnsta kosti ekki á sama sviðinu.

Guðfræðingar, eins og aðrir trúmenn, hafa áttað sig á þessu og beita tveimur aðferðum við að bregðast við síaukinni þekkingu sem við öflum okkur með hinni vísindalegu aðferð. Bókstafstrúmennirnir sem segja að trúin hafi alltaf rétt fyrir sér og þegar vísindin komist að niðurstöðu sem er ósammála trúnni þá er eitthvað að vísindunum. Sem betur fer eru fáir bókstafstrúarmenn á Íslandi, en hinn hópurinn er heldur stærri. Þeir viðurkenna yfirburði vísindanna yfir öllu því sem vísindin geta rannsakað en hafa hopað með trúnna yfir á það órannsakanlega.

Ef við tökum sköpunarsöguna í upphafi biblíunnar sem dæmi þá trúir fyrri hópurinn því að hún sé sönn, að þetta hafi raunverulega gerst, þrátt fyrir niðurstöður vísindanna. Síðari hópurinn, sem líklega allir þjóðkirkjuprestar falla í, telja söguna augljóslega ekki vera sanna í neinum skilningi sem hægt er að kanna vísindalegan, heldur er hún, samkvæmt þeim, sönn á einhvern óskiljanlegan, andlegan hátt. Hvorugur hópurinn hefur þurft að breyta neinu hvað varðar tilvist guðs, enda er hún órannsakanleg. Því að allt getur passað við tilvist óskilgreinds óskiljanlegs anda. En samt geta niðurstöður vísindanna sagt okkur ýmislegt um þennan guð ef hann er til.

Niðurstöðurnar eru þær að milljónum árum áður en maðurinn varð til höfðu aðrar tegundir verið að þróast í milljónir ár. Sumar þessar tegundir eru svo viðbjóðslegar og valda svo miklum mannlegum þjáningum að maður hlýtur að velta því fyrir sér hvað guð hafi verið að hugsa öll þessi milljón ár sem hann var að láta þau þróast. Í raun virðist vera um einbeittan brotavilja að ræða, hann kom þessu jú öllu af stað og stjórnar öllu. Sá guð sem gerði þetta væri svo mikið illmenni að helstu fjöldamorðingjar sögunnar blikna í samanburði við hann.

Þessi milljón ár hefur hann fullkomnað eitur snákanna, tennur hákarlanna og kjálka krókódílanna. Hann hefur búið til sníkjudýr sem geta ekki lifað án þess að komast í hýsil og valda honum ólýsanlegum þjáningum. Hann lét Gíneu-orminn valda fórnarlambinu óbærilegum hita í sárinu sem dýrið veldur, til þess að fórnarlambið myndi kæla sárið í vatni og þar með koma eggjum sníkjudýrsins út í drykkjarvatnið. Á þessum milljónum árum hefur hann fullkomnað malaríuna og holdsveikina þannig að ónæmiskerfið getur nánast engar varnir veitt.

Það myndi ofbjóða manni ef einhver kallaði þessa veru ekki alilla, en trúmenn segja ekki einungis að þessi vera sé góð, nei, hún er algóð! Ef einhver manneskja hefði jafn viðurstyggilega afreksskrá og þessi guð, þá held ég að enginn myndi vilja kalla þann einstakling manneskju. Jafnvel hörðustu andstæðingar dauðarefsinga myndu sjálfir sprauta eitrinu í æðar þess einstaklings, án nokkurrar eftirsjár.

En sumir trúmenn reyna, þrátt fyrir að allt bendi til þess að þessi guð þeirra sé mesta illmenni sem hugsanlegt er, að halda í algæsku guðs. Þeir halda því þá fram að allar þessar viðurstyggilegu lífverur séu þarna vegna einhvers óskiljanlegs tilgangs guðs.

En hvernig í ósköpunum þessir trúmenn þá vitað að guð sé góður ef að hann er óskiljanlegur? Það er óhugsandi. En ímyndum okkur að við vissum að einhver maður hefði sprengt upp leikskóla. Myndi nokkrum manni detta það í hug að halda því fram að hann væri góður vegna þess að hann hefði hugsanlega einhverja ástæðu fyrir því að sprengja leikskólann? Ef við getum ekki sagt að guð sem hafði yfirumsjón með framleiðslunni á öllu því versta sem finnst í lífríkinu sé illur þá getum við ekki sagt að neitt sé gott eða illt. Orðin myndu missa alla merkingu.

Bókstafstrúarmenn vita af þessum afleiðingum og hafa kosið að neita vísindunum. Frjálslyndir guðfræðingar og trúað fólk sem samþykkir niðurstöður vísindanna veit annað hvort ekki af þessum afleiðingum eða neitar að horfast í augu við þær. Að minnsta kosti er ljóst að ef að guð er til og þróunarkenningin rétt, þá er guð illmenni.

Sjá einnig: Guð elskar þig, Guð er ekki til, Hin góða sköpun guðs

Guðmundur Guðmundsson

Descartes, Darwin eða Drottinn

20. desember 2005# (Vísindi og trú)

Menntun er einskis metin hjá þjóð vorri. Hryðjuverkaflokkur Kristilega Íhaldsflokksins, sem siglir undir hentifána Sjálfstæðisflokksins, hefur enda á umliðnum fimmtán árum lagt skólana og menntakerfið í rúst með fjandsamlegri yfirtöku ráðuneytis menntamála. Stól Menntamálaráðherra vermir nú um stundir maddama Þorgerður Katrín, krossberandi kaþóklikki, en forveri hennar á téðum stóli var ofsatrúar kristlingurinn Björn. Verk beggja hafa öll verið á þann veg að festa í sessi aðgang Ríkiskirkjunnar að varnarlausum barnshuganum, en svo sem öllum er kunnugt er kirkjan eina ríkisstofnunin sem hefur opinbert og stjórnarskrárvarið leyfi til að ljúga. Öllum þegnum þessa volaða lands er jafnframt gert með lögum að greiða ríkiskirkjunni fúlgur fjár á ári hverju til að halda megi lygunum og áróðrinum til streitu.

Ríkiskirkjan íslenska sóar milljörðum króna á ári hverju í hindurvitni og prjál. Þetta vita allir sem til hafa að bera a.m.k. lágmarks greind og eru ekki blindaðir af kærleika Krists. Því miður er hægt að slá því föstu að á þessu verður ekki breyting í lengd og bráð, en hvað er þá til ráða og hvað koma menntamál þessu við? Þannig er mál með vexti að allir skráðir meðlimir í kirkjunni greiða til hennar trúarskatt - sóknargjöld - sem ríkið innheimtir skv. laganna bókstaf. Til að tryggja það að fólk segi sig ekki frá hinni réttu trú greiða allir trúarskattinn, en þeir sem þráast við og ekki vilja gjalda guði skatt greiða í Háskólasjóð, sem er í vörslu rektors Háskóla Íslands.

Fyrir skömmu sátu rektorar HÍ og Háskólans í Reykjavík á rökstólum í sjónvarpssal og ræddu bága stöðu rannsókna og vísindastarfsemi í æðstu menntastofnunum landsins. Þær voru sammála um að veita þyrfti þremur milljörðum króna í samkeppnissjóði, sem vísindamenn gætu sótt í fjármuni til rannsókna. Þetta er nokkurn veginn sú upphæð, fyrir utan sóknargjöldin, sem ríkiskirkjan hefur af landsmönnum með siðlausri skattheimtu ríkisvaldsins. Einnig á HÍ mjög undir högg að sækja vegna fjársveltis, en ein ógeðfelldasta birtingarmynd þess er sífellt ákveðnara tal um upptöku skólagjalda.

Allir þeir sem skráðir eru í ríkiskirkjuna geta hins vegar lagt sitt af mörkum til HÍ hafi þeir til þess vilja og nennu. Úrsögn úr þjóðkirkjunni jafngildir stuðningi við HÍ. Allir núverandi og allir fyrrverandi nemendur HÍ, kennarar og aðrir velunnarar, geta sent öflug skilaboð til kirkju og ríkis um afstöðu sína til þróttmikils vísinda- og fræðastarfs með þessum einfalda hætti. Rektor HÍ hefur lýst sig algerlega andsnúna upptöku skólagjalda og gæti öflugur Háskólasjóður m.a. orðið til að forða slíku. Þjálfunarbúðir ríkiskristninnar innan veggja HÍ, guðfræðideildin, kemur auðvitað til með að njóta ávaxtanna af auknum framlögum í Háskólasjóð, en því samansafni fallista og andlegra arftaka ofskynjana og ranghugmynda útdauðra hirðingja, verður vonandi brátt úthýst úr HÍ.

Segðu þig úr þjóðkirkjunni nú þegar og styddu Háskóla Íslands. Það er eina vitið.

Til að skrá sig utan trúfélaga þarf að fylla út annað hvort eftirfarandi eyðublaða. Senda má eyðublöðin sem símbréf (569 2949) til Þjóðskrár eða í pósti.

Úrsögn 16 ára og eldri: http://www.hagstofa.is/uploads/files/trufull0504.pdf

Úrsögn yngri en 16 ára (þarf samþykki forráðamanns): http://www.hagstofa.is/uploads/files/trubarn0504.pdf

Vésteinn Valgarðsson

Kreppa endurskoðunarguðfræðinnar

21. desember 2005# (Kristindómurinn)

Að undanförnu hefur átt sér stað mikil umræða um réttarstöðu samkynhneigðra innan kirkjunnar, og ekki að ástæðulausu, enda hefur máli þeirra verið hallað þar á bæ lengur en elstu menn muna. Öðru megin víglínunnar hafa skipað sér hinir íhaldssamari af klerkastéttinni, en hinu megin þeir frjálslyndari. Hvorir hafa nokkuð til síns máls. Hvað guðfræðilega rökfestu varðar virðast þeir fyrrnefndu ótvírætt hafa vinninginn, enda er ritningin ómyrk í máli þegar samkynhneigð er annars vegar. Ef ritningin fer rétt með vilja guðs (sem ég býst við að klerkar séu almennt sammála um), þá verður ekki séð að mikill vafi leiki á.

Samúð mín er samt með frjálslyndu guðfræðingunum. Ég sé hvorki að nein haldbær rök hnígi gegn því að réttarstaða allra manna sé sú sama, né að það komi neinum við hvoru kyninu fólk hneigist að, hvað þá að það sé rétt að hindra fólk í að bindast lífsförunaut eftir því sem tilfinningar þess bjóða því. Því síður þykir mér afsakanlegt að stofnun sem á að heita að þjóni öllum landsmönnum án manngreinarálits komist upp með að mismuna fólki með þeim hætti sem kirkjan gerir samkynhneigðum. Þarna er siðferði samtímans komið fram úr siðferðinu sem ríkti á ritunartíma Biblíunnar. Þarna eru mennirnir komnir fram úr meintu almættinu í siðferðisþroska. Dragi fólk af því þær ályktanir sem það vill.

Bók sem boðar að kynvillinga skuli fordæma og beita ofbeldi hefur dagað uppi siðferðislega. Geta menn verið trúir ritningunni um leið og þeir ganga í berhögg við skýr fyrirmæli hennar? Hafa menn heimild til að endurskoða orð guðs? Eitthvað rámar mig í að ritningunni sé klykkt út með heldur ókræsilegum viðurlögum þeim til handa, sem bætir við eða tekur af henni.

Í deilum rétttrúaðra og endurskoðunarsinna er þögn eins manns æpandi, biskups Þjóðkirkjunnar. Hvar er forystan sem ætti að setja niður innanbúðardeilur eins og þær sem nú ganga fjöllum hærra? Víst er úr vöndu að ráða. Hvort á að halda í kristilega kenningu og siðferði eða stíga skrefið og endurskoða innihald hennar og laga að húmanísku umburðarlyndi samtímans? Hvort á kirkjan að dragast aftur úr framförunum og halda áfram að steinrenna, eða afneita orðum ritningarinnar og gengisfella um leið trúna sem hún snýst um? Hvort á hún að halda velli trúarlega og sjá á eftir fólkinu sem mun yfirgefa hana frekar en að taka þátt í kristilegri fordæmingu á samkynhneigð, eða hlaupast undan eigin merkjum og halda hóp sinn skuldbindingalausan? Þótt ekki sé öfundsvert, væri æskilegt að biskup Íslands gengi að föðurleifð sinni, rækti ábyrgð sína og tæki af skarið í þessari deilu.

Þessi grein birtist áður í Morgunblaðinu 16. desember 2005

Frelsarinn

Lærisveinarnir tólf

22. desember 2005# (Kristindómurinn)

Þegar við lærum biblíusögurnar í skólanum eru lærisveinarnir tólf, hvorki færri né fleiri. Við lærum jafnvel nöfn þeirra vinsælustu. Fáa grunar en sumir eiga að vita að guðspjallaritararnir klúðruðu fjölda og nöfnum meintra lærisveina Krists. Slík slys vilja oft gerast þegar samdar eru lygasögur um sama efni sem ritaðar eru á ólíkum tíma af sitthvorum höfundinum. Lærisveinarnir eru ávallt kallaðir hinir tólf í Nýja testamentinu. Jafnvel áfram tólf eftir að Júdas fremur meint sjálfsmorð. Þeir eru reyndar fleiri hjá rétttrúnaðarkirkjunni en Páli Postula ásamt fleirum er þar bætt við. Því dýpra sem málið er skoðað því klúðurslegra verður það.

Guðspjöllin sem hafa fundist og eru utan biblíunnar, sem kristnum mönnum tókst ekki að eyða, bæta ekki ástandið (sjá Tómas og Pétur). Fyrir vikið höfum við fleiri lærisveina Krists en tólf sem eru samtals þrettán hjá Markúsi og Lúkasi. Tólf hjá Matteus, en færri hjá Jóhannesi. Til að bæta gráu ofan á svart breyttust nöfn sumra lærisveinanna eftir handritum. Gott dæmi er Taddues hjá Matteus en handritum þess guðspjall ber alls ekki saman um nafn hans. Flestir vita að guðspjöllin voru alls ekki rituð af lærisveinunum þó þau beri nöfn þeirra. Ekkert hefur fundist eftir meinta lærisveina ritað né hafa fundist heimildir um tilvist þeirra hjá fjölmörgum sagnariturum þess tíma. Engar fornleifar eða önnur merki benda til þess að þeir hafi lifað á þessari jörð frekar en aðrir tólf lærisveinar annarra upprisuguða. Hér fyrir neðan er listi yfir lærisveinanna tólf, þrettán eða átján:

Lærisveinar: | Matteus | Markús | Lúkas | Jóhannes | Tómas | Pétur
Andrés bróðir Péturs | X | X | X | X |  | X
Bartólómeus | X | X | X |  |  |
Filippus | X | X | X | X |  |
Jakob Alfeusson | X | X | X |  |  |
Jakob Sebedeusson | X | X | X |  |  |
Jóhannes bróðir Jakobs | X | X | X | X |  |
Júdas Ískaríot | X | X | X | X |  |
Júdas Jakobsson |  |  | X | X |  |
Júdas Tómas |  |  |  |  | X |
Leví Alfeusson |  | X | X |  |  | X
María |  |  |  |  | X |
Matteus | X | X | X |  | X |
Natanael |  |  |  | X |  |
Salomé |  |  |  |  | X |
Símon vandlætari | X | X | X | X |  |
Símon, kallaður Pétur | X | X | X |  | X | X
Taddeus (Lebbeus) | X | X |  |  |  |
Tómas | X | X | X | X |  |

Hjalti Rúnar Ómarsson

Koma Jesúbarnsins

23. desember 2005# (Jólin)

Samkvæmt dagatali Þjóðkirkjunnar er er Þorláksmessa í dag, 23. desember. Þessi dagur er síðasti dagur aðventunnar. Nafnið aðventa er komið frá latneska orðinu adventus sem þýðir koma. Verið er að vísa til komu Jesú á jólunum. Þorláksmessa er hápunktur biðinnar, eins og sést á morgunlestri þjóðkirkjunnar í dag:

Matteusarguðspjall 24:42-47
Vakið því, þér vitið eigi, hvaða dag Drottinn yðar kemur. Það skiljið þér, að húsráðandi vekti og léti ekki brjótast inn í hús sitt, ef hann vissi á hvaða stundu nætur þjófurinn kæmi. Verið þér og viðbúnir, því að Mannssonurinn kemur á þeirri stundu, sem þér ætlið eigi. Hver er sá trúi og hyggni þjónn, sem húsbóndinn hefur sett yfir hjú sín að gefa þeim mat á réttum tíma? Sæll er sá þjónn, er húsbóndinn finnur breyta svo, er hann kemur. Sannlega segi ég yður: Hann mun setja hann yfir allar eigur sínar.

Ef prestur myndi messa út frá þessu, yrði þessi væntanlega koma líklega borin saman við árlega komu Jesú á jólunum. Fólkið yrði minnt á að litla barnið í jötunni hafi vaxið úr grasi, dáið, risið upp og mun þaðan koma að vera góður við alla. Eða hvað?

Það vill nefnilega svo til að Þjóðkirkjan hættirr, enn og aftur, í miðri frásögn. Kíkjum á það sem Þjóðkirkjan hefur, af einhverjum ástæðum, ákveðið að hafa ekki með í morgunlestrinum:

Matteusarguðspjall 24:48-51
En ef illur þjónn segir í hjarta sínu: „Húsbónda mínum dvelst“ og hann tekur að berja samþjóna sína og eta og drekka með svöllurum, þá mun húsbóndi þess þjóns koma á þeim degi, sem hann væntir ekki, á þeirri stundu, sem hann veit ekki,höggva hann og láta hann fá hlut með hræsnurum. Þar verður grátur og gnístran tanna.

Þannig að litla jólabarnið fæðist, vex úr grasi, deyr, rís upp og kemur síðan og refsar öllum þeim sem trúa ekki á hann. Skiljanlegt að Þjóðkirkjan vilji ekki vera að auglýsa þessi vers, því þau eru ekki beint jólaleg. En kristin trú er heldur ekki jólaleg trú. Öll manngæskan og gleðin sem gera jólin jólaleg er ekki að finna hjá litla Jesúbarninu. Litla jólabarnið ætlar nefnilega að koma í orðsins fyllstu merkingu einn daginn, þá ekki í ævintýraheiminn eins og á jólunum, heldur í heiminn okkar. Þá verður jólabarnið ekki í jólaskapi heldur mun það senda fólkið sem trúir ekki á hann í eilífa þjáningu, í grát og gnístran tanna. Ef jólin væru kristileg ætti frekar að syngja um tannagnístran en ekki klukknahljóm, jólaeld en ekki jólasnjó.

En sem betur fer bendir ekkert til þess að Jesús muni koma aftur. Við gætum því haldið upp á það á jólunum að litla illa Jesúbarnið kemur ekki.

Birgir Baldursson

Jólahugvekja: Skrímslið Jesús

24. desember 2005# (Hugvekja)

Hversu mjög sem Þjóðkirkjufólk og guðfræðingar reyna að þræta fyrir það þá er það nú einu sinni þannig að goðið þeirra Jesús Kristur boðar fjöldanum að kveljast í eldi eilífðina á enda. Við hliðina á slíkri helför verður Hitler og nasisminn bara að léttri skemmtigöngu á björtum sumardegi. En í stað þess að viðurkenna bara að trúarbrögðin sem fylgt hafa menningu okkar um aldir séu siðlaust ógeð reyna menn að halda uppi vörnum. Sjáum t.d. hvað Þórhallur Heimisson segir Í nýlegu svari á trú.is:

Jesús talar oft um dóminn sem bíður allara manna, alls heimsins handan landamæra dauðans. En þurfum við að óttast dómarann sem bíður? Er það ekki Jesús Kristur sem dó fyrir syndir okkar, gaf líf sitt fyrir okkur, leiðir okkur frá dauðanum til lífsins? Til eru þeir sem kjósa að snúa baki við orði Jesú, við fyrirgefningu hans og náð. Þeir dæma sig sjálfir til þess að vera án Guðs. Ekki bara handan dauðans heldur þegar í þessu lífi. En að lokum mun Jesús einnig snúa þeim til sín og leiða þá inn i fögnuð himinsins [leturbreyting mín - BB].

Hvar nákvæmlega kemur það fram í Biblíunni að þetta skrímsli sem Þórhallur og félagar tilbiðja muni að lokum fyrirgefa villuráfurunum og taka þá inn í fögnuð himins? Þetta eru alveg nýjar fréttir. Þegar fólk hefur í gegnum aldirnar verið hrætt til að auðmýkja sig gagnvart þessu monsteri hefur það ætíð verið á þeim forsendum að aðeins þannig komist menn í himnavist eftir dauðann. En nú þegar menn eru hættir að óttast þennan þvætting og eru farnir að sjá hann fyrir það sem hann er bregðast kirkjunnar menn við á þennan óheiðarlega hátt, að gera Jesú upp nýjar vinnuaðferðir.

Þetta verða þeir auðvitað að gera nú þegar farið er að benda á að refsirammi Himnafeðga hf. er út úr öllu korti þess siðferðis sem við þekkjum í dag. En við erum sem betur fer svo heppin að þetta Jesúrugl er bara kjaftæði. Ekkert mark er takandi á þeirri stétt manna sem boða þessa vitleysu í musterum heimskunnar.

En sú eymd og kvöl sem Jesús boðaði eftir dauðann var ekki nóg, því nóg hefur verið af volæðinu í jarðlífinu sjálfu, þjáningum sem má rekja beint til þess sem heimfært er upp á þetta mömbódjömbóskrímsli í áróðursriti (fjórrriti) sem kallað hefur verið Nýja testamentið. Nægir að nefna tiltrú manna gegnum aldirnar á tilvist illra anda og þeirra meðala sem menn hafa reynt að beita til að varpa þeim skepnum út af geðveiku og flogaveiku fólki.

Jesús hefði mátt vita það, þar sem hann á nú einu sinni að vera guð, að tilburðir hans í þessum geira lækninga myndi kosta gríðarlega kvöl og pínu óteljandi manna gegnum árþúsundin. Það þurfti að hverfa frá trúarforsendunum og hefja könnun heimsins upp á nýtt á veraldlegum forsendum til að komast að því hvað þarna var raunverulega á ferðinni. Og í kjölfarið komu svo almennileg lyf við þessu.

Þið verðið að fyrirgefa kristsmenn góðir sem núna væmnist yfir Jesúbarninu í jötunni. Í mínum augum eruð þið að tilbiðja það eina afl sem segja má að sé fullkomilega illt í eðli sínu. Verði ykkur að góðu og gleðileg jól.

Vésteinn Valgarðsson

Fjórtándi jólasveinninn?

25. desember 2005# (Jólin)

Sp: Hver af eftirfarandi herramönnum sker sig úr?

12. desember kemur Stekkjarstaur
13. desember kemur Giljagaur
14. desember kemur Stúfur
15. desember kemur Þvörusleikir
16. desember kemur Pottaskefill
17. desember kemur Askasleikir
18. desember kemur Hurðaskellir
19. desember kemur Skyrgámur
20. desember kemur Bjúgnakrækir
21. desember kemur Gluggagægir
22. desember kemur Gáttaþefur
23. desember kemur Ketkrókur
24. desember kemur Kertasníkir
25. desember kemur Jesús

Sv: Jesús á að eiga aðra foreldra en hinir jólasveinarnir.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Opið bréf til Karls Sigurbjörnssonar

26. desember 2005# (Jólin)

Sæll Karl Sigurbjörnsson

Fyrir tveimur árum svaraðir þú í predikun grein sem Illugi Jökulsson birti í DV þar sem hann véfengdi sannleiksgildi jólaguðspjallsins. Í predikuninni En það bar til um þessar mundir ... sagðir þú að rök hans hefðu verkið hrakin af lið fyrir lið af virtum fræðimönnum.

Þessi jólin hefur þú verið alveg jafn duglegur við að prédika sannleiksgildis þessarar helgisagnar. Í nýlegum pistli þínum Heilagur sannleikur skrifar þú: „Jólaguðspjallið er heilagur sannleikur.“ Í predikun þinni í gær, Siguraflið sagðir þú „Jólaguðspjallið er ekki ævintýri, ekki helgisögn, þó það minni um margt á goðsögur og ævintýri.“

Nú hefur Illugi enn einu sinni dregið sannleiksgildi jólaguðspjallsins í efa, í þetta sinn í sjónvarpi. Ef þú misstir af pistli Illuga þá getur þú hlustað á hann á vefsjónvarpi NFS, nánar til tekið hérna, hann byrjar um það bil 1:14:00. En ef þú getur ekki horft á pistilinn þá skal ég koma með nokkur rök gegn sannleiksgildi helgisagnarinnar um fæðingu Jesú.

Því er haldið fram að Jesús hafi fæðst á dögum Heródesar (Matt 2.1), en hann dó 4 f.o.t., og að hann hafi fæðst þegar Kýreneus var landstjóri í Sýrlandi (Lúk. 2.2), en hann varð landstjóri 6 e.o.t. Þarna munar tíu árum. Manntal Kýreneusar náði auk þess ekki til alls Rómarveldis heldur einungis svæðis Kýreneusar. [1]

En aðalatriðið er það að Rómverjar hefðu skráð fólkið þar sem það lifði, ekki þar sem langa langa langa langa langa langa langa langa langa langa langa langa langa langa langa langa langa langa langa langa langa langa langa langa langa langa langa langa langa langa langa langa langa langa langa langa langa langa langaafi þeirra lifði fyrir þúsund árum (sbr. Lúk 3:23-38). Enda höfðu Rómverjar ekki áhuga á ættfræði Gyðinga, heldur vildu vita mannfjöldann til þess að geta lagt skatt á fólkið. Óskiljanlegt er hvers vegna Rómverjar hefðu viljað láta samgöngukerfið í ríki sínu hrynja, hvað þá ef maður trúir því að þetta manntal hafi náð yfir allt Rómarveldi.

En hvað um það, ímyndum okkur að Jósef hafi verið það brjálaður að ferðast með kasólétta konu sína í meira en hundrað kílómetra vegna einhvers vitlausasta manntals sem framið hefði verið. Þegar þau loks komast á leiðarenda er Jesús litli settur í jötu og þá birtist englakór. Það vita allar heilvita, fullorðnar manneskjur að englar eru ekki til, að minnsta kosti er tilvist þeirra álíka líkleg og tilvist jólasveinsins, sem þú segir sjálfur að engin heilvita, fullorðin manneskja trúi á [2].

Hvað gerist næst? Þú segir: „Ekki löngu síðar þurftu foreldrar hans að flýja með hann til framandi lands, undan morðhundum valdsins.“[3]. Þarna ert þú að vísa til flóttans til Egyptalands undan Heródesi, sem var að vísu búinn að vera dauður í 10 ár samkvæmt „heilaga sannleikanum“. Samkvæmt þessum sama „heilaga sannleika“ Lúkasarguðspjalls flúðu þau ekki í flýti um miðja nótt til Egyptalands eins og í Matteusarguðspjalli (Matt 2:14) heldur fóru þau fyrst til Jerúsalem þar sem Heródes, sá sem þau voru að flýja undan, lifði og síðan heim til Nazaret og heimsóttu Jerúsalem árlega (Lúk 2:22, 39, 41).

Fyrst þú hefur verið duglegur við að hamra á því að þetta sé allt og rétt, þá hefurðu vonandi tíma til þess að skrifa svörin við þessum augljósu staðleysum í helgisögnunum um fæðingu Jesú. Svörin ættu varla að vanta, enda ertu lærður guðfræðingur og ættir því að vita þetta allt. En ef svo ólíklega vill til að engin svör koma frá þér, þá bið ég þig um að hætta að kalla jólaguðspjallið sannleik, hvað þá heilagan sannleik.

gleðileg jól,
Hjalti Rúnar Ómarsson

[1] Antiquitates Judaicae 17.354 og 18.1
[2] Heilagur sannleikur: „En ég trúi ekki á jólasveininn, fremur en nokkur heilvita, fullorðin manneskja.“
[3] Þér, Guð, sé lof fyrir gleðileg jól

Sjá einnig: Karl biskup á heitum kolum, Hvers vegna Betlehem?

Ritstjórn

Dómstóll úrskurðar að kennsla í vitrænni hönnun í opinberum skólum brjóti gegn stjórnarskrá

28. desember 2005# (Erlendar greinar)

Eftir Joe Kay
21. december 2005

Þann 20. desember úrskurðaði dómur í Pennsylvaníuríki að það bryti gegn stjórnarskrá Bandaríkjanna að kenna vitræna hönnun í vísindakennslustofum opinberra skóla. Dómarinn, John Jones III, lýsti því í harðlega orðuðum dómi sínum, að vitræn hönnun væri trúarlegs eðlis og að sú stefna skólanefndarinnar í Dover, Pennsylvaníu, að styðja hana væri skýrt brot á aðskilnaði ríkis og kirkju.

Jones lýsti því í 139 síðna dómi, að „vitræna hönnun er ekki hægt að aðgreina frá fyrirrennara sínum, trúarlegri sköpunarhyggju.“ Því gaf hann út skipun þar sem skólanefndinni er bannað að halda í stefnu sína og öllum skólum í umdæminu er bannað „að ætlast til þess að kennarar dragi úr gildi hinnar vísindalegu þróunarkenningar, og að þeir vísi til annarrar, trúarlegrar kenningar, þeirrar sem nefnist vitræn hönnun.“ Formælendur vitrænnar hönnunar hafa leitast við að endurreisa aldagamla hugmynd um að lífheimurinn sé að sumu leyti svo flókinn að hann gæti ekki verið til kominn án „vitræns hönnuðar.“

Úrskurðurinn er meiriháttar lögfræðilegur ósigur fyrir „Vitrænnar hönnunar hreyfinguna“ (Intelligence Design Movement), bandalag bókstafstrúarmanna sem hafa reynt að grafa undan þróunarkenningunni með því að sveipa sköpunartrú hálf-vísindalegum hugtökum og láta kenna hana í skólum. Sú staðreynd að Jones, sem sjálfur er Repúblíkani og tilnefndur af Bush, kvað upp þennan úrskurð, undirstrikar hið hróplega ólýðræðislega eðli þessarar hreyfingar og hvernig hún vinnur gegn stjórnarskránni.

Jones hafnaði staðhæfingum stuðningsmanna vitrænnar hönnunar um að hreyfingin væri ekki trúarleg í eðli sínu. „Nefndarmenn skólanefndarinnar gerðu borgurum Dover-svæðisins bjarnargreiða,“ skrifaði Jones. „Það er kaldhæðnislegt að nokkrir þessara einstaklinga, sem hafa hreykt sér svo og barið sér á brjóst opinberlega vegna trúarlegrar sannfæringar sinnar, skyldu ítrekað ljúga til þess að fela slóð sína og leyna raunverulegum tilgangi stefnunnar um vitræna hönnun.“

„Hin hróplega grunnhyggni í ákvörðun nefndarinnar sýnir sig þegar höfð er hliðsjón af þessum bakgrunni, sem nú hefur verið að fullu afhjúpaður við þessi réttarhöld,“ sagði hann.

Málið, Kitzmiller et al. v. Dover Area School District, á upphaf sitt að rekja til ákvörðunar sem skólanefnd Dover tók í október 2004 um að móta vísindastefnu þar sem „nemendur verða kynntir fyrir eyðum og vandamálum varðandi kenningu Darwins, og fyrir öðrum kenningum um þróun, þar á meðal, en ekki einskorðað við, vitræna hönnun.“ Þessu fylgdi að líffræðikennurum í umdæminu var gert skylt að lesa nemendum sínum tilkynningu þar sem segði „Kenning Darwins er kenning“ og „Kenning er ekki það sama og staðreynd. Í kenningunni eru eyður þar sem öll sönnunargögn skortir. ... Vitræn hönnun er skýring á uppruna lífsins, sem tekur ekki undir skoðun Darwins. Kennslubókin, Of Pandas and People, stendur nemendum til boða ef þeir hafa áhuga á að kynna sér hvað raunverulega felst í vitrænni hönnun.“

Foreldrar nokkurra nemenda stefndu nefndinni í von um að fá þessari stefnu hnekkt.

Jones byggði úrskurð sinn á klausu í fyrstu viðbót við stjórnarskrána, þar sem stendur: „Þingið skal ekki setja nein lög um stuðning við trúarbrögð, né lög sem hindra frjálsa ástundun þeirra.“ Þessi klausa er hinn stjórnarskrárlegi grundvöllur fyrir aðskilnaði ríkis og kirkju.

Jones komst að þeirri niðurstöðu, eftir ígrundun tveggja prófa í úrskurðum hæstaréttar, Stuðnings-prófsins og Lemon-prófsins, að stefna Dover-skólanefndarinnar væri tvímælalaust brot á stofnsetningarákvæði stjórnarskráinnar. Stuðnings-prófið kveður á um að stefna hins opinbera sé brotleg við stjórnarskrána ef hún felur í sér að trú sé gert hátt undir höfði eða trú sé studd. Lemon-prófið (sem kallast eftir hæstaréttarmálinu Lemon v. Kurtzman) kveður á um að ríkisstyrkt skilaboð brjóti gegn stofnsetningarákvæðinu ef „(1) þau hafa ekki veraldlegan tilgang; (2) fyrstu eða aðal áhrif þeirra eru að hampa eða hamla trú; eða (3) það skapa óhófleg tengsl hins opinbera við trúarbrögð.“

Stefna Dover-nefndarinnar jafngildir því að trú sé hampað án þess að neinn veraldlegur tilgangur sé með því vegna þess að vitrænnar-hönnunar-hreyfingin er skýrt og greinilega tengd trúarhugmyndum. Hún á sér sögulegar rætur í tilraunum kristinna bókstafstrúarmanna til að boða sköpunartrú sem mótrök við vísindum. Við réttarhöldin var stuðst við fordæmi hæstaréttar Bandaríkjanna frá 1987, í máli sem nefndist Edwards v. Arkansas, þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að kennsla í „sköpunarvísindum“ í opinberum skólum, þar sem því var haldið fram að vísindaleg sönnunargögn væru fyrir hendi um að biblíulegir atburðir hefðu gerst í alvörunni, bryti gegn stjórnarskránni vegna þess að meint vísindi væru bara trúarbrögð í dulargerfi.

Þegar Jones rökstuddi að vitræn hönnun væri ekki nema illa dulbúin trú, þá benti hann á að rökin fyrir vitrænni hönnun væru einfaldlega uppsuða á gömlum rökum fyrir tilveru guðs, sem næðu að minnsta kosti aftur til skrifa þrettándu aldar heimspekingsins Tómasar Aqúínasar. Rökin fyrir hönnun, eins og þau voru sett fram af meðal annars William Paley, sem starfaði fyrir tíma Darwins, voru hrakin þegar þróunarkenningin var lögð fram, en hún skýrir þróun lífsins á heildstæðan, vísindalegan hátt.

Jones rakti líka nýlegri sögu vitrænnar-hönnunar-hreyfingarinnar, sem spratt upp sem tilraun til að fara í kring um Edwards-dóminn gegn „sköpunarvísindum“. Formælendur vitrænnar hönnunar lögðu opinberar og beinar vísanir í guð og Biblíusögur til hliðar, þótt innihald málflutningsins væri óbreytt röksemdafærsla sköpunarsinna. Jones benti á að af „taktískum ástæðum“ talaði vitrænnar-hönnunar-hreyfingin ekki opinberlega um guð, en skjöl og yfirlýsingar sönnuðu að trúboð væri aðaltilgangurinn. Á meðal þessara er hið svokallaða Wedge-skjal, sem sett var fram af vitrænnar-hönnunar-stofnuninni Discovery Institute, þar sem fram kemur það grundvallarmarkmið að reyna að „skipta skýringum efnishyggjunnar út fyrir guðstrúar-skilning á að náttúran og mannfólkið séu sköpuð af Guði.“

Tilraunirnar til að hjúpa hinn trúarlega ásetning með vitrænni hönnun hafa verið grófar. Jones tiltók að í frumdrögum að bókinni Of Pandas and People, hefðu höfundarnir talað um „sköpun“ og „skapara“, en að í síðari drögum - eftir úrskurðinn í Edwards-málinu - hefðu orðin „hönnun“ og „hönnuður“ verið komin í staðinn, en allt annað verið óbreytt.

Jones útlistaði einnig hvernig hægt væri að vísa á bug vísinda-tilgerð vitrænnar hönnunar, þar sem reynt hefur verið að aðlaga skilgreininguna á vísindum til þess að opna fyrir yfirnáttúrulegar - það er að segja, trúarlegar - skýringar.

Hreyfingin um vitræna hönnun er svo gjörsneydd vísindalegum grundvelli, og kennsla í henni brýtur svo hróplega í bága við stjórnarskrána, að á undanförnum árum hafa formælendur hennar stundum haldið því fram að hana beri ekki að kenna, heldur skuli lögð áhersla á meinta galla á kenningum í anda Darwins.

Þessu hefur fylgt að það skuli „kenna deiluna“ og að sú stefna sé „í besta falli ísmeygileg, en í versta falli vindhögg. Markmið vitrænnar-hönnunar-hreyfingarinnar er ekki að örva gagnrýna hugsun, heldur að kynda undir byltingu sem mundi skipta þróunarkenningunni út fyrir vitræna hönnun,“ það er að segja, fyrir trúarbrögð.

Frekari sönnunargögn fyrir trúarlegu eðlinu í stefnu Dover-nefndarinnar komu fram sem yfirlýsingar frá nefndarmönnum sjálfum, sem leyndu ekki trúarlegum hvötum sínum á nefndarfundum þar sem breytingartillögurnar voru ræddar. Þegar þeir ræddu stefnuna, þar sem vitræn hönnun skyldi kennd, lýsti skólanefndarmaðurinn William Buckingham því yfir að „Þetta land var ekki reist á íslam eða þróun. Þetta land var reist á kristni og eftir því ætti að kenna nemendum okkar.“ Síðar sagði hann: „Aðskilnaðar ríkis og kirkju er hvergi krafist í stjórnarskránni.“

Eðli úrskurðar Jones, notkun hans á orðum eins og „grunnhyggni“ og hárrétt útlistun hans á formælendum vitrænnar hönnunar sem lygurum, undirstrikar hvernig fjölmiðlar og allt stjórnmálakerfið eru samsek, með því að hafa almennt séð látið sem í vitrænni hönnun séu gild mótrök gegn þróunarvísindum. Í greinum í blöðum á borð við Washington Post og öðrum fjölmiðlum hafa leiðtogar vitrænnar-hönnunar-hreyfingarinnar verið hvítþvegnir og þeir hafa fengið umtalsvert svigrúm á ritstjórnarsíðum til að kynna mál sitt.

Skýrsla í Columbia Journalism Review, frá september 2005, gat þess að í sjónvarps- og prentmiðlum hefði umfjöllun um vitræna hönnun haft mikla tilhneigingu til að „gera lítið úr því hvað þróun stendur á sterkum vísindalegum grunni, en í staðinn beint athygli að því að vaxandi „deila“ sé í gangi um þróunarvísindi.“

Dover-réttarhöldin, hins vegar, sem voru fyrsta raunverulega prófmálið um vitrænnar-hönnunar-hreyfinguna, hafa afhjúpað hana sem það sem hún er í raun: Hópur af loddurum og bókstafstrúarmönnum með djúpa ólýðræðislega og stjórnarskrár-brotlega dagskrá.

Þótt vitræn hönnun hafi lotið í lægra haldi í dómsal, þá fer því fjarri að atlögunni að vísindum sé lokið. Þungt er lagst á árarnar til að grafa undan aðskilnaði ríkis og kirkju og þar hafa málsmetandi stjórnmálamenn ekki látið sitt eftir liggja. Fyrr á þessu ári (2005) lýsti Bush því yfir að hann væri hlynntur því að vitræn hönnun væri kennd við hlið þróunarkenningarinnar í opinberum skólum.

Nokkur önnur málaferli eru í gangi í fylkjum víða í Bandaríkjunum, þar sem formælendur vitrænnar hönnunar og bókstafstrúarmenn reyna að grafa undan vísindakennslu. Í síðasta mánuði greiddi Menntamálanefnd Kansasfylkis atkvæði í annað sinn um að gera breytingar á námsskrá í raunvísindum fyrir fylkið, hannaðar til þess að draga þróunarkenninguna í efa. Vel má líka vera að Kitzmiller-málinu verði áfrýjað til æðra dómstigs.

Árásin á þróun og vísindalega hugsun almennt er afleiðing af mun djúpstæðari pólitískum og félagslegum aðstæðum sem þessi réttarhöld binda ekki enda á. Kristin bókstafstrú og trúarleg afskræmishyggja njóta umtalsverðs stuðnings stjórnmálaafla og fjölmiðla vegna þess að kynning á þessum hugmyndakerfum er ein meginaðferðin sem valdastéttin reynir að nota til að byggja pólitískt bakland fyrir and-lýðræðislega, herskáa og hægrisinnaða efnahagslega stefnuskrá sína. Aðeins á grundvelli breiðfylkingar vinnandi fólks gegn þessari undiröldu félagslegra tengsla, er unnt að verja vísindin svo vel sé.

Úrskurðinn má lesa í heild sinni hérna.

Sjá einnig: „Kansas school board passes anti-evolution standards“
[12. nóvember 2005]
„Court case hits attack on evolution in Pennsylvania“
[29. september 2005]
„An attack on science: Smithsonian Institution to show film on Intelligent Design“
[20. júní 2005]

Vésteinn Valgarðsson þýddi. Birt með leyfi höfundar. Upprunalega greinin er hér.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Nálarauga trúarinnar

29. desember 2005# (Kristindómurinn)

Nýlega gáfu mormónatrúboðar mér Mormónabók. Bókin er full af vit- og staðleysum, er afskaplega fjarstæðukennd og guðinn í bókinni er alger hálfviti. Minnir mann svolítið á biblíuna, trúarrit kristinna manna. Þrátt fyrir þessi líkindi er Mormónabók ekki „innblásin“ í þeirra augum. Af öllum þeim þúsundum trúarrita í heiminum, öll óaðgreinanleg í vitleysunum, er bara biblían og nokkur aukarit hennar sérstaklega innblásin af guði í augum kristinna manna.

Þegar hópur trúmanna á annall.is var beðinn um að útskýra hvers vegna í ósköpunum þeir litu svo á að biblían væri undantekningin kom í ljós að lítið var um rök. Presturinn Skúli sagði til dæmis að ástæðan væri sú að hann hefði alist upp við hana! Það þarf varla að eyða orðum í þannig vitleysu. En kirkjunnar menn staðnæmast ekki þarna, heldur virðist biblían ekki öll vera innblásin. Ef við kíkjum til dæmis á kvöldlestur Þjóðkirkjunnar fyrir gærdaginn þá átti að lesa vers 1-3a og 5 í 14. kafla Opinberunarbók Jóhannesar, bók sem fjallar um heimsendi. Það sem er undarlegt við kvöldlesturinn er að það vantar eitt og hálft vers þarna inn á milli, kíkjum á kvöldlesturinn og það sem vantar.

Opinberunarbókin 14:1-5
Enn sá ég sýn: Lambið stóð á Síonfjalli og með því hundrað fjörutíu og fjórar þúsundir, sem höfðu nafn þess og nafn föður þess skrifað á ennum sér. Og ég heyrði rödd af himni sem nið margra vatna og sem gný mikillar þrumu, og röddin, sem ég heyrði, var eins og hörpuhljómur hörpuleikara, sem slá hörpur sínar. Og þeir syngja nýjan söng frammi fyrir hásætinu og frammi fyrir verunum fjórum og öldungunum. Og enginn gat numið sönginn nema þær hundrað fjörutíu og fjórar þúsundir, þeir sem út eru leystir frá jörðunni. Þetta eru þeir, sem ekki hafa saurgast með konum, því að þeir eru sem meyjar. Þeir fylgja lambinu hvert sem það fer. Þeir voru leystir út úr hóp mannanna, frumgróði handa Guði og handa lambinu. Og í munni þeirra var enga lygi að finna, þeir eru lýtalausir.

Hvers vegna ætli kirkjan sleppi þessu rauða? Í fimmta versi er talað um að þeir séu lýtalausir, það hlýtur að vísa meðal annars til þess að þeir hafi ekki „saurgast með konum“. Ætli þetta eina og hálfa vers séu ekki innblásin? Eins grunar mig að klerkarnir séu á þeirri skoðun að sálmur 137, þar sem sálmaskáldið óskar þess að ungbörn Babýloníumanna sé slegið við stein sé innblásið. Hvernig þeir átta sig á því hvað er innblásið og hvað ekki er alveg jafn dularfullt og hvernig þeir átta sig á innblæstri biblíunnar. Skoðun guðs virðist vera algjört smekksatriði og aðeins nokkrir kaflar í örfáum trúarbókum virðast sleppa í gegnum nálarauga trúmanna.

Birgir Baldursson

Í hvaða heimi lifa þeir?

30. desember 2005# (Vísindi og trú)

Ímyndum okkur að við séum á ferðalagi um Ísland og með í för sé sprenglærður jarðfræðingur sem leiðir okkur í allan sannleika um það sem fyrir augu ber. Þegar ekið er norður Kaldadal bendir hann okkur á að líta til hægri og segir: „Þarna er fjallið Skjaldbreiður, sem Jónas orti um á sínum tíma. Þessi dyngja varð til í löngu og stöðugu gosi fyrir tíu þúsund árum og telst því nokkuð ung.“

Allir í rútunni kinka kolli og virða fyrir sér fagrar útlínur þessarar rúmlega þúsund metra háu þúfu, allir nema sköpunarsinninn í öftustu sætaröð. Hann hugsar með sér: „Hvílíkt kjaftæði, jörðin er ekki nema sex þúsund ára.“

Ég hef verið að velta því fyrir mér hvernig sköpunarsinnar í samfélagi okkar geti þolað við í öllu þessu nútímaupplýsingastreymi sem er á skjön við heimsmynd þeirra. Þær forsendur sem liggja heimsmyndinni til grundvallar hjá þeim eru líka með þeim hætti að flest allt það sem traust má kallast í niðurstöðum vísindanna er í þeirra augum villuráf og blaður.

Jarðfræðin hlýtur að vera einn stór misskilningur, hafi sköpunarsinnar rétt fyrir sér. Tíu þúsund ár þykja ekki mikið í jarðsögulegu tilliti og flest það berg sem vér stöndum nú á er margfalt eldra, eða svo segja okkur í það minnsta þær rannsóknir sem þessi fræðigrein flaggar.

Og jarðfræðin er í fullu samræmi við niðurstöður líffræðinnar sem skiptir jarðsögunni niður í tímabil með flottum nöfnum og tiltekur hvaða lífverur voru upp á hverju þeirra. Júra, trías og tertíer, kannast sköpunarsinnar við þessi hugtök? Hvað tákna þau fyrir þeim? Misskilning? En af hverju stangast þarna ekkert á við niðurstöður jarðfræðinnar sem rannsakað hefur setlög, á hve löngum tíma þau myndast og þar fram eftir götum?

Þróunarfræðin geta ágætlega útskýrt ýmis mannabein sem ekki eru alveg mannabein, heldur úr skyldum tegundum sem ekki þrífast lengur. Neanderdalsmenn, hómó erektusar og hómó habílis, hvaða lið er þetta í augum sköpunarsinna? Svik og fals eins og piltdown? Eða bara ljótt fólk og vanskapningar sem dóu fyrir fáeinum þúsundum ára? Og er þá erfðafræðin, sem rekur erfðaþætti okkar sem nú lifum saman við þetta fólk, gegnum sameiginlegan forföður, þá bara getgátur og fálm út í loftið?

Mannfræðin ætti þá líka að vera byggð á rugli meira og minna. Líka eðlis- og efnafræðin með sinn helmingunartíma geislavirkra efna. Sköpunarsinnar þurfa í raun að hafna nær öllu vísindastarfinu eins og það leggur sig, hreinlega að hafna vísindalegri aðferð sem slíkri, fyrst ekki gengur betur að henda reiður á heiminn en þetta.

Hvernig ætli sé að vera sköpunarsinni og geta ekki flett í gegnum Lesbók Moggans, Lifandi vísindi og jafnvel Mannlíf án þess að rekast á fræðandi greinar þar sem gert er ráð fyrir einhverju sem er fullkomlega á skjön við heimsmyndina? Er þetta ekki óþolandi ástand, að búa í samfélagi sem er á jafnmiklum villigötum og raun ber vitni? Ég get vel ímyndað mér frústrasjónina, því daglega orga ég innra með mér yfir einhverju hindurvitnakjaftæðinu sem flæðir yfir mann úr útvarpi og öðrum miðlum. Síðast í dag hristi ég hausinn yfir konu sem sagðist trúa því að María mey hefði örugglega bara verið venjuleg stelpa sem hafi fíflast í Jesúbarninu, en væntanlega samt verið glöð yfir að hafa eignast annað eins barn.

Og fyrst við erum farin að tala um að rugla saman goðsögum og staðreyndum, eins og þessi kona gerir, hvort haldið þið að það séu sköpunarsinnarnir, sem með gervivísindum sínum sveigja allt að fyrirframgefnum niðurstöðum í takt við óskhyggju sína, eða vísindamenn, sem leyfa nýjum niðurstöðum að móta heimsmynd sína, þótt þær fari í bága við viðteknar hugmyndir, sem hafa höndlað meiri sannleika um tilvist okkar og þeirra veraldar sem við hrærumst í? Er svarið ekki augljóst? Hvað veldur því að lítill hópur fólks skuli þverskallast við augljósum staðreyndum til þess að geta haldið dauðahaldi í gamlar lygasögur sem óheiðarlegasta stétt manna vinnur við að útbreiða?

Ástæðan er trú. Og öfugt við fullyrðingar lygastéttarinnar er trúin mein en ekki lausn. Sköpunarsinnarnir eru talandi dæmi um illa haldna trúarsjúklinga og tilvist þeirra ætti að vera okkur nægileg ástæða til að fordæma prestastéttina sem smitar þessari óværu í hugi okkar allra.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Endalok þjófkirknanna

31. desember 2005# (Stjórnmál og trú)

Á fréttavef Ríkisútvarpsins komu nýlega tvær gleðilegar fréttir varðandi tvö önnur Norðurlönd, Noreg og Svíþjóð. Í Noregi var sagt frá lítilli kirkjusókn, í Svíþjóð frá flótta fólks frá fyrrverandi þjóðkirkju þeirra.

Frétt þar sem fram kemur að frændur okkar Norðmenn fari afar lítið í kirkju, einungis 12% fara oftar en einu sinni í mánuði í guðþjónustu, en yfir hátíðirnar fer einn fjórði þjóðarinnar í kirkju. Hvernig er málunum háttað á Íslandi?

Í þeim hluta nýju trúarlífskannanarinnar sem birt hefur verið kemur í ljós að fjöldi Íslendinga sem fara í guðþjónustur mánaðarlega eða oftar er einungis 10%. Ekki kemur fram hver talan sé yfir hátíðirnar, en ég efast um að 75 þúsund manns hafi farið í kirkju yfir jólin.

Í Svíþjóð hefur sóknarbörnum fækkað um 300 þúsund frá árinu 2000. Ef miðað er við að Svíar séu níu milljónir, þá gerir það um það bil þrjú og hálft prósent. Svipuð tala á Íslandi er líklega um tvö prósent. Íslendingum fjölgar ört þessa dagana og fjölgun Þjóðkirkjumeðlima er í engu hlutfalli við hana. Sum árin lækkar ekki einungis hlutfall meðlimanna, sem eru líklega flestir skráðir þar sjálfkrafa við fæðingu, án nokkurrar sannfæringar foreldra, heldur einnig fjöldi þeirra.

Fyrir tveimur árum viðurkenndi danskur þjóðkirkjuprestur opinberlega að hann trúði ekki á guð, að hann væri ekki til frekar en Hrói höttur. Honum var vikið úr embætti tímabundið, en fékk starfið aftur.

Þjóðkirkjurnar á Norðurlöndum eru augljóslega rotnandi hræ. Norðurlandabúar eru ekki lengur kristnir. Einu notin sem þeir hafa af þessum báknum er við athafnir. Norðurlandabúar munu vonandi flestir átta sig á því bráðum að það sé vel hægt, fallegra og betra að fagna áföngum í lífinu eða kveðja nákomna án þess að hafa kjólklæddan mann sem vælir eitthvað um að dauðan heimsendaspámann sem elskar okkur. Alls staðar má finna samfélög þar sem fæðingu eða nafngift nýs barns, kynþroska, hjúskapi er fagnað og dauðinn er syrgður, alls staðar án guðs. Í öllu þessu er yfirnáttúran algjörlega óþarfi og í rauninni aðskotahlutur, sníkjudýr sem stelur athyglinni frá því sem raunverulega er verið að fagna eða syrgja.

Eins og kom fram í síðdegisútvarpi Rásar 2 (~1:00:00) voru Vantrúarmeðlimir á Laugaveginum þann 23. desember að auðvelda fólki að leiðrétta trúfélagsskráningu sína. Flestir sem við ræddum við leist vel á þetta framtak okkar. Næsta ár munu Vantrúarmeðlimir margfalda átak sitt við að leiðrétta trúfélagsskráningu fólks, sérstaklega skráningu fólks sem er ranglega skráð í hina svokölluðu „Þjóðkirkju“.

Vonandi er ekki langt þangað til við áttum okkur öll á því að yfirnáttúran er óþarfi og losum okkur við stóra sníkjudýrið, Þjóðkirkjuna. Næstu ár verða vonandi slæm fyrir hina svokölluðu „Þjóðkirkju“. Gleðilegt nýtt ár og vonandi segirðu þig úr kirkjunni!

Ef þig langar að skrá þig úr Þjóðkirkjunni er hægt að nálgast eyðublaðið hér (pdf skjal).

Ritstjórn

Gleðilegt ár!

1. janúar 2006# (Hugvekja)

Ritstjórn Vantrúar óskar lesendum sínum og landsmönnum öllum gleði og hamingju á nýju ári. Bíddu, er þetta ekki töfraþula? Eða er þetta bara ósk? Af hverju orðar fólk óskir sínar upphátt með þessum hætti? Er það ekki vegna þess að hún er rótgróin sú trú að orðin hafi töframátt, að stýra megi öflugum andaverum til þess sem óskað er eftir, með því að segja það svona upphátt. Hver er munurinn á góða nótt og guð gefi þér góða nótt? Er þetta ekki sami hluturinn, munurinn sá einn að goðmagnið er ekki beinlínis nefnt á nafn í fyrra dæminu? Hugsið um það. En gleðilegt ár samt. það er víst til siðs að segja þetta.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Örn Bárður sér ljósið

2. janúar 2006# (Kristindómurinn)

Á fréttavakt NFS fyrir hádegi 28. desember var viðtal við prest, nánar til tekið Örn Bárð. Margt áhugavert kom fram í viðtalinu, til dæmis var minnst á styrk sem hann fékk frá kristnihátíðarsjóði til þess að vinna að verkefni sem snýr að umræðum við unglinga um „grundvallarspuringar“.

Örn er einn fárra presta sem hafa séð sóma sinn í því að ræða eitthvað við okkur Vantrúarmenn. Í kjölfar umræðna við predikun sem var full af vitleysum, ákvað hann að birta grein sem bar heitið: „Vantrúarmönnum“ svarað. Við svöruðum að bragði [1, 2, 3, 4, 5], en síðan hefur ekkert heyrst í honum. Hin æpandi þögn virðist hafa gleypt hann líka.

En hvað um það, þessar rökræður við okkur virðast þó hafa gert eitthvað gagn, því miðað við eina setningu í viðtalinu virðist Örn hafa séð ljósið:

Það er það sem er svo merkilegt við kristna trú, full af mótsögnum.

Velkominn í hópinn Örn! Þetta höfum við verið að segja ykkur prestunum alveg frá opnun Vantrúarvefritsins. Það stendur ekki steinn yfir steini í kristinni trú. Ætli Örn Bárður hætti nú að segja fólki að kristin trú sé sannleikurinn? Mun hann segja fermingarbörnunum að kristin trú sé full af mótsögnum? Ég efast um það.

En í ljósi þessara frábæru uppljómunar Arnar Bárðar er kannski rétt að skoða hvað Örn lét frá sér áður fyrr:

„Ef einhver trú byggir á jafntraustum heimildum og rökum og kristin trú lýsi ég hér með eftir henni.“ -Viðhorf byggð á hindurvitni?

Nú vita allir, þar á meðal Örn, að rökfræðin er ekkert sérlega hrifin af mótsögnum. Reyndar segir ein frumforsenda rökfræðinnar að eitthvað sem er mótsagnakennt geti ekki verið rétt. Trú sem er „full af mótsögnum“ getur ekki verið vel rökstudd. Hún er auðvitað mótsagnakennd rökleysa. Örn hlýtur að vita það, enda er hann góðvinur skynseminnar:

„Notum skynsemina sem Guð hefur gefið okkur.“ -Veðbókarvottorð að handan

Hann meira segja biður guðinn sinn um að tilkomi „heilbrigð skynsemi, heilbrigð trú og hindurvitnalaus“ í almennri umræðu hér á landi, vonandi vill hann flokka trúmálaumræðu með því. En nú segir heilbrigð skynsemi að trú sem er full af mótsögnum geti ekki verið sönn. Örn Bárður segist styðja heilbrigða skynsemi og viðurkennir að kristin trú sé full af mótsögnum. Þar af leiðandi ætti hann að vita að kristin trú er ekki sönn. Ætli Örn sé sammála því?

Ef til vill gæti Örn bara sagt að hann viti vel af þessu, en þegar þú ert á annað borð sáttur við að hafa mótsagnir í heimsmynd þinni, þá geturðu alltaf bætt einni við. Ætli það verði ekki að koma í ljós. Mig langar að minnsta kosti að vita það hvort við eigum von á því að Örn verði fyrsti prestur Íslands sem opinberlega afneitar kristinni trú og hef því ákveðið að senda honum nokkrar línur:

Sæll Örn Bárður

Ég sá viðtalið við þig á fréttavakt NFS.
Til hamingju með að hafa fengið styrk frá kristnihátíðarsjóði fyrir verkefnið „klassískir unglingar“. Það sem vakti enn meiri athygli mína var samt þessi setning: „Það er það sem er svo merkilegt við kristna trú, full af mótsögnum.“

Ég verð að byrja á því að óska þér til hamingju með að hafa komist að þessari niðurstöðu. Ég hef skrifað grein um þetta á Vantrúarvefinn. Ef þú vilt einhvern tímann skrifa greinar um þessar fjöldamörgu mótsagnir, þá skaltu ekki hika við að senda þær til Vantrúar-vefritsins.

Annars hlýtur þessi afstaða þín að breyta miklu varðandi starfið þitt. Muntu til dæmis segja krökkunum í verkefninu „klassískir krakkar“ frá öllum þessum mótsögnum? En hvað með fermingarbörnin?

En stóra spurningin hlýtur að vera hvaða áhrif þetta hefur á trú þína. Nú hefur þú hvatt fólk til þess að nota skynsemina og hugmyndakerfi sem er fullt af mótsögnum er augljóslega ekki satt, ef við notum skynsemina. Ertu þá ekki lengur kristinn?

Ef þú svarar þá mun ég líklega birta efnislegt innihald svarsins á Vantrúarvefnum, nema þú óskir sérstaklega eftir öðru.

bestu kveðjur,
Hjalti Rúnar

Birgir Baldursson

Á öskuhaugana með siðinn hans Kalla!

3. janúar 2006# (Kristindómurinn)

Förum aðeins yfir þetta réttindamál samkynhneigðra:

Samkynhneigðir geta ekki gengið í lögformlegt hjónaband, heldur aðeins það sem kallað er staðfest sambúð. Þarna hefur kirkjan staðið í vegi fyrir því að hópur fólks fái notið sömu mannréttinda og aðrir í þessu samfélagi okkar. Nú stendur svo til að breyta þessu, færa réttindi þessa hóps til samræmis við rétt annarra þegna. Og ekki er nóg með að samkynhneigðir eigi að geta gifst fullri giftingu borgaralega, heldur á að leyfa trúflokkum sem nú þegar mega inna af hendi þann lögformlega samning sem hjónaband er að gifta einstaklinga af sama kyni ef þeim sýnist svo.

Hvernig bregst þá biskup Þjóðkirkjunnar við?

Til þessa hefur hjónaband talist vera sáttmáli eins karls og einnar konu. Er það í samhljóm við grundvallarforsendu sem kristin trú og siður hefur byggt á frá öndverðu, og er sameiginleg öllum helstu trúarbrögðum heims. Enda í samhljómi við lífsins lög. Þessari forsendu getur íslenska ríkið breytt og komið til móts við margvíslegar þarfir, hvatir og hneigðir, og afnumið alla meinbugi. Ef það er framtíðin, já, ef það er framtíðin, þá er eitthvað nýtt orðið til, ný viðmið siðarins, án hliðstæðu í siðmenningunni. Hin aldagamla stofnun sem hjónabandið er er þá afnumin.

Biskupinn talar hér eins og ekki verði lengur hægt að gefa saman karl og konu, að sú aldagamla stofnun verði á einhvern hátt afnumin. Þetta er náttúrlega rakið kjaftæði, það eina sem gerist er það að fleiri en þeir sem fæðast gagnkynhneigðir geta fyrir lögunum gert á milli sín bindandi samning með öllum þeim skyldum sem slíku fylgir. Það er með þessu verið að leiðrétta mannréttindabrot, gera alla jafna fyrir lögunum. Hvað getur hugsanlega verið að því?

Já, það eru í uppsiglingu ný viðmið siðarins, því siðferðisþroski samfélagsins tekur sem betur fer breytingum eftir því sem tímar líða. Karl biskup gerir sjálfan sig að athlægi með því að ríghalda svona í gömul siðferðisviðmið og opinberar með því fordóma sína í garð þeirra sem elska aðra af sama kyni. Ekki veit ég við hvað hann er hræddur, kannski að menn geti í framtíðinni gifst hundunum sínum, eða börnunum sem þeir eru búnir að níðast á?

Kristinn H. Gunnarsson gerði sig sekan um slíka rennibrautarrökvillu þegar hann byrjaði, á NFS í dag, að þusa um að þetta gæti leitt til þess að fjölkvæni yrði viðurkennt og menn því gifst fleiri en einni konu. Ekkert slíkt er í uppsiglingu, en jafnvel þótt svo væri, ef slíkt verður að almennt viðurkenndu mynstri í samfélaginu, þá hvað með það? Þetta væru samt alltaf fullveðja einstaklingar sem gæfu fyrir þessu upplýst samþykki sitt. Hvað er svona heilagt við þetta einn-karl-ein-kona fyrirkomulag sem þessir menn dýrka? Viðmið samfélagsins breytast og kannski er þess ekki einu sinni langt að bíða að eitthvað annað og jafnvel betra fyrirkomulag en þingræði verði ofan á. Hugsaðu um það Kristinn.

Þeir Karl biskup geta væntanlega huggað sig við að þeir verði sjálfir örugglega löngu dauðir áður en sú skikkan kemst á að fjölveri og fjölkvæni þyki sjálfsagt. Þessir miðaldamenn eru þá lausir við að horfa upp á slíka „samfélagshnignun“.

Því hnignun er hér hárrétta orðið að nota. Það að biskupinn geti ekki hugsað sér að horfa upp á samfélag sem rúmar samkynhneigð hjón bendir eindregið til þess að honum finnst slíku samfélagi hafa hnignað. Siðurinn, þetta uppáhaldsorð hans, skal vera óumbreytanlegur og samur um aldir alda, miðaldafyrirkomulag á öllu, hvað sem líður taktbreytingum í siðferðisviðmiðum landans. Það er þess vegna sem hann talar um að verið sé að henda hinu háheilaga hjónabandi á öskuhaugana.

En það er ekkert verið að því, frekar en að bókum hafi verið hent þegar sjónvarp og bíómyndir komu til skjalanna. Þetta kallast bara framþróun og biskupnum væri nær að reyna að sætta sig við hana í stað þess að gapa endalaust þessum fordómafullu viðhorfum sínum aftan úr myrkrinu.

Það eina sem er á leiðinni á öskuhaugana, ef fram heldur sem horfir, er þessi fjandans siður hans Kalla biskups, enda fullkomin ónáttúra að halda dauðahaldi í úrelt og úrkynjanð fyrirkomulag, sér í lagi þegar sjálfsögð mannréttindi eru í húfi.

Já Kalli, það er eitthvað nýtt orðið til. Nýtt og dásamlegt umburðarlyndi fyrir þeim fögru kenndum sem sumir bera til einstaklinga af sama kyni. Sættu þig við það.

Best væri auðvitað að taka bara frá trúfélögum umboðið til að gefa fólk saman að lögum. Menn og konur yrðu þá að láta gefa sig saman borgaralega með undirritun hjónabandssamnings, en þeir sem vilja svo láta þylja yfir sér eitthvert mömbó-djömbó geta farið til galdrakuklarans síns og fengið blessun, ef hann er þá ekki of fordómafullur og afturhaldssinnaður til að lítast á gerninginn.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Lögfræði í ljósi Krists

4. janúar 2006# (Stjórnmál og trú)

Í Morgunblaðinu 31. desember birtist grein sem bar heitið Málflutningur Siðmenntar eftir Bjarna Randver Sigurvinsson, stundakennara við guðfræðideild HÍ. Greinin er enn eitt innleggið í umræðuna um hvernig kennslu í kristinfræði skuli vera háttað. En ef greinarinnar verður minnst, þá verður það ekki fyrir málefnalega umræðu um kennsluhætti, heldur fyrir niðurlagið sem tengist baráttu Siðmenntar fyrir því að fá skráningu og þar með sóknargjöld meðlima sinna:

Andmæli hans [Svans Sigurbjörnssonar, stjórnarmanns í Siðmennt] eru þó í fullu samræmi við það baráttumál Siðmenntar, sem fram kemur í stefnuyfirlýsingu félagsins í „trúfrelsismálum“, að afnema beri 125. gr. almennra hegningarlaga þess efnis að ekki megi opinberlega draga dár að eða smána trúarkenningar eða guðsdýrkun löglegs trúfélags. Þar sem það er hins vegar „gagnstætt góðu siðferði og allsherjarreglu“ samkvæmt lögum um skráð trúfélög, ætti Siðmennt, sem hæglega er hægt að skilgreina sem trúfélag innan trúarbragðafræðanna, að fá synjun um slíka skráningu hér á landi svo lengi sem þessu sjónarmiði er haldið til streitu.

Bjarni segir réttilega að Siðmennt vilji afnema 125. gr. almennra hegningarlaga, greinin sem banna guðlast. Í trúfrelsisstefna Siðmenntar, sem Bjarni vísar í, er þetta sagt um guðlastslögin:

Ofangreind lög [125. gr. almennra hegningarlaga] geta varla samrýmst tjáningarfrelsi því er skilgreint er í Stjórnarskrá Íslands enda er það meðal mikilvægustu réttinda manna að geta tjáð sig óhikað um samfélagið sem þeir búa í.

Ég á erfitt með að skilja hvernig það getur talist „gagnstætt góðu siðferði og allsherjarreglu“ að vilja breyta grein hegningarlaganna til þess að verja tjáningarfrelsið.

En fyrst það er „gagnstætt góðu siðferði og allsherjarreglu“ að vilja breyta hegningarlögunum, þá hljótum við að þurfa að fangelsa alla alþingismenn, enda eru þeir sífellt að breyta hegningarlögunum. Samfylkingin hefur meira að segja sett fram frumvarp til laga um breytingu á almennum hegningarlögum á yfirstandandi þingi! Þar sem það er „gagnstætt góðu siðferði og allsherjarreglu“ að vilja breyta hegningarlögum, hlýtur ríkisvaldið að þurfa að banna Samfylkinguna. Í stjórnarskránni stendur að það megi banna „...um sinn starfsemi félags sem er talið hafa ólöglegan tilgang,...“. Það verður augljóslega að stöðva þetta stórhættulega félag strax til þess að halda allsherjarreglunni!

Nema auðvitað að þessi ævintýralega túlkun Bjarna Randvers á lögunum sé vitlaus, að það sé ekki „gagnstætt góðu siðferði og allsherjarreglu“ að vilja breyta lögum. En hvernig kemst Bjarni að þeirri niðurstöðu að það sé „gagnstætt góðu siðferði og allsherjarreglu“? Í greininni segir:

„Þar sem það [að vilja afnema 125. gr. almennra hegningarlaga] er hins vegar „gagnstætt góðu siðferði og allsherjarreglu“ samkvæmt lögum um skráð trúfélög,...

Ég hef marglesið lög um skráð trúfélög og hvergi finn ég neitt talað um 125. gr. hegningarlaga og þar af leiðandi auðvitað ekkert um að það sé „gagnstætt góðu siðferði og allsherjarreglu“ að vilja breyta þeim. Reyndar held ég að það sé ekki sagt í neinum lögum að það sé „gagnstætt góðu siðferði og allsherjarreglu“ að vilja afnema 125. gr. hegningarlaga.

Það er samt gleðilegt að fá að vita það frá sérfræðingi að það sé hæglega hægt að skilgreina Siðmennt sem trúfélag innan trúarbragðafræðanna. Ef Siðmennt verður neitað um skráningu vegna þess að það er ekki trúfélag, þá mun Bjarni vonandi andmæla því. Því ef það á að neita Siðmennt um skráningu þá verður það örugglega ekki vegna þess að félagið vill afnema 125. gr. hegningarlaga.

Vésteinn Valgarðsson

Biskup Þjóðkirkjunnar, óvæntur bandamaður

5. janúar 2006# (Kristindómurinn)

Nýárspredikun Karls Sigurbjörnssonar var í meira lagi athyglisverð. Það er í sjálfu sér lofsvert að biskup skuli loks skýra afstöðu sína til hjónavígslu fyrir samkynhneigða. Þótt húmanískt þenkjandi fólk geti átt erfitt með að taka undir með honum, ber að fagna því að hann skuli loks bregðast við ítrekuðum áskorunum um að taka af skarið. Það væri kannski hægt að kenna í brjósti um hann, að hljóta þetta vanþakkláta hlutskipti, en á hinn bóginn er varla hægt að segja að hann hafi ekki valið sér það sjálfur.

Biskupi þykir, eins og oft áður, nóg um það hvað breytingarnar eru hraðar. Það er reyndar skiljanleg afstaða manns sem stendur fyrir eina afturhaldssömustu stofnun landsins í siðferðisefnum. Sem skeleggum málsvara afturhalds sæmir, þá vill hann „staldra við“ þegar annars vegar er að færa mannréttindi samkynhneigðra nær eðlilegu horfi. Hann „ítrekaði“ að Þjóðkirkjan stæði „heilshugar með samkynhneigðum sem einstaklingum“ – hvað sem það nú þýðir. Kannski að hún standi með þeim, svo fremi að þeir séu skírlífir? Vísast afneitar hann því að kirkjan hans hafi alla tíð dregið lappirnar þegar hefur átt að nema úr gildi kreddurnar sem hún boðar. Biskup biður um tíma, ráðrúm. Það kallast óneitanlega á við nýlega ábendingu félaga hans, Geirs Waage í Reykholti, að guðfræðileg álitamál (á borð við það hvort blóðskömm hvíli á kynvillingum og að þá skuli grýta) geti þurft að ræða, jafnvel kynslóðum saman, áður en niðurstaða fæst. Já, skárri er það nú umhugsunarfresturinn. En nei, biskup boðar reyndar að niðurstöðu sé að vænta fyrr – strax á næsta ári, 2007. Það verður fróðlegt að sjá, hvað kirkjan grípur til bragðs, hvort hún smeygir sér grænsápulega framhjá skýrum orðum ritningarinnar, eða hvort hún heldur í það sem skrifað stendur.

Karl bendir á að hjónaband sé „sáttmáli eins karls og einnar konu“ og að sú regla sé „sameiginleg öllum helstu trúarbrögðum heims.“ Fyrir utan að þetta er klassísk argumentum ad populum-rökvilla, þá er það ekki einu sinni satt; heyrst hefur af mjög stórum trúfélögum sem umbera fjölgifti. Þetta er enda „í samhljómi við lífsins lög“ segir Karl og hnýtur óðar um aðra rökvillu. Þýðir það, til dæmis, að ófrjótt fólk megi ekki ganga að eigast, þótt það sé af sitthvoru kyninu, vegna þess að það getur ekki átt börn saman á hefðbundinn hátt? Loks fylgir rennibrautarrökvillan: „Þessari forsendu getur íslenska ríkið breytt og komið til móts við margvíslegar þarfir, hvatir og hneigðir, og afnumið alla meinbugi.“ Ef við í dag leyfum samkynhneigðum að leggja stund á blóðskömm með blessun yfirvalda, þá leiðir kannski af því að á morgun gæti ég gengið í heilagt hjónaband með kettinum mínum, eða þannig.

„Ef það er framtíðin,“ heldur biskup áfram, „þá er eitthvað nýtt orðið til, ný viðmið siðarins, án hliðstæðu í siðmenningunni.“ Ég vil þá bjóða biskup velkominn til framtíðarinnar, tuttugustu og fyrstu aldarinnar. Hér (eða nú) ríkja önnur viðmið en á dögum Páls postula eða Móse. Það er ekki lengur móðins að fordæma fólk fyrir að fylgja tilfinningum sínum, það er að segja, ekki nema forneskjulegur hugsunarháttur sé látinn ráða för.

„Hin aldagamla stofnun sem hjónabandið er er þá afnumin. ... Ég treysti Alþingi Íslendinga og ríkisstjórn að fara hér með gát, og leyfa hjónabandinu að njóta vafans.“ Hér er, svo ég geri orð biskups að mínum, ástæða til að staldra við. Hvernig gjaldfellir það hjónaband karls og konu, ef hjónabandið felur ekki í sér útskúfun á fólki sem hneigist að eigin kyni? Gerir það það í alvörunni? Meinar biskup að útskúfun sumra sé forsenda fyrir því að aðrir haldi velli í hjúskap sínum?

Biskup fylgdi predikun sinni síðan eftir í fréttatíma og skýrði mál sitt nánar: Með því að opna hjónaband fyrir samkynhneigðum væri nefnilega verið að kasta því á sorphaugana. Við svona berorða, óforskammaða fordæmingu á fólki – sem biskup hefur nýítrekað að Þjóðkirkjan standi „heilshugar með ... sem einstaklingum“ – hlýtur að setja ugg að réttsýnu fólki. Ef það er svona sem Þjóðkirkjan „stendur með“ fólki, þá er ég feginn að standa utan trúfélaga. Fólk með réttlætiskennd hlýtur að móðgast, eða svo vitnað sé til orða manns, sem ég veit að Karl hefur í miklum metum: „það allt, sem þér gjörðuð einum minna minnstu bræðra, það hafið þér gjört mér.“ Með öðrum orðum: Með því að úthýsa samkynhneigðum er Þjóðkirkjan fyrst og fremst að úthýsa fólki.

En hvað er hægt að segja? Hvað er hægt að gera við svona hundsbiti? Ja, í það minnsta er hægt að segja sig úr Þjóðkirkjunni og hætta þannig að greiða svona dónaskap atkvæði sitt með sóknargjöldum. Eða hver vill vera í félagi þar sem fólk er ekki metið að eigin verðleikum?

Vantrú hefur frá upphafi reynt að leiða fólki fyrir sjónir fordóma, hræsni og afturhald Þjóðkirkjunnar, og að undanförnu höfum við auk þess með beinum hætti hjálpað tugum villuráfandi sálna að rata út úr katakombum hennar. Dropinn holar steinninn, er sagt, en í þessum samanburði er varla hægt að kalla okkur annað en amatöra. Hér hefur málstað okkar bæst liðsauki úr óvæntri átt. Það er sama hvaðan gott kemur, sagði einhver, og segja má að það eigi við hér. Þegar kanónur á boð við Karl Sigurbjörnsson – eða, á undan honum, Ólaf Skúlason – leggjast á árarnar með okkur við að afhjúpa hið sanna eðli Þjóðkirkjunnar, og fækka í henni um leið, þá er ástæða til að fagna. Svo hér með ítrekast, að þótt húmanískt þenkjandi fólk geti átt erfitt með að taka undir með honum, ber að fagna því að hann skuli loks bregðast við ítrekuðum áskorunum um að taka af skarið.

Óli Gneisti

Karl biskup berst gegn trúfrelsi

6. janúar 2006# (Siðferði og trú)

Undanfarið hefur farið mikið fyrir stórum orðum frá prestum um að Alþingi ætli að þvinga þjóðkirkjuna til gefa saman samkynhneigð pör. Fjölmiðlamenn hafa ekki verið duglegir við að benda á að þetta er beinlínis rangt hjá prestunum.

Það er ekki verið að neyða þjóðkirkjuna til að gera eitt eða neitt heldur á bara að veita trúfélögunum almennt heimild til að gefa saman samkynhneigð pör. Það að tala um þvinganir í þessu sambandi er bara fáránlegt. Ég gæti allt eins sagt að með því að samkynhneigðir hafi heimild til að giftast þá sé verið að neyða mig til að giftast karlmanni. Heimild er ekki þvingun.

Það sem er hins vegar alvarlegt við það hvernig prestar hafa náð koma þessu þvingunarmálfari athugasemdalaust inn í umræðuna er að það virðist gleymast hver er hér í hlutverki kúgarans. Karl Sigurbjörnsson og hans kónar eru að núna að reyna hvað þeir geta til að koma í veg fyrir að önnur trúfélög fái heimild til að gefa saman samkynhneigð pör. Það er augljóslega grafalvarlegt og í raun eru þjóðkirkjumenn hér að berjast með kjafti og klóm gegn trúfrelsi í landinu.

Ef Ásatrúarmenn eða Fríkirkjumenn vilja gefa saman samkynhneigð pör þá kemur það Karli Sigurbjörnssyni fjandakornið ekkert við. Þjóðkirkjuliðið á ekkert að vera að skipta sér af því hvernig önnur trúfélög haga sínum trúarathöfnum. Það er ólíðandi að Karl Sigurbjörnsson sé að koma í veg fyrir þetta jafnréttismál bara af því að hann lifir í fortíðinni.

Kári Svan Rafnsson

Bábiljuslagsíða: Hvað er trú?

7. janúar 2006# (Vísindi og trú)

Það er kominn tími til að útlista hvað rökhyggja á eða á ekki skylt með trú og hvað átt er við með orðinu trú. Rökhyggjufólk trúir ekki í þeirri merkingu að það fallist á órökstuddar staðhæfingar, heldur trúir það einungis því sem stutt er með rökum. „Trú“ rökhyggjumannsins heitir rökstudd sannfæring og þarf að vera studd gildri röksemdafærslu.

Hins vegar hefur orðið trú öðlast merkinguna „sannfæring úr lausu lofti gripin“, sannfæring án raka, án stuðnings, bara trú. Þess vegna forðumst við hér á Íslandi að nota orðið trú yfir sannfæringu okkar og notumst frekar við önnur orð eins og ég veit, ég held, ég tel, ég er sannfærður, ég er handviss o.s.frv. Hugtakið trú hefur nefnilega þessa leiðinlegu bábiljuslagsíðu fasta við sig.

Þegar rökhyggjufólk í enskumælandi löndum notar „belief“ um sannfæringuna sína, þá er oft átt við rökstudda sannfæringu. Trúfólk vill hinsvegar meina að „belief“ sé alltaf og ávallt án raka eða stuðnings. Rökhyggjufólkið þar hefur hinsvegar náð að koma því við að nota enska orðið yfir að trúa í þessari merkingu. Það er kannski út af því að það er ekki mikið svigrúm í tungumálinu til þess að nota önnur orð yfir það að vera sannfærður.

Annars er merkingarmið trúar allt of mikið á reiki. Sérstaklega þegar prestarnir reyna að útskýra það. Þá vilja þeir hallast að því að skilgreina rakalausa trú alveg eins gilda og rökstudda trú. Til þess einmitt að vefja ruglið sitt inn í bómull svo það fái á sig ásýnd einhvers skynsamlegs. Svona „kasta-sand-í-augun-og-ræna-af-þér-vitinu“ taktík einhver.

Hérna liggur nefnilega munurinn á orðunum faith og belief í ensku. Faith er alltaf tiltrú án rökstuðnings, von um það sem ekki er auðið að sjá, meðan belief getur auðveldlega náð yfir álit sem byggt er á traustum grunni.

Trúaða liðið ruglar iðulega saman þessum tveim hugtökum eftir hentugleika. Þegar við gagnrýnum faith og segjumst ekki hafa slíkt túlka þeir það sem svo að við séum að gagnrýna belief og að við viljum ekki gangast við því að hafa svoleiðis. Svo segja þeir: „Allir hafa trú, enginn getur verið trúlaus, trúleysi er ákveðin gerð trúar.“

Við erum, eins erlendu rökvinir okkar, ekki „belief“-laus, en við erum „faith“-laus. Svo er bara að koma því inn í hausinn á prestahjörðinni.

Matthías Ásgeirsson

Þögn frjálslyndu þjóðkirkjuprestanna

8. janúar 2006# (Hugvekja)

Undanfarna daga hefur verið mikil umræða um furðulega afstöðu Þjóðkirkjunnar til hjónabanda samkynhneigðra. Það er óþarfi að fara ítarlega í þá sálma hér því um þetta hefur töluvert verið skrifað á Vantrú [Sjá: Á öskuhaugana með siðinn hans Kalla! , Biskup Þjóðkirkjunnar, óvæntur bandamaður , Karl biskup berst gegn trúfrelsi ]

Vantrúarseggir eru iðulega ranglega sakaðir um fordóma gagnvart trúmönnum. Búin er til sú skrípamynd af okkur að við séum þeirrar skoðunar að allir trúmenn séu fordómafullir fávitar. Þetta er að sjálfsögðu glórulaust. Langflestir trúmenn eru skynsamt fólk þegar kemur að öllu öðru en trúmálum og ég veit að upp til hópa er trúað fólk heiðarlegt og góðviljað.

Ég veit líka að innan Þjóðkirkjunnar starfar fjöldi frjálslyndra presta og djákna sem sér ekkert því til fyrirstöðu að gifta samkynhneigða og þykir sá gjörningur á engan hátt jafngilda því að „kasta hjónabandinu á sorphaugana“. Á kirkjuþingi árið 1986 voru þessi mál síðast rædd af alvöru. Djákni nokkur sagði eftirfarandi í athugasemd á heimasíðu minni fyrir rúmum tveimur árum:

... Kirkjuþing hefur tekist á við málefni Samkynhneigðra, t.d. var 7. mál á kirkjuþingi 1996 greinargerð starfshóps um þau mál. Þar er lagt til að helgisiðanefnd útbúi ritual um bæn og blessun fyrir samkynhneigt fólk sem staðfest hefur samvist sína. Jafnframt er lagt til að kannað verði hvort samkynhneigð pör geti fengið vígslu í kirkju, en settur fyrirvari um að það feli hugsanlega í sér skuldbindandi aðgerð fyrir forstöðumenn annarra trúfélaga sem er hugsanlega óæskilegt. Þá var auk þess lögð til aukin fræðsla um málefni samkynhneigðra í kirkjunni. Kirkjuþing fagnaði þessari skýrslu og þakkaði hana mjög og vísaði henni áfram til Kirkjuráðs og hugðist taka málið upp aftur að ári. Niðurstaða næsta árs var að auka fræðslu um samkynhneigð innan kirkjunnar, en aðrar hugmyndir voru horfnar að mestu úr ályktuninni. Fræðslan hvarf svo sem einnig. Málið hefur ekki komist upp á borð síðar að ég best veit, enda allt púður kirkjuþinga síðan farið í innra endurskipulag. Það er ljóst að málefni samkynhneigðra voru kæfð í kirkjunni, því verður ekki neitað.

Það er ljóst af orðum djáknans að umræða um málefni samkynhneigðra hefur lögð til hliðar innan þjóðkirkjunnar síðan 1996. Í því ljósi er grátbroslegt að Biskup biðji um umhugsunarfrest um þessar mundir.

Nýlega skrifaði sami djákni færslu í annálinn sinn þar sem hann hundskammar Halldór Ásgrímsson forsætisráðherra fyrir að hafa ekki þessu títt ræddu heimild til trúfélaga inni í frumvarpinu sem fram hefur verið lagt á þingi. Ég sakna þess að heyra ekki álíka skammir til biskups þessa dagana.

Annan í jólum heyrði ég áræðanlega frásögn af presti sem kom afar vonsvikinn heim af kirkjuþingi sökum þess að málefnum samkynhneigðra hafði verið stungið undir stól enn og aftur. Það er því alveg ljóst í mínum huga að það er hellingur af frjálslyndum prestum og djáknum í Þjóðkirkjunni. Fólki sem er tilbúnið, þegar í dag, til að gefa saman samkynhneigð pör. Það vantar einungis lagaheimild.

En hvar er þetta fólk í dag? Það heyrist ekki bofs frá þeim eftir yfirlýsingar biskups. Hvorki hósti á trú.is né stuna á annálum guðfræðinganna. Hefur biskup virkilega svona mikið ægivald, gugnar frjálslynda liðið þegar á reynir - þorir það ekki að rugga bátnum af hræðslu við að missa sénsinn á góðu brauði?

Ég lýsi eftir frjálslyndu prestunum og djáknunum, látið í ykkur heyra. Leiðréttið þann misskilning biskups að það þurfi frekari umhugsunartíma fyrir þetta sjálfsagða mál. Það hefur verið til umræðu hjá Þjóðkirkjunni í að minnsta kosti tíu ár. Það þarf ekki að grafa málið í nefnd til að heimila trúfélögum þennan gjörning.

Á ég að trúa því að þetta séu, þegar öllu er á botninn hvolft, bara ríkisstarfsmenn sem eru hræddir um að missa bitlinga ef þeir styggja yfirmann sinn!

Vésteinn Valgarðsson

Blóðskömm eða hór? Valkvæmt ritningarminni biskups eða ritningarleg afstæðishyggja?

9. janúar 2006# (Siðferði og trú)

Að undanförnu hefur mikið verið rætt um afstöðu Þjóðkirkjunnar til þess hvort ríkisvaldið eigi að banna henni að gefa saman samkynhneigða í hjónabandi eða ekki. Karl biskup færðist til skamms tíma undan því að gangast við skoðunum sínum á málinu, en gerði það loks í alræmdri nýárspredikun sem hefur vakið verðskuldaða hneykslun. Nú er kjarni málsins sá, að kirkjunni þykir þægilegra að vera bannað að gefa saman samkynhneigða í vígðu hjónabandi. Slíkt bann forðar henni frá því að þurfa að banna það sjálf, og afhjúpa þannig fornaldarlegt siðferði sitt. Skiljanlega er það óþægilegt fyrir kirkjuna að þurfa að viðurkenna að hjónaband samkynhneigðra sé viðurstyggð í augum guðsins síns (sbr. t.d. 3. Mósebók 18:22), enda mundi það fæla marga frá. Fordómar og mannfyrirlitning eru nefnilega ekki aðlaðandi í augum margra, hvað þá hræsni á borð við þá að kirkjan segist annars vegar bjóða öllum opinn faðminn, en mismuna svo fólki eftir kynhneigð þegar á hólminn er komið.

Biskup hefur stundum talað um að „siðferðisleg afstæðishyggja“ fylgi fólki sem ekki byggir siðferði sitt á ævafornri lygi og heimsku. Þetta er athyglisvert. Hlýtur það ekki að teljast siðferðisleg afstæðishyggja, hvernig kirkjan velur sjálf úr þær reglur sem hún svo kallar ófrávíkjanlegar? Hvernig getur kirkjan – samkunda mennskra manna – verið þess umkomin að vinsa úr hvað guðinn hennar telur skipa miklu máli og hvað ekki?

Tökum dæmi. Sjötta boðorðið segir: „Þú skalt ekki drýgja hór.“ Ég efast um að Þjóðkirkjan afneiti þessu. En hvað felst í þessu? Hvenær drýgir maður hór og hvenær drýgir maður ekki hór? Hvað er haft eftir Jesú?

Matteusarguðspjall 5:32
En ég segi yður: Hver sem skilur við konu sína, nema fyrir hórsök, verður til þess, að hún drýgir hór. Og sá sem gengur að eiga fráskilda konu, drýgir hór.

Markúsarguðspjall 10:12
Og ef kona skilur við mann sinn og giftist öðrum, drýgir hún hór.

Lúkasarguðspjall 16:18
Hver sem skilur við konu sína og gengur að eiga aðra, drýgir hór, og hver sem gengur að eiga konu, sem skilin er við mann, drýgir hór.

Rómverjabréfið 7:3
Því mun hún hórkona teljast, ef hún, að manninum lifandi, verður annars manns. En deyi maðurinn er hún laus undan lögmálinu, svo að hún er ekki hórkona, þótt hún verði annars manns.

Ef fráskilin manneskja gengur aftur í hjónaband, þá drýgja bæði hór. Hversu margt fráskilið fólk ætli Þjóðkirkjan blessi í hjónabandi á hverju ári? Hvers vegna fær fráskilið fólk undanþágu sem samkynhneigðir fá ekki? Samkynhneigðir mega ekki giftast vegna þess að lífsstíll þeirra er guði andstyggð, samkvæmt Biblíunni, en fráskildir mega það, þótt athæfi þeirra sé brot á sjötta boðorðinu, samkvæmt Biblíunni! Hverslags tvískinnungur er þetta? Hvers vegna er fráskildum leyft, en samkynhneigðum ekki?

Birgir Baldursson

8,1% þjóðarinnar kristin

10. janúar 2006# (Kristindómurinn)

Það hafa gerst mikil tíðindi.

Þetta mátti nýlega lesa í Mogganum:

Meirihluti landsmanna, eða tæp 56%, telur að eitthvað taki við eftir dauðann, en enginn geti vitað hvað það verður. Þetta kemur fram í skoðanakönnun, sem Gallup gerði fyrir Kirkjugarða Reykjavíkur fyrir nokkru [snemma árs 2004].

Niðurstöðurnar eru þessar:

Einhvers konar framhaldslíf: 55,9%

Sálin flyst yfir á annað tilverustig: 15,3%

Ekki til neins konar líf eftir dauðann: 9,6%

Maðurinn rís upp til samfélags við guð: 8,1%

Maðurinn endurholdgast til nýs lífs á jörðinni: 6,0%

Ekkert af ofantöldu: 5,1%

Til að teljast kristin manneskja verður maður að trúa því að Jesús hafi verið guð, meyfæddur og krossfestur fyrir syndir mannanna. Líka að hann hafi risið upp frá dauðum og stigið upp til himna (Dan Barker hefur bent á hve flatjarðarleg sú hugmynd í raun er). Og þeir sem játa þessa trú eiga síðan að fá aðgang að partíinu stóra með þeim himnafeðgum til endalausrar eilfíðar meðan við hin stiknum á grillinu sem Jesús boðaði.

Í könnuninni kemur skýrt fram að aðeins 8,1 prósent þjóðarinnar trúir þessu með samfélagið við guðinn. Himnaríki er ekki raunverulegra fyrir íslensku nútímafólki en svo. En 9,6% þjóðarinnar eru fullkomlega vantrúuð samkvæmt þessari könnun, sú prósenta gerir ekki ráð fyrir neins konar framhaldslífi.

Þetta eru fleiri en þeir sem ganga út frá kristinni kenningu.

Þessi niðurstaða hlýtur að vera kristnum mönnum mikið áfall. Það kemur nefnilega í ljós að flestir landar okkar aðhyllast annað hvort einhvers konar nýaldarhugmyndir um framhaldslíf, sækja hugmyndir sínar í hindúisma/búddisma, eða trúa barasta ekkert á neitt slíkt. Kirkjan hefur um aldir boðað samfélag við guðinn sinn eftir dauðann og innan við einn af hverjum 10 kaupir þann fullyrðingapakka.

Þjóðkirkjan ætti í ljósi þessarar niðurstöðu að sjá sóma sinn í að pakka saman og leyfa hinum frjálsu kristnu söfnuðum að bítast um þessi 8,1 prósent þjóðarinnar sem talist geta kristin. Og þessi rúmlega 70% sem eru ekki raunkristin, en tilheyra samt Þjóðkirkjunni ættu að sjá sóma sinn í því að ganga úr henni nú þegar. Allt annað er fullkominn óheiðarleiki.

Birgir Baldursson

Fórnarlamb hryðjuverka geldur líku líkt

12. janúar 2006# (Kjaftæðisvaktin)

Það er alltaf jafn sorglegt að sjá kirkjunnar fólk halda á lofti nöturlegum hindurvitnum. Nýjasta dæmið er svar á kirkjuvefnum við spurningunni Getur Guð fylgst með manni?

Þessu er hiklaust svarað játandi. Guðfræðingurinn sem svarar telur sig vita svona mikið um guðinn sinn, þrátt fyrir að nútímaguðfræði telji Biblíuna aðeins vera lýsingu mannanna á upplifunum sínum á guðdóminum. Maður trúir því varla að fullorðið og vel upplýst (háskólamenntað) fólk skuli ganga með svona hugmyndir í kollinum. Þetta er rakið dæmi um þær skemmdir sem trúarinnræting vinnur á hugum fólks. Alvöru fræðimaður hefði bent á að spurningin væri röng til að byrja með, því fyrst þyrfti að komast að því hvort það væri einhver guð og það hefði ekki tekist að sýna fram á slíkan enn sem komið er.

En það virðist ekki vera nokkur efi í huga Þorvaldar Víðissonar. Svona er hann nú skemmdur og sjálfur hneppir hann glaður aðra í hlekki hugarfarsins. Ef hann hins vegar trúir þessu ekki sjálfur þá jaðrar það við glæp að innræta saklausum sálum svona kjaftæði. Þessi „vitneskja“ getur markerað strákgreyið sem þarna spyr ævina á enda.

Ég spyr hvort verjandi sé að skattfé okkar allra sé notað til að púkka upp á svona rakalausar fullyrðingar, staðhæfirngar sem eru fullkomlega á skjön við allt það sem þekkingin á heiminum hefur fært okkur. Hvenær ætlum við að drullast út úr miðöldunum?

Frelsarinn

Upprisuvandamál Jesú

13. janúar 2006# (Kristindómurinn)

Af guðspjöllunum fjórum er Markús fyrst ritað. Það er fyrsta lagi skrifað eftir árið 70 miðað við upplýsingar sem höfundurinn hefur um eyðingu musterisins í Jerúsalem. Margt bendir til þess að þegar ritari Markús hafi skrifað guðspjallið nokkrum árum eftir þennan atburð, eflaust um c.a. árið 100 vegna þess hvernig höfundurinn fjallar um endalokin og kynslóð þess tíma. Hin guðspjöllin eru svo skrifuð upp eftir Markúsar- ásamt öðrum helgisögnum sem oft hafa verið kölluð Q. Það athyglisverða við Markúsarguðspjallið er að það endar á 16:8 Síðar var versi 9 til 20 bætt við (sjá má hornklofa í mörgum biblíum sem benda á þetta).

Skoðun nú síðustu setninguna í Markúsarguðspjalli (16:8) “Þær fóru út og flýðu frá gröfinni, því ótti og ofboð var yfir þær komið. Þær sögðu engum frá neinu, því þær voru hræddar.“

Það sem gerir þessa setningu athyglisverða er að konurnar sögðu engum frá upprisunni. Ef þær sögðu í raun engum frá þessu þá hefði upprisusagan aldrei orðið til. En vegna þess að höfundurinn setur söguna um upprisuna á þennan hátt í guðspjallið er hún augljós skáldsaga. Ekki er hægt að skrifa upp sögn sem aldrei er sögð neinum eins og konurnar áttu að hafa gert. Vegna þess að hin guðspjöllin eru aðeins endurbætur á Markús eru þær sagnir ekki heimild. Heldur dæmigerðar helgisagnir sem taka breytingum eftir því sem höfundum þeirra hentar samanber fæðingarsögu Matteusar og Lúkasar. Það þarf ekki mikla rannsókn til að sjá að þegar Mt, Lk og Jn skrifa upprisusögur sínar, stemma þær alls ekki innbyrðis frekar en annað í guðspjöllunum.

Vésteinn Valgarðsson

Völvuspá og talnaspeki í Vikunni

17. janúar 2006# (Nýöld)

Það var athyglisvert að lesa Vikuna sem dagsett er 27. desember síðastliðinn. Völvuspáin á s. 14-15 var fróðleg. Við sporðdreka er sagt: „Þú munt hafa möguleika á að kynnast nýjum hliðum á sjálfri þér á komandi ári. Sjáðu til þess að þú getir tekið þér langt frí. Ástin mun blómstra í lok ársins. Sveiflur geta orðið í fjármálunum á árinu.“ (s. 15) Þetta á víst að eiga við mig. Það er nú ekkert ótrúlegt að ég muni kynnast nýjum hliðum á „sjálfri“ mér, enda gerist það reglulega, og langt frí líst mér vel á. Sveiflur verða nú á fjármálunum flest ár hjá mér (eins og öðrum) svo ekki er ólíklegt að það rætist. Hvað ástarmálin varðar mun það bara koma í ljós. Ef það skyldi ekki rætast hefur völvan mikla samt sem áður hitt í mark í þrem skotum af fjórum, sem er ekki slæmur árangur þegar spáin er svona sértæk. Það er mér reyndar umhugsunarefni að völvuspáin fyrir hin stjörnumerkin getur meira og minna átt við mig líka. Skrítið var það nú.

Á blaðsíðum 70-71 er svo merkileg úttekt á númerólógískum eiginleikum Karls Sigurbjörnssonar, biskups með meiru, og Gunnlaugs Guðmundssonar stjörnuspekings, niðurstöður rannsókna Benedikts S. Lafleur. Þar kemur ýmislegt fróðlegt fram, t.d. að Karl hafi skýrt skilgreinda köllun og sé leiðandi og ennfremur að hann sé skyldurækinn fjölskyldufaðir. Þá hefur Benedikt uppgötvað að biskup eigi „auðvelt með að koma skoðunum sínum á framfæri og afla málum fylgis“, sem er hárrétt. Það er einmitt auðvelt að koma skoðunum sínum á framfæri þegar maður hefur embætti biskups, og ekki er erfitt að afla málum fylgis þegar maður gætir þess að taka helst ekki afstöðu nema í óumdeildum málum á borð við að vera yfirlýstur andstæðingur náttúruhamfara eða yfirlýstur fylgismaður mannúðar. Mikið afrek, að afla fylgis við þau mál. Helsti galli biskups mun, samkvæmt Benedikt, vera sá að hann þarf „að gæta þess að einangra sig ekki í metnaðarfullum áætlunum sem ekki njóta fulls meðbyrs og trausts samstarfsmanna og þeirra sem ætlað er að hjálpa.“ Þessi orð voru rituð fyrir áramót, og Benedikt hefur að sönnu verið sannspár, samanber nýársræðu biskups og viðbrögð við henni. Þessa eiginleika má víst alla lesa út úr tölum biskups, en fæðingartala hans er t.d. 1, meistaratalan er 11 og lokaþversumman er 9. Það hefur varla haft áhrif á niðurstöður Benedikts, að biskup skuli vera ein best þekkta persóna Íslands. Hver sem er hefði getað skrifað að biskup Íslands ætti auðvelt með að koma skoðunum sínum á framfæri -- en það getur ekki hver sem er komist að því með leyndardómsfullum töfrabrögðum númerólógíunnar!

Næsta viðfangsefni Benedikts Lafleur er sem fyrr segir Gunnlaugur Guðmundsson stjörnuspekingur. Nú mætti ætla að talnaspekingnum Benedikt sé ekki alls ókunnugt um stjörnuspekinginn Gunnlaug, en látum það liggja milli hluta. Tölurnar tala nefnilega sínu máli: Það sem vekur nefnilega „strax athygli hjá Gunnlaugi er meistaratala hans 33 sem finna má í fæðingartölu hans. Eins og venjulega má reikna hana út á tvennan hátt, bæði lárétt og lóðrétt. Þegar hún er reiknuð út lárétt fáum við töluna 33. Og hana á helst ekki að leggja saman“ segir Benedikt, enda er þetta „flott tala“. Hvað getur maður annað en staðið höggdofa yfir þessari aðdáunarverðu meðferð vísindalegrar hlutlægni? Benedikt skýrir frá því að kannski sé það Gunnlaugi hollt að „vinna að listum á milli, jafnvel sameina listir og stjörnuspeki í ákveðnum tilvikum, til að mynda með hönnun listrænna stjörnukorta eða eitthvað í þeim dúr.“ Lánsmaður er Gunnlaugur, að hillan sem hann hefur rambað á í lífinu skuli henta honum svona vel, og hæfileikamaður er Benedikt að hafa komist að þessum óvæntu niðurstöðum eftir krókaleiðum talnaspekinnar!

Hjalti Rúnar Ómarsson

Ágústínusarverðlaun Vantrúar 2005

19. janúar 2006# (Ágústínusarverðlaunin)

Af einhverjum óskiljanlegum ástæðum er ekki hefð fyrir því að verðlauna guðvísindamenn fyrir uppgötvanir á sviði guðvísinda. Nóbelsverðlaunin eru einungis veitt fyrir óæðri fræðagreinar eins og efna-, eðlis- og læknisfræði. Er guðfræðin ekki drottning vísindanna?

Vantrú finnst þetta ástand óþolandi og hefur því ákveðið að stofna til Ágústínusarverðlaunanna, í höfuðið á heilögum Ágústínusi sem uppgötvaði guðvísindalegt gildi tölunnar 40, eins og Níels Dungal segir frá í bók sinni Blekkingu og Þekkingu:

Fjörutíu er, segir hann, fjórum sinnum tíu. En fjórir er, segir hann, einmitt talan sem táknar tíma, því að dögum og árum er skipt í fjóra hluta. En tíu er samansett af þremur og sjö. Það þýðir þekkingu á skaparanum og skepnunni: þrír á við þrenninguna, en sjö við hjarta, hug og sál og þegar höfðuskepnunum fjórum er bætt við, eldi, lofti, vatni og jörð, fæst talan sjö, og þá er skepnan fullmynduð. Þess vegna þýðir talan tíu þekkingu, margfölduð með fjórum, sem táknar tíma, minnir það oss á að lifa í tímanum samkvæmt þekkingu - það er að fasta í fjörutíu daga. [bls 261]

Topp tíu guðvísindamenn ársins 2005

10. séra Geir Waage

Fyrir nýjungar í „guðfræðilegum rannsóknum“.

Í stað þess að lesa Biblíuna, trúarjátningar kirkjunnar og að tala við guð ber að leysa guðfræðilegt álitamál með „kaldri rökhyggu“. Það hlýtur að teljast bylting innan trúar á þrí-einan algóðan guð sem drap sjálfan sig sem manneskju svo hann þyrfti ekki að kvelja okkur að eilífu að beita „kaldri rökhyggju“. Þessi nýjung á sviði guðfræðinnar hlýtur að valda byltingu innan Þjóðkirkjunnar og guðfræðideildar Háskóla Íslands.

9. Hulda Guðmundsdóttir.

Fyrir nýjar skilgreiningar á hugtökum til þess að auðvelda trúmálaumræðuna.

Gagnrýnar greinar í blöðum og á vefritum skulu skilgreind sem ofsóknir á kirkju og kristni, rangfærslur eru skilgreindar sem eitthvað sem hún er ósammála.

8. Bjarni Randver, stundakennari við guðfræðideild HÍ

Fyrir nýjungar í lögfræði.

Kom með það lögfræðilega álit að Siðmennt brjóti gegn „góðu siðferði og allsherjarreglu“ vegna þess að félagið vill afnema guðlastslögin.

7. séra Sigurður Pálsson.

Fyrir að halda upp aldagamalli hefð kristinna manna, trúarofsóknaræði.

Í svarprédikun sinni við grein Steindórs J. Erlingssonar vísindasagnfræðings:

Hann [Jóhannes skírari] spurði einskis frekar þar til hann missti höfuðið. Hlutskipti margra þeirra sem leitast hafa við að greiða Drottni veg. Í vestrænum samfélögum er slíkt ekki viðhaft. Nú er beitt lymskulegri aðferðum í því skyni að taka votta Krists af lífi í óeiginlegri merkingu og þagga niður óþægilegan boðskap sem gerður hefur verið hlægilegur.

Þó er rétt að benda á að séra Sigurður Pálsson hefur lengi haldið þessari hefð uppi eins og sést á þessari prédikun frá árinu 2004:

Heródesar samtímans, þótt þeir séu ekki með blóðugar hendur, færast í aukana, koma úr felum og reyna að hindra þann framgang. Það hefur örlað á slíkri andspyrnu í einstaka blaðagrein, m.a. þegar sagt var frá starfsáætlun kirkjunnar nú í haust.

Og á vefnum, sem mikið er notaður af ungu fólki, er haldið úti vefsíðum, þar sem kirkju og kristni er úthúðað með óvönduðum meðulum. Að vera Jesús Kristur kostaði ofsóknir og átök. Að fylgja Jesú Kristi kostar hið sama. Við lifum þó þrátt fyrir allt óáreitt að mestu. Líklega verðum við ekki píslarvottar.

6. séra Sigurður Árni Þórðarson

Fyrir nýjungar á sviði trúvarna, nánar tiltekið frumlegt svar gegn bölsvandanum í kjölfar flóðbylgjunnnar miklu á Indlandshafi:

Í fyrsta lagi benti hann á að þetta væri eiginlega stjórnvöldum að kenna fyrir að leyfa fólki að byggja á svona hættulegum stað.

Í öðru lagi benti hann á að það væri eiginlega „einhæfni í guðstúlkun“ að halda að guð sé raunverulega almáttugur, hver trúir því eiginlega?

Í þriðja lagi benti hann á að náttúran sé einhvern veginn eiginlega með frjálsan vilja svo að varla getur guð farið að stjórna náttúrunni.

5. séra Örn Bárður Jónsson

Fyrir nýjungar í Gamlatestamentisfræðum og lögfræði.

Eftir miklar guðfræðilegar rannsóknir (líklega gömlu gerðina, ekki „köldu rökhyggju“ séra Geirs Waage) komst hann að því að villimannslegur lagabálkur Móses legði mikla áherslu á mannréttindi og að það væri afskaplega fátt í Mannréttindasáttmála Sameinuðu Þjóðanna sem var ekki þegar í Mósebókunum, sem leyfir þrælahald og lítur á konur sem eign.

Löngu fyrir daga fyrr nefndra spekinga öðluðust Gyðingar lögmál sem tjáir réttindi og skyldur þeirra. Ég minnist þess þegar ég var við nám í guðfræði hvað það kom mér og öðrum nemendum á óvart hversu mikil áhersla er lögð á mannréttindi í Gamla testamentinu. [-Boðorð, tveir bræður og bítill]

Kollegi minn hlustaði nýlega á erlendan fræðimann og prófessor í Vínarborg halda fyrirlestur þar sem hann las saman annarsvegar lögmál Gyðinga í Gamla testamentinu og hins vegar Mannréttindasáttmála SÞ og kom þá í ljós að harla fátt var nýtt í hinum merka mannréttindasáttmála 20. aldar. Á því sannast að margar fegurstu hugsjónir samtímans eiga sér rætur í gyðing-kristnum trúararfi. [-Dæmdir dómarar]

Fyrir nýjungar í trúfræði.

Í lok ársins tilkynnti séra Örn Bárður mikla guðfræðilega uppgötvun: það sem er merkilegt við kristna trú er að hún er full af mótsögnum.

4. séra Þórhallur Heimisson

Fyrir guðvísindalegar uppgötvanir varðandi trúleysi sem hann birti í bók sinni Hin mörgu andlit trúarbragðanna

Uppgötvaði „trúarjátningu hins trúlausa manns“:

En trúin leynist víða og getur tekið á sig margar myndir. Hvenær er til dæmis trúleysi orðið að átrúnaði? Ber fullyrðingin „ég trúi því að engin trú sé til“ vott um trú eða trúleysi þess sem hefur yfir þessa trúarjátningu hins trúlausa manns? Því er ekki auðsvarað. Ef til vill er þetta spurning um að skilgreina muninn á því að trúa einhverju og trúa á eitthvað. [bls 11]

Uppgötvaði að það sé átrúnaður að trúa ekki á neitt:

Það að hafna guðlegri forsjá í einhverri mynd er einnig átrúnaður í sjálfu sér. Þá kjósa menn að láta eigin vilja, skynsemi, hugmyndafræði eða mannlega þekkingu skipa sæti guðanna. Þannig gera menn trúleysi að trú og guðleysi að guði og skapa samfélaginu reglur og siði eftir því. [bls 15]

3. dr. dr. Pétur Pétursson prófessor í kennimannlegri guðfræði og almennum trúarbragðafræðum

Fyrir nýjar rannsóknaraðferðir á sviði trúarlífskannana og nýstárlegar túlkanir á niðurstöðum trúarlífskannana.

-benti á að 75% Íslendinga játuðu kristna trú og vísaði því til stuðnings á spurningu sem sýndi að 75% trúaðra Íslendinga játuðu kristna trú. (sjá PowerPoint-glærur)

- taldi að yfir 90% Íslendinga játi kristna trú af því að mamma þeirra var skráð í Þjóðkirkjuna.

2. Séra Kristján Valur verkefnisstjóri á Biskupsstofu og lektor við guðfræðideild

Fyrir nýjar aðferðir í heimildanotkun í rannsóknum á Jesú.

Vísaði á augljóslega falsað bréf frá miðöldum. Bréf sem sagði að Jesús hefði verið bláeygður. Ætli Kristján sé bláeygður?

1. Karl Sigurbjörnsson, æðsti biskup Þjóðkirkjunnar

Fyrir Nýjatestamentisfræði.

Þrátt fyrir að jólaguðspjallið sé tvær ósamrýmanlegar helgisagnir sem eru að mestu leyti búnar til úr gömlum helgisögum, fjalli um syngjandi englakór og fleira sem gerist bara í heimi ævintýranna, áréttaði Karl að jólaguðspjallið sé „heilagur sannleikur“ og „ekki ævintýri, ekki helgisögn, þó það minni um margt á goðsögur og ævintýri.“ (-Siguraflið)

Birgir Baldursson

Er helvíti Paradís?

20. janúar 2006# (Kristindómurinn)

Þá sagði hann: „Jesús, minnst þú mín, þegar þú kemur í ríki þitt!“ Og Jesús sagði við hann: „Sannlega segi ég þér: Í dag skaltu vera með mér í Paradís.“

Huggarinn mikli, Jesús Kristur, grípur tækifærið á krossinum og huggar annan ræningjann sem hangir þarna við hliðina á honum. Kristnir menn hafa litið til þessara orða frelsara síns sem dæmi um hve fyrirgefning hans sé takmarkalaus, óbótamaður fær að stíga upp til himna með mannsyninum, þótt bersyndugur sé og allt hvað eina.

En þegar nánar er skoðað felst ekki sérlega mikil huggun í þessum orðum guðssonarins, því eins og við öll vitum fór hann beint af krossinum niður til helvíitis og dvaldi þar tvær nætur í góðu yfirlæti hjá Kölska. Og þá spyr maður hvort hann hafi verið að meina staðinn í neðra þegar hann hann talar um Paradís.

Og hver er þá fyrirgefningin? Fékk ræninginn að yfirgefa eldheita samkvæmið með Jesú á páskadagsmorgun og mæta í fjörið hjá hinum almáttuga? Af hverju segist Jesús vera á leiðinni til himna samdægurs þegar hann fór svo hina leiðina? Laug hann að ræningjanum? Eða er þessi ritning, sem kristnir menn elska svo mikið, kannski bara illa ígrundað kjaftæði sem fullt er að mótsögnum. Var höfundurinn búinn að gleyma því , þegar hann skáldaði upp þessi orðaskipti, að Jesú átti að rísa upp á þriðja degi og ekki stíga upp til himna fyrr en á hvítasunnunni.

Er von að maður spyrji?

Sjá líka Af hverju fór Jesús í manngreinarálit?

Þórður Ingvarsson

Trúarjátning trúleysingjans

24. janúar 2006# (Kristindómurinn)

Ég var skírður þegar ég var vanviti árið 1979 í litlum bæ út á landi. Ég gerði heimaverkefni mín í kristinfræði er ég var krakki í barnaskóla og litaði myndir af goðsögu sem kallaður er Jesús Kristur Jósepsson. Ég fékk gefins Nýja testamentið er ég var 12 ára. Ég gerði tilraun til að lesa það rit. Ég fór í fermingarfræðslu og var látinn lesa valda kafla úr Nýja testamentinu þegar ég var á frekar viðkvæmum aldri. Ég var fermdur til þess að staðfesta fyrrgreinda skírn mína. Ég var þrettán ára og rúmlega 6 mánaða. Ég á afmæli 25. september.

Þessir atburðir eru í dag með öllu merkingarlausir fyrir mér. Inná milli þessara atvika var mér sagt frá fljúgandi englum, uppvakningum, heimsflóði, vélarbrögðum og vitaskuld almáttugum, algóðum og alvitrum guði sem hafði víst nauðgað konu fyrir einum tvöþúsund árum til að verða mannlegur og til þess að láta hýða sig og krossfesta til að bæta upp fyrir hina upprunalegu synd sem má rekja til táknrænnar sögu um Adam og Evu, par sem ekki var til. Af því má dæma að ekki aðeins var þessi vera al-alltsaman þá var það líka afar ímyndunarveikt og haldið alvarlegum kvalarlosta.

Í þessu litla bæjarfélagi sem ég ólst upp í var einhvernmeginn búist við því að allir mundu trúa á eitthvað kriststengd, þannig að þessi smábær var sem betur fer ekki útungunarstöð fyrir kristna og blóðheita bókstafstrúarbrjálæðinga. Þetta tiltekna kristilega sinnuleysi var hrein blessun, ef mér leyfist að nota það orð, en einnig stend ég í þakkarskuld við foreldra mína sem ólu mig alls ekki upp undir guðsótta og kristnum siðum, gildum eða venjum. Þó voru þau samt föst í viðjum hins kristilega hefðarréttar, þ.e. að kristindómur hafi eitthvað óskorað einkaleyfi frá ríkinu til að fylla hugi barna á öllum aldri af alveg hreint stórkostlegu bulli. Þó svo að trúboðið var ekki starfrækt af miklum móð, þá skildi hin kristilega „kennsla“, eða öllu heldur kristileg ítroðsla, ýmis ummerki í mínum hugsunarhætti.

Mér fannst yfirnáttúran og hið ótrúlega ekki vera svo ólíklegur veruleiki; jólasveinar, geimverur, andar, draugar, grýlur, álfar, tröll, guðir og aðrar forynjur auk ýmis afbrigði sem þessu fylgdi svo sem hugsanaflutningur, örlög, spá í framtíð, lófa og bolla, kraftaverk á borð við að fljúga, gera sig ósýnilegan og hvaðeina þetta var allt „til“ í mínum huga. Það sem meira er, einu sinni var himnaríki og helvíti raunverulegur staður, sem leiddi einnig til þess að ég trúði á þann möguleika að aðrir ævintýralegir staðir væru til líka, stútfullt af drekum, svartálfum, galdraköllum og þess háttar. Vissulega átti frjótt ímyndunarafl drengsins sem ég var stóran þátt í að bæta ofaná ævintýraheim kristninnar, en það var annað og stærra vandamál sem fylgdi þessu.

Er ég byrjaði að velta fyrir mér þessari hálf-kristilegu uppeldissögu finnst mér það einna athyglisvert að engin önnur lífsskoðun eða heimsmynd var á boðstólnum í bænum sem ég ólst upp í. Ég man ekki eftir því að rætt var alvarlega um Búddisma, Hindúisma, Gyðingdóm, Íslam eða önnur trúarbrögð og hvað þá efahyggju, heimspeki, gagnrýna hugsun, guðleysi né trúleysi í barna- eða gagnfræðiskóla nema sem einhverjar undirmálsgreinar, varla það. Um yfirnáttúru og ævintýri, goðsagnir og lygar, byrjaði ég ekkert að efast um fyrr enn alltof seint á ævinni og það er ekki svo langt síðan að ég náði að losa mig algjörlega undan þeirri hugsanavillu að einhverskonar yfirnáttúra og ótrúlegheit sé til, þó það sé ekki nema bara smá vottur, oggupínupons, nanódropar af hinu fjarstæðukennda. Og þvílíkt fargan! Og þvílíkt kjaftæði!

Í dag get ég sagt með stolti að ég trúi ekki á þríeinan gvuð, ég trúi ekkert að einhver Jesús Kristur hafi verið til og hvað þá að viðkomandi hafi verið krossfestur fyrir eitthvað slæmt sem ég á að hafa gert, að hann hafi verið upprisin og flogið svo upp í himingeiminn án nokkura hjálpartækja og hvað þá að þessi maður birtist aftur. Ég trúi ekki að einhver 2000 ára gömul þverstæðukennd, kreddufull og hrottaleg bókarskrudda sem notuð hefur verið sem afsökun fyrir ógeðslegum ódæðisverkum innihaldi svörin við öllum lífsins gátum. Ég trúi þessu ekki, því þetta er kjaftæði. Ég viðurkenni þó, og þetta er mín trúarjátning, að ég trúði þessu einu sinni. En það var ekki mér að kenna, heldur þeim sem sáðu þennan óskunda í minn óþroskaða svampheila er ég var krakki, en sem betur fer varð ekki varanlegur heilaskaði af en nógur var samt skaðinn. Efalaust hafa fleiri lent í þessum ósköpum en ég.

Þó er einn hlutur sem ég vill trúa og bind vonir við. Að búið sé að klippa á hinn óhefta aðgang presta, preláta og djákna að skólabörnum.

Kári Svan Rafnsson

Eyðimerkurguðinn og kúgun kvenna

25. janúar 2006# (Kristindómurinn)

Eitt af aðalatriðum, einn höfuðstólpi kristinnar trúar, sem hin kristna hjörð jarmar oft, allt frá hinum heiðarlega afdráttarlausa grunnhyggjumanni til hins tvímallandi frjálslynda, er þessi lína í Jóh 3:16-17; „Því svo elskaði Guð heiminn, að hann gaf son sinn eingetinn, til þess að hver sem á hann trúir glatist ekki, heldur hafi eilíft líf“

Með öðrum orðum þýðir þetta að þetta sé hin eini sonur guðs þar sem hann er ein-getinn. Getinn þýðir fæddur. Ein + getinn þýðir þá að þetta sé hinn eini fæddi sonur. Ennfremur fórnaði guð honum svo að fólk gæti lifað að eilífu ef það tryði á þennan eina son, eins og hann kemur fyrir í Biblíunni, án þess þó að hafa nein sterk sönnunargögn til að sýna fram að hann sé eða hafi verið til. Semsagt ef þessu yrði bara tekið með hreinni trú, blindum átrúnaði, þá fengi maður þessi tómu loforð að launum.

Þetta er meira eða minna það sem öll hin kristna trú snýst um. Þetta virðist meinlaust í fyrstu. Maður gæti jafnvel haldið að þetta væri einhver mikil fórn gert af hömlulausri ást Éhóva. Að hann skuli fórna sínum eina syni. Fyrir okkur. En svo er þó ekki, því takið vel eftir; Alvitur, almáttugur guð getur haft eins marga syni og honum sýnist. Honum eru engin takmörk sett í þeim efnum því hann er almáttugur. Því ef hann er í alvöru almáttugur þá ætti hann að geta gert hvað sem er. Og ef hann er alvitur veit hann nákvæmlega hvernig eigi að fara að því. En þar sem hann getur augljóslega og auðveldlega átt fleiri en einn son þá vaknar spurningin; Af hverju bara einn son? Hví ein væklingsleg manneskja sem deyr bara snemma á lífleiðinni. Af hverju ekki heilt bræðralag af Jésúum í þúsunda tali? Þeir gætu alltaf komið öllum boðskap hins alvitra föður ómenguðum til skila og til allra. Þó svo að einn og einn drepist eða verði einhvernveginn tekinn úr umferð.

Af hverju beitir hann svona veikum meðölum? Af hverju gerir stór almáttugur guð ekki eitthvað grand, allmennilegt og fullklárað? Hví er hann svona takmarkaður í fórn sinni? Af hverju er þessi eina manneskja sem hann svo sendir karlmaður? Og Hann guð með stóru hái, karlmaður líka? Af hverju er þetta svo?

Svarið er einfalt og nett. Fyrir það fyrsta er þessi guð sem um ræðir eyðimerkurguð og mýta sem komið var á í feðraveldissamfélagi hirðingja. Og sá eyðimerkurguð er ekkert annað en ættarhöfðinginn endurómaður. Grýla sem sat á himnafestingunni og fylgdist með öllum og öllu. Ósýnilegur og öflugur ættarhöfðingi sem er notaður sem ímynduð fígúra fyrir fólk að trúa á, treysta og hlýða til þess að það þjálfist í blindri hlýðni við svipaða karaktera á jörðu s.s ættfeðraveldið, þá sem stjórnuðu.

Það kom sér nefnilega mjög vel fyrir þá að hafa hlýðna þræla sem elskuðu hlekkina sína. Þetta var því úrvals aðferð að láta hindurvitni fylla huga hinna kúguðu og halda þeim niðri í slorandi guðshræðlu og lofgjörð gagnvart harðstjóra sínum (og þeirra líkum).

Í öðru lagi er það, að hið mikilvægasta sem ættarfaðir gat fórnað var karlkyns erfingi og þó sérstaklega ef ættfaðirinn hafði bara einn erfingja til umráða. Alveg eins og sagan um hann Abraham sem var reiðubúinn að drepa son sinn vegna skipana frá guði sínum. Þar er skáldsagan sögð þannig að þessi ættfaðir þurfti að fórna sinni dýrmætustu eign, s.s. syni sínum og erfingja. En vegna þess að Abraham var svo viljugur að fara eftir skipunum síns ósýnilega ættarföðurs á himnum, fékk hann náð hins ímyndaða einræðisherra að launum. Hann fékk í staðinn að fórna því næst mikilvægasta; lambi. Og munum í því samhengi að hann er gegnumheill hirðingi og líf hirðingjans snýst um að halda skepnunum á lífi, lífsviðurværi sínu.

Konan er hinsvegar ekki beint einstaklingur heldur eign. Eign eins og hamarinn, þrællinn og önnur dýr eða tól. Konan er hin kúgaði í feðraveldinu. Það er ekki fyrir tilviljun að guð gaf ekki syni sína í fleirtölu. Ef hann hafði fleiri en einn erfingja á snærunum væri það ekki eins mikil fórn, því hann væri einfaldlega með varabyrgðir. Það er heldur ekki tilviljun að guð gaf ekki sína einu dóttur eða dætur. Hvernig myndi það annars hjóma? Því svo elskaði Guð heiminn, að hann gaf dóttur sína eingetna, til þess að hver sem á hana trúir glatist ekki, heldur hafi eilíft líf.

Þetta hjómar óeðlilega og varla myndi nokkur karlrembu-hirðingi trúa því upp á karlkyns guð sinn að hann myndi í alvörunni, og að öllu gríni slepptu, fórna eins ómerkilegum hlut og dóttur sinni. Það væri álíka fáránlegt ef hann myndi fara að fórna sínum eina þræli, eina vinnudýri, eina beitilandi eða eina kornpoka.

Það sem sést er hvað annars og jafn sakleysislega hjómandi Biblíutilvitnun felur í sér meira. Hún er lifandi dæmi um kvennakúgun og vandlætingu gagnvart konum. Fögnuð arfleið fáfræðis aftan úr dimmri forneskju. Það sést vel að konur eru ekkert í uppáhaldi hjá honum Éhóva. Enda er hann ekkert annað en uppblásinn ættarhöfðingi sem ber með sér alla þá fordóma, kreddur, hindurvitni og form kúgunar sem til voru í því hirðingjasamfélagi sem hann var skáldaður í.

Jórunn Sörensen

Hin umburðarlynda þjóðkirkja

26. janúar 2006# (Kristindómurinn)

Þjóðkirkja okkar Íslendinga er ákaflega umburðarlynd stofnun. Hjá henni eru allir velkomnir. Engu skiptir þótt fólk brjóti boðorðin – leggi t.d. nafn drottins við hégóma með því að segja „guð-minn-almáttugur“ þegar bolli dettur í gólfið. Eða „djííísús“ – samkvæmt nútíma málfari. Enginn er heldur rekinn úr kirkjunni þótt hann girnist konu náunga síns, vinni á hvíldardeginum eða steli undan skatti. Það skiptir heldur engu þótt þú aðhyllist spíritisma, nýaldarhugmyndir, endurholdgun eða andalækningar. Kannski ertu þeirrar skoðunar að guð sé „það góða í manninum“. Ekkert mál – þjóðkirkjan heldur þér inni.

Allt ofangreint stangast á við það sem kirkjan játar og kemur fram í samnefndri bók sem tekin er saman af Einari Sigurbjörnssyni og kom út í Reykjavík 1991. Undirtitill bókarinnar er: Saga og mótun kristinna trúarjátninga og yfirlit yfir helstu kirkjudeildir kristinnar. Játningarrit íslensku þjóðkirkjunnar með skýringum. Þetta er bók sem allir sem tilheyra þjóðkirkjunni ættu að lesa. Ekki síst til þess að vita í hverju trú þeirra Á að vera fólgin. Því er nefninlega ekki haldið á lofti af þjónum þjóðkirkjunnar. Fæst okkar hafa lært meira biblíusögur í skólanum fyrir utan nokkrar bænir heima - hugsanlega. Síðan kom jú fermingarfræðslan með faðirvorinu og trúarjátningunni og nokkrum sálmum. En hið raunverulega innihald hinnar evangelisku lúthersku trúar er lítið verið haldið á lofti.

Bókin rekur hvernig kirkjuþingin fara að því að sundrast eða sættast utan um hin einstöku deiluefni, eins og t.d. hvort María móðir Jesú hafi verið með karlmanni þegar hún varð barnshafandi. Mikið var einnig deilt um það hvort Jesú gæti bæði verið guð og maður. Hvort guð gæti haft mennskan líkama.

Hér á eftir fara nokkrar glefsur úr játningum kirkjunnar og menn geta prófað hvort trú þeirra samrýmis því sem þar stendur:

Úr Aþanasíusarjátningunni (sem var rituð gegn annarri játningu)

Sérhver sá sem hólpinn vill verða verður umfram allt að halda almenna trú og sá sem ekki varðveitir hana hreina og ómengaða mun án efa glatast að eilífu.

En þetta er almennt trú, að vér heiðrum einn Guð í þrenningu og þrenninguna í einingu og að vér hvorki ruglum saman persónunum né greinum sundur veruna.
...
Þannig er faðirinn Guð, sonurinn Guð, heilagur andi Guð og samt ekki þrír guðir, heldur einn Guð. Þannig er faðirinn Drottinn, sonurinn Drottinn, heilagur andi Drottinn og samt eru ekki þrír drottnar heldur einn Drottinn.
...
Því eins og kristinn sannleikur knýr oss til að játa hverja persónu fyrir sig bæði Guð og Drottinn svo bannar almenn trú oss að segja guði eða drottna þrjá.
...
Faðirinn er af engum gerður og ekki heldur skapaður eða fæddur. Sonurinn er ekki gerður og ekki skapaður, heldur fæddur af föðurnum einum. Heilagur andi er ekki gerður og ekki skapaður, og ekki heldur fæddur, heldur útgengur hann af föður og syni.
...
Sá sem vill hópinn verða, verður að halda þetta um þrenninguna. En það er og nauðsynlegt til eilífs hjálpræðis að trúa í einlægni holdgun Drottins vors Jesú Krists.
...
Þetta er almenn trú. Sérhver sá sem ekki trúir henni í einlægni og staðfastlega mun ekki geta frelsast.

Ég ítreka áskorun mína til meðlima þjóðkirkjunnar að kynna sér efni játninga kirkjunnar en vitna að lokum í greinina um upprunasyndina:

„...Eftir fall Adams fæðast allir menn, sem getnir eru á eðlilegan hátt, með synd, en það merkir án guðsótta, án guðstrausts og með girnd. Þessi upprunasjúkdómur eða spilling er raunveruleg synd, sem dæmir seka og steypir í eilífa glötun þeim sem ekki endurfæðast fyrir skírn og heilagan anda.“

Þar höfum við það. Sem sagt næst þegar þú, lesandi góður, horfir á ungabarn sérðu rakinn syndara sem fer beint til Helvítis verði það ekki skírt.

Ég byrjaði þessa grein á því að benda á hve umburðarlynd þjóðkirkja okkar Íslendinga er. Þótt það litla sem ég hef vitnað í úr játningum kirkjunnar sé í hrópandi andstöðu við það hvernig flestir upplifa og útskýra sína trú (sbr. nýja könnun Gallups um trúarlíf Íslendinga) er öllum haldið innan þjóðkirkjunnar. Af hverju? Hvert haldið þið, lesendur góðir, að svarið sé?

Ég sagði hér í allra fyrstu setningunum að „allir“ væru velkomnir hjá þjóðkirkju Íslendinga. Eins og allir gera sér grein fyrir er það ekki alveg rétt – samkynhneigðir eru ekki velkomnir. Ekki ef þeir vilja gifta sig að minnsta kosti.

Heimild: Einar Sigurbjörnsson, „Kirkjan játar“, Reykjavík 1991

Birgir Baldursson

Leiðrétt trúfélagaskráning

27. janúar 2006# (Kristindómurinn)

Vantrú sýndi sannarlega og sannanlega fram á að fullyrðingar kirkjunnar manna um niðurstöður nýlegrar trúarlífskönnunar voru bæði rangar og villandi. Dæmi um rangfærslurnar er þegar dr. Pétur Pétursson, maðurinn sem sjálfur stóð fyrir könnuninni, hélt því fram í útvarpsþætti að könnunin leiddi í ljós að 75% þjóðarinnar játuðu kristna trú, þrátt fyrir að aðeins 51% hafi gert það samkvæmt henni.

Pétur hefur sjálfur leiðrétt mistök sín í Morgunblaðsgrein og er það vel. En er það nægileg leiðrétting? Það mætti nefnilega spyrja sig að því hvort þetta trúfélag hafi ekki áhuga á því að leiðrétta trúfélagaskráningu landsmanna. Það er orðið nokkuð klárt að fjölmargir sem ekki játa kristna trú eru samt sem áður skráðir í Þjóðkirkjuna, en hún telur um 85% þjóðarinnar. Þarna munar heilum 34 prósentum, þriðji hver Íslendingur er ranglega skráður í trúfélag. Er Þjóðkirkjunni alveg sama þótt allt þetta fólk sé þarna á vitlausum forsendum?

En nú er það ekki öruggt að allir þeir sem telja sig kristna séu það í raun. Í ítarlegustu könnun á trúarlífi Íslendinga sem birt hefur verið kemur það nefnilega í ljós að aðeins um 30% alþýðunnar gengur út frá því að Jesús sé guðssonur og frelsari manna. Samt er þetta ein af grundvallarkenningu kirkjunnar. Og ef við eigum að vera alveg nákvæm, þá ættu ekki að vera meira en 8,1% þarna, því það er sá fjöldi sem trúir því að maðurinn muni rísa upp til samfélags við guð kristinna manna eftir dauðann. Margir innan Þjóðkirkjunnar halda því fram að til að teljast kristinn maður þurfi að trúa þessu. Er boðendum fagnaðarerindisins alveg sama þótt svo fáir innan kirkjunnar leggi trúnað á þetta? Á fólk sem segir guð bara vera hið góða í manninum, eða trúir á endurholdgun og karma, eitthvað heima innan þessarar stofnunar? Þetta er undarlegt umburðarlyndi.

Eða er kirkjan aðeins á höttunum eftir sóknargjöldum þegar upp er staðið? Ef ekki, þá væri gaman að sjá hreinsað aðeins til í þessum málum, því ekki gengur að menn hreyki sér endalaust af háum prósentutölum ef engin innistæða er fyrir þeim. Slík hegðun væri í hæsta máta óheiðarleg.

Birgir Baldursson

Skemmdirnar

29. janúar 2006# (Hugvekja)

Þegar þessi grein birtist á forsíðu Vantrúar er að fara í loftið á Rás eitt þátturinn Lóðrétt eða lárétt, sem öðlingurinn og gáfumennið Ævar Kjartansson stýrir. Þessi þáttur var tekinn upp á föstudaginn var, en þá tók Ævar á móti okkur Jórunni Sörensen. Þetta var hin besta skemmtun og þarna gafst mér loks tækifæri til að hitta Jórunni í eigin persónu. Upptakan fór fram í einni beit og nokkurn veginn allt látið standa eins og það kom af kúnni. Við reyndum að halda umræðunni í þeim farvegi að ræða lífsviðhorf trúlausra fremur en gagnrýna trúarskoðanir, en náðum samt aðeins að lauma inn smá krítík.

En það var eitt sem böggaði mig allan tímann sem viðtalið tók. Málið er nefnilega það að þessi stöðugu varnarviðbrögð trúmanna sem svara gagnrýni okkar hér og felast í að afgreiða málflutning okkar sem ofstækisfullan, eru greinilega farin að skemma mig. Allan tímann sem ég sat þarna og talaði í míkrófóninn var ég stöðugt að fylgjast með því sem kom út um munninn á mér: „Er þetta sem ég er að segja núna ofstækisfullt? Ætli Ævari finnist þetta ofstækisfullt? Ætli þjóðinni ofbjóði ofstækið í mér?“

Svo byrjaði þetta að brjótast út í óhugnanlegri málvöndun, eins og vandlega valin orðin yrðu á einhvern hátt til þess að breiða yfir allan ofstopann.

Ég er ekki nógu ánægður með það að trúmenn hafi náð að slá svona rækilega á fingurna á mér að ég geti ekki lengur tjáð mig hispurslaust um það sem hugarstarfið framleiðir. það gengur ekki að maður byrji að trúa þeim sem afgreiða málflutning manns á þennan þægilega hátt, til að þurfa ekki að færa rök fyrir máli sínu.

Þessi tilfinning er síður en svo ný af nálinni, hefur í raun fylgt mér alveg frá því ég byrjaði að tjá mig um trúmál hér á netinu, enda byrjuðu trúmenn strax að hreyta í mann þessari öfga- og ofstopa-afgreiðslu. Fyrir ári sá ég meira að segja ástæðu til að blogga um þessa upplifun mína:

Ég velti stundum fyrir mér hvort í augum hins almenna borgara sé einhver munur á Vantrú og vefsíðum íslenskra þjóðernissinna. Stundum tekst nefnilega andstæðingum mínum í trúmálaþvarginu næstum að koma inn hjá mér þeirri tilfinningu að ég sé á einhvern hátt jafn heimskur og þvermóðskufullur og þetta nasí lið og málflutningur minn sé af sama meiði.

Aldrei hef ég séð færð fullnægjandi rök fyrir því að kalla mig ofstopafullan. Þegar menn hafa jafnað sig á fyrsta sjokkinu við að sjá trú sína afgreidda á jafn hispurslausan og blátt áfram hátt og við höfum tamið okkur hér á Vantrú, sjá þeir að engu slíku er til að dreifa í málflutningi okkar. Hann er á tíðum harkalegur, en það er líka ærið tilefni til.

Rökin fyrir því að tala hreint út koma upphaflega frá Páli Skúlasyni heimspekingi, sem sagði í inngangi að bók sinni Siðfræði að skoðanir manna væru ekki einkamál þeirra og að ekki væru allar skoðanir jafn réttháar. Og þannig er það líka. Sumar skoðanir eru hættulegri en aðrar og í raun borgaraleg skylda hvers manns að gagnrýna þær skoðanir sem hann telur skaðlegar.

Það gerir biskup Þjóðkirkjunnar í það minnsta þegar hann segir trúleysi ógna mannlegu samfélagi. Engum er greiði gerður með því að hann pukrist með þá skoðun sína á okkur, því ef hún er rétt er eins gott að fólk fái að heyra hana. Og þegar slík skoðun hefur verið gerð ljós getur hver fyrir sig metið rökin á bak við hana og tekið til hennar afstöðu.

Á sama hátt og biskup gagnrýnir okkur gagnrýnum við hann. Þeim skoðunum okkar teljum við nauðsynlegt að varpa fram og fá við þeim viðbrögð, láta meta rökin og fá gagnrök til að skoða. Þessi háttur er í raun hreyfiafl framþróunar og framfara, því eftir því sem málin eru betur rædd, því betur gengur okkur að varpa frá okkur vitlausum hugmyndum um veröldina og koma okkur upp nýjum og betri.

Ofansagt er auðvitað aðeins skoðun mín. Verið getur að einhverjum finnist hún röng, eða jafnvel fádæma vitlaus. Sá hinn sami verður þá auðvitað að láta mig vita af þeirri afstöðu sinni og færa fyrir henni rök, svo ég hafi eitthvað að vinna með. Ekki bara hrópa „Ofstækismaður“.

En þeir sem vilja afgreiða skrif mín sem ofstækisfull verða þá að fallast á það að málflutningur biskups Þjóðkirkjunnar sé það líka, því dómar okkar yfir hugmyndakerfum hvors annars eru svipaðir. Mínir eru þó heldur betur rökstuddir ef eitthvað er.

Ég held að þennan ofstækisstimpil fáum við sem hér skrifum fyrir það eitt að vilja hefja til vegs og virðingar gagnrýna umræðu um trúarbrögð. Slíkt hefur tæpast mátt fram til þessa, enda hafa menn löngum sveipað óraunsæjar trúarskoðanir sínar einhverri viðkvæmnishulu. Og það er í raun skondið að þeir sem þola ekki gagnrýni okkar og krefjast þess að við látum málið (og jafnvel vefinn) niður falla eru að gagnrýna okkur nákvæmlega jafnharkalega og við gagnrýnum trú þeirra.

Af hverju mega þeir en ekki við?

Rök hinna upphrópandi og viðkvæmu eru bara svo sorglega fátækleg að við getum ekki annað en haldið áfram. En djúpt í sálartetrinu hefur samt kviknað eitthvert hugsanaferli sem trúir áfellisdómunum - ritskoðunarforrit sem síðan hamlar frjálsu flæði hugmynda.

Hugarskemmd.

Kæru trúmenn sem hafið móðgast yfir einhverju því sem ég hef sagt, vinsamlegast hættið nú þessum sleggjudómum sem ganga ekki út á annað en klisjuna um ofstækið. Ef ekki má ræða ákveðna hluti opinskátt hamlar það vegferð okkar í átt að fullkomnara samfélagi. Það er ábyrgðarhluti að reyna að kæfa niður raddir sem ykkur finnst óþægilegar með ógeðfelldri stimplun og útskúfun. Ykkur væri nær að reyna að hrekja bara málflutninginn, því aðeins þannig tekst ykkur að fá mig og þau hin sem hér skrifa til að hætta þessu.

En þangað til munum við halda því fram fullum fetum að trú og trúarbrögð séu skaðleg samfélaginu og leggja það stöðugt til að menn og konur láti af þessum vitleysisgangi og hætti að ýta undir það að hugarstarf annarra verði undirlagt þessu kjaftæði.

Vésteinn Valgarðsson

Almenningur varaður við óheilnæmri hegðun

30. janúar 2006# (Rökin gegn guði)

Um þessar mundir ber mikið á blaðaskrifum þar sem gallar tóbaksnotkunar eru útlistaðir. Þeir verða ekki raktir sérstaklega hér, enda ekki þörf á. Tóbaksnotkun er ósiður, fíkn sem heldur fólki í greipum gegn vilja sínum. Margir tóbaksneytendur halda áfram að neyta tóbaks þótt þeir viti um áhættuna sem fylgir því. Tóbak er þrátt fyrir allt lögleg vara og fátítt er að fólk sé neytt til að hætta neyslu þess, en ekki virðist það angra neinn þótt talsmenn heilsuverndar eða tillitssemi reki það fyrir almenningi að best sé að hætta að reykja.

Það er líka gott og blessað, en hvers vegna heldur margt fólk samt áfram að neyta tóbaks? Jú; -- fíklinum finnst gott að fróa fíkn sinni og auk þess kostar það meðvitað átak að venja sig af ósið eins og þessum. Fíkillinn lýgur því að sjálfum sér að þetta sé erfitt og lítur fram hjá augljósum, óumdeildum kostunum sem fylgja því.

Það eru sterk rök fyrir því að hætta að neyta tóbaks.

Það eru líka sterk rök fyrir því að hætta að trúa á guð eða önnur hindurvitni og yfirnáttúru sem haldið er fram, ýmist með rakalausum staðhæfingum eða rökvillum og rangfærslum, að séu til í alvörunni. Sé málið litið allsgáðum augum sést berlega að rökhyggja er manni betra leiðarhnoð í lífinu en „fullvissa um það, sem menn vona, sannfæring um þá hluti, sem eigi er auðið að sjá“ (sbr. Hebr. 11:1). Vera má að einhverjir trúmenn sætti sig ekki við þessa samlíkingu, en takið eftir: Trúgirni er ekki dyggð.

Það er einfeldningslegt þegar nútímafólk þarf andlega hækju á borð við þríeina himnavætt til að finnast það geta fótað sig í lífinu. Í þessari grein hef ég hvorki séð ástæðu til að útlista sérstaklega galla tóbaksneyslu, né kosti þess að hætta að neyta tóbaks. Að sama skapi á þetta ekki að vera nein tæmandi úttekt á göllum trúar eða kostum rökhyggju. Hitt vil ég benda á, að trú tekur gjarnan á sig mynd fíknar. Fíkill hefur oft brenglaða heimsmynd, sem meðal annars felur oftar en ekki í sér afneitun á fíkninni. Sá sem er ölvaður af trú er, á svipaðan hátt, líklegur til að afneita því að hann sé trúarfíkill.

Við á Vantrú höfum oft hlotið skammir fyrir að „gagnrýna trú fólks“. Hvað heyrum við oft skammast yfir fólki sem gagnrýnir reykingar eða aðra fíkn?

Sá sem er fastur í viðjum fíknar er ekki öfundsverður. Fyrrverandi trúmenn þekkja bæði þægindin við að vera í andlegum móðurkviði trúarinnar, togstreituna við andlega endurfæðingu sem trúleysingi, og loks léttinn, frelsið sem fylgir því að geta sópað fíkn og röngum hugmyndum út af borðinu eins og hverju öðru skrani. Sömu reynslu hafa fyrrverandi reykingamenn og aðrir fyrrverandi fíklar.

Það eru góðar ástæður fyrir því að menn amist við auglýsingum þess efnis að tóbak sé gott, en enginn amast við því að skaðsemi þess sé auglýst. Það eru líka góðar ástæður fyrir því að menn amist við trúboði og innrætingu trúar en það er samt látið viðgangast, og þegar menn gagnrýna það og benda á skaðsemi trúgirni og órökhyggju taka margir því illa. Hverju sætir? Hvers vegna bregst fólk reitt og sárt við þegar gagnrýnin er málefnaleg og rökstudd? Takið skrefið, leitið ykkur hjálpar ef þið þurfið, en fyrir alla muni, takið út úr ykkur andlegt snuð trúgirninnar og drepið í vitsmunalegri sígarettu órökhyggjunnar. Þið sjáið ekki eftir því.

Matthías Ásgeirsson

Þjóðsagan um Einstein

31. janúar 2006# (Kjaftæðisvaktin)

Í morgunblaðinu síðasta sunnudag (29. jan) birtist hugvekja eftir Sigurð Ægisson (bls. 54). Hann endurskrifar þar frásögn sem hann fann á netinu, þar sem Einstein á að hafa tekið trúlausan háskólaprófessor í kennslustund.

Vandamálið er að þetta er þekkt þjóðsaga.

Reyndar skrifar Sigurður:

Ekki veit ég hvort þetta gerðist í raun. Hins vegar gæti þetta allt eins verið rétt, því söguhetjan varð þekkt í mannkynssögunni, ekki bara fyrir gáfur sínar í heimi vísindanna, þar sem afstæðiskenninguna ber hæst, nei, annað þótti ekki síður merkilegt í fari mannsins, auðvitað vegna stöðu hans og andlegs atgervis, og það var einmitt trúin á Guð, að tilveran án slíkrar alheimsvitundar væri gjörsamlega óhugsandi möguleiki.

Það er alveg ljóst að þetta gerðist ekki í raun, þannig að við getum útilokað þann möguleika. En er það rétt sem Sigurður heldur fram, að Einstein hafi verið trúaður?

Það er að sjálfsögðu lygi sem þú hefur lesið um trúarskoðun mína, lygi sem er reglulega endurtekin. Ég trúi ekki á persónulegan Gvuð og ég hef aldrei neitað þessu heldur sagt það skýrlega. Ef það er eitthvað í mér sem hægt er að kalla trúarlegt er það takmarkalaus aðdáðun á þeirri uppbyggingu heimsins sem vísindin hafa birt okkur. (Albert Einstein, 1954)

Sigurður er greinilega ekki fyrstur manna til að gera Einstein upp skoðanir.

Ég trúi á Gvuð Spinoza, sem birtist okkur í skipulagi alls þess sem er, ekki í Gvuð sem skiptir sér af örlögum og gjörðum mannanna.

Hér eru fleiri tilvitnanir í Einstein

Það er í besta falli skrumskæling á skoðunum Einstein að segja að „annað þótti ekki síður merkilegt í fari mannsins ... það var einmitt trúin á Guð, að tilveran án slíkrar alheimsvitundar væri gjörsamlega óhugsandi möguleiki“. Ekki skil ég hvað veldur því að prestar Þjóðkirkjunnar láta svona frá sér. Hafa þeir enga sómakennd?

Sverrir Guðmundsson

Dugandi ráð frá móður náttúru

1. febrúar 2006# (Kjaftæðisvaktin)

Þetta er yfirskrift viðtals við Kolbrúnu Björnsdóttur grasalækni í Fréttablaðinu í gær.

Þar segir Kolbrún m.a.:

„Ólífulauf má nota í stærri skömmtum þegar komið er að þeim tímapunkti að menn sjá enga aðra leið en sýklalyf. Þá er tekinn þrefaldur skammtur í tíu daga samfleytt og fengin nákvæmlega sama virkni og með sýklalyfjum.“

Síðar í viðtalinu heldur hún áfram:

„Fólk kemur aftur og aftur til að ná sér í Kveðrung því það er svo margt sem á að duga gegn kvefi en gerir það ekki. Fólk er því hissa að finna loks lausn sem dugar strax.“

Af hverju er ólíklegt að við sem stöndum að þessari síðu myndum skella okkur á „einn þrefaldan af ólífublöðum“ í stað þess að taka inn sýklalyf sem geta haft aukaverkanir í för með sér? Jú, vegna þess að við teljum líklegra að sýklalyfin vinni bug á vandanum. Flestir þekkja dæmi þess að þau hafi unnið hratt og vel á meinsemdum en minni sögum fer af árangri ólífublaðanna.

Hvað er það þá sem er svona pirrandi við þetta allt saman? Kannski er það stútfullt nef og allar kvefpestirnar sem bíða þess að herja á mann? Eða þá þessi hópur fólks sem hampar sannkölluðum töfralausnum sem virka jafnvel (eða betur) en vísindin sem þeir keppast við að tortryggja (samanber ummæli Kolbrúnar „...að menn sjá enga aðra leið en sýklalyf“). Að slengja fram svona staðhæfingum um lækningar sýkla- og veirusýkinga er grafalvarlegt.

Jæja, kannski er málið að hætta að agnúast út í þetta lið. Ná sér frekar í Kveðrung og losa sig við kvefið hratt og örugglega.

Vésteinn Valgarðsson

Myndbirting Jyllandsposten og öskureiðir múslimar

1. febrúar 2006# (Siðferði og trú)

Sem kunnugt er sætir danska dagblaðið Jyllandsposten þungum árásum þessa dagana vegna þess að það birti seríu af teikningum af Múhameð spámanni á dögunum. Eins og lesendur Vantrúar geta gert sér í hugarlund stöndum við með blaðinu sem nýtti sér málfrelsið til þess að guðlasta, enda teljum við guðlast vera besta mál -- og réttinn til þess nauðsynlegan. Tekið skal fram að í þessari afstöðu felst ekki afstaða okkar til einstakra mynda, aðeins til réttar blaðsins til að birta hana.

Viðbrögð múslimaheimsins eru auk þess forvitnileg. Öskureiðir menn brenna norska og danska fána og danskar vörur eru hættar að seljast í Saúdi-Arabíu og fleiri íslömskum löndum eftir að yfirvöld mæltust til þess af þegnum sínum að þeir sniðgengju þær. Eins og bent hefur verið á eru viðbrögðin gjörsamlega úr hlutfalli við tilefnið -- en að vísu gera þau atburðarásina enn forvitnilegri.

Í viðbrögðum reiðra múslima sjáum við nefnilega glögglega eina af birtingarmyndunum þess valds sem trúarleiðtogar hafa og um leið eitt hlutverkið sem þeir spila í valdakerfi samfélagsins. Í hinum íslamska heimi er almenningur meira og minna fátækur, illa menntaður og nýtur ekki lýðræðis. Af skiljanlegri gremju almennings leiðir að valdhafarnir óttast stöðugt uppþot og -- spámaðurinn forði því -- byltingar. Ekki þarf að fjölyrða um hversu frjór jarðvegur það er fyrir róttækar hugmyndir, þegar eymd er almenn, tækifæri fá og útrás lítil.

Þar kemur trúin inn í spilið. Sá kúgaði getur alltaf átt þann kost að flýja í rósrauðan heim trúar og kraftaverka, leita huggunar í guði, eiga trúnað við guð, eiga bandalag við guð, leita styrks í guði og hvaðeina. Allt í þykjustunni. Trúin sefjar hinn trúaða, veitir honum annan kost en að leita réttar sín og sættir hann um leið við bága tilveru og hugarvíl, samanber hvað Eysteinn munkur kvað: „Máría, græð þú meinin stóru, / Máría, ber þú smyrsl á sárin.“ Þess hefur áður verið getið hér að trú er ópíum fyrir fólkið.

En hún er meira en ópíum. Hún er öryggisventill líka. Þegar þrýstingurinn er mikill á katli samfélagsins, þá þarf að hleypa af dampi ef ekki á að fara illa. Slíkt er gert með ýmsu móti. Vinsæl leið er sú sem klerkaveldi múslima grípur til núna: Benda á óvin trúarinnar (sama og vrag naroda eða óvinur fólksins hjá Stalín og félögum) sem er hægt að úthrópa, formæla og svívirða á alla lund. Múgæsingin hleypir dampi af skrílnum og styrkir samkenndina við yfirvaldið. Lifi málfrelsið.

Matthías Ásgeirsson

Jesús og hjónabandið

2. febrúar 2006# (Stjórnmál og trú)

Erindrekar Þjóðkirkjunnar hafa nýverið gripið til þess ráðs að vitna í Jesús Jósefsson til að réttlæta mismunun gegn ákveðnum hópi íslendinga. Til dæmis skrifar Sigurður Ægisson í grein um hjónabandið á trú.is:

Það er alkunna, að Jesús Kristur breytti ýmsu af því sem í Gamla testamentinu eða öðrum bókum gyðingdóms hafði verið skrifað, bjó til nýjar áherslur. Og þegar ritningargreinar stangast á eru orð hans ávallt látin ráða á kostnað hinna. Um það er ekki deilt.

Einhverra hluta vegna mælti hann samt þetta fram athugasemdalaust, sem greint er frá í Matteusarguðspjalli 19:5-6:

„Hafið þér eigi lesið, að skaparinn gjörði þau frá upphafi karl og konu og sagði: „Fyrir því skal maður yfirgefa föður og móður og bindast konu sinni, og þau tvö skulu verða einn maður.“ Þannig eru þau ekki framar tvö, heldur einn maður.“

Gott og vel, Jesús sagði að maður ætti að bindast konu og þau skulu verða einn maður. Hjónabandið er semsagt, að mati Sigurðar og fleiri, einungis fyrir karl og konu, samkynhneigð pör þurfa að fá einhverja aðra blessun.

En gengur það virkileg upp að vitna í Jesús Jósefsson til að réttlæta á stefnu Þjóðkirkjunnar varðandi hjónaband á 21. öldinni? Skoðum fleiri tilvitnanir í Krosslaf.

MT10:37 Sá sem ann föður eða móður meir en mér, er mín ekki verður, og sá sem ann syni eða dóttur meir en mér, er mín ekki verður. Hver sem tekur ekki sinn kross og fylgir mér, er mín ekki verður.

Lúkas 9:59-62 ...við annan sagði hann: „Fylg þú mér!“ Sá mælti: „Herra, leyf mér fyrst að fara og jarða föður minn.“ Jesús svaraði: „Lát hina dauðu jarða sína dauðu, en far þú og boða Guðs ríki.“ Enn annar sagði: „Ég vil fylgja þér, herra, en leyf mér fyrst að kveðja fólk mitt heima.“ En Jesús sagði við hann: „Enginn, sem leggur hönd á plóginn og horfir aftur, er hæfur í Guðs ríki.“

MT 28:19Sannlega segi ég yður: Þegar allt er orðið endurfætt og Mannssonurinn situr í dýrðarhásæti sínu, munuð þér, sem fylgið mér, einnig sitja í tólf hásætum og dæma tólf ættkvíslir Ísraels. Og hver sem hefur yfirgefið heimili, bræður eða systur, föður eða móður, börn eða akra sakir nafns míns, mun fá margfalt aftur og öðlast eilíft líf. En margir hinir fyrstu munu verða síðastir og hinir síðustu fyrstir

Nú spyr ég, er þessi maður, Jesús Jósefsson, virkilega einstaklingur sem mark er á takandi þegar rætt er um fjölskyldugildi hér á Íslandi á 21. öld? Samræmast þessar tilvitnanir fjölskyldustefnu Þjóðkirkjunnar? Ef ekki, af hverju telja erindrekar hennar í lagi að vitna í Jesús til þess að réttlæta mismunun gegn samkynhneigðum en láta svo eins og hann hafi ekki verið til þegar þeir fjalla um fjölskyldugildi?

Skoðum eina tilvitnun enn að lokum:

LK 20:34 Jesús svaraði þeim: „Börn þessarar aldar kvænast og giftast, en þeir sem verðir þykja að fá hlutdeild í komandi veröld og upprisunni frá dauðum, kvænast hvorki né giftast.

Hinkrið við, hvað er hann að segja? „þeir sem verðir þykja að fá hlutdeild í komandi veröld og upprisunni frá dauðum, kvænast hvorki né giftast“. Samkvæmt þessu orðum Jesús Jósefssonar munu einungis þeir ógiftu komast til himna. Samt giftir Þjóðkirkjan fólk svo þúsundum skiptir.

Frelsarinn

Guðlast

3. febrúar 2006# (Stjórnmál og trú)

Ekki hefur farið framhjá neinum reiði íslamstrúarmanna vegna skopmynda sem birtar voru Jyllandsposten. Sem betur fer hefur blaðamannastéttin staðið í fæturna og ekki látið kúga sig til að gefa eftir tjáningarfrelsið í þessu máli. Nú vill svo til að á Íslandi eru lög sem banna myndbirtingu eins þá sem var í Jyllandsposten. Þannig geta íslamstrúar hér á landi farið í mál við DV fyrir að birta þessar myndir, því eitt Íslamskt trúfélag er nú þegar löglegt trúfélag á Íslandi. Þarna skilur á milli Íslands og annarra Evrópulanda. Því hér ríkja ennþá lög sem vernduðu á sínum tíma bæði Danska kónginn og ríkiskirkju hans.

Þessum lögum var svo breytt þannig að Danska kónginum var hent út og lögin taka núna til allra löglegra trúfélaga á Íslandi en ekki bara ríkiskirkjunnar. Þegar lögin voru sett var ríkistrúin eina löglega trúfélagið á Íslandi. Voru þau samin til að vernda ríkistrúna og ömmuprestana fyrir öllu spaugi. Löggjafinn gerði sér ekki grein fyrir því ári 1940 að fleiri trúfélög en kristni fengu löglega skráningu. Þannig mátti draga dár af múslimum árið 1940 en alls ekki opinberri kristinni trú. En í dag er samkvæmt þessum lögum algjörlega bannað að gera gys að Múhameð spámanni. Þessi lög eru 125 grein hegningarlaga og hljóma svona:

gr. Hver, sem opinberlega dregur dár að eða smánar trúarkenningar eða guðsdýrkun löglegs trúarbragðafélags, sem er hér á landi, skal sæta sektum eða [fangelsi allt að 3 mánuðum].1) Mál skal ekki höfða, nema að fyrirlagi saksóknara

Það hljómar kannski fáránlega, en á Íslandi gildir ströng miðaldalöggjöf kristninnar sem myndi sóma sér vel á meðal landa þar sem sharíalög kóransins gilda . Bæði blaðamenn og spaugsamir íslendingar hafa fengið að finna fyrir þessum lögum. Þegar Spegillinn gerði grín af alþingiskonu árið 1983, voru þessi lög notuð sem skálkaskjól til að fá upplag blaðsins gert upptækt. Ritstjórinn var svo dæmdur fyrir guðlast árið 1984 sem málamynda gjörningur. Blaðamenn mótmæltu þá í hástert en það hafði engin áhrif. Lögin standa óhögguð.

Nú liðu nokkur ár og herra Ólafur Skúlason varð biskup ríkiskirkjunnar. Ekki leið á löngu að á hann rann óskaplegt miðaldaræði. Hann bannaði landsmönnum að horfa á kvikmynd á RÚV og gera grín að helgihaldi ríkiskirkjunnar. Þetta endaði svo með heljar fári með opinberi rannsókn á Spaugstofunni fyrir meint guðlast. Niðurlæging tjáningarfrelsisins var algjör, því að í Íran hafði æðsti klerkur þess lands dæmt Rushdie til dauða fyrir guðlast. Þannig voru æðstu klerkar Írans og Íslands í sameiginlegri herför gegn guðlösturum. Sem betur fer var svo málinu á Íslandi hent á sorphauga, en lögin standa samt óhögguð. Það er í raun alþingi til ótrúlegrar skammar að þessi óskapnaður ennþá skuli vera til árið 2006.

Það er því mjög brýnt að blaðamenn og aðrir unnendur málfrelsis taki höndum saman og fái alþingismenn til að henda út 125 gr. hegningarlaga sem allra fyrst.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Hin óskiljanlega sköpunargleði guðs

4. febrúar 2006# (Rökin gegn guði)

Hver skapaði sýkla? Þessarar spurningar hefur Helgi Hóseason lengi spurt vegfarendur. Loksins fáum við svar. Svarið er frá Séra Skúla Sigurði Ólafssyni. Það er að vísu óþarflega langt miðað við innihaldið, lokaorðin hefðu alveg nægt:

Samkvæmt þessu verður að ætla að Guð hafi skapað sýkla. Um þetta gildir svo með svo margt annað í kristinni guðfræði að hinn hinsti tilgangur þess sem æðstur er og hæstur er okkur hulinn meðan við göngum um hér í þessum heimi.

Ég hefði meira að segja getað stytt svarið hans:

Guð skapaði sýkla og ég hef ekki hugmynd um hvers vegna hann gerði það.

Þetta er alveg hræðilegt svar. Það er ekki við gáfur eða þekkingu Skúla að sakast, eins og kemur fram í svarinu hans þá hafa trúmenn „burðast með vandamálið um bölið eða illskuna allar götur“, en eftir allan þennan tíma þá er besta svarið „Ég veit ekki hvers vegna guð gerði þetta.“

Ímyndum okkur að einhver manneskja hefði vísvitandi og af fúsum og frjálsum vilja skapað sýklana sem valda berklum, holdssýki og kóleru. Er mögulegt að vita hinsta tilgang þessarar manneskju? Nei, enda getum við ekki lesið hugsanir annarra manna og við gætum aldrei vitað hvort að hann væri að vinna í samræmi við hulinn tilgang guðs. Við myndum samt án nokkurs hiks álykta að það hefði verið rangt að skapa sýklana og að þessi manneskja væri ekki góð.

Ef prestarnir ættu að vera sjálfum sér samkvæmir ættu þeir að verja manneskjuna og segja að hún gæti vel verið algóð og að það sé ekkert að því að trúa því að hún sé það, því hún gæti jú haft einhvern hulinn tilgang sem við vitum ekkert um.

Með því að segjast ekki geta dæmt sköpun þessara viðbjóðslegu sýkla sem ranga breytni eru trúmenn búnir að afsala sér réttinum til þess að kallað nokkra breytni slæma, allt sem einhver gerir gæti verið hluti af huldum tilgangi guðs. Tökum sem dæmi Hitler. Kannski hvíslaði guð að honum einhverju sem réttlætti allar þær þjáningar sem hann olli. Hinsti tilgangur guðs er okkur nefnilega „hulinn“.

Við sjáum af þessu að það er út í hött að loka bara augunum fyrir hinu augljósa og segja: „Kannski hefur guð einhverja ofurgóða ástæðu sem engum dettur í hug.“ Það ætti að vera öllum skynsömum mönnum ljóst að algóði guð kristinna manna er ekki til.

Birgir Baldursson

Ömmumúslimar

5. febrúar 2006# (Hugvekja)

Hér á þessu vefriti höfum við stundum talað um ömmupresta. Þá eigum við við þá sjálfskipuðu helgislepju sem prestar Þjóðkirkjunnar hafa hjúpað sig margir hverjir, slepju sem gerir það að verkum að ekki má gagnrýna trú þeirra og trúarbrögð, segja fökk og sjitt í návist þeirra án þess að þeir takið það allt saman afskaplega nærri sér.

Og nota svo þau sárindi sem gagnrök.

En það eru fleiri þarna úti viðkvæmir fyrir gagnrýni á hugmyndir sínar um heiminn. Mér virðist það hreinlega vera svo að eftir því sem heimsmyndin er afkáralegri og í minni tengslum við raunveruleikann, því verr gengur mönnum að sætta sig við að aðrir séu á öðru máli , gagnrýni eða geri gys að þessum hugmyndum.

Við höfum ferskt dæmi úr samtímanum þar sem er viðkvæmni múslima fyrir því að gert sé grín að Múhameð. En eins og Frelsarinn bendir á í nýlegri grein sinni eru hér á landi okkar við lýði lög sem hreinlega banna að skopast sé með tiltrú manna á yfirnáttúru hvers konar, ef menn hafa myndað um hana löglegt trúarbragðafélag. Það er því nokkuð undarleg staða sem hinn almenni borgari lendir í, þegar hann ætlar að furða sig á þessari viðkvæmni hinna miðausturlensku, að komast að því að þessu sé ekkert öðruvísi farið hér heima. Guðlast er glæpur.

Sem betur fer var lagafrumvarpi Blair og félaga á breska þinginu hafnað, en það hljóðaði upp á svipaða hluti. Breskir grínistar með Rowan Atkinson í forystusveit mótmæltu þessari skerðingu á tjáningarfrelsinu svo stíft að íhaldsþingmenn og sumir í flokki Blair féllust á að þetta væri tóm tjara.

En múslimar hafa hingað til ekki þurft á lagasmíð að halda til að koma í veg fyrir að hinar óraunsæju hugmyndir þeirra fái frið, því hverri tilraun til gagnrýni og gríns hefur af hálfu hinna sárreiðustu þeirra verið svarað með hótunum um manndráp og annað ofbeldi. Þeir hafa terroríserað okkur til að halda kjafti.

Ég fagna þeirri umræðu sem skrípómálið í Danmörku hefur fært okkur, því nú getum við endurmetið þennan guðlastþátt, bæði heima fyrir og gagnvart mannskæðum múslimum. Ég hallast að því að þegar moldviðrinu linnir hafi allir betri skilning á því hve kjánalegt það er að umbera ekki grín og gagnrýni á eitthvað sem engin leið er að verja með skynsamlegum rökum. Kannski þetta sé sú leið sem múslimskar þjóðir þurfa, til að feta sig burt frá miðaldahugarfarinu og til nútímalegs frelsis. Hugsanlegt er að sumir þessara íslamista öðlist jafnvel húmor fyrir því að gert sé grín af trú þeirra og fari að lokum sjálfir að geta gantast með menningararfinn sinn.

Þess væri í það minnsta óskandi.

Frelsarinn

Guðlast og helvíti

6. febrúar 2006# (Stjórnmál og trú)

Í DV á laugardaginn er viðtal við Pálma Gestsson, einn af Spaugstofumönnum, í tilefni þess að herra Ólafur Skúlason biskup kærði þá fyrir guðlast árið 1997. Þar segir Pálmi frá athyglisverðum viðbrögðum kristinna öfgamanna á Íslandi.

Pálmi segir meðal annars „Það var svakaleg múgæsing. Hringt í okkur um nætur og okkur hótað helvítisvist, öllum okkar börnum og afkomendum.“

Miðað við þau ofsafengnu viðbrögð kristinna hér á landi sem bæði voru innan ríkiskirkjunnar (kærandinn) og utan í sértrúarsöfnuðum, þá er þroski þeirra á tjáningarfrelsinu á mjög svipaðri miðaldargráðu og hjá mörgum í Íslam.

Birgir Baldursson

Siðferðið glæsta

10. febrúar 2006# (Siðferði og trú)

Hvernig er það? Erum við ekki öll nokkurn veginn sammála um það að svo fremi sem athafnir okkar skaði ekki annað fólk séu þær ásættanlegar? Þurfum við eitthvað á siðaboðskap að halda sem stendur gegn fleiru en nauðsynlegt er?

Við trúleysingjar göngum út frá því að við lifum aðeins einu sinni. Og þegar þessu lífi okkar lýkur er allt orðið um seinan. Lífið er núna og um að gera að veita löngunum sínum og þrám útrás, meðan þær valda ekki öðrum skaða. Okkur finnst þar af leiðandi fáránlegt að hengja sig í siðaboðskap sem heftir okkur í að njóta lífisins. Og það á vægast sagt vafasömum forsendum.

Siðaboðskapur trúarbragðanna notast einmitt við slíkar forsendur. Þannig fordæmir rit kristinna manna til dæmis kynlíf samkynhneigðra og ástir fólks utan hjónabands, en ekki þrælahald og kvennakúgun. Kristið siðferði getur því ómögulega verið hið fullkomnasta sem völ er á, því við þurfum ekki annað en líta á skaðsemissjónarmiðin til að sjá að þetta gengur ekki upp í þeim. Tvær fullorðnar manneskjur sem ekki eru í hjónabandi gera engum öðrum skaða þótt þær hafi mök og ástir samkynhneigðra fullveðja einstaklinga eru auðvitað hið besta mál. Sama gildir um sjálfsfróun sem einnig er fordæmd í sama trúarriti og að girnast eiginkonu náunga síns (ekkert er talað um að girnast náungann sjálfan). Samkvæmt riti kristinna manna er því tvöföld synd að rúnka sér yfir sköpulagi gifta beibsins í næsta húsi. En má ekki með góðum rökum halda því fram að skaði felist fremur í því að fordæma þetta athæfi en stunda það? Ef þetta er svona ljótt, hvað eiga menn þá að gera? Engjast í þögulli „hands off“ kvöl og hugsa um eitthvað annað?

Eru menn ekki þarna farnir að úthrópa hugsanir annarra og reyna að stjórna þeim? Síðan hvenær hafa saklausar hugsanir á borð við þessar skaðað annað fólk? Það er stór munur á hugsunum og gjörðum. Annað skaðar ekki aðra en hitt getur gert það. og siðferðið glæsta sker úr um það hvort borgi sig að framkvæma drauma sína og þrár. Maður spyr sig einfaldlega: Myndi slíkt skaða?

Stundum hafa hinir trúuðu notað það sem rök til réttlætingar þessum boðum trúarbragða sinna að viðurkenning á kynlífi samkynhneigðra muni lækka siðferðisþröskuld okkar og brátt komi að því að kynlíf með börnum og dýrum verði líka álitið sjálfsagt mál. En þetta er ekkert annað en hin gamalkunna rennibrautarrökvilla. Það hefur sannarlega verið sýnt fram á skaðann sem hlýst af því að eiga kynferðislega við ófullþroska einstaklinga og dýr geta heldur ekki gefið upplýst samþykki sitt fyrir mökum. Slík mök flokkast því undir ofbeldi og hið glæsta siðferði mun þar með aldrei leggja blessun sína yfir þessa hluti.

Kristið siðferði er ómögulegt siðferði, enda útilokar það allt of marga góða hluti, en tekur ekki á ýmissi skaðsemi. Og eftir því sem siðferði okkar fleygir fram fjarlægjumst við hinn kristilega standard eins og hann er dreginn upp í trúarritinu. Það er ekki kristinni kirkju að þakka að þrælahald hefur verið afnumið í vestrænum löndum. Hefði siðferði okkar ekki náð að sprengja af sér boð og bönn Biblíunnar værum við enn pikkföst í miðaldahugsunarhætti, héldum þræla og útskúfuðum samkynhneigðum. Konur ættu líka ansi erfitt uppdráttar.

Þetta snýst um skaða annarra. Og siðferðisboðskapur nútímans er einfaldur - ekki valda honum. Eða með orðum Bastíans bæjarfógeta:

Engum sætir aðra svíkja,
alla sóma stunda ber.
Annars geta menn bara lifað og leikið sér.

Birgir Baldursson

Trúarlífsfræðingar á villigötum

12. febrúar 2006# (Hugvekja)

Fyrir fáeinum vikum birtist grein á trú.is eftur Bjarna Randver Sigurvinsson sem ber heitið Hvað eru trúarbrögð?. Hún hefst svona:

Skoðanir meðal trúarhreyfinga, trúarbragðafræðinga og almennings hvað kalla megi trúarlegt eru svo skiptar að vandkvæðum er háð að setja fram skilgreiningu sem allir geti verið sammála um. Dæmi eru um fjölmargar hreyfingar sem sverja af sér öll trúartengsl og kjósa frekar að kenna sig við heimspeki, vísindi, trúleysi eða heilsurækt þótt trúarbragðafræðingar skilgreini þær yfirleitt sem trúarlegar.

Maður spyr sig af hverju trúarbragðafræðingar kjósi að spyrða hreyfingar á borð við Vantrú við trúarbrögð. Er eitthvað vit í því?

Bjarni Randver talar um tvenns konar skilgreiningar í trúarlífsfélagsfræðinni, innihaldsskilgreiningar og hlutverkaskilgreiningar. Hið fyrrnefnda er í fullkomnum samhljómi við tilfinningu mína fyrir hugtökunum trú og trúarbrögð, skilgreinir þessi hugtök út frá yfirnáttúru. Aftur á móti eru hlutverkaskilgreiningarnar torkennilegar og í litlu samræmi við þá merkingu þessara hugtaka sem íslenskir málhafar leggja í þau. Því þegar rætt er um trú manna og trúarbrögð er auðvitað verið að tala um tiltrú á andaverur, en ekki það traust sem menn bera hver til annars. Öll önnur hugtök sem leidd eru af orðinu trú í þessari merkingu þess bera þessu vitni, s.s. átrúnaður, trúarlíf, trúarlegur, trúrækinn, trúarjátning, trúarkennd, trúarskáld, trúarleg tónlist, trúarvakning o.s.frv.

Ekkert þessara orða er hægt að nota yfir lífsskoðanir eða listir sem ekki innihalda guðdóm eða yfirnáttúru af einhverju tagi. Eða getum við Vantrúarpennar talist trúræknir og texti okkar trúarlegur? Ég held ekki að nokkur maður geti með heiðarlegum hætti komið sér upp þeirri afstöðu.

En hlutverkaskilgreiningar trúarlífsfélagsfræðinnar ganga þó einmitt út á að gera hvers kyns lífsskoðunum upp átrúnað. Þar með er merking þess hugtaks farin út í veður og vind, því bókstaflega allt er þar með orðið að átrúnaði:

Samkvæmt hlutverkaskilgreiningum eru trúarhreyfingar táknkerfi um altæka skipan tilverunnar sem tiltekinn hópur sameinast um og veitir einstaklingnum heildstæða merkingu og tilgang með lífinu. Slíkt táknkerfi þarf ekki að skírskota til yfirnáttúrulegs veruleika enda geta stjórnmálastefnur flokkast sem trúarbrögð út frá þessum forsendum.

Þarna eru menn að rugla því saman hvað er mengi í hverju. Trú manna og trúarbrögðin sem þeir ástunda eru klárlega hlutmengi í mengi lífsskoðana en ekki öfugt. Hlutverkaskilgreiningin á ágætlega við um lífsskoðanir, en með því að gera þær allar að trúarskoðunum er eins og guðfræðingar vilji þvo hindurvitnin af heimsmynd þeirri sem trúarbrögðin boða. Það er eins og þeir vilji segja: „Já, við erum trúaðir og aðhyllumst trúarbrögð, en það gerið þið líka. Það er enginn munur á okkur og ykkur.“

Munurinn er samt augljós. Annar hópurinn byggir heimsmynd sína á yfirnáttúru, hinn ekki.

Skynsamt fólk hlýtur að sjá að það gengur ekki upp að reyna með þessum hætti að þurrka út skilin á milli þess að aðhyllast hindurvitni eða gera það ekki. Ef allt er trú og vantrú líka, þá þarf að finna upp nýtt hugtak sem greinir þá sem halda á lofti yfirnáttúru frá hinum. Ég hef stundum notast við hugtökin vítalismi og mekanismi til að greina tiltrú á yfirnáttúru frá öðrum lífsskoðunum, eftir að hafa þurft að heyra það ótal sinnum að ég sé trúmaður og hugmyndir mínar af trúarlegum toga.

Ég skil ekki alveg tilganginn með þessum útúrsnúningum guðfræðinga þeirra sem ástunda trúarlífsfélagsfræði. Af hverju er svona nauðsynlegt fyrir þá að uppræta trúarhugtakið sem merkimiða á hugmyndakerfi yfirnáttúrunnar? Er það vegna þess að þeir eru löngu hættir að hafa tiltrú á yfirnáttúru en þurfa að dragnast með allt það gamla foreskjudrasl sem tilheyrir því að boða siðferði Jesú nokkurs Jósepssonar? Skammast þeir sín fyrir trúna? Er þetta fyrsta skref þeirra í þá átt að af-vítalísera trúarbrögð sín og reyna að fúnkera á forsendum siðferðis eingöngu?

Nú skal ég sýna fram á það í eitt skipti fyrir öll að hlutverkaskilgreiningarnar ganga ekki upp. Strax í næstu efnisgrein segir Bjarni Randver nefnilega:

Í trúarlífsfélagsfræðinni eru hugtökin kirkja (church), kirkjudeild (denomination), sértrúarsöfnuður (sect) og einstaklingsmiðlægur aðdáendahópur (cult) notuð til að lýsa félagslegri stöðu mismunandi trúfélaga og trúarhreyfinga. Kirkjan er trúarstofnun sem þorri landsmanna tilheyrir og er nátengd ríkisvaldinu en viðurkennir ekki aðrar trúarstofnanir. Kirkjudeildin er trúfélag sem getur viðurkennt það sem hún á sameiginlegt með öðrum trúfélögum. Sértrúarsöfnuðurinn leggur áherslu á það sem aðgreinir hann frá öðrum og einangrast mikið til fyrir vikið. Einstaklingsmiðlægir aðdáendahópar eru lítt skipulagðir og sækja hinir trúuðu aðeins til þeirra að því marki sem þeir kjósa sjálfir.

Geta þessi hugtök möguega verið rétt skilgreind þarna? Þá er Þjóðkirkjan ekki kirkja heldur kirkjudeild samkvæmt þessu, því hún gerir sér far um að viðurkenna aðrar trúarstofnanir. Einnig getur þá ekki nokkur trúarsöfnuður í Bandaríkjunum talist til kirkju, því þar eru trúarbrögð og ríkisvald fullkomlega aðskilið.

Gefum okkur samt að skilgreiningar á kirkjum og költum hér fyrir ofan séu réttar. Ef við notumst við hlutverkaskilgreiningarnar á trú og trúarbrögðum getur félagið Vantrú ómögulega flokkast sem költ samkvæmt ofangreindri skilgreiningu, því þessi hópur fólks varð ekki til sem aðdáendahópur nokkurs, né gefur sig út fyrir slíkt. Og sértrúarhópur getur þetta fyrirbæri ekki á nokkurn hátt talist, því engin er tilbeiðslan á nokkru goðmagni. Ef ofangreind skilgreining á sértrúarsöfnuði er það eina sem þarf til að teljast sem slíkur, þá hljóta t.d. allar skorir háskólanna að geta talist með. Sértrúarsöfnuður hefur nefnilega tilbeiðslu á guðaverum að leiðarljósi og það gleymist alveg að hafa það með í skilgreiningu Bjarna Randvers.

Og þetta er það sem allt gengur í raun út á. Þjóðkirkjan á klárlega rætur sínar í aðdáendakölti því sem myndaðist kringum Messías frá Nasaret. Það gleymist nefnilega alveg í þessari umræðu að eðli trúarhreyfinga á borð við kristindóminn er fullkomlega költískt, en tíminn hefur breytt þessu úr óskipulögðum tilbiðjendum í skipulagðar fjöldahreyfingar. Það gleymist að kristnir menn eru allir sem einn enn að tilbiðja þennan Krist sem goðmagn, hvort sem þeir tilheyra kirkju, kirkjudeild, sekti eða költi. Í því liggur eðlismunurinn á trúarbrögðum og öðrum lífsskoðunum. Trúaðir menn tilbiðja guði en aðrir ekki.

Dettur nokkrum manni í hug, þegar hann tekur upp bók sem heitir Trúarbrögð heimsins eða eitthvað álíka, að hann eigi eftir að rekast á kafla um knattspyrnu, mannfræði eða sósíalisma? Er það ekki augljóst að slík bók heldur sig við átrúnað manna á guði og andaverur? Af hverju þá að vera eitthvað að rugla með þetta? Fyrir hvað skammast þessir menn sín svona mikið?

Þessu tengt: Uppgjöf Þjóðkirkjumanna

Birgir Baldursson

Við erum ekki satanistar

13. febrúar 2006# (Kjaftæðisvaktin)

Þátturinn Kompás á NFS sýndi í gærkvöldi viðtöl við tvo íslenska „satanista“ og æðstaprest slíkrar költreglu í New York. Einnig var rætt við íslenska presta og guðfræðinga um hvers konar fyrirbæri þetta væri. Þarna kom ýmislegt áhugavert fram og ærið tilefni fyrir okkur hér á Vantrú að leggja orð í belg.

Æðsti presturinn talaði um að þessi trúarbrögð hans snerust ekki um yfirnáttúrlega hluti, þeir væru materíalistar, rasjónalistar, skeptíkerar og aþeistar. Þessi orð hans koma mér undarlega fyrir sjónir?

Því hvað er slíkt fólk að fitla við trúarleg ritúöl, ef það trúir ekki á þann æðri mátt sem það segist tilbiðja? Hvers konar rugl er þetta eiginlega? Þetta stenst enga rökhugsun.

Trúleysingjar hafna guðum og annarri yfirnáttúru. Það síðasta sem þeim dytti í hug að gera væri að snúa kristindóminum á hvolf og byrja að tileinka sér einhver ritúöl kristninnar með öfugum formerkjum. Skrattinn sjálfur er alveg jafn óvitræn hugmynd og almáttugur skaparinn og hinn eilífi sonur hans Jesús Kristur. Þetta eru allt saman barnalegar mýtur og hvers kyns tilbeiðsla á einhverjum slíkum öflum nauðga skynseminni í hinum trúlausa. En hvað gengur þessum satanistum þá til?

Ég gæti sem best trúað því að þarna sé um einhverskonar ögrun við hina kristnu að ræða. Þetta fólk er, eins og við, í uppreisn gegn bábiljum þeim sem haldið er að fólki í nafni kristindómsins, en í stað þess að eiga um það heiðarlega umræðu og vísa hindurvitnunum á bug leitast þetta fólk við að sjokkera og særa. Og þá er þægilegast að gefa sig út fyrir að tilbiðja þann sem hinum kristnu stendur mest ógn af, auk þess að henda á lofti öll þau hugtök sem trúuðum er hvað mest í nöp við. Og í Bandaríkjunum hefur aþeismi lengi verið hreint og klárt skammaryrði.

Við sem að þessu vefriti stöndum höfum engan áhuga á því að særa og meiða, bara til að særa og meiða. Við erum miklu fremur upptekin af því að skapa heiðarlega umræðu um réttmæti þess að hindurvitni séu boðuð og leiða fólki fyrir sjónir hver skaðsemin af slíku getur verið. Þótt einhverjir stökkvi upp á nef sér við orð okkar og athafnir, þá sjáum við það sem tækifæri viðkomandi til þroska og skilnings á málum sem hann hefur kannski ekki velt fyrir sér af neinu ráði, rétt eins og birting skrípós í dönsku blaði mun vonandi með tímanum verða til að toga hinn múslimska heim út úr hinum hugmyndafræðilegu miðöldum sínum.

Við erum ekki satanistar og sjáum í raun ekkert jákvætt við orð og athafnir þessara ögrandi kjána. Þeir ástunda helgisiði byggða á trúarsetningum kristindómsins, en slíkt væri sennilega það síðasta sem okkur dytti í hug að gera. Heimsmynd okkar innifelur hvorki guði né djöfla og okkur þykir tilbeiðsla á slíkum goðmögnum fullkomlega barnalegt athæfi. En með framgögnu sinni munu satanistarnir styrkja þá skoðun í hugum fávísra trúmanna að aþeisimi jafngildi tilbeiðslu á myrkraöflunum á einhvern hátt. Og með því eru þeir í raun gengnir í lið með hinum kristnu í áróðursstríðinu gegn trúleysi. Vitræn umræða á eftir að líða fyrir það.

En góðu fréttirnar fyrir hina trúuðu, sem hræðast þessa andstæðinga sína eru þær að satanismi er algert kjaftæði. Það er engin ástæða fyrir trúfólk að óttast það glundur sem þeir bera á borð. NFS-umfjöllunin er til þess fallin að skapa ástæðulausan ótta, menn sjá kannski fyrir sér að siðferðið sé í hættu, að nú verði íslenskum hreinum meyjum fórnað og hvað eina. En sá ótti er ástæðulaus.

En allt vekur þetta hjá mér eina mikilvæga spurningu: Ef satanistar sjá ástæðu til að standa í ritúalvafstri gagnvart öflum sem þeir trúa ekki á, getur þá verið að einhverjir kristnir prestar standi í slíkum stórræðum á sömu forsendum? Hversu heiðarlegir eru kristnir prestar í athöfnum sínum?

Sjá einnig: Svarti páfinn og hin sataníska Biblía hans

Birgir Baldursson

Er þessu fólki ekkert heilagt?

14. febrúar 2006# (Siðferði og trú)

Nú er enn á ný hafinn lestur passíusálma Hallgríms Péturssonar á Rás 1. Eins og allir vita er það Þjóðkirkja allra landsmanna sem stendur fyrir þeim gjörningi árlega og í glænýjum pistli upphefur biskup Þjóðkirkjunnar þetta kvæðaklastur holdsveika guðsmannsins af Hvalfjarðarströnd, eins og um tæra snilld sé að ræða:

Það var gæfa Íslendinga að þessir sálmar, trú þeirra heit og hrein, einlægnin og auðmýktin, málsnilldin og viskan, og holl og tær siðfræðin urðu veigurinn og uppistaðan í trúarlífi og siðferðismótun þjóðarinnar og lá henni á hjarta og á vörum í aldir þrjár til ómældrar blessunar. Nú er það okkar hlutverk að sá arfur glatist ekki. Verði hann okkur og börnum okkar til blessunar um ókomna tíð.

En eins og við höfum áður bent á hér á Vantrú eru þessir sálmar klárksins hennar Tyrkja-Guddu uppfullir af hatursboðskap í garð trúarbragða sem kallast gyðingdómur, nema ef vera skyldi að Hallgrímur eigi við kynstofninn Gyðinga. Það er reyndar ekki alveg ljóst. En hvort heldur sem er, þá er varla Þjóðkirkjunni sæmandi að halda þessum boðskap á lofti þegar hún í hina röndina gefur sig stíft út fyrir að umbera önnur trúarbrögð og talar fjálglega um að umgangast af varúð það sem fólki er heilagt.

Í passíusálmunum er gyðingum (eða Gyðingum) gerður upp alls kyns ósómi, þetta eru þrælmenni, illa innréttuð og fláráð og ég veit ekki hvað. Hvernig dettur Karli biskupi í hug að halda því fram að slíkar úthrópanir beri vitni um hreina og tæra siðfræði? Er maðurinn gersamlega siðlaus?

Nú gæti einhver spurt sem svo: „Eruð þið nú ekki komnir í bullandi mótsögn við sjálf ykkur, gagnrýnandi trúarskoðanir hægri vinstri og berið ekki virðingu fyrir neinu því sem fólki er heilagt? Mega ekki biskup og Hallgrímur alveg úthrópa önnur trúarbrögð, fyrst þið úthrópið þau öll.“

Svarið við þessari spurningu er þó augljóst. Það er grundvallarmunur á gagnrýni okkar á trúarhugmyndir manna og hinum hreina og tæra hatursáróðri sem dynur á (G)gyðingum í passíusálmunum. Við gagnrýnum trúarbrögð fyrir kjaftæðisfaktorinn og bendum á skaðsemi hans. Passíusálmarnir gera ekkert slíkt gagnvart gyðingdómi, heldur ala á hatri gegn þeim flokki fólks sem annað hvort aðhyllist gyðingdóm eða eru Gyðingar að upplagi. Það er enginn hatursáróður falinn í gagnrýni okkar, en skrif Hallgríms eru uppfull af honum.

Við teljum okkur rétt og skylt að gagnrýna hverjar þær hugmyndir sem við teljum skaða samfélagið og köllum eftir umræðu um þá gagnrýni okkar. En hatursáróður gegn iðkendum tiltekinna trúarbragða er okkur víðsfjarri, við gerum þessu fólki ekki upp neina illgirni og aðra lesti, eins og Hallgrímur gerir í sálmum sínum. Þjóðkirkjan heldur aftur á móti þeim hugmyndum á lofti að ekki megi gagnrýna trúarskoðanir harðlega, heldur beri að bera skilyrðislausa virðingu fyrir því sem fólki er heilagt. Og hvað er hún þá að standa að árlegum upplestri á þessum viðbjóði sem Hallgrímur boðar? Hvernig getur þessi stofnun ástundað svona tvískinnung og haldið andliti?

Ef kirkjan ætlar að vera samkvæm sjálfri sér ætti hún sjálf að koma í veg fyrir þennan lestur, eða láta fylgja honum þá yfirlýsingu að skoðanir Hallgríms séu ekki endilega skoðanir Þjóðkirkjunnar.

Steindór J. Erlingsson

Íslam og upplýsing

15. febrúar 2006# (Siðferði og trú)

Viðbrögð hins íslamska heims við skopteikningunum sem birtust af spámanninum Múhameð í Jótlandspóstinum á síðasta ári vekja undrun margra Vesturlandabúa, en ef betur er að gáð eru þessi viðbrögð vel skiljanleg. Þegar þau eru sett í samhengi við þá staðreynd að fyrir nokkrum árum var pakistanskur kennari dæmdur til dauða fyrir að varpa þeirri hugmynd fram í kennslustofu sinni að Guð væri e.t.v. ekki til kemur í ljós að vestræn menning stendur þeirri íslömsku framar í einu grundvallaratriði: Hún hefur farið í gegnum upplýsingu.

Rætur þeirra lýðréttinda sem Vesturlandabúar njóta liggja í upplýsingahreyfingu 18. aldar. Skynsemishyggja hreyfingarinnar hafnaði yfirnáttúrulegum skýringum jafnt í efnisheiminum sem hinum félagslega og gróf þar með undan hefðarveldi kirkju og konunga með því að draga í efa tilvist þess guðs sem þessar stofnarnir sóttu vald sitt til. Barátta upplýsingarmanna gegn áhrifum guðfræðinnar á efnis- og félagsheiminn hélt áfram á 19. öld og má segja að árið 1859 hafi markað tímamót í þessari baráttu því þá komu út tvö rit sem hvort á sinn hátt vörðuðu leiðina að þeim skilningi sem Vesturlandabúar hafa í dag á umhverfi sínu og menningu. Ritin sem hér um ræðir eru Uppruni tegundanna eftir Charles Darwin, þar sem sýnt var fram á að lífið á jörðinni hafi orðið til án guðlegra afskipta, og Frelsið eftir John Stuart Mill, sem við skulum líta nánar á.

Mill taldi málfrelsi ófrávíkjanlegt „skilyrði andlegrar velferðar mannkynsins, en á andlegri velferð þess byggist öll önnur velferð“. Til þess að færa rök fyrir þessari afstöðu tók hann „dæmi, sem kemur málstað mínum hvað verst, þar sem rökin gegn skoðanafrelsi virðast hvað öflugust, bæði hvað varðar sannleiksgildi og nytsemi“, þ.e. efasemdin um tilvist Guðs. Eftir miklar bollaleggingar um þetta efni komst Mill að þeirri niðurstöðu að ættu menn „aðeins tveggja kosta völ, riði miklu meira á að verja trúleysið gegn svívirðilegum árásum en trúna“ og að „í þessum efnum eiga hvorki þing né stjórn að hafa nein afskipti“.

Vestræn menning hefur því síðan á 18. öld smátt og smátt lagað sig að kröfu Mills um málfrelsi og réttinn til að hafna tilvist guðs, meðan hinn íslamski heimur hefur ekki gengið í gegnum neina viðlíka þróun. Íslamska upplýsingin á enn eftir að eiga sér stað og er Tyrkland að ýmsu leyti undantekningin sem sannar regluna. Í þessu ljósi vekur furðu að myndbirting Jótlandspóstsins er að öllum líkindum ólögleg hér á landi. Þetta stafar af því að í 125. grein almennra hegningarlaga stendur að „hver, sem opinberlega dregur dár að eða smánar trúarkenningar eða guðsdýrkun löglegs trúarbragðafélags, sem er hér á landi, skal sæta sektum eða [fangelsi allt að 3 mánuðum]“. Tími er kominn til að þessari lagagrein verði hent út enda er hún eftirlegukind þess tíma þegar Þjóðkirkjan hafði næg ítök hér á landi til þess að standa í vegi fyrir hugsjónum upplýsingarinnar, sem kristallast í andófi hennar gegn réttindabaráttu samkynhneigðra.

Steindór J. Erlingsson

Uppgjör efahyggjumanns

16. febrúar 2006# (Vísindi og trú)

Trúleysi hefur verið mér mjög hugleikið frá því á menntaskólaárunum. Segja má að ég hafi frá þeim tíma verið herskár trúleysingi og þannig tekið undir flest sem fram kemur í málflutningi Siðmenntar og Vantrúar. Trúleysi mitt linaðist hins vegar fyrir tæpum tveimur árum er ég las fyrir einskæra tilviljun bók breska guðfræðingsins Alister McGrath The Reenchantment of Nature: The Denial of Religion and the Ecological Crisis (2002). Það sem sló mig við lestur þessarar bókar var hversu gagnrýnin sem MacGrath setti fram á raunvísindi samtímans átti mikinn samhljóm með þeirri gagnrýni sem ég hélt fram í bókinni Genin okkar: Líftæknin og íslenskt samfélag (2002). Þetta varð til þess að ég hellti mér út í lestur bóka þar sem guðfræðingar fjalla um tengsl trúar og raunvísinda og telst mér til að ég hafi á undanförnum tveimur árum keypt á fjórða tug bóka um þetta málefni.

Ég varð auðvitað fyrir áhrifum frá þessum lestri eins og sjá má í Lesbókargrein sem birtist í upphafi sumars árið 2004 og á orðaskaki sem ég átti við Vantrúarmenn í lok þess árs. Ég fór að trúa því í alvöru að hægt væri að finna sameiginlegan flöt á trú og raunvísindum, en þrátt fyrir það fylltist ég alltaf miklum efasemdum þegar ég hugsaði um persónulegan guð „theismans“, sem flestir þeirra höfunda sem ég las trúa á. „Deismi“ virtist hins vegar vera að heltaka mig.

Í upphafi ársins 2005 var ég orðinn mjög leitandi og var kominn á kaf í vangaveltur um samskipti trúar og raunvísinda, sem varð til þess að ég fékk Guðmund Inga Markússon í lið með mér til þess að skipuleggja ráðstefnuna Forboðnir ávextir: Ráðstefna um trú og raunvísindi. Ráðstefnan var haldin í lok apríl og tókst með eindæmum vel. Í erindi mínu sýndi ég fram á að því fari fjarri að trú og raunvísindi hafi alltaf átt í stríði. Þetta er söguleg staðreynd, sem viðhorf einstaklingsins til mögulegra samskipta þessara stofnanna í nútíðinni getur ekki breytt. Um þetta leyti var ég nánast sannfærður að mögulegt væri að finna sameiginlegan flöt á trú og raunvísindum þó ég yrði aldrei sjálfur raunverulegur „theisti“.

Áfram hélt ég að lesa og til tíðinda dró í lok síðasta árs. Þá festi ég kaup á bókinni Finding Darwins God, þar sem lífvísindamaðurinn Kenneth Miller reynir að finna sameiginlegan flöt á trú og raunvísindum. Bókin byrjar mjög vel því hann tekur sköpunarsinna og talsmenn vithönnunartilgátunnar í gegn með mjög sannfærandi rökum. Ég fékk hins vegar áfall þegar hann fór að færa rök fyrir því hvernig persónulegur Guð getur verkað án þess að brjóta náttúrulögmálin: Guð getur bænheyrt þig með því að vinna í gegnum lögmál skammtafræðinnar, sem eru það sem kallast á ensku „indeterminísk“. Gefum Miller orðið:

The indeterminate nature of quantum behavior means that the details of the future are not strictly determined by present reality. Gods unverse is not licked in to a determinate future, and neither are we. Sadly, few theologians appreciate the degree to which physics has rescued religion from the dangers of Newtonian predictability (bls. 204)

Síðar í sama kafla segir Miller:

We need not ask if the nature of quantum physics proves the existance of a Supreme Being, which it certainly does not. Quantum physics does allow for it in an interesting way ... (bls. 213)

Þessar vangaveltur Millers opnuðu augu mín fyrir því að það er ekki hægt að finna samhljóm með trú á persónulegan guð og raunvísindum. Hver er munurinn að því að segja að vithönnunartilgátan sé rétt og því að segja að guð vinni gegnum lögmál skammtafræðinnar? Í mínum huga er munurinn í grunninn enginn og því er niðurstaðan sú að leit mín að sameiginlegum fleti á trú og raunvísindum hefur mistekist.

Síðan ég las bók Millers hef ég hætt þessari leit. Tveggja ára skoðun á möguleikanum á sameiginlegum fleti á trú og raunvísindum endaði því aftur í trúleysi. I have come full circle, eins og sagt er á ensku. Þrátt fyrir þetta er ég reynslunni ríkari því lestur allra þessara bóka um guðfræðileg málefni hafa gert mig næmari á umræðuna um trú og raunvísindi. Eftir stendur að ég á gagnrýna afstöðu mína til raunvísindanna, sérstaklega líftækninnar, sameiginlega með ýmsum guðfræðingum og þar er því enn mögulegur flötur á samræðu. Ég er hins vegar ekki lengur til viðræðu um guð því hann er ekki til!

Frelsarinn

Af ávöxtunum skuluð þið þekkja þá

17. febrúar 2006# (Stjórnmál og trú)

Í umræðunni um réttindi samkynhneigðra hafa raddir heyrst innan ríkiskirkjunnar að það sé guðfræðilega illframkvæmanlegt að gifta samkynhneigða vegna biblíunnar. Svo vill til að sömu rök voru notuð gegn réttindum kvenna. Fyrst var það réttur kvenna til að ráða yfir sínum eigin líkama og lífi sem æsti upp hámenntaða guðfræðinga. En síðustu víglínur guðfræðinga gegn konum voru störf kvenpresta. Það er góð upprifjun að lesa rök guðfræðinga um þetta efni. Árið 1974 eða fyrir um 30 árum eru skrif þeirra eins og að opna dyr að miðöldum. Á þeim tíma gafst biskup upp fyrir almenningsálitnu, en þá höfðu kvenprestar starfað t.d. í 30 ár í Svíþjóð en ekki á Íslandi. Núverandi biskup ætlar kannski að bíða í 30 ár með réttindi samkynhneigðra, reyndar með sömu rökum og predikað var gegn réttindum kvenna.

Til fróðleiks koma rök tveggja guðfræðinga og presta í Morgunblaðinu 29. september árið 1974 gegn embætti kvenpresta. Feitletrun er mín leturbreyting til að vekja athygli á guðfræðilegum rökum gegn kvenprestum á þeim tíma en svipuð rök eru nú notað gegn hjónabandi samkynhneigðra. Biblíuleg, söguleg, guðfræðileg, vegna barna og hefðarrök.

Tel, að ísl.. kirkjan sé að fara út á hála braut - ef ekki afvega

Sr. Hannes Guðmundsson prestur í Fellsmúla sagði:

Ég vil í upphafi taka það skýrt fram, að skoðun mín á kvenprestum beinist ekki persónulega gagnvart þeirri konu, sem nú hlýtur prestsvígslu fyrsta sinni á Íslandi. Ég óska henni og heimili hennar blessunar Guðs nú og áfram. Ég vona, að hér sé ekki um metnað eða fordild að ræða. Engu að síður tel ég, að íslenzka kirkjan sé hér að fara út á hála braut, ef ekki afvega, þar sem hin heilaga, almenna kirkja hefur frá öndverðu aldrei vígt konur til prestsembættis. Svo auðskilið og sjálfsagt þótti þetta, að engin guðfræðileg rök eru fyrir hendi. Þetta er ekki vanmat á stöðu konunnar innan kirkjunnar, því að kirkjusagan hefur i hávegum minningu helgra kvenna, sem fórnuðu lífi sínu í hennar þágu. Jesús Kristur átti mikilli kvenhylli að fagna og fól konum að flytja postulunum upprisuboðskapinn, en hitt er söguleg staðreynd, að þegar hann valdi postula sína var enginn þeirra kona. Þess vegna stöndum við frammi fyrir þeirri spurningu: hafði Jesús rétt fyrir sér, sá hann það, sem miður var, og einnig framtíð þeirrar jarðar, sem við nú byggjum. Var Jesús maður, takmarkaður eigin umhverfi, meðaldósent í guðfræði eða var hann eilífur Guð? Í mínum huga var og er Jesús Kristur sannur maður og sannur Guð. Þess vegna lit ég á vígslu kvenpresta sem andlega kynvillu, afbrigðilega, en ekki eðlilega. Mér hafði þótt, að nú væri stundin komin til að stofna nýtt embætti innan kirkjunnar, þar sem konan nýtur sín til fulls og fengi heilaga vígslu, sem svaraði til prestsembættis, eins og grísk- og rómverskaþólska kirkjan hafa innan sinna vébanda. Ég er blátt áfram undrandi að núverandi þrír biskupar skuli leggja blessun sína yfir þessi afglöp í þeim eina tilgangi að „geðjast öld þessari“.

Umræðan er tekin upp á röngum forsendum

Sr. Sigfús J. Árnason, prestur á Miklabæ í Skagafirði sagði

Mér lízt engan veginn á þessa ákvörðun að vígja konu til prests. Til að byrja með finnst mér, að umræðan sé tekin upp á röngum grundvelli: hér sé um jafnréttismál að ræða. Ég fæ ekki séð, að þetta eigi neitt skylt við jafnréttisbaráttu kvenna, en ég tek ofan fyrir henni á einu bretti. Svo að við förum allar götur aftur til frumkristninnar þá er sýnt, að konan átti meira en griðland innan kirkjunnar, hún átti þar sína stöðu til jafns við karlmenn og kannski ívið meiri. Að minnsta kosti finnst Páli postula ástæða til að setja ofan í við konur og setja þeim að þegja. Í annan stað er vitað að margir af dyggustu fylgjendum drottins voru konur, en spyrja má, hvers vegna velur hann sér þá 12 postula, sem allir eru karlar? Það, sem mér finnst vega þyngst, er, að löng hefð er rofin með þessu. Svo vikið sé að praktísku hliðinni þá er prestskapur ákaflega mikið álag á manneskjuna og því finnst mér vafamál, að kona, sem jafnframt er móðir, gæti staðið í því mikla stríði, sem starfinu fylgir.Ef það hefði legið í mínu persónulega valdi hvort ætti að vígja konu, þá hefði ég ekki gert það, sagði sr. Sigfús að lokum.

Birgir Baldursson

Steinarugl Sigríðar Klingenberg

17. febrúar 2006# (Kjaftæðisvaktin)

Í Íslandi í bítið í morgun var rætt við Sigríði Klingenberg sem kallar sjálfa sig norn og spámiðil. Hún dró með sér nokkra ákaflega fallega steina úr íslenskri náttúru og bullaði eitthvað kjaftæði um yfirnáttúrlega virkni þeirra.

Um fyrsta steininn sem hún dró úr pússi sínu sagði hún: „Hann er fyrir þá sem eru fíklar“. Í framhaldinu nefndi hún súkkulaðifíkla, matarfíkla og vínfíkla. Mikið er það nú gott að þessi norn skuli vera búin að finna læknisfræðilega lausn við alvarlegum kvillum á borð við áfengissjúkdóminn. En hvernig lýsir hún virkni þessarar steintegundar?

Þetta hreinsar orkuna í kringum mann [...] gott að hafa þetta bara í vasanum...

Matar- og áfengisfíkn eru raunveruleg mein í samfélagi okkar, banvæn mein þegar verst lætur. Sigríður Klingenberg ætti að hugsa sig aðeins betur um áður en hún byrjar að selja fólk þá töfralausn að nóg sé að ganga með grjót í vasanum til að vinna bug á þessu. Og svo væri ég alveg til í að sjá hana færa einhverjar sönnur á fullyrðingar sínar um orkuna sem steinarnir hreinsa. Hvaða orka er þetta og hvað er hún að gera í kringum mann?

Frelsarinn

Titanickirkjan

19. febrúar 2006# (Hugvekja)

Það er ekki hægt að taka alvarlega fullorðið fólk uppklætt í svarta síðkjóla með hvítan trúðskraga, þusandi töfraþulur frá járnöld um meyfæðingar, upprisur og blóðfórnir. Þegar horft er á þessar leiksýningar úr fjarlægð á upplýsingaöld virka þær kjánalegar og hlægilegar. Klerkarnir framkvæma þær engu að síður alvörugjarnir og af hátíðleik. Því kjánalegri og undarlegri sem hátterni þeirra er því meira herðist snara sárinda um þá og þátttakendur. Það er því keppikefli þeirra að fá sem flesta til að taka þátt í leiknum svo að sem fæstir geti hlegið af atferlinu. Með slæmri blöndu af völdum og fjármagni í slíkt kenningakerfi má segja til verði hömlulaust Titanic skrímsli sem allt vill gleypa. „Leyfið börnunum að koma til mín, varnið þeim eigi“ heyrist frá járnskrímslinu áður en það leggur á haf út.

Það skal því engan undra að margir trúmenn gangast upp í heift og æði gegn gagnrýnendum sínum. Margir þeirra vilja ganga að hinu frjálsa orði dauðu sér til varnar. Enda engin þolinmæði fyrir nokkra gagnrýni á órökstudda og lokaða heimsmynd trúarbragðanna. Það segir okkur margt að í skjóli fáfræði, ótta og einveldis uppsker eingyðistrú sína frjósömustu akra. Gagnrýni eða ef dregið er dár af kenningum slíkra fyrirbæra geta endað með því að gerandinn er hakkaður í spað. Þanmörkin eru nákvæmlega sömu hjá einræðisherrum og Yahweh trúarbrögðunum. Trúmenn þeirra ríkja sem hafa minnst frelsi til orðs og æðis eru hvað trylltastir fyrir hönd guðs síns. Reynsla okkar af Jyllandsposten málinu er öllum víti til varnaðar.

Hér á landi höfum við eingyðistrúarreglu sem er flækt í ríkisvaldið. Þetta fyrirbæri leyfir sér að vaða yfir samfélagið með ruddaskap í skjóli óréttlátra laga og reglugerða. Börn eru brennimerkt í trúfélag móður við fæðingu, þegar réttum aldri er náð þarf þolandinn að gera sér sérstaka ferð á manntalningarskrifstofu til segja sig úr klúbbnum. Samt sem áður mun viðkomandi borga ævilangt hluta sinna skatta til að halda upp viðhafnarlífi ríkiskirkjunnar. Stjórnarskráin er rennvot tuska í andlit þeirra sem ekki aðhyllast þessar evangelísku kenningar. Í nafni hefðaraka hanga erindrekar ríkiskirkjunnar á barnaheimilum og á skólalóðum til að heilaþvo ómótuð börn í þeirri viðleitni til viðhalda sjálfum sér. Í öllum þessum ófyrirleitna yfirgangi er stutt sárindi og reiði við minnstu gagnrýni.

Þessi ríkisrekna eingyðistrú þolir því lítt gagnrýni eða aðhlátur. Sönnun þess er 125 gr. hegningarlaga um guðlast þar sem bannað er að draga dár af kenningum hennar. Á endanum hlýtur að koma að ákveðnu uppgjöri eftir þessa þúsund ára eyðimerkurgöngu hennar hér á landi. Landsmenn sýndu það í verki með því að mæta ekki við kristnitökuhátíðina á Þingvöllum. Algjör meirihluti landsmanna vill skilja að ríki og kirkju. Það færist sem betur fer í vöxt að landsmenn líti á presta sem jafningja en þeir hinir sömu kalla það sárreiðir „afhelgun samfélagsins“. Skrokkur Titanics er illa laskaður og hið ósökkvandi skip er að sökkva. Kapteinn biskup, í sínu fílabeinsstýrishúsi, fyrirskipar að henda eigi „kynvillingum“ frá borði. Hann segir þau sem trúa ekki á ósökkvanleika skipsins séu ógn við farþega og skipsáhöfn. Skipinu er þannig siglt rakleiðis í djúpið þar sem Kristur á bíða eftir farþegunum. Í svona ástandi er nauðsynlegt að hefja björgunaraðgerðir.

Steindór J. Erlingsson

Menntakerfi á villigötum

20. febrúar 2006# (Kristindómurinn)

Því er oft haldið fram að kristin trú sé einn af hornsteinum menningar okkar og liggur þessi athugasemd til grundvallar þeirri miklu áherslu sem lögð er á kristna fræðslu í grunnskólum landsins. Á dögunum ræddi ég við nokkra 14 og 15 ára unglinga um nám þeirra gegnum árin og er kristinfræðsla barst í tal lýstu þau yfir frekar litlum áhuga á þeirri fræðslu. Það kom mér í sjálfu sér ekkert á óvart en mig rak í rogastans þegar á daginn kom að enginn þessara unglinga vissi hver Charles Darwin var. Sama var uppi á teningnum þegar ég spurði þau um önnur stórmenni vísinda og hugmyndasögu liðinna alda. Þetta er að mínu viti vísbending um að menntun grunnskólabarna sé á villigötum. Lítum nánar á málið.

Þegar horft er á sögu Vesturlanda undanfarin 200 ár hefur afhelgun samfélagsins, þ.e. minnkuð áhrif trúar á vísindi og samfélag, verið einn mikilvægasti þátturinn í mótun þess þjóðfélags sem við búum við í dag. Þetta er staðreynd sem yfirvöld menntamála hér á landi virðast ekki hafa áttað sig á. Kristinfræðslan, sem er öðrum þræði hugmyndasaga, skyggir alfarið á aðra og að ýmsu leyti mikilvægari þætti í hugmyndasögu vesturlanda.

Jesú og boðskapur hans hefur vissulega haft mikil áhrif á líf Vesturlandabúa, en ofuráherslan á hann í grunnskólum landsins verður þess valdandi að börnin okkar fá ranga mynd af mikilvægi trúarbragða fyrir samfélagið í dag. Ekki bætir úr skák að þessari fræðslu er stjórnað af Þjóðkirkjunni sem eðli málsins samkvæmt er alltaf í hlutverki trúboðans, sem reynir að blanda trúnni, oft ranglega, inn í alla þætti tilverunnar. Þetta má berlega sjá í þeim ummælum biskups Íslands að andi Jesú „og áhrif haf[i] reyndar gert mikilvægasta andlegt afrek okkar tíma kleyft, nefnilega raunvísindin ... Einmitt vegna þess að frumforsenda tilverunnar er ekki ... hringrás náttúrunnar, heldur hugur, vit, vilji og skynsemi sem að baki býr allri tilveru“. Heimsmyndin sem biskup lýsir í ummælum sínum heyrir fortíðinni til, enda endurspeglar hún hugarfar sem kemur fram í vithönnunartilgátunni umdeildu, sem er í mótsögn við grunnforsendur raunvísinda samtímans.

Ef horft er á kristnifræðsluna sem kennslu í hugmyndsögu ætti hverju manni að vera ljóst að núverandi áhersla gengur ekki upp. Af hverju læra börnin okkar ekkert um þá einstaklinga, s.s. Adam Smith, John Stuart Mill, Charles Darwin og marga fleiri, sem lögðu grunninn að þeirri heimsmynd og þeim lýðréttindum sem við búum við í dag. Það ætti ekki að reynast erfitt að útbúa námsefni um þessa einstaklinga sem, eins og í tilfelli kristnifræðslunnar, hentaði börnum frá 6 ára aldri og upp út. Núverandi ofuráhersla á kristna hugmyndsögu gengur hreinlega ekki upp í nútíma afhelguðu lýðræðissamfélagi og er kominn tími til þess að börnin okkar læri eitthvað um þá einstaklinga sem sannarlega mynda hornstein menningar okkar, eins og hún er í dag.

Ritstjórn

Þjóðkirkjan - fallegt samfélagsafl eða ósvífin mafía?

22. febrúar 2006# (Kristindómurinn)

Birgir Baldursson flytur erindi í húsnæði Snarrótar, í kjallara Kaffi Hljómalindar Laugavegi 21, í kvöld kl. 20. Þar ræðir hann umsvif Þjóðkirkjunnar og afskipti hennar af ýmsum málaflokkum.

Hér eru nokkrar af glærum þeim sem Birgir mun varpa upp á tjald:

Hlutverkin sem kirkjan hefur tekið sér

* Fæðingin: Barn skráð í trúfélag móður og þannig þröngvað upp á það lífsskoðun sem það hefur ekki
* Skírn: Barnið hreinsað af erfðasyndinni og veiðileyfi um leið gefið á trúarlega innrætingu þess öll uppvaxtarárin
* Fermingin: Á viðkvæmasta skeiði uppvaxtarins eru tengsl barnsins við kirkjuna styrkt enn frekar með því að höfða til eðlislægrar græðgi þess og óttans við að skera sig úr hóp
* Áföll og slys: Prestur veitir trúarlega tegund áfallahjálpar sem kallast sálgæsla
* Félagslegir erfiðleikar: Prestur talar milli hjóna og kirkjan blandar sér í alla þá umræðu sem fram fer um öll helstu samfélagsmein
* Framfarir: Kirkjan skiptir sér af umræðu um lífvísindi í krafti sjálfskipaðs forystuhlutverks í siðferðilegum málum
* Samfélagsleg framþróun: Kirkjan, í krafti sama sjálfskipaða forystuhlutverks, skiptir sér af sjálfsögðum mannréttindaúrbótum, svo sem hjónabandi samkynhneigðra
* Opinberar athafnir: Þingsetning, sumardagurinn fyrsti, opnun mannvirkja, sorgarstundir eftir hörmungar
* Plantar sér inn í alla fjölmiðlaumræðu um hvert það alvarlega mál sem upp kemur
* Kirkjunar viðhalda einhliða kennslu (boðun) í grunnskólum
* Prestar heimsækja leikskóla
* Kirkjan starfrækir starfshóp um uppeldi
* Menning kostuð af kirkjunni
* Mæðramorgnar
* Barnastarf

Í krafti þess áróðurs að Þjóðkirkjan sé ómissandi:

* Þurfum við að búa við útvarpsmessur alla sunnudaga
* Heyra kirkjuklukkum hringt alla helgidaga
* Heyra morgunbæn og orð dagsins í Ríkisútvarpinu á hverjum degi
* Eru dagblöðin undirlögð predikunum og greinum um kirkjustarf
* Þurfum við að búa við presta og djákna á sjúkrahúsum
* Þurfum við að búa við lög um helgidagafrið

Allir velkomnir.

Birgir Baldursson

Að þora að hugsa og hafa skoðanir

26. febrúar 2006# (Hugvekja)

Ef heilt samfélag er sammála um að einhver maður sé ofstækismaður með rangar skoðanir, er þá öruggt að hann sé slíkur? Getur heilt samfélag kannski haft rangt fyrir sér?

Það að fjöldi manna aðhyllist ákveðnar skoðanir eru ekki rök fyrir því að þær skoðanir séu réttar. Réttmæti meininga manna ræðst ekki af því hvort hugmyndirnar njóti vinsælda, ekki frekar en vísindamenn greiði atkvæði um þá heimsmynd sem þeir kynna. Vísindin eru ekki lýðræðsleg að þessu leyti, þau leitast við að komast að kjarna tilverunnar og leggja svo heimsmynd okkar það til sem fæst, burtséð frá því hvort það hljómar huggulega eða ekki.

Vísindastarf aldanna og gagnrýnin hugsun hefur skilað samfélaginu gríðarlegum framförum, ekki bara í tæknilegu tilliti heldur hefur aukin þekking okkar á veröldinni og sjálfum okkur skilað heimsmynd sem tekur öllu fram í aldanna rás. Siðferði okkar hefur til dæmis batnað með auknum skilningi á geðsjúkdómum. Áður gengu menn með hroðalegar ranghugmyndir um sjúkt fólk, taldi í því búa illar verur og síðan var reynt að reka þær út með harðfylgi, jafnvel pyntingum sem gengu svo langt að hinn sjúki týndi lífi sínu eða örkumlaðist. Nú vitum við sem er að það sem fólk fortíðar hélt að stjórnaðist af öndum er í raun mekanísk starfsemi heilabúsins og í kjölfarið hefur orðið til þekking til að laga afbrigðilega hugsun og hegðun með lyfjum.

Þetta er allt saman bara físík og kemí.

Ef einstakir rökhugsandi menn hefðu aldrei þorað að ögra viðteknum viðhorfum værum við föst í sömu bábiljum og forfeður okkar. Við getum flest verið samála um að hugmyndir, t.d. Forn-Egypta um heiminn voru í litlum tengslum við raunveruleikann. Meira að segja hinir trúuðustu á meðal okkar viðurkenna ekki guði þeirra og goðsögur, hvaða trúarbrögðum sem tilheyra. Átrúnaður Forn-Egypta og Forn-Grikkja er einfaldlega ekki við lýði lengur, þetta er allt komið á haug sögunnar. Nú umgöngumst við þessar hugmyndir sem bókmenntir sem bera vitni eldgömlum ranghugmyndum.

Hér á Vantrú leyfum við okkur að halda því fram að svipaðar goðsögur og meiningar samborgara okkar um guði og andaverur séu af sömu rót, ranghugmyndir, og sem slíkar séu þær á stundum samfélaginu skaðlegar. Fyrir þetta fáum við gjarna að heyra að við séum klikkað ofstækisfólk, jafnvel frá þeim sem ekki aðhyllast þessar hugmyndir sjálfir. Bara það að hrófla við viðteknum hugmyndum er nóg til að hatursáórðursstimpillinn komi vaðandi í andlitið á okkur.

Paul Graham heitir maður, tölvunörður og fínn penni. Ritgerð hans What You Can't Say tekur firnavel á því hvernig tabú á tilteknum tíma í sögunni verða léttvæg og sjálfsögð þegar tímar líða. Viðhorf okkar og siðferði eru nefnilega undir oki tískustrauma, rétt eins og klæðnaður og hárgreiðsla.

Graham hvetur fólk til þess að þora að hugsa hluti sem eru á skjön við ríkjandi viðhorf. Hann segir (í snörun minni):

Til að koma auga á hver tískan er á okkar tímum þarf að leggja sig meðvitað eftir því. Meðan við höfum ekki tímana til að skapa fjarlægð, þurfum við sjálf að skapa þessa fjarlægð. Í stað þess að láta sig reka með straumnum ættum við að horfa á framvinduna úr eins miklum fjarska og unnt er. Og sér í lagi þarf að veita því sérstaka athygli þegar hugmyndir eru kæfðar. Barnanetsíur og atvinnurekendur koma oft í veg fyrir að hægt sé að skoða klám, ofbeldi og hatursáróður. En hvað flokkast undir klám og ofbeldi? Og hvað nákvæmlega er „hatursáróður“? Þetta hljómar eins og hugtak upp úr skáldsögunni 1984.

Mér finnst að þeir sem gagnrýna okkur hér fyrir að aðhyllast ekki ríkjandi samfélagsviðhorf ættu að slaka á þessu ofstækistali og leyfa sér þann munað að velta því fyrir sér hvort verið geti að við höfum eitthvað til okkar máls. Það sem við segjum hér er ágætlega rökstutt og iðulega sprottið af gagnrýninni hugsun, öfugt við þær hugmyndir sem við gagnrýnum. Þótt einhvert kennivald í samfélaginu gefi sig út fyrir að vera málsvari hins góða þarf ekki að vera að boðun þess sé í nokkrum takti við raunveruleikann. Og ef hægt er að sýna fram á að órökrænar hugmyndir sem samfélaginu eru boðaðar séu skaðlegar og forheimskandi ættu menn ekki að hengja sendiboðann, heldur velta fyrir sér hvort svo sé og í kjölfarið, þegar skynsamleg niðurstaða er fengin, taka höndum saman um að þoka samfélaginu fram á veg.

Frjálst samfélag manna, sem ekki þarf að burðast með þvingandi ranghugmyndir fortíðar, getur frekar lagt grunninn að velferð allra. Látum skynsemina móta mannlífið í framtíðinni og hendum þessum gömlu hindurvitnum öllum á ruslahaug sögunnar. Þar eiga þau svo sannarlega heima.

Þegar sú stund rennur upp að Biblían, Kóran, Mormónsbók og öll hin trúarritin verða lesin sem bókmenntir sem gefa hugmynd um forna hugsun, þá verður gott að lifa.

Óli Gneisti

Kraftaverkið sem ekki var (frekar en öll hin)

27. febrúar 2006# (Kristindómurinn)

Það eru væntanlega fáir sem vita af tilvist Kirkju.net. Þar má finna „efni tengt kaþólskri trú“. Þann 24. febrúar skrifaði Jón Rafn Jóhannsson grein sem fjallar aðallega um kraftaverk í Hiroshima. Í lok greinarinnar eru „[a]lvitringarnir á Vantrúarnetinu“ beðnir um að koma með skýringar á þeim magnaða atburði sem lýst er í greininni.

„Þann 6. ágúst 1945 varpaði B-29 sprengiflugvél kjarnorkusprengju á Hiroshima. [...] Allt innan einnar mílu hringferils var tortímt fullkomlega. Innan þessa hrings, dvöldu átta jesúítafeður. Fyrir utan nokkrar smá skeinur komust þeir allir lifandi af úr þessum hildarleik.“

Heimildir Jóns fyrir þessari sögu eru nú ekki merkilegar. Sagt er að greinin sé „byggð á frásögn Richard Hubbell“ og tölvupóstfang þess manns gefið upp. Þegar reynt að senda skeyti á þetta tölvupóstfang þá koma villuskilaboð til baka. Þessi saga hefur gengið á netinu í töluverðan tíma. Hún hefur fengið á sig nokkur einkenni flökkusagna. Til að mynda er í henni algengt minni úr trúarlegum flökkusögum sem við getum kallað „gáttaðir vísindamenn“. Þær útgáfur af sögunni sem ganga á netinu passa reyndar ekkert sérstaklega vel við frásögn prestsins John A. Siemes sem var á staðnum.

Í stuttu máli virðist sannleikurinn vera sá að það hafi verið fjórir jesúítaprestar á staðnum en ekki átta. Þeir sluppu lifandi en sár þeirra voru töluvert alvarlegri en Jón Rafn gefur til kynna. Þó að svæðið í kringum prestahúsið hafi verið illa farið þá var ekki öllu tortímt og töluvert fleira fólk af svæðinu komst lífs af. Siemes segir líka að kirkjan hafi hrunið þó að Jón Rafn segi að það hafi verið aðallega þakið á henni sem skemmdist. En prestahúsið slapp reyndar merkilega vel og prestarnir voru frekar heppnir að bjargast. En kraftaverk? Nei.

Ekkert bendir til þess að vísindamenn hafi verið gáttaðir á því hvernig prestarnir sluppu. Lýsingarnar á áhrifum kjarnorkusprengjurnar sem Jón Rafn notar í grein sinni virðast gera ráð fyrir því að sprengjan hafi sprungið í miðri borginni en í raun sprakk hún í 600 metra hæð. Vissulega var eyðileggingin gríðarleg en það er óþarfi að ýkja hana.

Þess má líka geta að þó að í grein sinni segir Jón Rafn að presturinn Herbert Schiffer hafi andast fyrir skömmu þá benda flestar heimildar til þess að hann hafi reyndar látist árið 1978. Það þurfti reyndar ekki flókna rannsóknarvinnu til að finna þessar upplýsingar. Fimm mínútur á Google geta hrakið flestar kraftaverkasögur.

En hvað með boðskapinn? Það verður að segjast að grein Jóns Rafns hefur frekar ógeðfelldan undirtón. Samkvæmt honum þá á Guð að hafa tekið sig til og bjargað átta jesúíta prestum á meðan um 80.000 Japanir létust (fleiri dóu síðar). Af hverju eyðilagði Guð ekki bara sprengjuna? Gat hann það ekki? Af hverju deyr gott fólk á hverjum degi ef Guð gæti alveg eins komið í veg fyrir það? Er það fólk ekki nógu gott? Voru Japanarnir sem létust ekki nógu góðir til að lifa af? Er Guð Jóns Rafns siðblindur?

Viðbót
Frá því að þessi pistill var skrifaður hefur grein Jóns Rafns á Kirkju.net verið breytt og fimm neðanmálsgreinum hefur verið bætt við. Líklega er það tengt því að ég kom með nokkrar spurningar í athugasemdakerfinu.

Heimildir
Ýmsar útgáfur af Hiroshima kraftaverkasögunni safnað á
einn stað og bent á rangfærslur
Frásögn John A. Siemes
Lýsing á áhrifum árásarinnar á Hiroshima

Hjalti Rúnar Ómarsson

Kristin„fræði“: 1. Illu andarnir

28. febrúar 2006# (Kristindómurinn)

Á árunum 1994 til 20janúar komu út sjö kristinfæðibækur fyrir grunnskóla eftir Sigurð Pálsson, þjóðkirkjuprest, og Iðunni Steinsdóttur. Í þessum greinaflokki verður bent á ýmislegt sem betur mætti fara í þessum kennslubókum.

Við byrjum á einu þeirra atriða sem upplýstir kristnir menn eiga ef til vill erfiðast með að sætta sig við, illa anda. Í einni bókanna, Upprisan og lífið, stendur:

Á dögum Jesú álitu margir að sjúkdómar stöfuðu af því að hinir sjúku hefðu syndgað eða væru haldnir illum öndum.
Þessu hafnaði Jesús. [1]

Það er vel hægt rökstyðja það að Jesús hafi verið ósammála því að sjúkdómar stöfuðu af syndum, en að halda því fram að hann hafi hafnað því að illir andar geti orsakað sjúkdóma er út í hött. Ekki nóg með það að hvergi í öllum guðspjöllunum hafnar Jesús því að illir andar orsaki sjúkdóma, heldur er sagt frá því að hann hafi læknað sjúkt fólk með því að reka úr því illa anda. Hlustum bara á hvað Pétur polstuli, einn nánasti samstarfsmaður Jesú, segir í Postulasögunni:

Posulasagan 10:38
Það er sagan um Jesú frá Nasaret, hvernig Guð smurði hann heilögum anda og krafti. Hann gekk um, gjörði gott og græddi alla, sem af djöflinum voru undirokaðir, því Guð var með honum.

Kannski var Pétur að hugsa um svona atvik:

Lúkasarguðspjall 13:10-16
Jesús var að kenna á hvíldardegi í samkundu einni. Þar var þá kona nokkur. Í átján ár hafði hún verið haldin sjúkleiks anda og var kreppt og alls ófær að rétta sig upp. Jesús sá hana og kallaði hana til sín og sagði við hana: Kona, þú ert laus við sjúkleik þinn! Þá lagði hann hendur yfir hana, og jafnskjótt réttist hún og lofaði Guð. En samkundustjórinn reiddist því, að Jesús læknaði á hvíldardegi, og mælti til fólksins: Sex daga skal vinna, komið þá og látið lækna yður og ekki á hvíldardegi. Drottinn svaraði honum: Hræsnarar, leysir ekki hver yðar á hvíldardegi naut sitt eða asna af stalli og leiðir til vatns? En þessi kona, sem er dóttir Abrahams og Satan hefur fjötrað full átján ár, mátti hún ekki leyst verða úr fjötrum þessum á hvíldardegi?

Nú gætu einhverjir reynt að malda í mótinn og sagt að með orðunum „Satan hefur fjötrað“ sé Jesús ekki að viðurkenna að illir andi hafi verið að verki heldur sé um ljóðræna myndlíkingu að ræða. Sú túlkun er auðvitað fræðilega möguleg en það hlýtur að vera eðlilegra að gera ráð fyrir því að þarna sé verið að lýsa viðhorfi sem var almennt á þessum tíma, að illir andar orsaki suma sjúkdóma.

En besta dæmið í guðspjöllunum, sem ætla mætti að Sigurður Pálsson hafi lesið oftar en einu sinni, gefur ekki færi á svona undanbrögðum. Þar er augljóslega um sjúkan mann að ræða og ekki er hægt að bjarga Jesú með því að mistúlka orð hans:

Markúsarguðspjall 9:17-29
En einn úr mannfjöldanum svaraði honum: „Meistari, ég færði til þín son minn, sem málleysis andi er í. Hvar sem andinn grípur hann, slengir hann honum flötum, og hann froðufellir, gnístir tönnum og stirðnar upp. Ég bað lærisveina þína að reka hann út, en þeir gátu það ekki.“ Jesús svarar þeim: „Ó, þú vantrúa kynslóð, hversu lengi á ég að vera hjá yður? Hversu lengi á ég að umbera yður? Færið hann til mín.“ Þeir færðu hann þá til Jesú, en um leið og andinn sá hann, teygði hann drenginn ákaflega, hann féll til jarðar, veltist um og froðufelldi. Jesús spurði þá föður hans: „Hve lengi hefur honum liðið svo?“ Hann sagði: „Frá bernsku. Og oft hefur hann kastað honum bæði í eld og vatn til að fyrirfara honum. En ef þú getur nokkuð, þá sjá aumur á okkur og hjálpa okkur.“ Jesús sagði við hann: „Ef þú getur! Sá getur allt sem trúir.“ Jafnskjótt hrópaði faðir sveinsins: „Ég trúi, hjálpa þú vantrú minni.“ Nú sér Jesús, að mannfjöldi þyrpist að. Þá hastar hann á óhreina andann og segir: „Þú dumbi, daufi andi, ég býð þér, far út af honum, og kom aldrei framar í hann.“ Þá æpti andinn, teygði hann mjög og fór, en sveinninn varð sem nár, svo að flestir sögðu: „Hann er dáinn.“ En Jesús tók í hönd honum og reisti hann upp, og hann stóð á fætur. Þegar Jesús var kominn inn og orðinn einn með lærisveinum sínum, spurðu þeir hann: „Hví gátum vér ekki rekið hann út?“ Hann mælti: „Þetta kyn verður eigi út rekið nema með bæn.“

Þessi maður var augljóslega flogaveikur. Jesús hélt að flogaveikin væri orsökuð af illum anda. Jesús hafnaði því augljóslega ekki að illir andar orsaki sjúkdóma. Þrátt fyrir þetta er börnum kennt í kristinfræði að Jesús hafi afneitað því að illir andar orsaki sjúkdóma.

Ég skil það vel að kristnum mönnum sé illa við það að meintur sonur guðs og frelsari þeirra hafi verið það óupplýstur, eins og nánast allir samtímamenn hans, að hann hafi trúað því að illir andar væru fljúgandi um í loftinu og væru að valda sjúkdómum. Ég skil það líka að þeir vilji ekki að börn læri að Jesús hafi verið svona „vitlaus“, það hefur líklega slæm áhrif á trúarinnrætinguna. Þeir mega alveg trúa því, þvert á allar heimildir, að Jesús hafi ekki haft þessar skoðanir. Þeir mega jafnvel ljúga því að börnunum sínum í sunnudagsskólunum. Það er skiljanlegt að þeir vilji gera það, enda getur það skemmt fyrir trúarinnrætingunni að fá að vita óþægilegar staðreyndir. Þeir ættu samt ekki að fá að kenna þessa trú sína í opinberum skólum.

Hvað varðar þessa rangfærslu í kennslubókinni, þá held ég að ástæðan fyrir henni sé sú að höfundarnir, eða að minnsta kosti sá höfundur sem hefur sérfræðiþekkinguna á efninu, hafi átt í erfiðleikum með að greina á milli trúarsannfæringar sinnar og staðreynda. Mér finnst það mjög skiljanlegt að fólk sem vinnur við það að boða kristna trú, en ekki staðreyndir, eigi erfitt með að greina þarna á milli. Þess vegna tel ég það nauðsynlegt að fólk sem þarf ekki að greina þarna á milli komi að því að semja kennslubækur um svona viðkvæmt efni.

[1] Iðunn Steinsdóttir og Sigurður Pálsson, Upprisan og lífið. Námsgagnastofnun. Reykjavík 1996. bls. 73

Óli Gneisti

Eru ljóskurnar að hverfa...aftur?

2. mars 2006# (Kjaftæðisvaktin)

Fyrir rúmum þremur árum gekk sú saga í fjölmiðlum að rannsóknir bentu til þess að ljóst hár myndi hverfa úr erfðamengi mannsins á næstu öldum. Reyndar gekk rannsóknin svo langt að halda því fram að síðasta ljóskan myndi fæðast í Finnlandi árið 2202. Það var á sínum tíma erfitt að skilja hvernig fjölmiðlafólk féll fyrir þessu rugli en það er jafnvel undarlegra að þessi saga skuli skjóta upp kollinum aftur.

Á Morgunblaðsinsvefnum birtist frétt um ljóshært fólk sem lauk á eftirfarandi kafla:

Framtíð ljóskunnar er þó óráðin, ef marka má rannsókn sem gerð var á vegum Alþjóða heilbrigðismálastofnunarinnar. Niðurstöður þeirrar rannsóknar benda til að ljóskan muni deyja út eftir um 200 ár vegna þess að of fáir einstaklingar beri ljóskugenin. Að öllum líkindum muni síðustu ljóskurnar fæðast í Finnlandi árið 2202.

Þetta er flokkað sem „tækni & vísindi“. Ef einstaklingurinn sem skrifaði þessa grein hefði haft fyrir því að fletta aðeins í Gagnasafni Morgunblaðsins (sem hann hefur væntanlega aðgang að) þá hefði hann fundið þetta í rúmlega þriggja ára gamalli frétt um málið:

Eftir því sem næst verður komizt átti fréttin upptök sín á brezkum netmiðlum og dagblöðum. Jafnvel þungavigtarmiðlar eins og netfréttastofa BBC flutti fréttina af niðurstöðum meintra rannsókna þýzkra vísindamanna, sem í umboði WHO hefðu skoðað framtíð ljóshærðs fólks.

Síðla sl. þriðjudags sendi WHO frá sér tilkynningu, þar sem sagt var, að þessi meinta rannsókn væri stofnuninni með öllu ókunn og óviðkomandi.

Þetta var annars frétt af þeirri tegund, sem blaðamenn nenna almennt ekki að kafa ofan í kjölinn á til að ganga úr skugga um sannleiksgildi á, eftir því sem fullyrt er í umfjöllun um málið í danska blaðinu Berlingske Tidende. [...]

Ljóskur eru ekki í hættu, sérstaklega ekki í blaðamannastéttinni.

Heimildir: Ljóskurnar lifa af Fyrstu ljóskurnar bjuggu í hellum

Birgir Baldursson

Heilsuvörur - heimskuvörur

5. mars 2006# (Hugvekja)

Heilsubissnissinn blómstrar nú sem aldrei fyrr. Aldrei fyrr hefur jafnmikið af hjálækningavarningi verið otað að okkur og ekkert lát virðist ætla að verða á nýjum tegundum. Svo rammt kveður að þessu að veltan hljóðar upp á milljarða á ári hverju, góss sem hefur ekkert garantí er að yfirtaka allt.

Maður er ekki einu sinni öruggur í apótekunum lengur. Lyfjafræðingarnir sem þar ráða ríkjum sjá svo mikla gróðavon í náttúrulegu þessu og heilandi hinu að þetta dót er farið að blasa við okkur úr hillum þeirra. Og verslanir á borð við Heilsuhúsið og Góð heilsa - gulli betri ota að kúnnum sínum fögrum pakkningum utan um töfralausnir sem engar rannsóknir sýna að gerir nokkurt gagn.

Þetta væri allt í lagi ef fólki væri gert grein fyrir vafasamri virkni þessarar skottulækningaaðferða og því ráðlagt að hafa þetta bara svona meðfram því sem byggt er á traustum grunni vísindalegra staðreynda. En svo er ekki og þar með má búast við því að fjöldi fólks kaupi þetta dótarí í staðinn fyrir lyf sem hafa raunverulega virkni.

Ég er ekki bara að tala um pillur, gel og vökva til inntöku, heldur líka tæki og tól sem eiga að lækna allan andskotann. Það sem flest af þessu á sameiginlegt er hversu víðfem meint virkni þessara svindllausna er sögð vera. Lyf sem þróuð eru á vísndalegum grunni hafa jafnan eina sértæka virkni, þau eru framleidd með fókus á eitthvert eitt tiltekið vandamál. Skottulausnirnar má hins vegar þekkja af því að ein og sama aðferðin læknar allt sem nöfnum tjáir að nefna.

Kannski ættum við öll að venja okkur á að skipta út orðinu heilsuvörur, í hvert sinn sem við heyrum það auglýst, fyrir orðið heimskuvörur, svona til að þjálfa hina gagnrýnu hugsun. Og ef við höfum hug á að kaupa eitthvað af þessu dóti skulum við gera það með sama gagnrýna hugarfarinu og krefjast þess að nægilegar rannsóknir sýni fram á gildi vörunnar.

Vésteinn Valgarðsson

Er guð sekur um brot gegn friðnum?

6. mars 2006# (Stjórnmál og trú)

Í frétt Morgunblaðsins 3. mars var frá því greint að Tony Blair, sem vart þarf að kynna, hefði sagt að guð mundi „skera úr um hvort það hafi verið rétt eða röng ákvörðun hjá honum að ráðast inn í Írak árið 2003.“ Enn fremur hefði hann sagt „að ef maður tryði á Guð að þá hafi ákvörðunin verið tekin af honum einnig.“ Burtséð frá því hvort menn styðja árásina á Írak eða ekki er ástæða til að sperra eyrun. Óþarft er að rekja óvinsældir Íraksstríðsins, en rétt er að minna á að 1949, í Nürnberg-réttarhöldunum, voru sjö af tólf leiðtogum nasista dæmdir til dauða árið 1949 fyrir „brot gegn friðnum“ og/eða árásarstríð. Hvort sem það er til að líta betur út í augum almennings eða til að friða eigin samvisku er því skiljanlegt að Blair vilji fría sig ábyrgð á ákvörðunum sem gætu reynst honum dýrkeyptar.

Hvað grípur maður til bragðs til að fría sig ábyrgð? Ein vinsælasta leiðin til þess er guð, hin klassíska afsökun valdsins. Í raun var það guð sem ákvað að ráðist skyldi á Írak, vill Blair að við samþykkjum. Í raun er það guð sem mun dæma hann -- og ef guð skipulagði innrásina mun Blair að sjálfsögðu verða náðaður, enda var hans hlutverk í raun lítið í samanburðinum. Þessu vill hann að fólk trúi.

Varla þarf að telja upp alla þá möguleika sem þessi lífssýn býður upp á. Hvers vegna að refsa glæpamönnum? Guð mun dæma þá, auk þess sem það var í raun guð sem framdi glæpinn (sem þá er auðvitað ekki glæpur, því vegir guðs eru órannsakanlegir). Hvers vegna að styrkja flóðvarnargarða í kring um New Orleans? Ef guð vill að flóð sökkvi borginn, þá dugar enginn garður til að stöðva það. Hvers vegna að taka ábyrgð á nokkrum sköpuðum hlut, ef þetta hefst allt og endar hjá guði hvort eð er?

Þekkt er þegar börn spyrja foreldra sína hvers vegna himininn sé blár, og foreldrarnir nenna ekki að útskýra það fyrir þeim (eða vita kannski ekki svarið), þá er vinsælt að svara: „Af því að guð vill það.“ Frekari spurningum er svo hægt að vísa í glatkistu gagnrýni á kristna trú: „Af hverju vill hann það?“ „Vegir hans eru órannsakanlegir.“ En fleiri en foreldrar eiga hauk í horni þar sem guð er. Guð er nefnilega besti vinur valdamanna. Kvarta fátæklingar undan því að vera fátækir eða sjúklingar undan því að vera sjúkir? Ekkert mál: „Guð skapaði þetta svona og vegir hans eru órannsakanlegir.“ Kvarta réttlausir undan því að vaðið sé yfir þá? Ekkert mál, „Guð dæmir á endanum.“ Óþarfi að stemma stigu við yfirgangi valdamanna, bjóðum bara hina kinnina.

Guð er hið fullkomna vald, frummynd valdsins. Engin skipting í dómsvald, framkvæmdarvald og löggjafarvald, engar takmarkanir, engin vanþekking. Er guð kannski persónugerfingur þess, sem allt vald sækist kannski eftir því að verða á endanum, eins konar útópía valdsins? Valdið kitlar hégómagirndina með því að spegla sig í guði. En þegar öllu er á botninn hvolft er valdið, rétt eins og guð, huglægt. Ef það er ekki viðurkennt, þá er það ekki til.

Guð veitir ekki syndakvittun í lifanda lífi fyrir þá sem eru sakaðir um glæpi. Um slík mál sjá jarðneskir dómstólar. En ef Tony Blair hefur rétt fyrir sér um að guð muni eiga síðasta orðið í deilum um réttmæti eða óréttmæti Íraksstríðsins, þá er ég ekki í vafa um að hann mun finna úrskurð við hæfi.

Óli Gneisti

Frelsi til að brenna

7. mars 2006# (Stjórnmál og trú)

Gríska þingið var að samþykkja lög sem leyfa líkbrennslu. Samkvæmt frétt Morgunblaðsins tók það tíu ár að koma þessum lögum í gegn vegna þess að Gríska rétttrúnaðarkirkjan var lögunum andstæð. Þeim finnst brennslan vera óvirðing við mannslíkamann. Þeim sem aðhyllast trúarbrögð sem ekki leyfa líkbrennslu fá hins vegar ekki þennan rétt.

Þessi barátta Grísku rétttrúnaðarkirkjunnar gegn líkbrennslu minnir nú óneitanlega á baráttu íslensku ríkiskirkjunnar gegn hjónaböndum samkynhneigðra. Þarna er um að ræða athafnir sem kirkjurnar hafa meira og minna „átt“ og þær eru að reyna að tryggja áframhaldandi stjórn sína á þeim. Málið er bara að þetta kemur þeim ekki við. Kirkjan á ekki að hafa áhrif á það hvað fólk lætur gera við líkama sína eftir andlátið né hverjir giftast hverjum.

Gríska kirkjan náði því miður fram takmörkunum á lögum um líkbrennslu. Það hefði verið lítið mál að setja upp kerfi eins og við höfum hér á landi þar sem fólk sækir sjálft um bálför. Það kemur nefnilega engum við nema einstaklingnum sjálfum (og hans nánustu) hvernig farið er með líkama hans eftir andlátið. Það er sorglegt að við þurfum enn að berjast við afturhaldsmenn trúarbragðanna um svona sjálfssagða hluti.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Fermingarvers Vantrúar

8. mars 2006# (Kristindómurinn)

Ertu þreyttur á að heyra sífellt sömu versin lesin við fermingar? Leiður á þessum örfáu versum sem presturinn stingur upp á? „Svo elskaði guð heiminn....“, „Ég er vegurinn, sannleikurinn...“ Væri ekki gaman að hafa frumleg vers sem þú átt örugglega eftir að muna? Hérna er listi með nokkrum þannig versum. Ef presturinn vill ekki nota þau þá væri snjallt að spyrja hann hvers vegna hann vilji það ekki, sérstaklega þegar um er að ræða tilvitnanir í Jesú.

Mattheusarguðspjall

3:12. Hann er með varpskófluna í hendi sér og mun gjörhreinsa láfa sinn og safna hveiti sínu í hlöðu, en hismið mun hann brenna í óslökkvanda eldi.

5:22. En ég segi yður: Hver sem reiðist bróður sínum, skal svara til saka fyrir dómi. Sá sem hrakyrðir bróður sinn skal svara til saka fyrir ráðinu og hver sem svívirðir hann, hefur unnið til eldsvítis.

5:32. En ég segi yður: Hver sem skilur við konu sína, nema fyrir hórsök, verður til þess, að hún drýgir hór. Og sá sem gengur að eiga fráskilda konu, drýgir hór.

10:28. Hræðist ekki þá, sem líkamann deyða, en fá ekki deytt sálina. Hræðist heldur þann, sem megnar að tortíma bæði sálu og líkama í helvíti.

10:34. Ætlið ekki, að ég sé kominn að færa frið á jörð. Ég kom ekki að færa frið, heldur sverð.

10:35. Ég er kominn að gjöra son andvígan föður sínum, dóttur móður sinni og tengdadóttur tengdamóður sinni.

11:25. Á þeim tíma tók Jesús svo til orða: Ég vegsama þig, faðir, herra himins og jarðar, að þú hefur hulið þetta spekingum og hyggindamönnum, en opinberað það smælingjum.

12:30. Hver sem er ekki með mér, er á móti mér, og hver sem safnar ekki saman með mér, hann sundurdreifir.

12:32. Hverjum sem mælir gegn Mannssyninum, verður það fyrirgefið, en þeim sem mælir gegn heilögum anda, verður ekki fyrirgefið, hvorki í þessum heimi né í hinum komanda.

13:40-42 Eins og illgresinu er safnað og brennt í eldi, þannig verður við endi veraldar. Mannssonurinn mun senda engla sína, og þeir munu safna úr ríki hans öllum, sem hneykslunum valda og ranglæti fremja, og kasta þeim í eldsofninn. Þar verður grátur og gnístran tanna.

13:49-50 Svo mun verða, þegar veröld endar: Englarnir munu fara til, skilja vonda menn frá réttlátum og kasta þeim í eldsofninn. Þar verður grátur og gnístran tanna.

19:12. Sumir eru vanhæfir til hjúskapar frá móðurlífi, sumir eru vanhæfir gjörðir af manna völdum, sumir hafa sjálfir gjört sig vanhæfa vegna himnaríkis. Sá höndli, sem höndlað fær.

22:13-14 Konungur sagði þá við þjóna sína: Bindið hann á höndum og fótum og varpið honum í ystu myrkur. Þar verður grátur og gnístran tanna. Því að margir eru kallaðir, en fáir útvaldir.

23:33. Höggormar og nöðru kyn, hvernig fáið þér umflúið helvítisdóm?

24:29-30 En þegar eftir þrenging þessara daga mun sólin sortna og tunglið hætta að skína. Stjörnurnar munu hrapa af himni og kraftar himnanna bifast. Þá mun tákn Mannssonarins birtast á himni, og allar kynkvíslir jarðarinnar hefja kveinstafi. Og menn munu sjá Mannssoninn koma á skýjum himins með mætti og mikilli dýrð.

24:37-39 Eins og var á dögum Nóa, svo mun verða við komu Mannssonarins. Dagana fyrir flóðið átu menn og drukku, kvæntust og giftust allt til þess dags, er Nói gekk í örkina. Og þeir vissu ekki, fyrr en flóðið kom og hreif þá alla burt. Eins verður við komu Mannssonarins.

25:41 Síðan mun hann segja við þá til vinstri handar: Farið frá mér, bölvaðir, í þann eilífa eld, sem búinn er djöflinum og árum hans.

25:46 Og þeir munu fara til eilífrar refsingar, en hinir réttlátu til eilífs lífs.

Markúsarguðspjall

7:32-35 Þá færa þeir til hans mann, daufan og málhaltan, og biðja hann að leggja hönd sína yfir hann. Jesús leiddi hann afsíðis frá fólkinu, stakk fingrum sínum í eyru honum og vætti tungu hans með munnvatni sínu. Þá leit hann upp til himins, andvarpaði og sagði við hann: Effaþa, það er: Opnist þú. Og eyru hans opnuðust, og haft tungu hans losnaði, og hann talaði skýrt.

8:22-25 Þeir koma nú til Betsaídu. Þar færa menn til Jesú blindan mann og biðja, að hann snerti hann. Hann tók í hönd hins blinda, leiddi hann út úr þorpinu, skyrpti í augu hans, lagði hendur yfir hann og spurði: Sér þú nokkuð? Hann leit upp og mælti: Ég sé menn, ég greini þá líkt og tré, þeir ganga. Þá lagði hann aftur hendur yfir augu hans, og nú sá hann skýrt, varð albata og heilskyggn á allt.

13:24-26, 30 En á þeim dögum, eftir þrenging þessa, mun sólin sortna og tunglið hætta að skína. Stjörnurnar munu hrapa af himni og kraftar himnanna bifast. Þá munu menn sjá Mannssoninn koma í skýjum með miklum mætti og dýrð. ... Sannlega segi ég yður: Þessi kynslóð mun ekki líða undir lok, uns allt þetta er komið fram.

Lúkasarguðspjall

8:9-10 En lærisveinar hans spurðu hann, hvað þessi dæmisaga þýddi. Hann sagði: Yður er gefið að þekkja leynda dóma Guðs ríkis, hinir fá þá í dæmisögum, að sjáandi sjái þeir ekki og heyrandi skilji þeir ekki.

10:21 Á sömu stundu varð hann glaður í heilögum anda og sagði: Ég vegsama þig, faðir, herra himins og jarðar, að þú hefur hulið þetta spekingum og hyggindamönnum, en opinberað það smælingjum. Já, faðir, svo var þér þóknanlegt.

11:23. Hver sem er ekki með mér, er á móti mér, og hver sem safnar ekki saman með mér, hann sundurdreifir.

12:4-5 Það segi ég yður, vinir mínir: Hræðist ekki þá, sem líkamann deyða og fá að því búnu ekki meira að gjört. Ég skal sýna yður, hvern þér eigið að hræðast. Hræðist þann, er hefur vald að deyða og að því búnu varpa í helvíti. Já, ég segi yður, hræðist hann.

12:47 Sá þjónn, sem veit vilja húsbónda síns og hefur ekki viðbúnað né gjörir vilja hans, mun barinn mörg högg.

12:49. Ég er kominn að varpa eldi á jörðu. Hversu vildi ég, að hann væri þegar kveiktur!

14:26. Ef einhver kemur til mín og hatar ekki föður sinn og móður, konu og börn, bræður og systur og enda sitt eigið líf, sá getur ekki verið lærisveinn minn.

16:17-18 En það er auðveldara, að himinn og jörð líði undir lok, en einn stafkrókur lögmálsins falli úr gildi. Hver sem skilur við konu sína og gengur að eiga aðra, drýgir hór, og hver sem gengur að eiga konu, sem skilin er við mann, drýgir hór.

Jóhannesarguðspjall

3:36 Sá sem trúir á soninn, hefur eilíft líf, en sá sem óhlýðnast syninum, mun ekki sjá líf, heldur varir reiði Guðs yfir honum.

15:6 Hverjum sem er ekki í mér, verður varpað út eins og greinunum, og hann visnar. Þeim er safnað saman og varpað á eld og brennt.

Rómverjabréfið

1:18. Reiði Guðs opinberast af himni yfir öllu guðleysi og rangsleitni þeirra manna, er kefja sannleikann með rangsleitni,

1:26-27 Þess vegna hefur Guð ofurselt þá svívirðilegum girndum. Bæði hafa konur breytt eðlilegum mökum í óeðlileg, og eins hafa líka karlar hætt eðlilegum mökum við konur og brunnið í losta hver til annars, karlmenn frömdu skömm með karlmönnum og tóku út á sjálfum sér makleg málagjöld villu sinnar.

12:19. Hefnið yðar ekki sjálfir, þér elskaðir, heldur lofið hinni refsandi reiði Guðs að komast að, því að ritað er: Mín er hefndin, ég mun endurgjalda, segir Drottinn.

13:1 Sérhver maður hlýði þeim yfirvöldum, sem hann er undirgefinn. Því ekki er neitt yfirvald til nema frá Guði, og þau sem til eru, þau eru skipuð af Guði.

13:4 Yfirvöldin bera ekki sverðið ófyrirsynju, þau eru Guðs þjónn, hegnari til refsingar þeim er aðhefst hið illa.

Fyrra Korintubréfið

6:9-10 Vitið þér ekki, að ranglátir munu ekki Guðs ríki erfa? Villist ekki! Hvorki munu saurlífismenn né skurðgoðadýrkendur, hórkarlar né kynvillingar, þjófar né ásælnir, drykkjumenn, lastmálir né ræningjar Guðs ríki erfa.

7:1-2 En svo að ég minnist á það, sem þér hafið ritað um, þá er það gott fyrir mann að snerta ekki konu. En vegna saurlifnaðarins hafi hver og einn sína eiginkonu og hver og ein hafi sinn eiginmann.

17:33-35 ...Eins og í öllum söfnuðum hinna heilögu skulu konur þegja á safnaðarsamkomunum, því að ekki er þeim leyft að tala, heldur skulu þær vera undirgefnar, eins og líka lögmálið segir. En ef þær vilja fræðast um eitthvað, þá skulu þær spyrja eiginmenn sína heima. Því að það er ósæmilegt fyrir konu að tala á safnaðarsamkomu.

Efesusbréfið

5:21-24 Verið hver öðrum undirgefnir í ótta Krists: Konurnar eiginmönnum sínum eins og það væri Drottinn. Því að maðurinn er höfuð konunnar, eins og Kristur er höfuð kirkjunnar, hann er frelsari líkama síns. En eins og kirkjan er undirgefin Kristi, þannig séu og konurnar mönnum sínum undirgefnar í öllu.

Kólossubréfið

3:22 Þér þrælar, verið hlýðnir í öllu jarðneskum drottnum yðar, ekki með augnaþjónustu, eins og þeir er mönnum vilja þóknast, heldur í einlægni hjartans og í ótta Drottins.

Síðara Þessaloníkubréfið

2:7-9 En yður, sem þrengingu líðið, veitir hann hvíld ásamt oss, þegar Drottinn Jesús opinberast af himni með englum máttar síns. Hann kemur í logandi eldi og lætur hegningu koma yfir þá, sem þekkja ekki Guð, og yfir þá, sem hlýða ekki fagnaðarerindinu um Drottin vorn Jesú. Þeir munu sæta hegningu, eilífri glötun, fjarri augliti Drottins og fjarri dýrð hans og mætti,...

2:11. Þess vegna sendir Guð þeim megna villu, til þess að þeir trúi lyginni.

Fyrra Tímóteusarbréfið

2:11-15 Konan á að læra í kyrrþey, í allri undirgefni. Ekki leyfi ég konu að kenna eða taka sér vald yfir manninum, heldur á hún að vera kyrrlát. Því að Adam var fyrst myndaður, síðan Eva. Adam lét ekki tælast, heldur lét konan tælast og gjörðist brotleg. En hún mun hólpin verða, sakir barnburðarins, ef hún stendur stöðug í trú, kærleika og helgun, samfara hóglæti.

6:1. Allir þeir, sem eru ánauðugir þrælar, skulu sýna húsbændum sínum allan skyldugan heiður, til þess að ekki verði lastmælt nafni Guðs og kenningunni.

Títusarbréfið

2:9-10 Áminn þræla, að þeir séu undirgefnir húsbændum sínum og í öllu geðþekkir, ekki svörulir, ekki hnuplsamir, heldur skulu þeir auðsýna hvers konar góða trúmennsku, til þess að þeir prýði kenningu Guðs frelsara vors í öllum greinum.

Hebreabréfið

10:30-31 Vér þekkjum þann, er sagt hefur: Mín er hefndin, ég mun endurgjalda. Og á öðrum stað: Drottinn mun dæma lýð sinn. Óttalegt er að falla í hendur lifanda Guðs.

Jón Einarsson

Þeir eru grænir – rétt eins og frostpinnarnir

10. mars 2006# (Efahyggja)

Um daginn, fimmtudaginn 02.03.2006, horfði ég á sakamálaþátt í Ríkissjónvarpinu sem heitir Sporlaust (e. Without a trace). Þessi þáttur fjallaði um mann sem ímyndaði sér að geimverur ætluðu að ræna sér og leit alríkislögreglunnar að honum. Eðlilegar skýringar voru þó á þessum ímyndunum mannsins, þær voru aðferð hans til að útskýra fyrir sjálfum sér alvarlegt áfall í æsku.

En þessi þáttur hristi aðeins upp í mér og vakti mig til umhugsunar. Þannig er nefnilega mál með vexti að það fólk sem upplýsir um trú sína á geimverur er álitið hálfskrítið og rúmlega það. Og ef trúin er sterk og fólk fer að haga gerðum sínum í samræmi við hana er það oftar en ekki álitið geðveikt og reynt að koma því undir læknishendur. Geðlæknisfræðin hefur bæði skilgreiningar og fræðiheiti yfir þetta, Ofsóknarranghugmyndir (e. paranoid delusions). Og í kjölfar sjúkdómsgreiningar kemur oftast nær meðhöndlun þar sem reynt er að lækna viðkomandi.

Hér er um að ræða fólk sem trúir því að úti í geimnum sé eitthvað sem ekki er hægt að sjá dags daglega. Og það er talið merki um sjúklegt ástand.

En það er til annar hópur fólks sem einnig trúir á verur úti í geimnum, verur sem sjást ekki en eiga samt að vera þar og fylgjast með öllu sem við gerum. Og þessar verur eiga skv. kenningunni að sjá inni í hug okkar án þess þó að hafa nokkurn tíma sett í okkur einhver huglestrartæki á borð við þau meintu tæki sem meintar geimverur eiga að hafa sett í fólk þegar það er „brottnumið“. Hvaða fólk skyldi ég vera að tala um? Jú, það eru þeir sem trúa á Jesú, Guð og englana.

Skv. 3. tl. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 70/1996 skal ríkisstarfsmaður vera nægilega heilbrigður til að sinna starfi sínu. Þetta á jafnt við um andlegt heilbrigði og líkamlegt. Ef ríkisstarfsmaður myndi upplýsa yfirmann sinn um trú sína um að geimverur fylgdust með öllu sem hann/hún gerði yrði honum/henni án vafa veitt tímabundin lausn frá störfum og veitt aðstoð til að leita sér lækninga. En ríkisstarfsmaður sem ímyndaði sér að Guð og Jesú fylgdust með öllu sem hann/hún gerði fengi bara klapp á bakið og væri sagt að halda áfram sínum góðu störfum.

Og þegar kemur að því að velja fulltrúa á Alþingi eða sveitarstjórnir eða aðrar trúnaðarstöðu í samfélaginu þá er það frambjóðanda áreiðanlega ekki til framdráttar að segjast trúa á geimverur. Það er krafist dómgreindar, hæfileika til að greina rétt frá röngu, til að greina lygaþvætting og kjaftæðisfroðu frá staðreyndum. En þjóðin virðist samt telja í góðu lagi að frambjóðendur til trúnaðarstarfa trúi á þá Guð og Jesú, þó svo að engar sannanir séu fyrir meintri himnatilvist þeirra.

Er þetta eðlilegt? Ég tel að svo sé ekki. Ég tel að þjóðin þurfi að vakna. Vakna til vitundar um að það er ekki í lagi að trúa því að einhverjar ósýnilegar verur séu til á himnum uppi. Það er í raun sjúklegt ástand að trúa í blindni og afneita vísindalegum rökum. Og þjóðin þarf nauðsynlega að opna augun, horfast í augu við þá staðreynd að það er enginn þarna uppi. Hvorki litlir grænir kallar né síðskeggjaðir feðgar.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Nýja þjóðkirkjuþýðingin

13. mars 2006# (Grín)

Í fyrra var mikið deilt um nútímavæðingu Þjóðkirkjunnar á einu versi í biblíunni sem talaði illa um „kynvillinga“. Sumum þótti nýja þýðingin vera röng og fannst það grunsamlegt að breytingin á orðinu virtist haldast ansi vel í hendur við breytingar á viðhorfi fólks. Auðvitað er það út í hött, fólk verður að læra að átta sig á því að það er nauðsynlegt að þýða biblíuna í ljósi Krists og gera sér grein fyrir því í hvaða félagslega samhengi textarnir voru skrifaðir.

Við í Vantrú höfum ákveðið að hjálpa til við þýðinguna. Síðustu mánuðina hefur sérstök þýðinganefnd Vantrúar farið yfir texta nýja testamentisins á upphaflegu forn-grískunni. Við fundum nokkur vers sem virtust við fyrstu sýn vera þvert á boðskap Þjóðkirkjunnar og einmitt út af því eru þau nánast aldrei notuð við predikanir. En þegar við rannsökuðum versin með öllum þeim fræðigræjum sem guðfræðin hefur fært manni í hendurnar tókst okkur að laga versin þannig að nú samræmast þau kenningum Þjóðkirkjunnar. Loksins geta prestar Þjóðkirkjunnar notað þessi vers í predikunum!

Hér verður fyrst birt gamla þýðingin og á eftir henni nýja, betrumbætta útgáfan með breytingar skáletraðar.

Um guðspjöllin:

Við lestur á guðspjöllunum rakst þýðingarnefndin á mörg vers sem gáfu ranga mynd af Jesú. Hann boðaði að heimsendir væri á nánd og var sí og æ látinn hóta fólki helvítisdómi. Auk þess var boðskapur hans í mótsögn við fjölskyldustefnu Þjóðkirkjunnar. Loks læknaði hann fólk með munnvatninu sínu. Þessi vers gætu gefið lesendum þá mynd af Jesú að hann væri klikkaður heimsendaspámaður. Úr því var bætt í nýju þýðingunni:

Mattheusarguðspjall

10:28
Hræðist ekki þá, sem líkamann deyða, en fá ekki deytt sálina. Hræðist heldur þann, sem megnar að tortíma bæði sálu og líkama í helvíti.

Hræðist ekki þá, sem líkamann deyða, en fá ekki deytt sálina. Berið virðingu fyrir þeim, sem megnar að tortíma bæði sálu og líkama í því ástandi að vera án Guðs.

13:40-42
Eins og illgresinu er safnað og brennt í eldi, þannig verður við endi veraldar. Mannssonurinn mun senda engla sína, og þeir munu safna úr ríki hans öllum, sem hneykslunum valda og ranglæti fremja, og kasta þeim í eldsofninn. Þar verður grátur og gnístran tanna.

Eins og illgresinu er safnað og brennt í eldi, þannig verður við dauðann. Mannssonurinn mun senda engla sína, og þeir munu safna úr ríki hans öllum, sem hneykslunum valda og ranglæti fremja, og kasta þeim í tákn fyrir að vera án Guðs, hvort sem það er í þessu lífi eða því næsta. Þar verður táknræn kvöl.

23:33
Höggormar og nöðru kyn, hvernig fáið þér umflúið helvítisdóm?

Ágætu viðmælendur, hvernig fáið þér umflúið sjálfskipaðan aðskilnað frá guði?

25:41
Síðan mun hann segja við þá til vinstri handar: ,Farið frá mér, bölvaðir, í þann eilífa eld, sem búinn er djöflinum og árum hans.

Síðan mun hann segja við þá til vinstri handar: ,Farið frá mér, elskurnar mínar, í þá eilífu myndrænu líkingu á aðskilnaði frá Guði, sem búin er táknrænni myndlíkingu hins illa og árum hennar.

24:37-39
Eins og var á dögum Nóa, svo mun verða við komu Mannssonarins. Dagana fyrir flóðið átu menn og drukku, kvæntust og giftust allt til þess dags, er Nói gekk í örkina. Og þeir vissu ekki, fyrr en flóðið kom og hreif þá alla burt. Eins verður við komu Mannssonarins.

Eins og var í ævintýrinu um Nóa, svo mun verða við komu Mannssonarins. Dagana fyrir flóðið átu menn og drukku, kvæntust og giftust allt til þess dags, er Nói gekk í örkina. Og þeir vissu ekki, fyrr en flóðið kom og hreif þá alla burt. Eins verður við komu Mannssonarins.

Markúsarguðspjall

7:32-35
Þá færa þeir til hans mann, daufan og málhaltan, og biðja hann að leggja hönd sína yfir hann. Jesús leiddi hann afsíðis frá fólkinu, stakk fingrum sínum í eyru honum og vætti tungu hans með munnvatni sínu. Þá leit hann upp til himins, andvarpaði og sagði við hann: Effaþa, það er: Opnist þú. Og eyru hans opnuðust, og haft tungu hans losnaði, og hann talaði skýrt.

Þá færa þeir til hans mann, daufan og málhaltan, og biðja hann að leggja hönd sína yfir hann. Jesús leiddi hann afsíðis frá fólkinu og læknaði hann. Og eyru hans opnuðust, og haft tungu hans losnaði, og hann talaði skýrt.

13:24-26, 30
En á þeim dögum, eftir þrenging þessa, mun sólin sortna og tunglið hætta að skína. Stjörnurnar munu hrapa af himni og kraftar himnanna bifast. Þá munu menn sjá Mannssoninn koma í skýjum með miklum mætti og dýrð. ... Sannlega segi ég yður: Þessi kynslóð mun ekki líða undir lok, uns allt þetta er komið fram.

En á þeim dögum, eftir þrenging þessa, mun sólin sortna og tunglið hætta að skína. Stjörnurnar munu hrapa af himni og kraftar himnanna bifast. Þá munu menn sjá Mannssoninn koma í skýjum með miklum mætti og dýrð, en auðvitað er ég bara að tala í myndlíkingum..... Sannlega segi ég yður: Einhvern tímann í framtíðinni mun þetta koma fram.

Lúkasarguðspjall

8:9-10
En lærisveinar hans spurðu hann, hvað þessi dæmisaga þýddi. Hann sagði: Yður er gefið að þekkja leynda dóma Guðs ríkis, hinir fá þá í dæmisögum, að sjáandi sjái þeir ekki og heyrandi skilji þeir ekki.

En lærisveinar hans spurðu hann, hvað þessi dæmisaga þýddi. Hann sagði: Yður er gefið að þekkja leynda dóma Guðs ríkis, hinir fá þá í dæmisögum, svo þeir skilji betur kærleiksboðskapinn.

14:26
Ef einhver kemur til mín og hatar ekki föður sinn og móður, konu og börn, bræður og systur og enda sitt eigið líf, sá getur ekki verið lærisveinn minn.

Ef einhver kemur til mín og elskar ekki föður sinn og móður, konu og börn, bræður og systur og enda sitt eigið líf, sá getur ekki verið lærisveinn minn.

Um bréf Páls postula

Í bréfum Páls sá þýðinganefndin að Páll boðaði þrælahald, kvennakúgun og fordæmingu á samkynhneigð. Einungis tókst að klára verk þýðingarnefndar Þjóðkirkjunnar og útrýma fordæmingum á samkynhneigð, en einnig voru örfá vers með ranga mynd af Guði færð til betri vegar.

Rómverjabréfið

1:26-27
Þess vegna hefur Guð ofurselt þá svívirðilegum girndum. Bæði hafa konur breytt eðlilegum mökum í óeðlileg, og eins hafa líka karlar hætt eðlilegum mökum við konur og brunnið í losta hver til annars, karlmenn frömdu skömm með karlmönnum og tóku út á sjálfum sér makleg málagjöld villu sinnar.

Þess vegna elskar Guð alla.

12:19
Hefnið yðar ekki sjálfir, þér elskaðir, heldur lofið hinni refsandi reiði Guðs að komast að, því að ritað er: Mín er hefndin, ég mun endurgjalda, segir Drottinn.

Hefnið yðar ekki sjálfir, þér elskaðir, heldur lofið hinni _óskilyrtu ást Guðs að komast að, því að ritað er: Mín er ástin, ég mun gefa þeim gjafir, segir Drottinn

Síðara Þessaloníkubréfið

2:7-9
En yður, sem þrengingu líðið, veitir hann hvíld ásamt oss, þegar Drottinn Jesús opinberast af himni með englum máttar síns. Hann kemur í logandi eldi og lætur hegningu koma yfir þá, sem þekkja ekki Guð, og yfir þá, sem hlýða ekki fagnaðarerindinu um Drottin vorn Jesú. Þeir munu sæta hegningu, eilífri glötun, fjarri augliti Drottins og fjarri dýrð hans og mætti,...

Guð elskar ykkur, og það er betra fyrir eilífa velferð ykkar að taka á móti Jesú.

2:11
Þess vegna sendir Guð þeim megna villu, til þess að þeir trúi lyginni.

Þess vegna sendir Guð þeim auðskiljanlegan boðskap sinn, til þess að þeir þekki sannleikann.

Birgir Baldursson

Sálfræðistjörnuspeki er fúlasta kjaftæði

14. mars 2006# (Kjaftæðisvaktin)

Á bls. 24 í DV helgarinnar getur að líta viðtal við konu nokkra sem kallar sig sálfræðistjörnuspeking. Það virðist enginn endir ætla að verða á því hvað hindurvitnabullurum dettur í hug að selja fólki.

Greinin byrjar ekki gæfulega:

Fólk hefur öldum saman leitað til stjarnanna til að finna svör og lausnir við spurningum og vandamálum sem á það leitar. Í gegnum tíðina hafa stjörnuspekingar reynt að ráðleggja þeim sem til þeirra leita.

O jæja, blaðamanni er kannski ekki alls varnað, tiltekur að þetta fólk hafi reynt.

Reynt en ekki tekist. Reynslan sýnir að það er álíka mikið að marka spádóma og ráðleggingar stjörnuspekinga og þeirra sem lesa í innyfli dýra. Þetta er sama gagnslausa forneskjan. Og þá spyr maður sig af hverju fólk reynir þetta öldum saman, en lætur sér ekki segjast og afgreiðir þetta fyrir það sem það er - bull.

Eða hvað segja ekki rannsóknir okkur?

Nokkrar rannsóknir hafa verið gerðar sem sýna fram á að fólk beitir valkvæmri hugsun til að fá hvert það stjörnukort sem þeim er gefið til að passa við þær fyrirfram gefnu hugmyndir sem það hefur um sjálft sig og stjörnukortið. Mikið af þeim fullyrðingum sem settar eru fram um stjörnumerki og persónuleika eru óljósar og gætu passað fyrir margt fólk í mörgum stjörnumerkjum. Jafnvel atvinnustjörnuspekingar, sem margir hverjir fyrirlíta sólmerkjastjörnuspeki, geta ekki valið úr rétta stjörnuspá með betri árangri heldur en líkindi segja til fyrir um.

Stjörnuspeki er dægradvöl margra, líkt og spár í spil og bolla. Slíkt er yfirleitt í gamni gert og fólk ekki svo vitlaust að trúa því eins og nýju neti sem upp kemur. Það er ekki fyrr en sjálfskipaðir „fræðingar“ í þessum efnum byrja að halda því að okkur að þetta séu alvarleg vísindi sem hætta er á ferðum. Gefum DV orðið:

Bjandís telur þá kosti sem sálfræðistjörnuspekingar hafa, umfram hefðbundna sálfræðinga, að með því að geta kannað stjörnukort fólks sé mun auðveldara að komast að meininu og vonast hún innilega til þess að fólk fari að nýta sér þessi fræði í ríkara mæli.

Þessi kella er semsagt byrjuð að troða sér í störf sálfræðinga án þess að hafa til þess tilskylda menntun. Þess í stað gekk hún í einhvern kuklskóla sem kallast The Center For Psychological Astrology, en hann reitir af fólki háar peningaupphæðir fyrir kennslu í tómu rugli. Stofnandi skólans, Liz Greene, vílar ekki fyrir sér að ljúga blákalt, þvert ofan í allar rannsóknarniðurstöður og trúgjarnar sálir láta til leiðast að kaupa af henni hindurvitnin.

Ef ég væri sálfræðingur yrði ég bæði áhyggjufullur og reiður yfir þessari innrás kuklara inn á fagsvið mitt. Ég myndi tafarlaust leita einhverra leiða til að koma lögum yfir þessa starfsemi, því líf og heilsa fólks er í húfi.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Andlegar reykingar

15. mars 2006# (Stjórnmál og trú)

Það er afar heimskulegt að reykja. Margir reykingarmenn eru meira að segja sammála því og vilja hætta, en fíknin er erfið viðureignar. Tóbaksframleiðendur vita þetta og þess vegna reyna þeir að koma reykingum inn á börn, því annars verða reykingar ekki „lifandi“ valkostur“ í þeirra augum.

Raunin er sú að þetta á við meira en einungis reykingar. Kristni er afar heimskuleg. Margir trúmenn eru meira að segja sammála því, kalla það bara að vera „handan skynseminnar“. Prestarnir vita þetta og þess vegna reyna þeir að troða kristninni á börn, því annars verður kristnin ekki „lifandi“ valkostur í þeirra augum.

Heimspekingurinn Salvör Nordal virðist átta sig á þessu í grein sem birtist í Hugsað með Páli, en í henni reynir Salvör að nota þetta sem rök fyrir því að stunda „trúarlegt uppeldi“, öðru nafni barnatrúboð, í opinberum skólum.

Í greininni notar hún hugtökin „dauð kenning“ og „lifandi kenning“ úr frægu erindi William James, Trúarvilji. Þær kenningar sem eru raunverulegir möguleikar í auga einhvers eru „lifandi“ í hans augum og þær sem eru ekki raunverulegur möguleiki eru „dauðar“. Ég mun ekki nota þessi hugtök hans, heldur mun ég notast við meira lýsandi hugtaki „ekki-kjaftæði“. Inntakið er það sama. Í huga okkar Íslendinga er tilvist Seifs og Heru líklega „dauðar“ hugmyndir, kjaftæði. En í augum forn-Grikkja sem urðu fyrir barnatrúboði þeirra sem trúðu á grísku goðin voru þessar hugmyndir „lifandi“, ekki kjaftæði.

Á sama hátt verður kristin trú kjaftæði í augum þeirra sem sleppa við kristið barnatrúboð. Það þarf barnatrúboð til þess að gera kristni að ekki-kjaftæði. Kristindómurinn er þarna í félagsskap með reykingum og grísku goðafræðinni.

En Salvör telur að með því að sleppa barnatrúboðinu sé verið að taka möguleikann á því að gerast trúmaður frá fólki, það sé verið að velja fyrir það. Þess vegna ætti að hennar mati að stunda kristið barnatrúboð í opinberum skólum.

En er virkilega verið að velja fyrir fólk með því að stunda ekki trúboð í opinberum skólum? Er verið að velja fyrir fólk með því að hafa ekki áróður frá tóbaksframleiðendum?

Ég held ekki. Ef fólk sleppur við barnatrúboð mun það beita skynseminni til að dæma um ágæti hugmynda. Það að kristin trú, reykingar og grísku goðin eigi örugglega eftir að falla á því prófi þýðir ekki það hafi verið valið fyrir fólkið. Það þýðir einungis að þessar hugmyndir dæma sig sjálfar úr leik með því að vera óskynsamar, kjaftæði.

Salvör Nordal (2005), „Um trúaruppeldi og kennslu í kristnum fræðum“, í Róbert H. Haraldsson, Salvör Nordal og Vilhjálmur Árnason (ritstj.), Hugsað með Páli: ritgerðir til heiðurs Páli Skúlasyni sextugum, Reykjavík:Háskólaútgáfan.

William James, Trúarvilji

Hjalti Rúnar Ómarsson

Lán guðs

19. mars 2006# (Hugvekja)

Að þrenningarkenningunni undanskilinni er fórnardauði Jesú líklega sú allra vitlausasta í kristinni trú. Samkvæmt henni þurfti guð að láta drepa sjálfan sig svo hann gæti fyrirgefið sumum okkar að hafa brotið reglur sem hann setti. Kristnir menn vísa oft til litlu biblíunnar og segja að þessi vitleysa sé meginefni biblíunnar:

Jóhannesarguðspjall 3:16 Því svo elskaði Guð heiminn, að hann gaf son sinn eingetinn, til þess að hver sem á hann trúir glatist ekki, heldur hafi eilíft líf.

Eins og Múhameð benti á í síðustu laugardagsteiknimyndinni, þá er það í raun rangt að segja að guð hafi gefið nokkrum manni son sinn, því hann þurfti bara að ráfa um í Palestínu í um það bil þrjátíu ár, hanga á krossi í örfáa klukkutíma og loks liggja í gröf í um það bil tvo daga. Í raun er þetta bara lán.

En kristið fólk er samt afar upptekið af þessum morgni sem Jesús þurfti að lafa á krossinum. Vissulega er það örugglega ekki þægilegt að vera negldur á krossi, en hver myndi ekki ganga í gegnum það til þess að bjarga milljónum manna frá eilífð í helvíti, vitandi það að þú eigir síðan eftir að fara upp til himnaríkis?

En auðvitað var þetta bara óþarfa vesen hjá guði að vera að krossfesta sig, hvers vegna ekki bara að fyrirgefa fólki án allrar blóðsúthellingar? Þegar ég fyrirgef fólki þá gerist það án allra blóðsúthellinga. Raunin er sú að ef guð kristinna manna væri örlítið siðmenntaðri hefðum við aldrei þurft að hlusta á presta væla yfir því hversu illa guð fór með sjálfan sig.

Grundvöllur fórnardauða Jesú er einmitt sá að guð kristinna manna hefur sama persónuleika og fornaldarhöfðingjar. Hann er í raun bara ósýnilegur fornaldarhöfðingi. Þegar einhver óhlýðnast honum þá þarf að refsa fyrir það.

Það er í raun sorglegt að í þjóðfélagi þar sem frelsi, lýðræði og mannréttindi eru í hávegum höfð skuli fólk viljandi gerast þrælar þessa ímyndaða einræðisherra. Það er enn sorglegra þegar atvinnutrúmenn fullyrða að þessi einræðisherra sé uppspretta þessara grundvallaratriða samfélagsins.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Ljóðrænar kvalir

20. mars 2006# (Kristindómurinn)

Ef við tökum mark á guðspjöllunum þá var Jesús afar ljóðrænn maður. Hann talaði oft um endurkomu sína í dæmisögum. Þrælaeigandi sem ber þrælinn sinn, konungur sem fyrirskipar líflát óhlýðinna þegna, menn sem brenna illgresi, allt eru þetta líkingar sem Jesús notaði um endurkomu sína og allar bera þær vitni um ógeðslegustu kenningu hans og kristninnar, helvíti.

Þjóðkirkjan trúir auðvitað orðum Jesú, eins og sést í höfuðjátningu lútherskra manna, Ásborgarjátningunni:

.17. grein: Um endurkomu Krists til dóms

Ennfremur kenna þeir: Kristur mun birtast við endi heims til að dæma og mun hann uppvekja alla dauða. Guðhræddum mönnum og útvöldum mun hann gefa eilíft líf og eilífan fögnuð. Guðlausa menn og djöflana mun hann fordæma, að þeir kveljist eilíflega.

Þeir fordæma endurskírendur, sem álíta, að endir verði bundinn á refsingu fordæmdra manna og djöflanna.

Þetta er frekar auðskiljanlegt, og ekkert myndmál eins og hjá Jesú. Eða hvað? Samkvæmt æðsta biskupi Þjóðkirkjunnar, Karli Sigurbjörnssyni, er þetta myndmál:

Ritningin og játningarnar grípa til myndmáls til að lýsa því ólýsanlega og það eru myndir eins og „eilífur eldur“ eða „eilíf kvöl“ og fleiri.

Það væri gaman að vita hvað Karl telur að „eilíf kvöl“ eigi að tákna annað en einmitt nákvæmlega það. Hvað getur það hugsanlega annað táknað? Hvernig getur Jesús ekki verið að vísa til kvala þegar hann talar um eldsofn, grát og gnístran tanna og að vera barinn mörgum höggum? Það skiptir ekki máli hve mikið Karl reynir að rembast við að losna við þessa kenningu, kirkjan hans kennir að guðlausir menn muni kveljast. Ef hann getur ekki sætt sig við það ætti hann að reyna að breyta kenningunum eða fara í annan söfnuð.

En er það ekki heppilegt að einmitt það atriði sem kristið þjóðkirkjufólk getur ekki trúað upp á Jesú skuli vera myndmál í játningunni? Ætli upprisa Jesú sé kannski líka bara myndmál? Auðvitað ekki og auðvitað eiga eilífu kvalirnar í játningunni að vera kvalir. Kíkjum bara hundrað ár aftur í tímann, í Helgakver, ráðandi fermingarkver Þjóðkirkjunnar í hálfa öld, sums staðar lengur. Þar stendur:

.169. Eftir dóminn hreppa þeir, sem með vantrú og þrjósku hafa hafnað guðs náð, eilífan dauða eða eilífa glötun. Líf þeirra verður æfinlegt kvalalíf í sambúð við illa anda, endalaus angist og örvænting án allrar vonar um frelsun. Þetta er og kallað hinn annar dauði. (Sb. 67) [Helgakver bls.150 -skáletrun upprunaleg]

Nema þetta sé bara líka allt myndmál.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Gerviskýringin guð

24. mars 2006# (Rökin gegn guði)

Flestar meintar sannanir fyrir tilvist guðs eru af sömu gerð. Fyrst bendir trúmaðurinn á eitthvað sem hann segir að þarfnist útskýringar, til dæmis tilgang lífsins eða uppruna alheimsins. Síðan stingur hann upp á guði sem útskýringu. En er guð útskýring?

Að útskýra snýst um að skilja eitthvað með vísun til einhvers þekkts og skiljanlegs. Það er ekki hægt að útskýra með því að vísa til einhvers óþekkts eða óskiljanlegs.

Ef við myndum til dæmis vilja útskýringu á því hvað ungverska orðið üdvözöljük þýðir, þá er það ekki útskýring að vísa til tyrknesku orðanna hos geldiniz og segja að þau þýði það sama, enda skiljum við ekki það orð. En ef ég segi að üdvözöljük þýði það sama og velkominn á íslensku þá er það útskýring, enda er verið að vísa til einhvers sem við skiljum.

Stenst guð þetta próf?

Nei. Guð á að vera yfirnáttúrulegur, óskiljanlegur leyndardómur, ólíkur öllu því sem við skynjum í náttúrunni. Guð getur þar af leiðandi ekki verið útskýring á einu né neinu.

Nú getur ef til vill einhver mótmælt þessu og sagt að við vísum oft til óþekktrar persónu þegar við útskýrum hvað hafi gerst. Til dæmis þegar við viljum vita hvers vegna ísskápurinn er opinn, þá getur einhver sagt að Palli hafi gert það.

Það er rétt, en aðalatriðið er hvernig persónan gerði þetta. Ef maður vill til dæmis skilja það hvernig kafbátar geta kafað þá er engin hjálp í því að fá að vita að kafteinn Palli stjórni bátnum. Sjálf útskýringin hefði eitthvað að gera með eðlisþunga og tanka í kafbátnum sem fyllast af vatni. Að segja „Palli gerir það“ útskýrir hvorki hvernig kafbáturinn flýtur né nokkuð annað.

Sömu sögu er að segja af guði. Þegar trúmaðurinn segir að guð sé útskýringin á uppruna lífsins, þá er hann ekki að bæta neinu við skilning okkar á uppruna lífsins. Hann er bara að segja að óskiljanleg vera hafi búið til líf á óskiljanlegan hátt. Það hjálpar ekkert.

Þannig að það er engin útskýring að segja bara „Guð gerði það“ og þar af leiðandi virka engar af þeim sönnunum sem byggjast á því að nota guð sem útskýringu.

Sjá einnig: „Yfirnáttúruskýringar“

Birgir Baldursson

Endurkoma Krists í Júróvisjón?

26. mars 2006# (Hugvekja)

Jæja, nú eru allir búnir að sjá myndbandið sem kynna á Silvíu okkar Nótt fyrir afgangnum af Evrópu. Og í þessari ensku útgáfu er að finna trúarstef sem kristnum mönnum ætti að finnast athyglisverð.

Augljósasta trúarskírskotunin er símtal Silvíu við God. Þar kynnir hún sig sem eftirlætismanneskjuna hans um leið og hún tilkynnir honum að hún sé í þann mund að frelsa gjörvalla heimsbyggðina:

Hello is it god?
Whats up dog?
Its your favourite person in the world Silvia Night
Im saving the world
See you...bye

Og í texta lagsins margítrekar fraukan þetta hér:

Youve been waiting forever
For me to save you

Hinir kristnu hafa einmitt beðið marga mannsaldra eftir að lausnarinn komi til að dæma lifendur og dauða.

Og er þá ekki augljóst að Silvía Nótt er Kristur endurborinn? Skilaboð hennar fyrr og nú sýnast að minnsta kosti í fullkomnum samhljómi:

Eins og illgresinu er safnað og brennt í eldi, þannig verður við endi veraldar. Mannssonurinn mun senda engla sína, og þeir munu safna úr ríki hans öllum, sem hneykslunum valda og ranglæti fremja, og kasta þeim í eldsofninn. Þar verður grátur og gnístran tanna. [Mattheusarguðspjall]

Mér finnst að það ætti að safna öllum ógeðunum sem hafa verið á forsíðunni hjá ykkur [DV], safna þeim öllum saman, skilurðu, þú veist, oní einhverja holu, svo allt góða fólki geti grýtt... hent steinum í það.“ [Síðasti þáttur Silvíu Nætur]

Kristnir menn ættu núna annað hvort að fagna innilega endurkomunni miklu eða kæra Ágústu Evu og félaga fyrir guðlast. Ég bendi á að enn eru í lögum landsins ákvæði um að slíkt sé lögbrot og því borgaraleg skylda þeirra sem móðgast út af framgöngu Silvíu Nætur að að koma þeim lögum yfir hana. Og í augum sannkristins manns getur guðlastið varla orðið meira en að einhver dekadent drusla í anda Divine og Boy George slái sér upp sem frelsara allara manna (nema sumra reyndar). Og þeir sem hæst hafa haft út af teiknimyndunum í Jyllandsposten, hafa heimtað að trú manna sé sýnd virðing, ættu að fara fremstir í flokki núna og fá sett lögbann á þetta lag.

Við þessi trúlausu og hispurslausu njótum bara þessa sjónarspils og kætumst yfir væntanlegri hneykslun hinna trúðu. Trúarskoðanir manna eru líka eitthvað sem ekki tekur að tipla á tánum kringum.

Við erum líka svoddan púkar.

Frelsarinn

Andlegt vald

27. mars 2006# (Stjórnmál og trú)

Eru völd kirkjunnar andleg eða veraldleg? Þegar allt er á botninn hvolft snúast völd hennar um veraldlegar þarfir og hegðun okkar í efnisheimi. Því meint andleg og veraldleg völd snúast um sama efnisheim, aðeins tvær hliðar á sama peningi. Stjórnarskráin okkar löðrar til dæmis í evangelískum trúaráróðri. Eru það andleg ítök ríkiskirkjunnar að hún sé sérstakur forréttindahópur? Svarið er nei. Oft er nefnt að kostur vestrænna samfélaga sé aðskilnaður á milli andlegs og veraldlegs valds. Ég verð að segja að slík umræða er í ójafnvægi. Vissulega hafa ákveðin völd verið tekin af kirkjunni í nokkrum áföngum og í dag er hún harla valdalítil. Þessi völd sem standa eftir eru engu að síður veraldleg völd. Hér á landi hefur ekki einu sinni verið skilið á milli ríkis og kirkju þannig að allt tal um andleg völd er ruglingsleg markleysa.

En hver voru og eru þessi meintu andlegu völd kirkjunnar? Í stuttu máli gengur leikur ríkiskirkjunnar út á að halda utan um landsmenn frá vöggu til grafar. Þannig slær trúarstofnunninn skjaldborg utan um samfélagið sem sameinast um ákveðna stoð og hetjudýrkun. Allir þessir þættir höfða til frumþarfa mannsins sem hópdýrs sem kirkjan reynir að hjúpa ljóma hámenningar. Tími helgislepjunnar er liðinn og hlutina á að kalla réttu nafni. Það er til dæmis óþolandi þegar trúmenn stíga stokk og halda því fram með jákvæðum formerkjum að kristin trú snúist um andleg málefni, að Kristur hafi sagt mönnum að gjalda guði og keisaranum það sem þeim ber. Þannig hafi kristin trú verið jákvætt afl til lýðræðis á meðan til dæmis íslam rugli saman reitum andlegs og veraldlegs valds. Staðreyndin samt sú að kristin trú hélt Evrópu í heljargreipum á sama hátt og öfgaklerkar íslams gera nú. Veraldleg Sharialög íslams hétu til dæmis hér á landi Stóridómur.

Hlutur siðbótar Lúters er vissulega athyglisverður í þessu máli. Eftir siðbótastríðin hræðilegu gerðu höfðingjar kaþólskra og mótmælenda griðasamninga sem mörkuðu þáttaskil í valdi páfans í Róm. Segja má að þar hafi kaþólska kirkjan opinberlega sætt sig við minni völd í Evrópu. Gróflega má segja að með þessum valdaskiptum í Evrópu hafi höfðingjar álfunnar tekið til sín meiri völd. Kaþólska kirkjan hélt sínum eignum en sú evangelískra tapaði mörgum af sínum landareignum til konungsdæma mótmælenda. Þegar kirkjan og einræðisherrarnir deildu um völd var í raun deilt um sömu köku. Sneiðin sem kirkjan fékk á endanum var kölluð andleg á meðan valdsherrarnir fengu stærstu sneiðina sem þeir kölluðu veraldleg völd. Þrátt fyrir þessa meintu skiptingu ríkti mikið valdatafl á milli fylkinganna sem reyndu hvað þær gátu að hafa áhrif á hvor aðra.

Kirkjan sinnti mjög mikilvægum þætti í valdakerfi einræðisherranna. Hún var áróðursráðuneyti sem hélt samfélögunum saman. Fékk lýðinn til sætta sig vald einræðisherranna gegn betra lífi í himnavist. Þegar blása þurfti í herlúðra gat óvinsæll konungur gert það í nafni guðs í stað þess að notast við sitt eigið. Segja má að biskupar og kóngar hafi þannig sleikt tær hvers annars í ákveðnu ógnarjafnvægi sem tryggði völd og auðlegð beggja aðila. Sterkasti hlekkurinn í þessari valdakeðju var engu síður sá veikasti. Það var nákvæmlega það sem gerðist í Evrópu með klofningi kirkjunnar. Hún stóð veikari á eftir og stóðst ekki áhlaup upplýsingarinnar. Eftir sátu einræðisherrar með stórskaðaða heimsmynd sem þeir gátu ekki varið. Völd þeirra hrundu í sama takti og kirkjunni hnignaði.

Andleg völd kirkjunnar snúast þannig um veraldleg gæði og áhrif. Völdin voru í Skáholti og í Kaupmannahöfn en ekki hjá almúganum hér á landi. Auðvitað vildi kirkjan og konungur reyna að greina valdsvið sitt með orðskrúð. Það eru bara til völd í einum efnisheimi og þeim völdum er hægt að skipta á réttlátan hátt. Hver og einn á að hafa áhrif og vald yfir sínu lífi. Tímar orðskrípa eins og trúmenn nota á hátíðarstundum um andleg völd eru liðnir. Það er algjörlega fáránlegt að einstaklingur sé teymdur í skírn (sjálfvirk trúskráning), fermingu (félagsþrýstingur) og jarðaför í nafni ríkiskirkjunnar gegn sínum vilja. Sá tími ætti að vera liðinn að ein stofnun hafi ægivald í félagslegri hegðun einstaklinga.

Birgir Baldursson

Er stjörnuspekin sönn?

28. mars 2006# (Nýöld)

Þegar ég var krakki og las um stjörnumerkin í kvennatímariti komst ég að því að vogin ég væri alltaf að vega og meta hlutina, væri veik fyrir sælgæti og hefði ríkar listamannshneigðir. Ég gat og get enn tekið undir allt þetta.

Og nákvæmnispúkinn hún móðir mín var auðvitað meyja og vissi vel af þeirri lyndiseinkunn sem fólk í því stjörnumerki á að hafa. Bróðir minn er ljón, stoltur og sperrtur, litla systir krabbi og með öll einkenni þess merkis.

Tilviljun eða lifandi sönnun þess að astrólógían sé nákvæm vísindi?

Nú er það svo að lengst af þegar vogarmerkið mitt er við lýði í „fræðunum“ er sólin í raun í meyju. Þetta er afleiðing af því að síðan stjörnuspekin kom fyrst fram hefur stjörnumerkin „rekið“ á himninum og það munu þau halda áfram að gera. Ég er því meyja, nákvæma móðir mín ljón og bróðir minn krabbi.

Ég er ekki meyjarlegur og mamma hefur engin sérstök ljónseinkenni. Hvað veldur þá því að við erum öll svona lík því stjörnumerki sem var á bak við sólina allt að mánuði eftir að við fæddumst?

Ég er með tilgátu: Við höfum öll sem manneskjur ríka þörf til að þekkja sjálf okkur og samferðamenn okkar og í því skyni skiptum við fólki gjarna niður í týpur. Og sökum þess hversu kellíngablöð eru dugleg við að fæða okkur á persónueinkennum út frá gömlum bábiljum gerum við okkur hreinlega far um að gangast upp í þeim týpum sem troðið er upp á okkur. Við bókstaflega leitum eftir þessum þáttum í fari okkar og ýkjum þá upp.

Stjörnuspekin segir okkur þar af leiðandi ekkert um það hvers konar fólk við erum (æ, erum við ekki bara öll voða svipuð í raun?), heldur er okkur þarna tilkynnt hvernig við eigum að vera. Og það magnaða er að við látum þetta blaður móta hegðun okkar og viðmið.

Kannski var það aðkeypt sjálfsmynd úr Vikunni sem olli því að ég varð tónlistarmaður og súkkulaðiæta. Sem betur fer reyndist ég hafa hæfileika á báðum þessum sviðum. En hvað þá með alla þá sem ævina á enda reyna að gangast upp í persónusköpun sem hentar þeim engan veginn? Mikið er ég feginn að hafa ekki fæðst í janúar og þurft að gera mér upp persónueinkenni Steingeitarinnar. Ég væri sennilega vansæll maður í dag.

Birgir Baldursson

Who ya gonna call?

29. mars 2006# (Kjaftæðisvaktin)

Er á Íslandi ævarandi gúrkutíð?

Um helgina birtist í héraðsfréttablaðinu Suðurlandi viðtal við konu nokkra sem telur hýbýli sín hafa innihaldið óvætt af öðrum heimi. Og í gærkvöldi var þetta komið í fréttatímana á Sjónvarpinu og NFS, sem og í Ísland í dag. Í allri þessari umræðu örlaði hvergi á því að reynt væri að finna náttúrlegar skýringar því sem kona þessi lýsti, heldur var eins og öll þessi fréttamennska gengi út á að ala á hindurvitnunum.

Skoðum þetta mál aðeins ofan í kjölinn:

Það magnaðasta í lýsingum konunar er þegar draugurinn stendur yfir henni. Hún vaknar upp og getur sig hvergi hrært. Hún sér veru þessa standa yfir sér, bregður á það ráð að fara með faðirvorið og þá fær hún mátt í útlimina og veran hverfur sýnum.

Er þetta ekki rakin sönnun fyrir yfirnáttúru og dragum? Manneskjan bókstaflega sér óværuna og lamast um leið. Óekkí! Sjáum hvað Vísindavefurinn hefur um slíka atburði að segja:

Svefnrofalömun
Þriðja einkennið sem algengt er að fylgi drómasýki er svefnlömun eða svefnrofalömun (e. sleep paralysis). Nokkuð algengt er einnig að venjulegt fólk upplifi slíka lömun, án þess að neinn sjúkdómur sé þar að baki. Yfirleitt fylgir þetta óreglulegum svefnvenjum eða mikilli þreytu.

Svefnrofalömun felst í því að geta sig hvergi hreyft rétt áður en maður festir svefn eða skömmu eftir að maður vaknar. Meðan á þessu stendur er fólk með meðvitund, og því getur fundist ástandið mjög óþægilegt, sérstaklega þegar öndunarerfiðleikar fylgja eins og stundum gerist. Yfirleitt getur fólk þó hreyft augun, líklega vegna þess að draumsvefn einkennist af hröðum augnhreyfingum. Svefnrofalömun stendur venjulega ekki lengi, heldur varar [svo] oft aðeins í nokkrar mínútur. Yfirleitt er líka hægt að losa fólk við lömunina með því að snerta það eða tala til þess.

Svefnhöfgaofskynjanir
Stundum fylgja svefnrofalömun svokallaðar svefnhöfgaofskynjanir (e. hypnagogic hallucinations). Fólk getur til að mynda fundist það heyra brothljóð eða tónlist. Einnig getur fólk talið sig finna fyrir návist mannveru eða jafnvel séð hana. Höfundi þykir líklegt að svefnhöfgaofsjónir geti skýrt mörg tilvik þar sem fólk telur sig sjá drauga, álfa eða aðrar verur. Að auki er nokkuð algengt að fólk finni fyrir köfnunartilfinningu eða miklum þyngslum fyrir brjósti, eins og einhver setjist ofan á það. Skýringin á þessu öllu virðist vera að fólk dreymi í vöku. Draumarnir geta verið mjög raunverulegir og því er þetta oft afar óþægileg lífsreynsla.

Ókei, svo návígisreynsla konunnar átti sér náttúrlega skýringu. En hvað um allt hitt? Dýrin hennar dóu eitt af öðru. Geta dýr ekki dáið án þess að draugar bani þeim? Segir ekki einföld beiting rakhnífs Occams okkur að aðrar orsakir en yfirnáttúrlegar eigi þarna sök? Af hverju er hún að blanda þessu saman við aðra reynslu nema aðeins til að gera draugasöug sína magnaðri? Konugreyið er greinilega taugatrekkt og farin að eigna draugnum allt og hvað eina.

Spegill brotnaði. Kannski var hann gamall og brostinn. Þurfti bara eina vindhviðu á húsið til að gera út um hann. Og fyrst við erum farin að tala um vindhviður, hvernig dettur manneskju sem sest að í eldgömlu timburhúsi í rokrassi að tengja allt brakið og dynkina við drauga og framliðna? Veit hún ekki að svona læti eru eðlilegir eiginleikar þannig húsa?

Á hvaða ráð brá mærin? Fékk tvo presta til að biðja fyrir sér og eitthvað svona kukl. Hefði ekki verið betra að lesa sér aðeins til um þessi mál, fá kannski húsasmið til að festa lausar fjalir og þar fram eftir götunum? Af hverju er fólk svona gjarnt að leita beint í hindurvitnin, af hverju gerir það sjálfkrafa ráð fyrir að ólíklegustu skýringarnar á svona atburðum séu hinar réttu?

Og ekki voru prestarnir að koma fyrir hana vitinu. Þeir hafa greinilega gengist upp í því að vera riddarar hins ofurnáttúrlega og fundist æðislega kúl hjá sér að stökkva forynjunni á flótta. Rétt eins og fréttastöðvarnar lyfta þeir ekki fingri til að finna eðlilegar skýringar, enda kannski ekkert skrýtið, því öll heimsmynd þeirra hvílir á upploginni yfirnáttúru. Góstböstershlutverkið er bara hjáverk sem þeir taka meðan þeir eru ekki að þykjast hafa manna mest vit á siðferðinu og galdra heilsu og heppni í ráðamenn með kröftuga anda að vopni.

Við hér á Vantrú bjóðumst hér með til þess að eyða yfirnáttúrlegri óværu úr húsum. Við tökum að okkur að eyða nótt eða nóttum í draugahúsum og koma í veg fyrir frekara ónæði af völdum anda og ófreskja. Varla þarf að taka það fram að í för með okkur verður væntanlega húsasmiður. Við munum í samvinnu við hann ráða niðurlögum hljóða sem trekkja upp ímyndunaraflið í myrkfælnum og útskýra fyrir íbúum fyrirbæri á borð við svefnlömum.

Aðferðir okkar skila árangri. Sendið okkur póst á netfangið ritstjorn.vantruar@gmail.com.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Að ráðast á minni máttar

30. mars 2006# (Siðferði og trú)

Mér var kennt að það væri rangt að ráðast á minni máttar. Kirkjunnar menn myndu eflaust vilja kalla þetta kristið siðferði, en í almennu tali virðist kristið siðferði bara vera það siðferði sem er ríkjandi á hverjum tíma. Það sem annað fólk kallar almennt siðferði. En ég efast um að það gæti kallast kristið siðferði að ráðast ekki á minni máttar, að minnsta kosti ef maður telur Þjóðkirkjuna vera fulltrúa kristninnar.

Kirkjan stundar það nefnilega grimmt að ráðast á minni máttar. Hún beitir einnig óheiðarlegum aðferðum til þess að komast að þeim sem minna mega sín og notfærir sér síðan veikt ástand þeirra til þess að koma trúarhugmyndunum sínum inn í hausinn á fólki.

Þjóðkirkjan vill að prestar heimsæki leikskóla til þess að „fræða“ leikskólabörn. Sama kirkja vill koma djáknum í skóla til þess að sinna „sálgæslu“ og sama kirkja hefur presta á sjúkrahúsum til þess að „hugga“ fólk.

Ég er ekki að halda því fram að starfsfólk kirkjunni sé ekki að fræða, hugga og veita stuðning. Það gerir það, en einnig er það að boða trú. Trúir því virkilega einhver að sanntrúaður mormóni, útskrifaður úr mormónaskóla, myndi ekki einnig boða trúnna sína í þessum aðstæðum? Hvers vegna ætti maður þá að halda að sannkristið þjóðkirkjufólk, útskrifað úr þjóðkirkjuskólanum, geri ekki nákvæmlega það sama?

Engum myndi detta í hug að fá mormóna til þess að sjá um að „fræða“ leikskólabörn eða veita grunnskólabörnum „sálgæslu“ á þeim forsendum að hann sé atvinnumormóni. Það eiga fagmenn að sjá um þetta, leikskólakennarar, félagsráðgjafar og sálfræðingar, en ekki sérfræðingar í yfirnáttúru, hvorki mormónar né þjóðkirkjukristnir.

Ritstjórn

Það er ljótt að plata

2. apríl 2006# (Hugvekja)

Í gær var fyrsti apríl. Sú hefð hefur myndast að á þeim degi megi plata náungann og reyna að láta hann hlaupa 1. apríl. Við á Vantrú tókum þátt í leiknum að þessu sinni og lugum því að lesendum að síðunni væri lokað vegna hótana frá lögfræðingum Þjóðkirkjunnar.

Einhverjir féllu fyrir gabbinu, aðrir föttuðu strax að um plat væri að ræða. Við ritskoðuðum athugasemdir, svo ekki væri flett ofan af gabbinu, en að sjálfsögðu eru allar athugasemdir komnar í loftið núna. Sumum þykir það kannski frekar ósanngjarnt að bloggfærslan sem vísað er á var dagsett 31/3, en staðreyndin er sú að hún fór ekki í loftið fyrr en eftir miðnætti 1. apríl. Dagsetningin var semsagt hluti af gabbinu.

Flestir er sammála um að yfirleitt sé rangt að ljúga, þó til séu undantekningar, atvik þar sem siðlaust væri að segja sannleikann. Samt látum við ljúga að okkur afar reglulega. Fjölmiðlar dæla yfir okkur „fréttum“ af kjaftæði án þess að minnsta tilraun sé gerð til að komast að sannleika málsins. Draugafréttir síðustu viku eru gott dæmi, þar var engin tilraun gerð til að komast að sannleikanum í málinu heldur var boðið upp á klassískar draugasögur í helstu fréttamiðlum þjóðarinnar. Það er eins og allir dagar séu 1. apríl hjá sumum fjölmiðlum, nema hvað, hina dagana játa þeir ekki neitt.

Þó það hafi óneitanlega verið óþægilegt að ljúga að dyggum lesendum er tilgangur aprílgabbsins að stuðla að gagnrýnni hugsun. Tilefnið er göfugt og við höfum lengi vel staðið í því að vara fólk við að taka hlutum sem sjálfsögðum og gefnum. Þetta er alls ekki meint í illu því svona dagar virka sem nauðsynlegar bólusetningar gegn trúgirni. Margir þeirra er létu blekkjast lýstu yfir stuðningi og við erum afar þakklátir fyrir það. Ef við lendum í þessari aðstöðu vitum við að við höfum breiðan hóp stuðningsmanna. Vonandi tekur enginn þessu illa, hér eftir sem áður munum við á Vantrú leggja okkur fram um að segja ekkert gegn betri vitund og rembast við að fara rétt með. Menn geta svo huggað sig við að Vantrúarsinnar eru alls ekki ónæmir fyrir svona plati og hlupu einhverjir þeirra 1. apríl í dag.

Þó um grín hafi verið að ræða í þessu tilviki er það ekki alveg tilhæfulaust. Hér á landi eru við gildi lög um gvuðlast og nýleg dæmi sýna að þeir sem reka vefsíður geta átt von á hótunum frá lögfræðingum af litlu tilefni. Við hér á Vantrú munum þó ekki gefa svona auðveldlega eftir ef til þess kemur að okkur berst slík hótun eða kæra. Það má reyndar velta því fyrir sér af hverju Þjóðkirkjan hefur ekki þegar gert eitthvað álíka. Staðreyndin er sú að þar á bæ reyna menn skipulega að hundsa okkur þrátt fyrir að vera sífellt að kvarta undan skorti á umræðu um trúmál.

Svo er bara að vona að ekki fari fyrir okkur eins og ódæla drengnum sem kallaði úlfur úlfur.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Lesið í ljósi Krists

4. apríl 2006# (Kristindómurinn)

Þegar trúmönnum er bent á eitthvað af þeim mörgu hræðilegu illvirkjum sem guðinn þeirra, hinn grimmi Jahveh, framdi í Gamla testamentinu, þá er svarið oftar en ekki það að þessi fjöldamorð og þjóðernishreinsanir verði að lesa í „ljósi Krists“.

Nú skil ég ekki alveg hvernig eitthvað sem guð gerir á þriðjudegi á að réttlæta fjöldamorð sem hann framkvæmdi á mánudegi, en kristnir menn halda því virkilega fram að allt ógeðið í Gamla testamentinu batni svakalega við það að skoða það með því að hafa boðskap, dauða og upprisu Jesú í huga við lestur Gamla testamentisins, svona svipað og að lesa um Helförina með það í huga að Hitler lagði grunninn að þýska hraðbrautakefinu. Reyndar á þetta ljós Krists að gera öll þessi illvirki það bærileg að kristið fólk tilbiður þennan guð og segir að hann sé algóður.

En hvað um það, prófum að lesa alræmdan kafla úr Gamla testamentinu með hliðsjón af því sem við fáum að vita um guð í Nýja testamentinu. Hérna segir frá því er guð kristinna manna myrðir alla frumburði Egyptalands:

Önnur Mósebók 12:29-30 Um miðnæturskeið laust Drottinn alla frumburði í Egyptalandi, frá frumgetnum syni Faraós, sem sat í hásæti sínu, allt til frumgetnings bandingjans, sem í myrkvastofu sat, og alla frumburði fénaðarins. Þá reis Faraó upp um nóttina, hann og allir þjónar hans, og allir Egyptar. Gjörðist þá mikið harmakvein í Egyptalandi, því að ekki var það hús, að eigi væri lík inni.

Þarna sést vel hve miskunnarlaus guð kristinna manna er, þrátt fyrir að Faraó einn hafi ákveðið að neita Ísraelsmönnum um brottfararleyfi, þá refsar guð öllum íbúum Egyptalands. Ekki nóg með það, heldur refsar hann líka skynlausum skepnum. Þar með er samt ekki öll sagan sögð, því áður en guð kristinna manna drap frumburðina þá kom hann sjálfur í veg fyrir að Faraó gæfi Ísralesmönnum leyfi til þess að fara með því að „herða hjarta Faraós“..

Önnur Mósebók 11:10 En Drottinn herti hjarta Faraós, og ekki leyfði hann Ísraelsmönnum að fara burt úr landi sínu.

Ég efast um að nokkur trúmaður trúi því virkilega að þetta hafi ekki verið illverki vegna þess að Jesús á að hafa læknað fólk eða lifnað við. Gerði guð virkilega ekkert rangt þegar hann framdi þessi fjömdamorð vegna þess að Jesús sagði að þú ættir að elska náungann eins og sjálfan þig?

En samt notar kristið fólk þessa ónothæfu afsökun? Hvers vegna ætli það sé?

Ef til vill gæti ástæðan verið sú að ef það þyrfti að koma með almennilega afsökun, þá hefði það enga afsökun fyrir guð. Hugsanlega væri hægt að segja að þetta hefði alls ekki verið guð, en því fylgir auðvitað sá ókostur að nánast Gamla testamentið, og hugsanlega eitthvað af því nýja, þarf að fara beint í ruslafötuna þar sem sköpunarsagan hvílir. Með því myndu auðvitað nánast allir hinir meintu spádómar um Jesús enda á ruslahaugunum og hugsanlega eitthvað af sögunum um Jesú líka. Þetta er óásættanlegt fyrir trúmenn og því er miklu þægilegra að segja þennan innantóma frasa „Þú verður að lesa þetta í ljósi Krists“ í staðinn fyrir að horfast í augu við það að guðinn þeirra er illmenni.

Vésteinn Valgarðsson

Var Jesús bara góður maður?

6. apríl 2006# (Kristindómurinn)

Í sunnudagspredikun sinni greindi Örn Bárður Jónsson frá samtali sem hann átti við mann í Vesturbæjarlaug á dögunum. Sá sagði Erni að hann tryði á guð, en teldi Jesú bara hafa verið góðan mann. Örn segist „ekki grunlaus um að þessi sama trú kunni að búa með mörgum Íslendingum„ og ég er ekki grunlaus um að þar hafi hann á réttu að standa. Í svörum við nýlegri könnun á trúarlífi Íslendinga kemur reyndar ekki fram afstaða fólks til möguleikans á guðdómi Jesú (mér dettur í hug að þau svör hafi ekki verið birt vegna þess að þau hafi verið óþægileg fyrir kirkjuna, en það er svosem kannski bara hugdetta...) en miðað við hvað maður hefur heyrt í daglegu spjalli við fólk, þá er þetta líklega rétt.

Margt (flest?) fólk telur Jesú ýmist hafa verið „góðan [mennskan] mann“ eða „mikinn [mennskan] heimspeking“ -- ekki guð. Örn kveðst verða að virða slíka afstöðu þótt hann hafi aðra trú sjálfur -- og ég býst við að ég geti tekið í sama streng. Ég hallast helst að því að maðurinn Jesús hafi ekki verið til heldur -- en að hann hafi verið til er samt ekki fjarstæðukenndara en svo í sjálfu sér, að mér finnst ég varla geta amast við því. En bíðum við: Hvað skyldi kirkjunni finnast sem slíkri? Þegar stofnun á borð við Þjóðkirkjuna er annars vegar kann fólki að þykja ósanngjarnt að setja hana alla undir einn hatt, en ég held að það sé nú óhjákvæmilegt samt, a.m.k. að því leyti að hún er trúfélag -- félag um tiltekna trú. Ég held að það sé lágmark að miða við hina postullegu trúarjátningu ef segja skal hverju Þjóðkirkjan sem slík trúir. Þar segir, orðrétt: „Ég trúi á Jesú Krist, hans einkason, Drottinn vorn“ -- guðdómur Jesú er m.ö.o. grundvallarkennisetning Þjóðkirkjunnar. Ég leyfi mér að efast um að því verði andmælt.

Nú höfum við tvær forsendur: Annars vegar er óhætt að segja að frekar lítill hluti Íslendinga trúi því að Jesús hafi verið guð -- 44,5% skv. skoðanakönnuninni „Trúarlíf Íslendinga“ frá 1987,[1] og hefur annars vegar varla farið fjölgandi síðan, og hins vegar má sennilega draga frá þeim fjölda flesta þá sem tilheyra óháðum, kristnum söfnuðum. Hins vegar eru langflestir Íslendingar (tæp 85%) hluti af Þjóðkirkjunni, sem beinlínis hefur það á stefnuskránni að hann sé það. Gott og vel -- Þjóðkirkjan gengur kannski ekki hart eftir því að meðlimir hennar séu rétttrúaðir lúthersmenn -- en engu að síður er hér hróplegt misræmi á ferðinni! Hvers vegna er allt þetta fólk í félagi þar sem ein grundvallarkennisetningin stangast á við þess eigin skoðanir?

Við þeirri spurningu eru ýmis svör, sem flest leiða að sama brunni. „Þetta eru svo fallegar athafnir.“ „Ég fer í kirkju á jólunum.“ „Þetta er mikilvæg umgjörð um samfélagið.“ „Ég hef nú bara mína barnatrú.“ Með öðrum orðum: Fólk er bara vant þessu. Kirkjan gerir engar kröfur til fólks um að trúa eða taka afstöðu með trúnni -- sem samkvæmt skilgreiningu er afstaða gegn rökhyggju. Ef hún gerði það mætti nefnilega búast við því að raðir hennar mundu grisjast töluvert -- með tilheyrandi tekjumissi.

Það mætti kalla Íslendinga menningarlega kristna. Hér á landi eru næsta fáir sem eru kristnir í eiginlegri merkingu orðsins -- en fólk telur sig kristið vegna þess að það er hluti af sjálfsmynd þess. Að vera Íslendingur felur í sér að vera kristinn (nema maður sé sérvitringur, þá má maður vera í Ásatrúarfélaginu). Þessi kristna sjálfsmynd hefur m.ö.o. minna að gera með trú heldur en hefðir og hugmyndirnar sem fólk hefur um það hvernig Íslendingur „eigi“ að vera. (Svo getum við spurt okkur hvaða hópa þetta útilokar, og þá er ég ekki bara að tala um trúleysingja.)

Barnatrú, hvað er það? Hvað er það annað en værðarvoð sem er notuð til að hugga börn, vitsmunalegt snuð sem er stungið í spurula munna? Kirkjuferðir á þeirri heiðnu hátíð, jólunum, eru undir sömu sök seldar: Hefð, ekki trú. Fallegt, ekki trú. Hitt játa ég, að umgjörð mannfélagsins hefur kirkjan sölsað undir sig -- t.a.m. skírn (ígildi þess að bjóða nýja manneskju velkomna í heiminn), fermingu (ígildi manndómsvígslu), giftingu og greftrun látinna. Ekkert af þessu þarf að koma trú við á nokkurn hátt, en vegur því þyngra til að gera kirkjuna ómissandi sem samfélagsfesti. (Þar af leiðir að það kirkjan má vel missa sín í þessum efnum, svo fremi að eitthvað annað komi í staðinn.)

Hugleiðið nú þetta: „Þið eruð ekki kristin, þið eruð húmanistar“. Sá sem ekki trúir því að Jesús hafi verið guð (fyrir utan ýmislegt annað) er ekki kristinn -- hvað þá lútherskur. Í ljósi þessa hefur Vantrú stundað það þakkláta starf að leiðrétta trúfélagaskráningu fólks sem hefur ekki komið því í verk að skrá sig úr Þjóðkirkjunni -- en okkur Erni Bárði virðist bera saman um að í þeim flokki sé óhætt að ætla að flestir (í það minnsta mjög margir) Íslendingar séu. Viðtökurnar hafa líka verið góðar: 146 leiðréttir þegar þetta er skrifað.

Ég skora á lesendur sem eru skráðir í Þjóðkirkjuna að hugsa nú málið. Er það í einhverjum skilningi eðlilegt að vera skráður í félag um hugmynd sem maður er ekki sammála? Breytið svo í samræmi við niðurstöðuna. Ef maður er skráður utan trúfélaga renna sóknargjöld manns í Háskólasjóð (og Háskóli Íslands er fjárþurfi, eins og kunnugt er). Hagstofa Íslands er í Borgartúni 21a og þar er opið á skrifstofutíma. Eyðublöðin er hægt að prenta út af netinu og það er nóg að senda þau í pósti (athugið að póstnúmerið er 150 Reykjavík).

[1] Björn Björnsson og Pétur Pétursson: Trúarlíf Íslendinga. Félagsfræðileg könnun. Ritröð Guðfræðistofnunar nr. 3, Reykjavík 1990, bls. 18.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Ha Siggi?

7. apríl 2006# (Sögulegi Jesús)

Þjóðkirkjupresturinn Sigurður Ægisson er með vikulegan pistil á sunnudögum í Morgunblaðinu. Síðasta sunnudag hét pistillin Ha? og fjallaði um efasemdir varðandi tilvist Jesú. Þá er átt við tilvist Jesú á jörðinni fyrir tvöþúsund árum, en ekki meinta tilvist hans á himnum í nútímanum. Þó svo að það sé ánægjuefni að prestar þjóðkirkjunnar velti sagnfræðilegum grunni ýmissa atriða guðspjallanna um Jesú og jafnvel sjálfri tilvist hans, þá vona ég samt að málflutningur kirkjunnar eigi ekki eftir að vera í líkingu við pistil Sigurðar.

Í byrjun pistilsins segist Sigurður hafa verið búinn að flytja erindi um hið fræga, falsaða Tórínó-líkklæði þegar hann fær fyrirspurn frá einhverjum áhreyrendanum um hvort Jesús hafi kannski bara ekki verið til. Sigurður segir að það hefði ekki komið honum á óvart að fá þessa spurningu frá fermingarbarni við upphaf fermingarfræðslu, en að heyra þessa spurningu koma „af vörum einstaklings á miðjum aldri, í byrjun 21. aldar, og það á Íslandi“ hafi verið „hreint út sagt ógnvænlegt“. Eftir að hafa líkt efasemdum um tilvist Jesú við trú á flata jörð segir Sigurður að hann hafi leitað á netinu og komist að því að margt fólk efist enn um tilvist Jesú og að:

Langoftast eru vantrúaröflin þar á bak við, hafandi það eitt að takmarki að meiða og skemma.

Nú veit ég ekki hvaða vantrúaröfl Sigurður er að tala um, en ef hann hefur leitað á íslenskum síðum, þá er mjög líklegt að hann sé meðal annars að tala um Vantrú.is. En eitt skil ég alls ekki, hvers vegna hann segir að „vantrúaröflin“ hafi það „eitt að takmarki að meiða og skemma“. Hvers vegna gerir Sigurður okkur trúlausum upp illt innræti þegar hann les efasemdir sumra okkar um tilvist Jesú?

Raunin er sú að þau „vantrúaröfl“ sem berjast gegn trú og trúarbrögðum telja að samfélagið væri betur statt án þeirra og þess vegna er takmarkið einmitt ekki það að „meiða og skemma“, heldur að bæta. Ég vona innilega að prestar Þjóðkirkjunnar hætti að draga upp þessa skrípamynd af trúleysingjum.

Loksins snýr Sigurður sér að sjálfu málefninu og byrjar á því að segja að það sé ekki sama um hvern sé verið að fjalla. Hann bendir á að vitneskju um Sókrates sé aðallega að finna í „skrifum annars frægs heimspekings, lærisveinsins Platons.“ En samt sé „enginn í vafa um, að þar sé réttilega greint frá.“ Sá galli er á gjöf Njarðar að það er efast um tilvist Sókratesar. Staðreyndin er sú að í Heimspeki fornaldar í Háskóla Íslands er ekki fullyrt að Sókrates hafi raunverulega verið til, þvert á móti er talað um að vafi sé um það. Þannig að það eru einhverjar efasemdir uppi um tilvist Sókratesar, þó svo að það sé almennt talið líklegra að hann hafi í raun og veru verið til.

Síðan spyr hann hvers vegna ekki sé einnig gert ráð fyrir tilvist Jesú þar sem „lærisveinar hans [koma] beint eða óbeint að samningu margra bóka Nýja testamentisins, þar sem um hann er fjallað.“ og segir hann að fræðimenn telji að aðalheimild Markúsarguðspjalls sé Símon Pétur, en hann segir réttilega að aðalheimildin um Jesú séu guðspjöllin, þar sem Páll virðist ekki minnast neitt á hinn jarðlega Jesú í bréfunum sínum.

Raunin er sú að trú sumra manna á því að lærisveinar Jesú komi óbeint eða beint að samningu bóka í Nýja testamentinu byggist á hefð kirkjunnar, en ekki neinum almennilegum rökum. Þar sem Sigurður nefnir einungis Markúsarguðspjall þá skulum við kíkja á hvaðan hugmyndin um að Símon Pétur hafi verið aðalheimild Markúsarguðspjalls.

Biskupinn Evsebíus (~275-339 e.o.t.) segist í kirkjusögu sinni [1] vitna í Papías (uppi á fyrri helmingi annarrar aldar), biskup í Hierapolis í litlu-Asíu, sem segist vitna í einhvern „Jóhannes öldung“ sem sagði að Markús, túlkur Péturs, hafi skrifað guðspjallið.

Þannig að tengingin á milli Símonar Péturs og Markúsarguðspjalls er sú að Markús hafi verið höfundur Markúsarguðspjalls. En hvað segja fræðimenn um það?

Þetta segir virti nýjatestamentisfræðingurinn E.P. Sanders í bók sinni Studying the Synoptic Gospels:

Tengingin á milli nafnsins Markús og annars guðspjallsins hvílir þar af leiðandi á Papíasi og þeirri skoðun að þegar hann vísar til guðspjalls skrifuðu af Markúsi þá eigi hann við Markúsarguðspjall eins og við eigum. Ef svo er, eins og virðist líklegt, þá má enn efast um það hvort upplýsingar eða ágiskun Papíasar hafi verið rétt. Það er ekki hægt að sanna það ótvírætt á aðra hvora vegu. Lykilatriðið sem ber að hafa í huga er að hefðin varðandi Markús kemur ekki fram fyrr en um það bil 140 sem. Þegar öll atriði málsins eru höfð í huga verður það að gera okkur vantrúuð á að Papías hafi haft gamla og áreiðanlega hefð. [2]

Raunin er sú að margt í Markúsarguðspjalli bendir til þess að aðalheimildin hafi ekki verið innfæddur Palestínubúi eins og Símon Pétur. Í Markúsarguðspjalli eru nefnilega villur í sambandi við landafræði og siði Palestínu sem innfæddur aðili hefði varla getað gert. Sem dæmi má nefna að í fimmta kafla segir frá því að andsetin svínahjörð við bæinn Gerasena hafi hlupið „fram hamrinum í vatnið [Galíleuvatn] og drukknað þar. Það eru um það bil fimmtíu kílómetrar á milli Galíleuvatns og Gerasena.

Ljóst er að eina dæmið sem Sigurður kemur með um bein eða óbein tengsl lærisveins Jesú við bók í Nýja testamentinu bendir alls ekki til þess að lærisveinn hafi komið þar nálægt.

Næst viðurkennir Sigurður að það sé nokkurt ósamræmi á milli guðspjallanna. Síðan spyr hann hvort ekki hefði verið eðlilegra, ef um „plott“ væri að ræða, „að postularnir og aðrir fylgismenn hefðu sammælst um þessa hluti algjörlega, til að koma í veg fyrir að slíkt gerðist?“ Jú, það hefði eflaust verið eðlilegra, en því miður fyrir þessi rök, þá er það strámaður í nánast öllum tilvikum að ætla að efasemdamaðurinn geri ráð fyrir að um „plott“ sé að ræða. Eða trúir nokkur maður því að það sé alltaf um „plott“ að ræða þegar þjóðsagnapersónur verða til? Var eitthvað gríðarlegt samsæri í gangi þegar Vilhjálmur Tell, Artúr konungur og Herkúles urðu að sögulegum persónum?

Sigurður reynir síðan að útskýra ósamræmið í guðspjöllunum:

Í alvöru talað, er við öðru að búast, að allt sé ekki nákvæmlega eins í frásögnunum, ef þær hafa lifað í munnlegri geymd um hríð, áður en þær voru fyrst skráðar á blað?

Nú virðist Sigurður ekki geta ákveðið hver afstaða hans er, fyrr í greininni sagði hann að „lærisveinar [Jesú koma] beint eða óbeint að samningu margra bóka Nýja testamentisins“ og að guðspjöllin „virðast öll ættuð úr innsta hring fylgismanna Krists.“ Ef höfundar guðspjallanna voru annað hvort lærisveinar eða lærisveinar þeirra þá er ekki hægt að tala um munnlega geymd að neinu marki.

Loks fjallar Sigurður um tilvitnanir í Jesús hjá „utankirkjumönnum“ annarar aldar. Fyrst vitnar hann í gyðinginn og sagnaritarann Flavíus Jósefus (u.þ.b. 37–95 e.Kr.) og kaflann sem er kallaður Testimonium Flavianum. En Sigurður minnist ekki á að þessi kafli ber augljós kristin merki og hugsanlegt er að Jósefus hafi bara alls ekki skrifað hann[3].

Næst vitnar hann í rómversku sagnaritarana Takítus og Svetoníus, en Encyclopedia Britannica, sem Sigurður vitnar í og segir að sé afskaplega virt, segir þetta um þá:

Hins vegar byggist þessi þekking á Jesú á vitneskju á frumkristni og veitir ekki sjálfstæða vísbendingu um Jesú.

Raunin er samt sú að í tilviki Svetoníusar er óvíst að hann sé að tala um Jesú, hann skrifar um árið 120 í bók sinni Líf Keisaranna:

Fyrst Gyðingarnir voru sífellt með ófrið vegna hvatningar Krestusar þá rak [Kládíus keisari] þá frá Róm. [Kládíus 5.25.4]

Það vill svo til að Krestus var ekki einungis vitlaus stafsetning á Kristus, heldur einnig grískt nafn. Þar sem þessi Krestus virðist vera í Róm að hvetja til ófriðar, þá má vel vera að þarna sé Svetóníus bara að tala um einhvern óróasegg sem hét Krestus.

Loks bendir Sigurður á Talmúðinn, rit sem er í fyrsta lagi frá lok 2. aldar, meira en 150 árum eftir meintan dauða Jesú og inniheldur líklega bara gagnáróður frá gyðingum gegn áróðri kristinna manna. Sigurður segir síðan að þarna sé „bara fátt eitt talið upp, rúmsins vegna.“, en þegar hann er farinn að vitna í heimildir meira en einni og hálfri öld eftir dauða Jesú, þá held ég að það sé nú ekki mikið merkilegt eftir.

[1] Historia Ecclesiastica 3.39
[2] E. P. Sanders og Margaret Davies. 1989. Studying the Synoptic Gospels. SCM Press, London
[3] Hægt er að lesa rök með og á móti því hérna

Hjalti Rúnar Ómarsson

Guðfræði Arnar Bárðar

11. apríl 2006# (Kristindómurinn)

Þarsíðasta sunnudag gerði þjóðkirkjupresturinn Örn Bárður ummæli Jóns Baldvins Hannibaldssonar að aðalefni predikunar sinnar María, nakinn sannleikur og guðfræði Jóns Baldvins. Örn Bárður segir að það sé mikið við þau ummæli að athuga og sparar ekki stóru orðin.

Í predikuninni segir Örn að orð Jóns „bera vott um að hafa ekki mótast í samræðu við guðfræðilega hugsun.“ og að „sumt [sé] æði mótsagnakennt“.Loks segir hann að það séu „rökleysur“ í ummælunum og talar um „mótsagnirnar í röksemdafærslu hans“.

Vanalega þegar fólk segir að eitthvað sé mótsögn eða rökleysa, þarf það að færa rök fyrir því, sérstaklega ef það ber fyrir sig fræðimennsku, en Örn segir að meintu „rökleysurnar“ og „mótsagnirnar“ í ummælum Jóns Baldvins stafi af því að hann hafi ekki kynnt sér guðfræði, og þegar Örn segir þetta þá tekur hann fram að hann segi þetta sem „menntaður maður“. Örn bendir hins vegar hvergi á mótsagnir né rökleysur í ummælum Jóns.

Förum yfir svar Jóns Baldvins við spurningunni „Af hverju trúir þú ekki á Guð?“

Hvaða Guð? Ertu að biðja mig um að trúa á 2000 ára gamlar þjóðsögur gyðinga og afneita þróunarkenningunni eða stjarneðlisfræði? Hvað er verið að biðja mig um að trúa á?

Til að byrja með er vert að taka eftir því að þarna fullyrðir Jón Baldvin ekki neitt, heldur spyr hvað sé verið að biðja hann um að trúa á. Varla eru mótsagnir eða rökleysur í spurningum.

Örn Bárður segir að það þurfi ekki að trúa öllum þjóðsögum gyðinga bókstaflega, en líklega heldur Örn að maður þurfi að trúa einhverjum þjóðsögum til þess að geta talist kristinn. Ég gæti verið að misskilja Jón Baldvin, kannski táknar talan tvöþúsund bara „eldgamlar, en það vill svo til að fyrir tvöþúsund árum á Jesús nokkur Jahvehsson að hafa gengið um á jörðinni. Örn Bárður trúir þeim þjóðsögum gyðinga sem fjalla um hann. Samkvæmt þeim þjóðsögum á þessi Jesús að hafa labbað á vatni og lifnað við eftir dauðann. Ég skil Jón Baldvin vel ef hann er að spyrja hvort það sé virkilega ætlast til þess af honum að trúa þessum hindurvitnum.

Örn Bárður heldur hins vegar að þarna sé verið að tala um sköpunarsögu biblíunnar, það gæti vel verið rétt, enda talar Jón Baldvin um að afneita þróunarkenningunni eða stjarneðlisfræðinni í sömu mund. Samkvæmt Erni þá þarf trúaður maður „ekki að afneita þróunarkenningunni og ekki heldur sköpunarsögu Biblíunnar.“ Og segir að þessar „kenningar“ (já, hann kallar sköpunarsöguna kenningu!) geti „svo sannarlega búið saman í sátt og samlyndi.“

Hvernig á trúmaðurinn að fara að því? Hann segir að það þurfi að beita einhverjum túlkunaraðferðum sem guðfræðin á að benda okkur á. Þessar aðferðir hafa líklega það sameiginlegt að túlka sköpunarsöguna á þann hátt að hún segi ekkert raunverulegt um heiminn. Mig grunar að Jón Baldvin væri sammála mér þegar ég segi að það flokkist sem höfnun á sköpunarsögunni.

Næst segir Örn að ljóðið í upphafi biblíunnar sé ein tilgátu um tilurð heimsins og að þróunarkenning Darwins sé önnur. Raunin er sú að frægasta bók Darwins ber heitið „Um uppruna tegundanna“ en ekki „Um upphaf heimsins“. Þróunarkenningin segir ekkert um tilurð heimsins.

Mótsögnin á milli sköpunarsagna biblíunnar og þróunarkenningarinnar er sú að samkvæmt þróunarkenningunni eru tegundir nútímans orðnar til úr eldri tegundum og að þetta ferli hafi tekið meira en 6000 ár. Samkvæmt biblíunni skapaði guð öll dýrin á tiltölulega stuttum tíma og það fyrir nokkur þúsund árum. Ef þú hafnar því að sköpunarsögurnar segi nokkuð um aldur eða uppruna tegunda og jarðarinnar og tekur það sem eftir er trúanlegt á einhvern óskiljanlegan „andlegan“ hátt, þá geturðu vel tekið bæði þróunarkenninguna og leifarnar af sköpunarsögunum trúanlega.

Reyndar er sköpunarsagan ekki eina sagan í biblíunni sem er í mótsögn við raunvísindin. Biblían segir að fyrir um það bil 4500 árum hafi guð látið flóð hylja jörðina með vatni. Það er augljóst að höfundar biblíunnar litu á Nóaflóðið sem raunverulegan atburður. Þessi þjóðsaga er í alveg jafn mikilli andstöðu við þróunarkenninguna og sköpunarsagan. Hvaða ætlar Örn að vísa á til þess að bjarga kristinni trú úr þeirri klípu? Sú túlkunarregla sem Örn einblínir á í greininni er hið alræmda „ljós Krists“:

Og Lúther hafði þá góðu mælistiku að allt sem stendur í Biblíunni eigi að lesa og skoða í ljósi þess sem Jesús sagði, lifði og kenndi.
...
Og þá minni ég aftur á lesreglu Lúthers sem gagnast vel.

Dugar þessi túlkunarregla til þess að losna við leiðinda-þjóðsöguna um Nóaflóðið? Segir Jesú eitthvað um það?

Lúkasarguðspjall 17:26-30

Eins og var á dögum Nóa, svo mun og verða á dögum Mannssonarins: Menn átu og drukku, kvæntust og giftust allt til þess dags, er Nói gekk í örkina, og flóðið kom og tortímdi öllum. Eins var og á dögum Lots: Menn átu og drukku, keyptu og seldu, gróðursettu og byggðu. En daginn, sem Lot fór úr Sódómu, rigndi eldi og brennisteini af himni og tortímdi öllum. Eins mun verða á þeim degi, er Mannssonurinn opinberast.

Ætli Örn Bárður sé skoðanabróðir Jesú þegar kemur að þjóðsögunni um Nóa? Ég efast um það, raunin er sú að biblían er full af þjóðsögum sem enginn skynsamur maður sem sloppið hefur við heilaþvott leggur trúnað á.

Næst hættir Örn sér að stjörnufræðinni og nýjustu niðurstöður rannsókna sem renna stoðir undir Miklahvell. Örn virðist hafa stundað sínar eigin rannsóknir á biblíunni og ég held að það sé vel þess virði að vitna í alla umfjöllunina hans um báðar þessar rannsóknir:

Nýverið birtu vísindamenn þá tilgátu að alheimurinn hafi líklega orðið til þegar efnismassi á stærð við væna appelsínu sprakk á tíma sem er einn trilljónasti hluti úr sekúndu. Og við vitum auðvitað öll hvað það er langur tími, eða þannig! Hugsið ykkur! Allur alheimurinn varð til á tíma sem er svo stuttur að hann mælist varla! En hugsið ykkur það undur að höfundur 1. Mósebókar skuli hafa getað gert sér þetta allt í hugarlund fyrir þrjú þúsund árum án þess að hafa nokkru sinni heyrt um Hubble-sjónaukann, um stjarnfræði, eðlisfræði, geimferðir eða nokkur hugtök nútíma vísinda! Þessi höfundur var skáld og hafði innsæi og sagði bara á sinn ljóðræna og skáldlega hátt, í barnslegri einlægni:

„Guð sagði: „Verði ljós! Og það varð ljós.““

Hugsið ykkur undrið að hann hafi vitað þetta á sinn hátt fyrir þrjú þúsund árum. Vísindamenn samtímans vita ekkert betur en hann! En á hinn bóginn hafa þeir annað málfar, önnur hugtök, aðrar aðferðir til að komast að sömu niðurstöðu, að sama sannleika og þessi óþekkti snillingur komst að með innsæi sínu og trú!

Það er vægast sagt ótrúleg óskhyggja að trúa því að þessi óþekkti „snillingur“ hafi verið að tala um Miklahvell þegar hann sagði „Og það varð ljós“, sérstaklega í ljósi þess sem þessi sami höfundur segir frá í sömu versum:

Fyrsta Mósebók 1:1-3

Í upphafi skapaði Guð himin og jörð. Jörðin var þá auð og tóm, og myrkur grúfði yfir djúpinu, og andi Guðs sveif yfir vötnunum. Guð sagði: „Verði ljós!“ Og það varð ljós.

Þannig að jörðin og „djúpið“ voru þegar til þegar guð á að hafa búið til ljósið. Ef til vill er „samhengi“ ekki ein þeirra túlkunaraðferða sem er kennd í guðfræðideildinni.

Þetta passar augljóslega ekki við kenninguna um Miklahvell og það skrifast líklega á blinda óskhyggju trúmannsins að halda að maður sem talar um Sólina og Tunglið sem „litla og stóra ljósið“ og ímyndar sér að stjörnur himingeimsins séu fastar á skel yfir flatru Jörðu sé virkilega að tala um Miklahvell með orðunum: „„Guð sagði: „Verði ljós! Og það varð ljós.““

Örn Bárður virðist vera sammála flestum þessum Jóns Baldvins um Jesú og bókstafstrúarmenn. Það eina sem Örn gerir athugasemd við í þessum kafla er þau orð Jóns að hann þurfi ekki „guðspekinga til að segja [sér] til , um hvað er rétt eða rangt, gott eða vont“, og segir að þarna eigi hann væntanlega við guðfræðing, en ekki speking. Mig grunar nú að guðspekingur sé háðsyrði yfir þá menn sem vita allt um hvað guði finnst.

Loks snýr Örn sér að ummælum Jóns um bölsvandann:

Það er fáranlegt að halda því fram að trú á hið góða sé útilokuð nema algóður Guð sé þarna uppi. Líttu á þessa veröld. Tugþúsundir barna deyja úr hungri á degi hverjum. Hundruð milljóna saklausra eru fórnarlömb ofbeldis, fátæktar og sjúkdóma. Það gerist í heimi þar sem við höfum þekkingu, kunnáttu, tækni og fjármuni til að leysa þetta. Ef Guð er almáttugur þá stýrir hann þessum heimi. Ef hann er almáttugur og algóður og þetta er hans niðurstaða þá er ég guðleysingi.

Örn segir að meintar mótsagnirnar í þessari röksemdafærslu „liggi að hluta til í því að hann hefur ekki ráðfært sig við guðfræðina sem alvöru fræðigrein“ og segir að hann þyrfti að lesa „svonefnda guðvörn ... sem er fræðigrein er fæst við það að færa rök fyrir því hvers vegna Guð grípur ekki inn í atburðarás heimsins.“

Þrátt fyrir að vera vel að sér í þessari „fræðigrein“, þá halda svokölluðu rök hans gegn bölsvandanum engu vatni. Hann setur þau fram sem sögu:

Maður nokkur, sem var yfir sig kominn af örvæntingu vegna þjáningar og eymdar heimsins sem hvarvetna blasti við augum hans, féll á kné og barði hnefum sínum í svörðinn. Hann horfði upp til himins og öskraði:

„Sjáðu þetta klúður. Líttu á sársaukann og þjáninguna, manndrápin og hatrið. Guð, ó, Guð, hvers vegna gerir þú ekkert?

Og Guð talaði til hans og sagði:

„Ég sendi þig.“

Rökin hans eru sem sagt þau að guð leyfi allt bölið í heiminum vegna þess að hann ætlast til þess að við stöðvum það. En hvers vegna í ósköpunum gerir guð það í staðinn fyrir að koma einfaldlega sjálfur í veg fyrir þjáningarnar?

Ef eitthvert okkar gæti læknað alla sjúkdóma heimsins og bundið enda á hungur, en gerði það ekki, heldur sendi aðstoðarmann sinn, sem augljóslega gæti það ekki, myndum við virkilega ekki telja þá manneskju hafa breytt ranglega? Auðvitað myndum við gera það og þess vegna er enga afsökun fyrir guð að finna í þessari sögu Arnar.

En Örn Bárður lumar á fleiru:

„Og bæta má við: Guð gerðist sjálfur maður í Jesú frá Nasaret. Hann boðaði okkur lausn á öllum málum heimsins. Sú lausn er fólgin í kærleika, miskunn, fyrirgefningu, skilningi á aðstæðum annarra.“

Frábært. Þúsundir barna deyja daglega úr hungri, hundruðir þúsunda deyja í hræðilegri flóðbylgju og það eina sem guð getur gert er að labba um fyrir tvö þúsund árum og segja fólki að vera gott. Afskaplega eru það léleg afköst hjá alvitrum og almáttugum guði.

Eins og sést í þessari yfirferð minni þá benti Örn ekki á neitt athugavert í ummælum Jóns, þrátt fyrir yfirlýsingar sínar og vísanir til fræðimennsku. Það eru samt gleðifréttir ef prestar þjóðkirkjunnar fara að svara vantrúarröddum í þjóðfélaginu, þeim virðist ekki veita af smá æfingu. Vonandi munu þeir að minnsta kosti rökstyðja málið sitt betur næst og vanda málflutninginn sinn.

Frelsarinn

Í upphafi var orðið, orðið var hjá guði, og orðið varð dautt

9. apríl 2006# (Hugvekja)

Allt frá upphafi hafa útvaldir valdhafar guðs á jörðu haft það sem sitt fyrsta verk að úthýsa gagnrýni. Sakleysisleg trúarbrögð geta breyst af ógnarhraða frá sakleysi til hrottalegrar valdníðslu. Þannig hafa milljónir jarðabúar verið rifnir á hol fyrir það eitt að tjá skoðun sína á hörundsárum trúmönnum. Gjörvöll kristinn kirkja varð mjög fljótt undirlögð af skoðunarhatri. Þrátt fyrir miklar breytingar frá tímum upplýsingar ætti engum að koma á óvart að ennþá kraumi viðkvæmni gegn þeim sem gagnrýna hana í dag. Dæmi um ofbeldi í dag er 125 gr. hegningarlaga sem þverbrýtur mannréttindasáttmála Evrópu. Þessum lögum hafa vanstilltir þjóðkirkjumenn reynt að veifa framan í gagnrýnendur sína. Tveir hafa verið dæmdir og margir mátt þola rannsóknir vegna þeirra.

Í upphafi vorum við vantrúarseggir aðhláturefni kirkjunnar manna. Þeir brostu bara í annað, sumir svöruðu á meðan aðrir biðu dauða vefsins. Á svipuðum tíma og hugtakið Grænsápuguðfræði varð til sem lýsing á nútímakenningum guðfræðinga sprakk allt í loft upp. Ef ég man rétt var það þegar séra Örn Bárður fékk væna yfirhalningu frá okkur fyrir kjánalegar árásir á náttúruvísindi. Þá tóku nýir tímar við og skellt var í lás. Kirkjuvaldið ákvað að hunsa gagnrýnendur sína með samskiptabanni og þögn.

Það er alvanalegt þegar reiði trúmanna brýst út þá er leitað í smiðju valdsins. Þannig var einn vantrúarmaður kærður af guðfræðiprófessor við Háskóla Íslands. Allskonar hótanir hafa verið að dúkka upp um lögsóknir frá þeim sem vilja vernda siðinn í landinu. Því var 1 apríl gabbið okkar alls ekki svo fráleitt. Mig grunar að ákveðinn séra sem hefur mótmælt stríði og kúgun í heiminum hafi lítinn áhuga á skoðanafrelsi vantrúarseggja. Ætli Örn Bárður myndi mæta í nafni mannréttindasáttmála Evrópu fyrir framan biskupstofu til mótmæla skoðunarkúgun 125 gr. hegningarlaga? Vissulega er ekki hægt að svara þessari spurningu, en hún er í dag nokkuð áleitin.

Það er ekki langt síðan að ég las fleyg orð eftir Mahatma Gandhi. Þar lýsir hann baráttu sinni við Breska nýlenduveldið

Fyrst hunsa þeir okkur, næst hlæja þeir, síðan berjast þeir gegn okkur og loks sigrum við..

Það er eins og aðferðafræði kirkjunnar manna birtist ljóslifandi í líki nýlenduveldisins. Loksins þegar hún fær málefnalega gagnrýni og rumskar er fátt um varnir nema sárindi. Ofbeldið verður þá hennar síðasta verk á Íslandi sem ríkiskirkja, en um leið verður það langþráður endir afskipum ríkisvaldsins af trúarbrögðum. Endalokin nálgast, kirkjunnar munu standa eins og pýramídarnir í Egyptalandi. Án ríkispresta og viðhafnalifnaðar. Það sem eitt sinn þótti eilíft og óhagganlegt mun taka breytingum. Orðið verður frjálst.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Tilgangur lífsins

10. apríl 2006# (Rökin gegn guði)

Ef þú spyrð rangra spurninga þá færðu svör eins og ‘42’ eða ‘guð’

„Hver er tilgangur lífsins?“ er ein af þeim spurningum sem trúmenn reyna að nota til þess að rökstyðja tilvist guðs. En hvernig gera þeir það og er þetta gáfulegur rökstuðningur?

Eins og með flestar aðrar meintar sannanir fyrir tilvist guðs, þá verður fyrst að búa til þörf fyrir útskýringu á einhverju, síðan er stungið upp á guði sem útskýringunni.

Þegar spurt er um hver tilgangur lífsins sé, þá er gert ráð fyrir því að það sé til einhver æðri tilgangur. Síðan á guð að vera útskýringin á þessum æðri tilgangi. Það er hægt að stöðva trúmanninn strax í byrjun með því að spyrja hann um rök fyrir því að það sé einhver æðri tilgangur með lífinu.

Þar sem það er nauðsynlegt að vita að einhver standi á bak við eitthvað til þess að vita að það hafi tilgang þá þarf trúmaðurinn að vita að einhver standi á bak við allt mannlíf til þess að geta fullyrt að það hafi einhvern tilgang. Þannig að þeir þurfa fyrst að sýna fram á tilvist guðs áður en þeir geta sagt að það sé einhver æðri tilgangur með lífinu. Þessi rök gera ráð fyrir því að niðurstaða þeirra, tilvist guðs, sé sönn, það er rökvilla.

En það er svo sem allt í lagi að leyfa trúmanninum að spyrja þessarar órökréttu spurningar, því þessi sönnun hans á eftir að sýna fram á hversu mótsagnakennd heimsmynd hans er.

Þegar hann biður um svar þá á hann örugglega ekki eftir að sætta sig við að maður geti sjálfur gefið lífinu sínu tilgang, enda væri þá enginn þörf á guði. Hann mun ef til vill segja að lífið væri hræðilegt ef það væri ekki neinn æðri tilgangur með því. Nei, hann segir að maður geti ekki sjálfur gefið lífinu sínu tilgang. Hver þá?

Þar sem einungis persónur geta gefið fyrirbærum tilgang og ef sú persóna á standa á bak við allt mannlífið, þá virðist guð vera einn af möguleikunum. Þú getur verið leiðinlegur og stungið upp á uppskálduðum verum, en það er allt í lagi að leyfa trúmanninum að halda áfram. Hann á örugglega eftir að segja að guð, nánar til tekið guðinn hans, gefi lífinu tilgang.

En hver er tilgangur guðsins hans? Ef trúmaðurinn segir að guð þurfi engan tilgang fyrir lífinu sínu, hvers vegna þurfum við þá tilgang? Ef trúmaðurinn segir að guð geti sjálfur gefið lífinu sínu tilgang, hvers vegna getum við það þá ekki?

Ef trúmaðurinn vill vera sjálfum sér samkvæmur þá þarf guðinn hans æðri veru til þess að útskýra tilgang sinn, og sú vera þarf aðra enn æðri veru, og svo framvegis.

Þannig að ef við gerum ráð fyrir að guð þurfi að gefa lífinu okkar tilgang þá endar þetta í fáránlegri endaleysu. Skynsamlegast er auðvitað að gera ekki ráð fyrir neinum ærði tilgangi lífsins og engum guði.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Fermingaraldurinn

12. apríl 2006# (Fermingar)

Allir eru sammála því að þegar ungabörn eru skírð hafa þau ekki þroska til þess að taka upplýsta og sjálfstæða ákvörðun varðandi skírnina. Það stöðvar samt Þjóðkirkjuna ekki í því að skíra þau. Kirkjan bíður síðan þangað til barnið er orðið þrettán ára svo að það geti tekið upplýsta og sjálfstæða ákvörðun. En trúir því virkilega einhver að þrettán ára unglingar taki sjálfstæðar og upplýstar ákvarðanir í trúmálum?

Fyrst skulum við kíkja á hvað lögin segja um. Í lögum um tilskipun um ferminguna frá árinu 1759 stendur:

Það skal vera aðalregla, að prestar megi eigi taka börn til fermingar, þau er fermast eiga, fyrr en þau eru orðin fullra 14 eða 15 ára, með því að börn, sem yngri eru, kunna sjaldan að meta rétt, eða hafa hugsun á að færa sér í nyt það er kennarar þeirra leiða þeim fyrir sjónir og brýna fyrir þeim, og skynja eigi, hve þýðingarmikill sáttmáli sá er, er þau í fermingunni endurnýja og staðfesta.

Þannig að samkvæmt gömlu lögunum voru þrettán ára krakkar ekki nægilega þroskaðir til þess að fermast. En hvað segja ný lög? Í lögum um skráð trúfélög kemur fram að til þess að geta skipt um trúfélag þarf maður að hafa náð sextán ára aldri. Skrýtið að þessir einstaklingar geta tekið upplýsta og sjálfstæða ákvörðun um að gera Jesú Krist að leiðtoga lífs síns en geta ekki skráð sig í eða úr Þjóðkirkjunni.

Eins og bent hefur verið á áður þá viðurkennir Þjóðkirkjan að einmitt á þessum aldri eru áhrif félagshópsins hvað sterkust. Hljómar það eins og einkenni aldurshóps sem tekur sjálfstæðar ákvarðanir?

Oft er því haldið fram að allt tal um hækkun á fermingaraldrinum byggist á fordómum í garð unglinga. Ef svo er þá eru unglingar líka haldnir þessum fordómum. Í frétt í Fréttablaðinu þann 3. apríl kom fram að landsþing ungs fólks á vegum Samfés, samtaka félagsmiðstöðva á Íslandi, ályktaði að hækka skyldi fermingaraldurinn. Í fréttinni er rætt við Stefán Þórsson, talsmann þingsins, og hann segir: „Ungt fólk er að velja sér trú þrátt fyrir að vera ekki orðið sjálfráða og veit þar að auki lítið um önnur trúarbrögð.“.

Raunin að sú að fermingarbörnin vita örugglega líka afar lítið um kristni, það er að segja gagnrýni á kristni. Ekki læra þau um gagnrýni í biblíusögunum í kristinfræðinni í grunnskólanum. Ekki læra þau um gagnrýni í trúboðsstarfsemi Þjóðkirkjunnar, hvort sem það eru heimsóknir í leikskóla eða fermingarfræðsla.

Fermingarbörn eru almennt ekki tilbúin til þess að taka sjálfstæða og upplýsta ákvörðun varðandi fermingarnar og ef Þjóðkirkjan vill að fermingin snúist virkilega um sjálfstæða ákvörðun þá ætti hún annað hvort að hækka fermingaraldurinn eða segja krökkunum frá gagnrýni á kristindóminn.

En auðvitað mun Þjóðkirkjan ekki gera þetta, því að fermingin snýst ekki um að taka upplýsta ákvörðun. Fermingin er bara fínt tækifæri fyrir kirkjuna til þess að nota félagsþrýsting til þess að boða trúnna sína áður en krakkarnir verða nógu þroskaðir til þess að sjá hverju fjarstæðukennd og heimskuleg kristin trú er.

Sumir munu ef til vill hrista hausinn og segja að í augum fermingarbarnanna og aðstandenda þeirra sé fermingin auðvitað bara hefð og það sé engin alvara á bak við þetta.

Ég er sammála því, en hvers vegna ekki að sleppa yfirnáttúrumilliliðunum? Hvers vegna að leyfa kirkjunni að notafæra sér félagsþrýsting til þess að troða áróðri sínum á börnin? Hvers vegna ekki að sleppa „veisluþjónustu ríkisins“ og fagna því að barnið sé að ganga í tölu fullorðinna án þess að láta það ljúga upp á sig hollustu við dauðan heimsendaspámann?

Birgir Baldursson

Graði Jesús á föstudaginn langa

12. apríl 2006# (Vantrú)

Vantrú sýnir bíómyndina „The Last Temptation Of Christ“ í Snarrót, í kjallara Kaffi Hljómalindar á horni Laugarvegar og Klapparstígs, klukkan 12 á hágdegi föstudagsins langa. Ókeypis inn.

Skv. lögum um helgidagafrið er bannað að sýna kvikmyndir fyrir kl. 14 á föstudaginn langa, en að þessu sinni þessum lögum storkað og ókristnu fólki áskilinn réttur til að þurfa ekki að haga lífi sínu eftir kristnum helgidögum. Oblátur verða seldar á 100 krónur, ásamt annarri hressingu. Vænst er húsfyllis.

Birgir Baldursson

Niður með ofríkið!

14. apríl 2006# (Hugvekja)

Er engum þarna úti nóg boðið að þurfa að velkjast um í leiðindum heilan sólarhring af því að einhver andskotans trúflokkur þarf að hæpa upp heilagleika og slepju?

Þessi undarlega sátt manna við að láta berja þannig á puttana á sér á sér eingöngu fosendur í því að fólk er vant þessu. Ísland hefur um aldir verið fullkomlega laust við fjölbreytni í lífsskoðunum, allir verið undir hatti einnar tiltekinnar költreglu og lært að taka henni sem hverju öðru hundsbiti. Vanahugsunin skapar það sem í atferlisfræðinni hefur verið kallað lært úrræðaleysi.

En kirkjan hefur reyndar slakað aðeins á klónni á síðustu árum. Í fyrra bárust okkur fréttir af því að tilteknar matvöruverslanir mættu vera opnar á föstudaginn langa og einnig gátu túristar smokrað sér inn á kaffihús. Það var líka tími til kominn, því þeir sem ekki höfðu sýnt fyrirhyggju og keypt inn voru dæmdir til að svelta meðan hinir sannkristnu syrgðu falskan dauðdaga hins ódrepandi gúrús.

Við skulum ekki láta staðar numið þarna, heldur krefjast réttar okkar til að halda bíósýningar, drekka brennivín og skemmta okkur á allan þann hátt sem við erum vön. Lagabókstafur sem bannar bíósýningar fyrir klukkan eitthvað á föstudaginn leiðinlega er auðvitað svo fáránlegur að jaðrar við súrrealisma. Í dag ætlum við Vantrúarfólk að storka honum og brjóta lög. Og myndin? Auðvitað sú sem sjónvarpinu var bannað að sýna á sínum tíma - guðlast. Þetta verður tvöfaldur glæpur.

Hinir kristnu geta bara verið heima hjá sér ef þeir þurfa helgidagafrið. Bíósýning eða bjórsötur annarra kemur þeim ekki við. Eða hvernig ætti bænakjökrandi krysslingurinn í heimahúsi að vera truflaður þótt aðrir skemmti sér án þess að hann sjái eða heyri til?

Daníel Freyr Jónsson

Fermingarhugleiðing

15. apríl 2006# (Hugvekja)

Eldri sonur minn er að fara að fermast eftir rúma viku. Hann fermist borgaralega enda verið alinn upp utan trúfélaga og trúarbragða. Vegna þessa fór ég að hugsa um ferminguna mína á sínum tíma. Málið var það að ég uppgötvaði það frekar fljótt í fermingarfræðslunni að ég gat ekki ímyndað mér að staðfesta skírnarheitið og þegar ég sótti messu í kapellunni á hrafnistu eins og okkur var skylt að gera endaði það með því að ég lét mig hverfa og gekk út. Mér ofbauð svo trúarofstækið (í hefðbundinni messu hjá þjóðkirkjunni) að ég mætti aldrei aftur. Samt lét ég ferma mig! Af hverju? Jú, vegna þess að ég taldi mér trú um á þeim tíma að ég væri Deisti. Ég þóttist sjá slík merki í náttúrunni og náttúrulögmálunum sem báru þess vitni að þetta gæti ekki allt verið sprottið af tilviljun. Eitthvert æðra vald hlyti að hafa búið til þessi lögmál og sett allt af stað þó svo að það sama vald væri annaðhvort farið á braut, skipti sér ekki af sköpunarverkinu eða hefði einfaldlega ekki mátt til þess.

Mér fannst því gersamlega tilgangslaust að vera að tilbiðja það. Í dag gengur fólk sem trúir á e-ð svona undir nafninu sköpunarsinnar og kalla kenninguna vitþróunarkenningu (sem andsvar við þróunarkenningu). Munurinn er náttúrulega sá að þróunarkenningin er vísindi en vitþróunarkenningin eru hindurvitni. Allt á þetta rætur að rekja aftur til 17. aldar þegar endurreisnarmenn fóru að vegsama skynsemina og endurvekja forna tækniþekkingu og margir þeirra sáu að kristnin meikaði engann sens (ekki einu sinni á þeim tíma). Deismi var bull þá og vitþróun er það í dag. Ég man líka greinilega hvenær þessi hræsni fór af mér. Það var daginn eftir ferminguna þegar ég vaknaði og tók vörutalningu á gjöfunum. Þá rann upp fyrir mér ljós af hverju ég hafði fermst og það hafði sko ekkert með neinn Deus að gera. Þess vegna vildi ég bjóða syni mínum upp á að fermast, fara í fermingarfræðslu sem snýst um manngildi, siðfræði o.s.frv. og fá hina eftirsóttu fermingarveislu án þess að vera að hræsnast með einhverja trú í því samhengi. Ef hann verður trúaður sem fullorðinn maður þá getur hann bara gengið í eitthvert trúfélag. Ég hitti stundum fólk sem er ekki trúað en lætur samt skíra og ferma börnin sín en segir svo í framhaldinu að þau geti svo ákveðið þetta sjálft þegar þau verða fullorðin. Það finnst mér undarlegt.

Sjálfur er ég mjög hrifinn af Ásatrú. Vættirnar í umhverfinu finnast mér vera mjög skemmtileg tákn fyrir náttúruna. Fossbúinn, gilbúinn og tröllin í fjöllunum eru mjög sterk tákn fyrir umhverfið, rétt eins og goðin sjálf tákna náttúruöflin. Goðsögurnar eru svo dæmisögur sem færa okkur heim allskyns grundvallar sannindi eins og til dæmis að varast græðgi, passa okkur á viðsjárverðu fólki, sækja okkur fróðleik o.s.frv.

Mig grunar að margt kristið fólk sé álíka kristið og ég er Ásatrúar. Þ.e. það lítur á Biblíuna sem safn dæmisagna sem færi manni heim sjálfssögð sannindi um gildi góðmennsku, kærleika, fyrirgefningar o.s.frv. Guð er ágætt tákn fyrir hið góða í manninum og himnaríki er það að líða vel í samneyti með guði (þ.e. hinu góða í manni sjálfum). Helvíti er þá að sama skapi það að vera ekki í sambandi við þennan sama guð og líða illa. Þetta eru allt fallegt tákn til að nota yfir líðan okkar og umhverfi án þess að trú á nokkra yfirnáttúru sé þar á ferð.

Ég er voðalega hræddur um að ef kristnir teldust einungis þeir sem eru það í raun (samkvæmt trúarjátningunni) þá myndi fækka verulega í þjóðkirkjunni. A.m.k. held ég að mjög fáir í dag trúi í raun á þríeinan guð (já, yfirnáttúrulega og almáttuga veru sem skapaði og ræður öllu, ekki tákn, sem er bæði þrír og einn!) að hann hafi sent son sinn til jarðarinnar (fæddann af hreinni mey) til að deyja fyrir syndir okkar (en við fæðumst öll bersyndug) og að ef við trúum þessu komumst við í himnaríki eftir dauðann (ekki í samband við hið góða í sjálfum okkur heldur á raunverulegan stað eftir að við deyjum) en ef við trúum því ekki komum við til með að þjást í helvíti (sbr. himnaríka, raunverulegur staður sem við förum til eftir að við deyjum ef við trúum ekki á Jesú) þangað til téður Jesús kemur og dæmir okkur (Upp úr bók!). Þessu þarf raunverulega að trúa til að teljast kristinn þó svo ég efist um að margir sem segjast vera kristnir átti sig á því.

Birgir Baldursson

Lífróðurinn

17. apríl 2006# (Kristindómurinn)

Nútímalegir guðfræðingar halda því fram að allt ógeðið í Gamla-testamentinu sé ekkert ógeðslegt, því að sjálfsögðu verði að lesa það í ljósi Krists. Hafi maður orð Jesú að leiðarljósi gegnum þessi trúarrit Gyðinga öðlist maður skilning á því hvað þarna sé raunverulega verið að meina.

Í ljósi Krists verður sköpunarsagan að ljóðrænu myndmáli, þótt ekki hafi Jesús minnst á það einu orði. Og boðorðin 10, jafn gölluð og þau eru á mælikvarða okkar nútímamanna, geta áfram verið leiðarvísir eftir ritskrýngar mannsins frá Nasaret, þótt djúpt sé á þeim í Nýja-testamentinu.

En hvað með alla þá sem lifðu og dóu milli þess sem Mósebækur voru settar fram og þar til Jesús kom og ritskoðaði? Fimmbókin er eitthvað í ætt við það að vera þúsund árum eldri en Jesús og því all margar kynslóðir sem ekki fengu að vita að lesa ætti þetta í ljósi Krists. Allt þetta fólk hefur því væntanlega bara farið eftir því sem þarna stendur og hegðun þess dregið dám af því. Nornir hafa verið drepnar og líka þeir sem söfnuðu elpiði á hvíldardaginn. Synir manna hafa þurft að greiða fyrir kjaftháttinn í sér með lífinu og enginn fráskilinn mátt giftast aftur, né nokkur hafa mök við hann.

Hvers átti þetta fólk að gjalda?

En svo kom Jesús og reddaði málunum. Allir gátu orðið siðfeðilegar hágæðalífverur eftir að hann arkaði um grundu. Eða hvað? Nornir voru brenndar mörgum öldum eftir dauða hans og það af kirkjunni sem kenndi sig við hann. Hvað á það að þýða? Voru guðfræðingarnir fyrir fimm hundruð árum ekki að skilja boðskapinn?

Eða getur verið að guðfræðingar nútímans séu bara búnir að seilast of langt í endurtúlkun og skrumskælingu þessarar bókar sem alltaf þarf að halda á lofti? Getur verið að þessir tilburðir þeirra í nútímanum séu lífróður trúarbragða sem ekki eru í neinum takti við siðferði í stöðugri framför? Hvers átti fólkið í hinum kristnu löndum að gjalda allan þennan tíma þar til nútímaguðfræðingarnir tóku til starfa?

Frelsarinn

Hættulegur boðskapur biskups

18. apríl 2006# (Kristindómurinn)

Dauði og þjáning eru afrakstur milljón ára þróunar. Þjáning forðar brenndu barni frá eldinum, því er sársaukinn nauðsynlegur hluti þess að vera lífvera. Náttúrulegur dauði gefur lífinu tækifæri til að endurnýja sig, þróast svo að lífverur verði hæfari til að takast á við sífellt breytilega jörð. Öll viljum við koma í veg fyrir óþarfa þjáningu og ótímabæran dauða. Ef einhver veldur öðrum óþarfa þjáningu, þá er það refsivert í okkar samfélagi. Við erum sammála um að mesti glæpurinn er að valda öðrum dauða. Það er markmið læknavísinda og slysavarna að gefa sem flestum tækifæri til að öðlast lífsgæði og sem lengsta ævidaga. Þannig hefur okkur tekist að lifa án ótta og hræðslu. Dauði og þjáning er því ekki lengur óvinur heldur skiljanleg orsök og afleiðing. Óhjákvæmilegir þættir þess að vera maður.

En mitt í þessu öllu heyrist sigrihrósandi rödd biskups íslands „Hann er upprisinn!“... „Og við sem þráum svör, við sem leitum merkingar, leitum að tilgangi þjáningar og dauða, við sem viljum ekki gefast upp þegar dauðinn hrósar sigri, þegar steinum uppgjafar og vonleysis, trúleysis og hjartakulda er velt fyrir einum af öðrum, skelfumst eigi! Jesús hinn krossfesti er upprisinn!“

Trúarbrögð biskups virðast hafa það markmið að eyða sjálfum sér. Ef allir rotnaðir líkamar væru upprisnir samkvæmt trúarjátningu biskups þá væri gangverki lífsins tortímt. Ég verð að segja að slíkur boðskapur er óvirðing við minningu hina látnu og lífið sjálft. Einhver versti og siðlausasti gervivísindamaður hvítatjaldsins er Victor von Frankenstein. Núna virðist hann hafa ráðið biskupinn sem sinn helsta aðstoðarmann.

Hann er upprisinn er í senn afskræming og lífshatur. Trúarbrögð þess versta og myrkasta í hugum þess veiklynda. Hann er upprisinn er svindl, plat og heimska. Ætluð til að véla fólk við ónáttúru og ómennsku. Sá sem spilar á strengi lífslöngunar og gerir hana að söluvöru trúar er á hraðbraut sjálfseyðingar. Viljinn til lífs er afrakstur milljón ára þróunar. Hann er nauðsynleg tilfinning og merkilegri en sjálfur sársaukinn. Lífslöngun verndar lífið í blóma og þau óheppnu sem týna tilfinningunni er reynt að bjarga með aðstoð geðheilbrigðisstétta.

Það rangláta og myrkasta við sögu Krists var hans óþarfa þjáning og ónáttúrulegur dauðdagi. Allt meint verk ranglátra harðstjóra Rómarveldis. Það er því kaldhæðni sögunnar að böðullinn, sjálft Rómarveldi, varð mesti vinnuveitandi kristindómsins. Það er eins og öll kristnin hafi leikið á sjálfan sig. Rómarveldi kom kristni yfir Evrópu með óskaplegri þjáningu og hörku. Hrottaskapurinn og ranglætið varð bandamaður ónáttúrunnar. Þarna ægir saman öllu því versta í mannlegu samfélagi. Gráðug Kirkja, harðstjórar og vanstilltur boðskapur sem kostaði milljónir mannslífa að óþörfu. Það er varla von að fáfróður og þjakaður almúgi hafi séð útgöngudyr eymdar í upprisunni.

Aðstoðarmaður Frankenstein kallaði páskadaginn brandara af sama tilefni í annarri predikun. Hann sagði að Guð hafi leikið á djöfullinn, allt svo hlægilegt og skemmtilegt. Mér er ekki hlátur efst í huga þegar ég heyri hlátrasköllin bergmála í rangölum dómkirkjunnar. Glymjandi orgelið, hlægjandi biskup og upprisuboðskapurinn virka eins og hræðileg vísindaskáldsaga. Allt svo tryllt og afvegaleitt. Ómennskan og hræðslan hafa tekið höndum saman á vörum biskups. Engin má samt ekki efast að mér þykir vænt um Karl og óska honum alls þess besta sem lífið hefur upp á að bjóða. Góðu fréttirnar eru allstaðar!

Vorið er komið og nýtt líf fæðist. Jafnvel hæfara en það sem er að kveðja. Við fáum einstakt tækifæri að taka þátt í gleði og sorg, fæðingu og dauða. Sá sem kveður, skilur eftir sig dýrmæt spor til næstu kynslóða. Það ætti að vera okkar keppikefli að hlúa að næstu kynslóð. Koma til skila ómældri reynslu og gen til að bæta næsta líf. Fegurð lífsins og útsjónarsemi þess er endalaus uppspretta hamingju. Góðu fréttirnar eru allstaðar en því miður fara sumir á mis við þær. Þeim verðum við að hjálpa.

Birgir Baldursson

Umgengnin við sannleikann

20. apríl 2006# (Efahyggja)

Hvað er sannleikur? Er hann til? Á þessum síðustu póstmóderntímum þykir flott að halda því á lofti að margir sannleikar geti verið á sveimi og enginn einn þeirra sé öðrum meiri. Og í krafti þeirrar sannfæringar þykir við hæfi að afgreiða þá sem ofstækismenn sem benda á að ekki séu allar fullyrðingar jafngildar. Þeim er gert það upp að þykjast handhafar Sannleikans með stóru S-i, rétt eins og væru þeir brjálaðir trúmenn.

Og það fyndnasta við þetta er þegar brjálaðir trúmenn nota þessa ræðutaktík á fólk sem bendir þeim á að lífsskoðanir þeirra standist ekki rök. Rökin sjálf skipta þarna engu máli, heldur er gengið út frá því að skoðanir andstæðingsins hljóti að byggja á sama trúargrunni og hjá trúarnöttarnanum, sama hvað öllum rökum líður.

En er til einhver einn sannleikur? Er hægt að leiða það út að sumir hlutir séu sannir en aðrir ósannir? Já, ég held að flest okkar muni geta fallist á það að sumt falli að raunveruleikanum en annað ekki.

Og er þá ekki rétt að halda því á lofti sem sannarlega telst til raunveruleikans, en henda hinu? Hvað er það í eðli trúmanna sem segir þeim að í lagi sé að aðhyllast órökstuddar fullyrðingar sem augljóslega eru á skjön við raunveruleikann?

Ég held að svarið sé þetta: Það er eins og margir geti ekki sætt sig við það þegar þeir komast að því að viðteknar hugmyndir þeirra eiga sér ekki stoð í tilverunni. Kannski hafa þeir haldið svo lengi í þær, eða þá að blekkingin er svo þægileg að öllum tilraunum til að leiðrétta ranghugmyndirnar er fyrirfram vísað á bug. Uppáhaldsdillan skal vera rétt, hvað sem það kostar.

Mér dettur í hug fólk sem hamast í magavöðvatækjum og svolgrar prótin- og orkubrennsludrykki í stórum stíl með það að markmiði að verða eins og fólkið á myndunum sem auglýsir vöruna. Þrátt fyrir að staðreyndin sé sú að við höfum misjafna líkamsgerð sem ákvörðuð er að genetík okkar og ekki geti allir orðið tággrannir og vöðvastæltir kúlurassar, þá er sú hugsun svo óbærileg að margir hreinlega neita að horfast í augu við hana. Sannindin eiga þarna ekki upp á pallborðið, heldur fær útópían að ráða. Í krafti þess eru svo mönnum seldar hinar og þessar gagnslauasr græjur sem eiga að umbreyta líkama fólks á örskammri stundu, úr fituhjassa í stælt módel með kúlurass.

Þetta fólk gæti alveg eins reynt að kaupa strekkjara sem hækkar það í loftinu eða pillu sem dekkir náttúrulegan háralit, eða breytir genetíkinni á annan hátt. Slík lyf eru því miður bara ekki til, hvað sem verður þegar erfðaverkfræðinni vex fiskur um hrygg.

Draumur fitubollunnar og áköf ástundunin er auðvitað krúttleg hegðun. Og auðvitað hjálpar öll hreyfing og betra mataræði fólki til að halda fitumagninu í skefjum. Það gleymist bara að segja fólki að það sé allur galdurinn, enda selur það ekki græjur og duft. Miklu fremur dugir að halda á lofti þessum hindurvitnum um að allir geti orðið eins og súpermódel og kvikmyndastjörnur, ef það bara kaupir þessi tilteknu tæki og hamast.

Seljendur þessa varnings ganga ekki erinda sannleikans, hinna prófanlegu sanninda málsins. Þarna er verið að selja fólki óraunveruleika í trausti þess að ósáttin við líkamann verði áframhaldandi þáttur í eðli nútímamannsins.

Og við sjáum sama virðingarleysið gagnvart haldbærum sannindum þegar kemur að ótal mörgu öðru. Heilun er t.d. gagnslaus, en það þýðir lítið að segja fólki það, langflestir hlusta ekki á svoleiðis úrtöluraddir. Sama gildir um hómópatíu, stjörnuspeki, miðla, Feng Shui, kraftaverkalækningar, bænir, keðjubréf og ótal aðra hluti. Staðreyndir málsins liggja fyrir en samt gerist ekkert, enda boðað að enginn sannleikur sé öðrum æðri.

Komm onn, gott fólk. Skynsemi okkar segir okkur að sumir hlutir séu einfaldlega rangir, annað hvort upplognir eða byggðir á fáfræði og misskilningi á því hvernig heimurinn virkar. Þessi sama skynsemi á að geta sagt okkur að sumir sannleikar séu sannir og aðrir ekki. Við þurfum bara að skoða staðreyndir málsins, þær sannanir og þau rök sem fyrir liggja. Og það púslast svo saman í eitthvað sem hægt er að kalla raunveruleika.

Og hann er aðeins einn.

Látum ekki óprúttna sölumenn líkamsræktargræja, hómópatalyfja, bænalífs og áruheilunar ljúga okkur full. Peningunum er betur varið í þarfari hluti. Reynum að umgangast sannleikann, þann raunveruleika sem sannarlega er hægt að sýna fram á, af virðingu. Þannig sýnum við sjálfum okkur líka mesta heiðarleikann.

Birgir Baldursson

Benjamínshroki

21. apríl 2006# (Nýöld)

Til eru gervivísindakenningar um að Íslendingar séu hin löngu týnda ættkvísl Benjamíns, en eins og kunnugt er fóru ættkvíslir Abrahamsættar á flakk eftir að Jerúasamlem var lögð í rúst skömmu eftir Krist. Þessar kenningar segja Gyðinga nútímans vera af Júda-ættkvísl og allra handa Evrópubúar séu af hinum tólf (eða hvað þær voru margar) kynkvíslunum. Þannig séu Bretar af einni, Norðmenn af einni og þar fram eftir götum.

Og við erum semsagt örverpið Benjamín.

Það eru engin sérstök vísindaleg rök þessum fullyrðinginum til halds, en alls kyns getgátur og óskhyggjumálflutningur látinn koma í staðinn. Og það versta er að allt lyktar þetta af dæmalausum kynflokkahroka, því við Íslendingar eigum að vera hin útvalda þjóð og hinn nýi frelsari að koma úr röðum okkar.

Öðrum þjóðum æðri.

Allt þetta minnir mig heilmikið á deilur sem ég átti við vinkonu mína fyrir margt löngu um endurholdgun. Hún hafði þær upplýsingar á hraðbergi að því eldri sem sálir yrðu, þeim mun norðar á hnettinum fæddust þær. Íslendingar væru þar af leiðandi allra sálna elstir og merkilegastir.

Ekki nóg með að endurholdgunarpælingin sem slík ali á fordómum gegn fötluðum og ógæfusömu fólki (það var bara svo vont í fyrra lífi) heldur gekk þessi útgáfa vinkonu minnar út á að fólk fætt í Afríku væri yngri óþroskaðri sálir en við þessir gömlu vitru spekingar uppá Íslandi. Næsta skref væri því að gefa okkur forræði yfir þessum greyjum, leiðbeina þeim og ég veit ekki hvað.

Það er ábyrgðarhluti að varpa tilgátum sem þessum fram án nægjanlegs rökstuðnings, því víst er að einfaldar sálir taki boðskapinn upp á arma sína og fyllist stærilæti og fordómum í kjölfarið.

Vésteinn Valgarðsson

Afbrotahrina í Reykjavík: Lögreglan aðhefst ekkert

23. apríl 2006# (Fermingar)

Í dag ganga nokkur hundruð börn hinn andlega planka upp að altarinu og meðtaka svolitla forneskju frá ríkisstyrktum andalæknum. Flest þeirra munu ekki standa frammi fyrir skrýddum presti við altari aftur fyrr en þau gifta sig, og fæst aftur eftir það. Flest þeirra taka þátt í þessari athöfn vegna þess að þau vilja ekki draga að sér neikvæða athygli með því að vera öðruvísi, og vegna þess að þau eiga gjafir í vændum. Hollt veganesti út í lífið það, að láta undan hópþrýstingi og selja sál sína fyrir veraldleg gæði, hmm?

Flest þessara barna eru fermd ólöglega. Það er auðvitað ekki við þau að sakast -- enda ekki einu sinni sakhæf -- en háskólamenntaðir prestarnir sem ferma þau ættu hins vegar að vita betur. Eða -- réttara sagt -- þá virðast þeir reyndar gera það, sumir hverjir að minnsta kosti, þótt þeir beri reyndar fyrir sig afsakanir sem standast tæplega lagabókstaf.

Í gildandi lögum um fermingar segir meðal annars:

Það skal vera aðalregla, að prestar megi eigi taka börn til fermingar, þau er fermast eiga, fyrr en þau eru orðin fullra 14 eða 15 ára, með því að börn, sem yngri eru, kunna sjaldan að meta rétt, eða hafa hugsun á að færa sér í nyt það er kennarar þeirra leiða þeim fyrir sjónir og brýna fyrir þeim, og skynja eigi, hve þýðingarmikill sáttmáli sá er, er þau í fermingunni endurnýja og staðfesta. Þó er þess að gæta um tímaákvörðun þessa, að börn, sem eiga að fara í langferðir, svo sem til Indlands eða Vesturheimseyja, má taka til fermingar, þó að hálft ár eða nokkuð meira skorti til þess að þau hafi náð greindum aldri, og eins er það, ef það ber við, að barn, sem eigi er orðið fullra 14 ára, verður hættulega sjúkt, og beiðist þess á sóttarsæng sinni, að mega njóta hins heilaga sakramentis, og hefir innilega þrá eftir því, þá skal það prestinum leyft vera, ef hann telur barnið vera vel upplýst, að veita því hluttöku í þessu sáluhjálparmeðali. Tilskipun um ferminguna

Enn fremur stendur:

Eftirleiðis skal það vera á valdi biskupanna, að veita leyfi til þess, að börn séu tekin til fermingar, þó að nokkuð vanti á, að þau hafi náð hinum lögboðna 14 ára aldri. Slíka undanþágu má þó eigi veita, nema svo sérstaklega sé ástatt um hagi foreldranna eða ákvörðun barnsins, að hún verði að álítast áríðandi fyrir velferð þess, og auk þess skal þess nákvæmlega gætt, að barnið hafi að fullu öðlast þá þekkingu, sem gert er ráð fyrir í skólatilskipununum, og að siðferði þess sé svo, að ekkert geti að því leyti verið til fyrirstöðu slíkri ívilnun. Það má heldur ekki vanta nema lítið á aldur barnsins, ef undanþágan á að fást, og jafnvel þótt allt annað mæli með undanþágunni, eigi meira en 6 mánuðir. Tilskipun um vald biskupa til að veita undanþágur frá fermingartilskipunum

Í dag fara með öðrum orðum fram lögbrot í stórum stíl, í flestum kirkjum landsins. Á meðan sitja lögreglumenn á stöðinni og borða kleinuhringi, það er að segja, þeir sem eiga ekki sjálfir barn eða nákomið skyldmenni á fermingaraldri. Ef reiknað er með að þriðjungur barna fæðist á fyrsta þriðjungi ársins, þá er ekki nema þriðjungur þeirra orðinn fullra fjórtán ára þegar ferming er framin á þeim. Með öðrum orðum: Tveir þriðju fermingarbarna fermast ekki löglega.

Hans konunglega hátign Friðrik konungur V og hans konunglega hátign Friðrik konungur VI tilgreina rökin fyrir þessum aldurstakmörkum. Reynt hefur verið að hrekja þau, m.a. hér, svo ég vísi aftur í sama texta -- en þá er spurningin, hvor rökin eru betri? Ef rök tveggja konunga eru hrakin, þá væri eðlilegt að breyta lögunum. Dura lex, sed lex segja menn -- þungbær lög en samt lög. Skyldi Þjóðkirkjan vera á öðru máli? Skyldi það vera stefna Þjóðkirkjunnar að henni beri aðeins að hlýða lögum sem hún sjálf telur eðlileg? (Það vekur reyndar líka spurningar um lögmæti þess að veita börnum áfengi til að skola niður oblátunni.)

Með lögum skal land byggja. Ég skora á Þjóðkirkjuna að láta af þessum ítrekuðu lögbrotum!

Vésteinn Valgarðsson

Er guð undanþeginn 202. gr. almennra hegningarlaga?

24. apríl 2006# (Siðferði og trú)

.202. gr. Hver sem hefur samræði eða önnur kynferðismök við barn, yngra en 14 ára, skal sæta fangelsi allt að 12 árum. (Almenn hegningarlög.)

Í predikun 2. apríl síðastliðinn fjallaði sr. Ólafur Jóhannsson um þungun Maríu meyjar sagði að hún hefði verið „varla nema hálfstálpaður unglingur“ um leið og hann lýsti því hvað það væri stórkostlegt að „eiga von á barni sem [væri] velkomið í heiminn“. Það þykir víst ekki alltaf fagnaðarefni nú til dags, þegar stelpur á grunnskólaaldri verða þungaðar. Nokkrum efnisgreinum neðar talaði hann svo um átak sem Þjóðkirkjan nefnir „Verndum bernskuna“. Ég held að fáir andmæli því, að bernskuna þurfi að vernda. En guðinn sem Þjóðkirkjan heldur svo mjög á lofti virðist ekki vera bundinn af sömu siðareglum.

Hér er á ferðinni ein af (mörgum) grundvallarþverstæðum Þjóðkirkjunnar. Hún reynir að virðast vera í fremstu röð í baráttu fyrir bættu siðferði, en um leið heldur hún fram boðskap sem er rammt blandaður vægast sagt vafasömum fordæmum. Ef guðinn sér ekkert athugavert við að svala fýsn sinni á stelpu á fermingaraldri -- og reyndar að kokkála trúlofaðan mann á sama tíma -- hvaða skilaboð er hann þá að senda okkur? Eftir höfðinu dansa limirnir, er það ekki? Er þetta týpan sem kristnir menn ættu að taka sér til fyrirmyndar? (Svo ekki sé talað um börnin sem væntanlega hafa búið í Sódómu og Gómorru, eða frumburði í Egyptalandi, sem ekkert höfðu til saka unnið...)

Ef Þjóðkirkjan legði sem snöggvast frá sér heilaga vandlætingu og liti í kring um sig, þá mundi hún sjá að „siðferðislega afstæðishyggjan“ sem hún kveinkar sér svo undan er komin langt fram úr þeim siðferðislega steindranga sem kirkjan þykist standa á.

Birgir Baldursson

Penn & Teller

25. apríl 2006# (Efahyggja)

Fyrir ári sá ég í fyrsta sinn Bullshit!-þætti með Penn & Teller. Það var á föstudaginn langa, þegar Vantrú sýndi Life Of Brian í Snarrót sem þá var til húsa við Garðastræti. Ágætur vinur okkar Vantrúarfólks mætti með nokkra þætti á þessa sýningu og við renndum tveimur í gegn eftir að Monty Python hafði lokið sér af.

Þessi kunningi okkar kynnti okkur fyrir þessu með þeim orðum að þarna væri um að ræða bráðskemmtilega þætti sem réðust gegn bábiljum á svipaðan hátt og Vantrúarvefurinn hafði gert, af harðneskju og á stundum ljótu orðbragði. Og enginn þarna varð svikinn af því. Miðlar voru kallaðir moðerfökkerar, viðmælendur asshóls og þar fram eftir götum. Þótt þeir félagar gengju lengra en við höfðum nokkurn tíma þorað á Vantrú gladdi það mig ósegjanlega að horfa á þetta. Loksins loksins þorðu einhverjir að tala um þessa hluti af fullkomnu hispursleysi og það í Bandaríkjunum. „Djöflull hljóta þeir að vera búnir að pissa marga off,“ hugsaði maður.

En þrátt fyrir óheflað orðbragð og kómíska framgöngu eru þessir þættir síður en svo nein froða. Her manns rannsakar hið rétta á bak við hvert málefni og mjög góð rök færð fram fyrir hverju því sem þarna er haldið fram. Þættirnir eru einfaldlega fullkomlega málefnalegir.

Málefnaleiki snýst nefnilega alfarið um það að færa góð rök fyrir máli sínu og halda sig við málefnin, burtséð frá orðbragði. Og þótt hæðst sé að viðmælendunum dregur það ekki úr málefnaleikanum ef góð rök fylgja. Það er einungis þegar áherslan er alfarið færð af málefnunum yfir á persónur manna sem botninn dettur úr hlutunum. Og það gerist aldrei hjá Penn & Teller.

Ég hef átt þess kost, á þessu ári sem liðið er frá þessu kvöldi, að sjá allnokkra fleiri þætti. Sumt þarna kemur ekki sérlega á óvart heldur er þar að finna nákvæmlega sömu rök og færð hafa verið fyrir hinum og þessum málum hér á Vantrú. En einn og einn þáttur hefur fjallað um efni sem maður hefur annað hvort ekki velt mikið fyrir sér, ellegar tekið órökstudda afstöðu til í einhverri hugsanaleti, einfaldlega fylgt fjöldanum og trúað lygaáróðrinum. Og það er ansi frískandi að þurfa að horfast í augu við eigin fordóma og fáfræði, þurfa að endurskoða skoðanir sem maður taldi að væru góðar og gildar.

Vissuð þið til dæmis að endurvinnsla er algert kjaftæði? Hafið þið velt því fyrir ykkur að allt þetta tilstand í kringum flokkun sorps hefur ekkert með umhverfisvernd að gera, en kostar samfélagið aftur á móti óheyrilegar upphæðir? Hvað á t.d. endurvinnsla á pappír að fyrirstilla? Það er ekki eins og þetta sé ekki endurnýjanleg auðlind. Út um víðan völl eru trjábúgarðar standa þeir vel undir þeirri eftirspurn sem er á timbri. Endurvinnsla á pappír gerir ekki annað en grafa undan lífsviðurværi trjáframleiðenda og svo kostar það fé og fyrirhöfn að koma öllu þessu pappírsflóði í endurvinnlustöðvar og gera það aftur nýtilegt.

Penn & Teller er fátt óviðkomandi. Þeir hakka niður hindurvitni á borð við trúarbrögð, miðla, Feng Shui, dáleiðslu til lækninga, heilagleika fólks á borð við Móður Theresu, Gandhi og Dalai Lama, ráðast gegn þeim sem selja okkur líkamlegt atgervi, þeim sem halda á lofti fullyrðingum um skaðsemi óbeinna reykinga, Þeir sýna okkur fram á gagnsleysi 12 spora kerfisins, uppræta ranghugmyndir um fjölskyldugildin, Stóra Bróður, bann við byssueign og -burði, verja af hörku ákvæði bandarísku stjórnarskrárinnar um málfrelsi og gefa skít í þá sem vilja hefta aðra í að nota munnsöfnuð. Og er þá fátt eitt upptalið.

Kjaftæðið í Bandarísku þjóðfélagi er yfirþyrmandi. Það eru ekki bara Biblíubrjálaðir sköpunarsinnar sem eru að rugla í menntakerfinu, heldur eru stjórnvöld og stofnanir sífellt að hefta réttindi borgaranna á öllum sviðum, ellegar að gera þá upptekna af tímasóandi rugli á borð við endurvinnslu. Skaðsemi þessa er sláandi, eins og kemur t.d. fram í þættinum um baráttuna gegn fíkniefnum. Allt eru þetta málefni sem bandarískt þjóðfélag verður að fá tækifæri til að ræða af alvöru og hispursleysi. Bullshit!-þættirnir njóta sífellt meiri vinsælda og hafa jafnvel verið tilnefndir til Emmy-verðlaunanna. Bandarískur almenningur er farinn að taka eftir þessum þáttum og leggja við hlustir.

Það er gott til þess að vita. Penn & Teller eru einfaldlega, með óbilgjarnri dirfsku sinni og heiðarleika, að stíga fyrstu skrefin í þá átt að afrugla Bandaríkin. Ef einhverntíma er hægt að tala um frelsara heilla samfélaga, þá eru það þeir.

Eins og Vantrúarlesendur vita er mikið af óstjórnlegu rugli í íslensku þjóðlífi líka. Í bráðum þrjú ár hefur þessi vefur helgað sig því að benda á skaðsemina sem hlotist hefur og hlotist getur af því að borgararnir gangi um með hausinn fullan af hindurvitnum og bulli. Og það hve málflutningur okkar hér á margt sameiginlegt með því sem birtist í Bullshit!, hve margar greinar hér hafa tekið á sömu málum með sömu áherslum, jafnvel löngu áður en þessir þættir fóru í loftið, ber því einfaldlega vitni hversu margar þær niðurstöður sem efahyggjufólk kemst að eru hinar sömu. Þegar menn sjá í gegnum kjaftæðið í umhverfinu og hugsa sig frá því verða sömu hlutirnir augljósir og það án þess að nokkur samgangur nái að smita hugmyndunum. Fíkniefnabann, ljótt orðbragð, tjáningarfrelsi allra skoðana, ástin, jóga, 12 spora kerfi, göfgun, fjölskyldugildi og kjaftæðið kringum miðla er t.d. allt saman eitthvað sem ég sjálfur var búinn að komast að niðurstöðu með eigin gagnrýninni hugsun. Byssueign Bandaríkjamanna, endurvinnsla, dáleiðsla, genabreytirngar á matvælum VS lífrænt ræktað og hráát, óbeinar reykingar og samsæriskenningar eru aftur á móti málefni sem ég hafði haft um einhverjar ranghugmyndir þar til ég fékk að kynnast málefnalegri og rökstuddri umfjöllun þessarar samherja minna.

Efahyggjan á eftir að frelsa samfélögin fyrir rest. Um það er ég sannfærður og því ætla ég að trúa alveg órökstutt um sinn.

Guðmundur Guðmundsson

Hlutlaus fræðsla?

26. apríl 2006# (Skólinn)

Hér er heimaverkefni sem nemendur sjöunda bekk í grunnskóla borgarinnar fengu nýlega í námsgreininni kristinfræði, trúarbragðafræði og siðfræði:

Hvað merkir að vera hræsnari?

Hvað er ölmusa?

Hver er meginboðskapur Jesú í textanum: 'Ekki fyrir mönnum'?

Hvað merkir að biðja til Guðs?

Hefur þú beðið til Guðs?

Hvað telur Jesú að skipti mestu máli þegar við biðjum bænir?

Hvað merkir skuldunautur?

Nefndu tvö atriði sem hægt er að koma á framfæri í bæn.

Hvaða bæn í Faðirvorinu finnst þér vera mikilvægust?

Skrifaðu niður Faðirvorið, lærðu það utanbókar og myndskreyttu.

Því hefur verið haldið fram að það sé hlutlaus fræðsla sem fari fram í kristinfræðikennslu í grunnskólum landsins en þetta verkefni dæmir sig sjálft. Við viljum endilega fá meiri upplýsingar um hvað fer fram í þessum kennslustundum og við hvetjum foreldra landsins til að senda okkur verkefni sem börn þeirra hafa fengið.

Sjá líka:

Trúboð í skólum
Leikskólar hunsa siðareglur
Siðlaust trúboð

Svanur Sigurbjörnsson

Málfrelsið: mannvirðing og skoðanir

27. apríl 2006# (Kjaftæðisvaktin)

Fólk þarf að njóta þeirrar mannvirðingar að mega tjá sig en það getur ekki krafist þess að fólk virði skoðanir þeirra sama hversu gufuruglaðar þær eru. Það kemur ekki ósjaldan fyrir að eftir að ég hef deilt við einhvern sem er mér ósammála, endar viðkomandi mál sitt á eftirfarandi orðum: „Ég ber virðingu fyrir skoðunum þínum en ég er á öðru máli“.

Þetta er þversögn sem gengur ekki upp. Hvers vegna í ósköpunum var viðkomandi ekki sammála mér ef að hann/hún ber virðingu fyrir [skoðunum mínum? Ég er t.d. ósammála flestum lífsskoðunum Hitlers og ber því ekki virðingu fyrir þeim. Ég svara oftast á þessa leið: „Ég virði rétt þinn til að hafa skoðanir og tjá þær en ég ber ekki virðingu fyrir þessum skoðunum þínum (sem ég var ósammála)“. Ég get semsagt sýnt mannvirðingu og virt tjáningarfrelsi manna án þess að líka eða bera virðingu fyrir því sem sagt er. Hinn þekkti franski heimspekingur Voltaire átti að hafa sagt: „Ég er andsnúinn málflutningi þínum en ég er tilbúinn að leggja líf mitt að veði til að verja tjáningarrétt þinn“.

Málfrelsi eða tjáningarfrelsi er réttur sem ber að virða sama hvað sagt er en það þarf ekki endilega að virða innihald þeirra skoðana sem eru viðraðar. Það er gagnlegt að hafa þetta í huga þegar þegar deilt er.

Vésteinn Valgarðsson

Jón Gnarr og farlama krossfararnir

28. apríl 2006# (Kristindómurinn)

Á föstudaginn langa stýrði Glúmur Baldvinsson þætti á NFS, þar sem Jón Gnarr var meðal viðmælenda. Jón lét þar hafa eftir sér meðal annars að fólk sem gerði ljótt í nafni trúar væri ekki trúað í raun, því illvirki samræmdust ekki trú. Auk þess að ef einhver væri svo langt leiddur að vera trúleysingi, þá væri hann rúmliggjandi. Jón hafði lengi atvinnu af því að vera fyndinn og hefur greinilega engu gleymt, ef hann vill það við hafa. Þarna er nefnilega á ferðinni hin fyndnasta þversögn: Ef sá sem fremur illvirki í nafni trúar er í raun trúleysingi og trúleysingi er rúmliggjandi, þá leiðir af því að enginn fremur illvirki í nafni trúar nema hann sé rúmliggjandi. Ætli krossferðirnar hafi þá til dæmis verið farnar af rúmliggjandi mönnum?

Óli Gneisti

Guðlast í Edinborg

1. maí 2006# (Siðferði og trú)

Guðfræði er samansafn af illa tilfundnu kjaftæði, blandað siðfræðilögmálum heimspekinga, ljóðræðnum skáldskap og stórkostlegum ranghugmyndum. Gamla Testamentið væri réttnefnt Dæmisögur Esra. Kristur lærði töfra í Egyptalandi sem gerði honum kleyft að gabba menn með brögðunum sem kölluð hafa verið kraftaverk. Nýja Testamentið er saga svikarans Krists. Móses var betri listamaður og pólitíkus. Múhammeð er skárri en Kristur. Ritningarnar eru fullar af þvílíkri geðveiki, rugli og þversögnum að maður dáist að heiminum fyrir að trúa þessu kjaftæði. Þrenningarkenningin er svo fáránleg að það er óþarfi að hrekja hana. Guðdómur Krists er hlægileg hugmynd.

Það var eitthvað í líkingu við þetta sem hinn 18 ára Thomas Aikenhead á að hafa sagt í samræðum við kunningja sína í Edinborgarháskóla. Einhver þeirra taldi nauðsynlegt að láta yfirvöld vita af guðlausti Aikenhead og var hann því fangelsaður. Um jólin 1696 var réttað yfir Thomas og hann dæmdur til dauða. Thomas reyndi að draga yfirlýsingar sínar til baka og ýmsir reyndu að fá dóminn mildaðann vegna ungs aldurs hans. Yfirvöld ákváðu að láta kirkjuna ráða hvort dauðadómnum yrði hnekkt en enga miskunn var að finna þar. Dauði Aikenhead átti að verða öðrum víti til varnaðar. Í bréfi sem Thomas skrifaði áður en hann var tekin af lífi þann 8. janúar 1697 sagði hann að hann teldi að siðalögmál væru mannanna verk. Kirkjan missteig sig illilega í máli Thomas Aikenhead. Almenningur hafði samúð með stráknum og hann varð síðastur til að vera tekinn af lífi fyrir guðlast í Bretlandi.

Í skugga aftöku Aikenhead reis skoska upplýsingin. Margir merkustu hugsuðir áttjándu aldar voru Skotar. Einhver merkasti hugsuðurinn var David Hume. Hann var þekktur fyrir efahyggju sína og varð sjálfur fyrir ofsóknum. Hume var sakaður um villutrú sex áratugum eftir dauða unga guðlastarans. Sem betur fer höfðu Skotar lært sína lexíu og Hume var slapp.

Thomas Aikenhead á að hafa spáð dauða kristinnar trúar. Eins og aðrir sem hafa gert það var hann of bjartsýnn. En hins vegar hefur kristin trú hörfað mikið frá hans tíð. Kirkjum Edinborg hefur meðal annars verið breytt í þjónustumiðstöðvar fyrir ferðamenn og gistiheimili. Aðrar kirkjur virðast aðallega þjóna þeim tilgangi að vera áfangastaður ferðamanna sem vilja sjá aftur í aldir. Kristnin sem Thomas Aikenhead þekkti er horfin.

Ég veit ekki til þess að það sé minnismerki um Aikenhead í Edinborg en á þeim slóðum sem honum var haldið föngnum er nú stytta af David Hume. Arfleið Thomas Aikenhead er frelsið til að gagnrýna kenningar trúarinnar og við eigum að nota það.

Heimildir og íterefni
David Hume
Thomas Aikenhead
Thomas Aikenhead
How modern life emerged from eighteenth-century Edinburgh

Þórður Ingvarsson

Þörf til að þrefa

3. maí 2006# (Efahyggja)

Því meir sem ég les og fræðist um eina tiltekna alhliða stefnu því meir þoli ég hana ekki. Af einhverjum dularfullum ástæðum hafa vissir hópar tekið þessari stefnu fagnandi og nýtt sér orðhengilsháttinn til að teygja og tvista ýmis orð og hugtök væntanlega í þeirri örvæntingafullri tilraun til að gera þau með öllu merkingarlaus. Ef fram heldur sem á horfir þá er hugsanlegt að vissir hópar munu ekki lengur tala mannamál, það besta sem þeir gætu gert væri að gnauða „Kriþtur!“

Ég skal hætta að tala undir rós og einfaldlega segja að prestastéttinn og póstmódernismi virðast eiga afar góða samleið, og sömuleiðis hafa nokkrir trúmenn tekið þetta í sína arma. Þetta sést til að mynda á umræðum sem myndast hér á Vantrú.is auk Trú.is, Kirkjan.net og annarstaðar á internetinu, þetta heyrist í prestapontum og ljósvakamiðlum og hægt að lesa í greinum í dagblöðum.

Þetta er í senn sorglegt og athyglisvert. Biskup, prestar og trúmenn vilja leggja að jöfnu trúleysi og siðleysi, og sumir ganga svo langt að segja að trúleysingjar eru líklegri en aðrir til að níðast á börnum. Svona aðdróttanir koma frá fólki sem kenna sig við kærleika og umburðarlyndi. En kæra sig ekki um hvaða skoðanir sem er, né umbera ekki hvern sem er. Sigurður Ægisson gerist sekur um þetta. Karl Sigurbjörnsson gerist sekur um þetta. Jónína Benediktsdóttir gerist sek um þetta. Jón Gnarr gerist sekur um þetta.

Dæmi um orðræðu er á þessa leið: Trúleysi er það sem ógnar mannlegu samfélagi en enginn getur sannarlega verið trú- né guðlaus. Þess má einnig geta að trúmenn fremja ekki illvirki, í raun eru það trúleysingjar. En þeir sem fremja illvirki í nafni trúar sinnar eru í raun ekki trúaðir, jafnvel þó þau segjast vera það. Það að vera trúlaus er í raun að vera trúaður, því maður trúir því að maður trúi engu. Og svo framvegis. Þetta er ansi snúið en, afsakið rímið, þó er þetta ekki búið.

Þeir deila síðan um kynhneigðir manna, sumir trúa því að hægt sé að afhommast, telja að hommalega hegðun beri að fordæmi, þrefa á kirkjuþingi hvort beri að veita þeim almenn mannréttindi og prestar á borð við sr. Geir Waage segja að þessir hommar hafa engin sérstök rök uppá bjóða afhverju það ætti að veita þeim kirkjulega giftingarathöfn heldur eru þetta aðeins tilfinningarök hjá þessum bölvuðu kynvillingum. Tilfinngarök?! Þetta kemur úr allra hörðustu átt, frá presti í þokkabót. Því hvað er trú á æðri máttarvöld annað en eintóm tilfinning?

Síðan hamra þeir á hvað kristin trú er heilög og undanskilin allri gagnrýni en víla ekki fyrir sér að fordæma önnur hindurvitni. Þeir ljúga að leikskólabörnum að Gvuð og Jesú Kristur Jósepsson heyri í þeim þegar litlu krílinn fara með bænirnar sínar en að jólasveininn er ekki til frekar en einhyrningar og þeir gefi þeim ekkert í skóinn sama hversu mikið krakkinn skælir. Ekki sé minnst á raunverulega helvítisvist með öllum þeim skreytingum sem því fylgir, grátur og gnístan tanna, að vera brenndur á lífi að eilífu og svoleiðis hótanir, ef þau haga sér illa. En það eru foreldrarnir sem skella kartöflunni í skóinn fyrir hönd einhvers uppdiktaðs skrípi í rauðum búning. En meðan þeir neita tilvist jólasveina, þá eru draugar og vofur samt til. Þessi starfstétt tekur að sér hlutverk draugabana ef þess þarf og þetta á að kallast háskólamenntað fólk?

Biskup segir að páskarnir eru bara brandari Gvuðs, en þessi skrítla hefur engann brodd. Jú það er vissulega skondið að það sé haldið fram að fyrir 2000 árum hafi maður verið hýddur 40 sinnum, barinn til óbóta, skellt á hann þyrnikrans, látið hann blæða, síðan negldur uppá kross, stunginn með spjóti í kviðinn og síðan deyr hann, væntanlega útaf blóðleysi. Það er ekkert ólíklegt að þetta hafi hent töluverðan fjölda af fólki á þessum tímum. En brandarinn er ekki búinn. Síðan rís þessi maður upp frá dauðum, kveður sína nánustu og stígur svo upp til himnaríkis. Hvernig á að flokka svona brandara? Þetta er ekki meinfyndni, þetta er ekkert í líkingu við Charlie Chaplin eða Buster Keaton og þetta á væntanlega ekki að vera paródía. Þetta er hugsanlega kolsvartur gálgahúmor, en ef svo er hvað er svona fyndið við þetta? Mér finnst það ekki fyndið að þessum brandara er haldið fram sem heilögum sannleika sem olli síðan þjáningum í næstum 1500-1600 ár eftir þennan tiltekna atburð. Og gerir enn. Ég er alveg með húmor, en ég hlæ ekki af fimmaurabröndurum, sem er lélegur og auk þess illkvittin fimmaurabrandari í þokkabót. Að vísu er það fyndið að Ayatollah Karl haldi því fram að páskaguðspjallið sé brandari, það er ágætis brandari, bendir til þess að hann taki þessu ekkert svo alvarlega.

Það er hægt að tiltaka ýmislegan furðulegan málflutning. T.a.m. að sumir þykjast ekki sjá munin á Þjóðkirkjunni, sem ausir milljörðum á hverju ári í presta, djákna, biskup, kirkjur og annað föndur, hafa greiðan aðgang að útvarpi, sjónvarpi og dagblöðum, nær óheft og gagnrýnislausan aðgang að leik-, barna- og gagnfræðiskólum og vilja svo endilega troða sér inní framhaldskóla, troða sér inná sjúklinga í spítölum og hjúkrunarheimilum, halda ógurlega dýra veislu árið 2000 á kostnað þjóðarinnar og svo er það Vantrú, með eina vefsíðu, nokkra þúsundkalla og stöku sinnum komið fram í fjölmiðlum. Sumir eru svo barnalegir að halda því fram að öfgarnir liggja hjá þessum litla félagsskap og að þetta sé hættulegasta þjóðarmein í sögu Íslands. Kommonn, afsakið, vatt ðe fokk?

Póstmódernismi hefur neytt sumt fólk til að endurmeta viðtekin gildi, siði og venjur. Auk þess að rýna í og skilja hvað ýmis orð, hugtök og algeng heiti þýða í raun, sem er ekki í sjálfu sér slæmt. En það slæma er þegar þýðinginn á almennum og frekar gegnsæjum orðum er snúið á hvolf og þetta ferli tekur á sig furðulega skrípamynd sem er í afar Orwellískum anda. En reynt er að sjá lengra en sjón nær og býður upp á, með vopni ímyndunaraflsins einu saman. Þetta ferli er síðan í sífelldri endurtekningu sem leiðir til þess að fólk þarf alltaf að endurtaka sig í sífellu. Það skiptir ekki máli hversu oft skynsamt fólk reyna að útskýra á einfaldan og skýran hátt að sumir vaða í villu í sambandi við merkingu orða, þetta virðist ekki skiljast eða sumir neita að skilja. Þetta er samt ekki flókið:

Yfirnáttúra er eitthvað sem er hafið yfir náttúru og virðist vera óháð lögmálum náttúrunar og er ekki hægt að rannsaka með vísindalegum vinnubrögðum. Trúleysi er að vera laus við trú á allri yfirnáttúru. Guðleysi er að vera laus við trú á guðum (en trúa hugsanlega á vissa yfirnáttúru). Trúmaður er sá sem leggur trú við yfirnáttúru (t.a.m. jólasveina, guði, álfa og einhyrninga), og til eru ýmis heiti yfir trúmönnum; kaþólikkar, prótestantar, gyðingar, kalvinistar, miðlar, spámenn og svo framvegis.

En þó framsetning sé einföld, þá efast ég ekki um að sumir munu finna fyrir þörf til að þrefa um hina „raunverulegu“ merkingu, t.a.m. hið klassíska „trúleysi er í raun trú, sko, skilurruh!“ sem leiðir síðan til einkennilegra endurtekninga á einföldum hlut.

Jón Einarsson

Árás á Alþingi, árás á lýðræðið

4. maí 2006# (Stjórnmál og trú)

Í 2. gr. Stjórnarskrár lýðveldisins Íslands er fjallað um löggjafarvaldið. Þar segir: „Alþingi og forseti Íslands fara saman með löggjafarvaldið. …“. Þar er ekki sagt að prestastefna eða kirkjuþing sé hluti af löggjafarvaldi landsins. Né heldur veitir ákvæðið embætti Biskups Íslands neitt löggjafarvald.

En mannkynssagan er full af fólki sem tók sér vald sem það hafði ekki lögum samkvæmt. Stundum heppnaðist valdatakan og þar með var hún orðin löghelguð. Sem dæmi um það má nefna valdatöku Júlíusar Sesars, Napoleon Bonaparte og Hinriks 4. Englandskonungs. Og þetta veit biskupinn séra Karl Sigurbjörnsson mætavel. Enda leggur hann ofuráherslu á að valdataka sín í íslensku þjóðfélagi heppnist.

Þannig er nefnilega í pottinn búið að biskupinn er kominn á bólakaf í pólitík. Hann hefur ákveðið að líta framhjá því að Alþingi er lýðræðislega kosinn vettvangur þjóðarinnar til sjálfsstjórnar. Nei, séra Karl Sigurbjörnsson þolir ekki að hafa eitthvað slíkt yfirvald yfir sér. Hann vill ráða í krafti kennivalds kirkjunnar. Og þess vegna hikar hann ekki við það að ráðast á sjálfstæði Alþingis. Hann beinlínis bannar þinginu að setja lög sem heimila trúfélögum í landinu að gefa saman samkynhneigð pör. Og þetta gerir hann þrátt fyrir að lög banni slíkt, sbr. 1. mgr. 100. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með síðari breytingum (Hver, sem ræðst á Alþingi, svo að því eða sjálfræði þess er hætta búin, lætur boð út ganga, sem að því lýtur, eða hlýðir slíku boði, skal sæta fangelsi ekki skemur en 1 ár, og getur refsingin orðið ævilangt fangelsi, ef sakir eru mjög miklar.). Enda veit hann að hann hefur bæði dómsmálaráðherra og ríkissaksóknara í rassvasanum í krafti trúarlegs kennivalds síns. Þeir munu aldrei mæla fyrir um opinbera rannsókn á meintu lögbroti biskups og fá þar með alla hallelújahoppara landsins upp á móti sér. Sama hvað stendur í lögunum.

Alþingismenn eru í vanda. Þrátt fyrir skynsemi nútímans þá er staðreyndin sú að á Íslandi eru þeir sem trúa á „Guð“ ennþá sterkur þrýstihópur, mun sterkari en hommar og lesbíur. Og margfalt sterkari en þeir sem láta sér það í léttu rúmi liggja hvort samkynhneigð pör séu gefin saman af trúfélögum eður ei. Og þó svo að þingmenn hafi svarið drengskaparheit að stjórnarskránni og eigi að heita óháðir þá er staðreyndin sú að margir þeirra óttast það ef skipulögð samtök trúaðra fara að vinna gegn þeim í prófkjöri og flokksvali fyrir næstu Alþingiskosningar. Margir hverjir vilja skapa sér ímynd sem fulltrúar hinna gömlu gilda, fjölskyldugilda, og það getur verið erfitt fyrir þá að fá þann stimpil á sig að þeir vinni gegn kirkjunni og fulltrúum „Guðs“ hér á jörðu.

Vissulega eru, sem betur fer, skynsemismenn innan kirkjunnar. Skynsemismenn sem sjá að ótti hinna íhaldssömu við þessi brúðkaup er tilhæfulaus. Fólk sem þekkir kenningar Marteins Lúters um að hjónabandið sé stofnun veraldlegs eðlis sem kirkjan á ekki að hafa skoðun á. Þeir lögðu fyrir prestastefnu fyrir stuttu tillögu um að þessu oki fordóma og fáfræði yrði varpað af kirkjunni svo bæði hún og önnur trúfélög geti komist í takt við nútímann. En þá risu upp á afturfæturna í vandlætingu og hneykslan menn sem halda mætti að tilheyrðu frekar 17. öldinni, útsendarar Piet-ismans sem eiga þá óska heitasta að húsagi og trúrækni verði aftur í lög leidd að viðlagðri líkamlegri refsingu. Og þeir töluðu um hryðjuverk og skemmdarverk, að sundur væri rofinn friðurinn sem séra Karl hefur sett um þessi mál. Sér er nú hver friðurinn. Þegar þröngsýni biskups og skoðanabræðra hans stendur í vegi fyrir því að trúfélög sem vilja gefa samkynhneigða saman geti það og hann hefur í hótunum við löggjafann þá er ekki hægt að segja að það sé friður í samfélaginu.

Hvað er til ráða? Alþingi á fyrir höndum val. Val um það um hvort það lætur biskup svínbeygja sig í duftið og aftur verði upp tekin sú gamla regla að „Guðs“ lög gildi framar manna lögum. Eða þá að Alþingi stendur í fæturna sem sjálfstæð stofnun og lætur biskup ekki þvinga sig. Að það samþykki lög um það að gefa megi í hjónaband samkynhneigð pör hvort heldur er karl og karl eða konu og konu.

Vonandi nær lýðræðið og skynsemin að sigra.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Hrokafullir, ofbeldishneigðir og vitlausir bókstafstrúmenn?

5. maí 2006# (Efahyggja)

Klerkar Þjóðkirkjunnar kvarta oft yfir því að landinn hafi lítinn áhuga á trúmálum og ræði lítið um þau. Í ljósi þessa er afskaplega skrýtið að þessir sömu klerkar hafa nánast ekki neitt um Vantrú að segja, nema þá að tala umhrokafulla trúleysingja í dylgjustíl. Í predikun þjóðkirkjuprestsins Sigurðar Árna þarsíðasta sunnudag, Eitrað fyrir trú og efa, voru einmitt þannig ummæli. Sigurður sagði:

Efahyggjan er skárri en trúarofstæki því hún hvetur ekki til herferða, manndrápa og kúgunar með sama hætti. En hrokafull efahyggja er systir hrokafullrar trúar, að því leyti að hún smættir tilveruna, er í grunninn bókstafshyggja, sem ekki umber aðrar skoðanir, getur ekki unnt öðrum, að skilgreina litríki veraldar með öðrum hætti en skv. sinni forskrift. Kynnið ykkur boðskap þeirra, sem eru herskáir guðleysingjar. Þar finnið þið ekki þroskaða vitmenn, heldur hrokagikki, sem hæða og níða. Herskáir guðleysingjar eru bókstafstrúarmenn. Hjá slíkum er jafnan stutt í ofbeldið.

Hverjir eru þessir hrokafullu efahyggjumenn og herskáu guðleysingjar eiginlega? Boðskap hverra er Sigurður að biðja söfnuðinn að kynna sér? Hann vísar ekki á neitt.

Ef litið er til erlendra manna veit ég ekki um efni frá vitlausum herskáum trúleysingjum, nema Sigurður telji menn eins og Bertrand Russell, Nietzsche, Freud, Karl Marx, George H. Smith og Carl Sagan vera vitleysinga. Ef litið er innanlands, þá eru engir herskáir trúleysingjar sýnilegir nema Vantrú og Sigurður veit vel af tilvist Vantrúar. Þannig að það er mjög líklegt að Sigurður hafi verið að tala um okkur.

Þar sem Sigurður hefur ekki fengist til að svara tölvupóstum frá mér og öðrum vantrúarmeðlimum þar sem við spyrjum hvort hann eigi við Vantrú, þá tel ég hann hafa staðfest að hann hafi verið að ræða um Vantrú með því að svara ekki.

Efahyggjan er skárri en trúarofstæki því hún hvetur ekki til herferða, manndrápa og kúgunar með sama hætti. En hrokafull efahyggja er systir hrokafullrar trúar, að því leyti að hún smættir tilveruna, er í grunninn bókstafshyggja,

Það rétt athugað hjá Sigurði að trúleysi (efahyggja) hvetur í sjálfu sér ekki til herferða, manndrápa eða kúgunar, ekki frekar en það að trúa ekki á álfa. En þar með sagt er ekki víst að einhverjir trúleysingjar hvetji ekki til þessara hluta, alveg eins og sá sem trúir ekki á álfa getur gert það.

Á predikuninni sést að þegar Sigurður talar um hroka, þá á hann við fullvissu (sem Sigurði finnst vera hrokafull). Þannig að samkvæmt Sigurði er trúleysi sem maður er fullviss um systir trúar sem maður er fullviss um af því að trúleysið „smættar tilveruna“. Hvernig hrokafull efahyggja „smættar tilveruna“ er leyndardómur, því Sigurður útskýrir ekki hvað hann á við með því.

Hvað Sigurður Árni á við með það að kalla hrokafulla efahyggju bókstafstrú er enn meiri leyndardómur.

[Hrokafull efahyggja] ... [umber ekki] aðrar skoðanir, getur ekki unnt öðrum, að skilgreina litríki veraldar með öðrum hætti en skv. sinni forskrift.

Þarna notar Sigurður skrýtna skilgreiningu á sögninni „að umbera“. Það að umbera aðrar skoðanir þýðir ekki að það eigi ekki að gagnrýna þær eða segja skoðanir sínar á þeim. Myndi einhverjum detta í hug að halda því fram að frambjóðandi hægri flokks væri ekki umburðarlyndur af því að hann gagnrýndi hugmyndir frambjóðanda vinstri flokks? Ég myndi flokka það undir umburðarlyndi að umbera það að hugmyndir manns séu gagnrýndar.

En ef Sigurður heldur því fram að með því að hafa sannfæringu (hroka) sé maður óumburðarlyndur er það ekki satt. Það að hafa sannfæringu segir ekkert um það hvort maður umberi skoðanir annarra eða ekki.

Kynnið ykkur boðskap þeirra, sem eru herskáir guðleysingjar. Þar finnið þið ekki þroskaða vitmenn,....

En kynnið ykkur líka boðskap frjálslyndra guðfræðinga. Þar finnið þið þroskaða vitmenn sem hrekja málflutning herskárra trúleysingja málefnalega og án allra árása á vitsmuni eða þroska vitlausu guðleysingjanna.

Það er rétt að benda á að herskátt guð- eða trúleysi vísar ekki til ofbeldis, heldur er einungis um að ræða trúleysingja sem er ekki feiminn við að benda á að trú sé vitleysa. Ef sama orð væri notað um kristið fólk, þá væri Sigurður Árni, biskupinn og allir prestar Þjóðkirkjunnar „herskáir kristnir menn“, þar sem þeir eru ekki feimnir við að boða trúna sína.

[Í boðskap herskárra guðleysingja finnið þið] hrokagikki, sem hæða og níða.

Það er rétt að við notum háð, enda er háð skemmtilegt og áhrifarík aðferð til þess að gagnrýna málflutning annarra. Ég veit ekki hvað Sigurður á við þegar hann talar um níð, kannski flokkar hann gagnrýni á trúnna sína sem níð?

Herskáir guðleysingjar eru bókstafstrúarmenn. Hjá slíkum er jafnan stutt í ofbeldið.

Enn og aftur leyndardómsfullar og órökstuddar skilgreiningar. Hvernig geta herskáir guðleysingjar verið bókstafstrúarmenn? Rökin fyrir því að það sé „jafnan stutt í ofbeldið“ hjá okkur herskáu trúleysingjunum byggjast á því að við séum bókstafstrúarmenn, þannig að ekki er ljóst hvernig sú skoðun Sigurðar geti staðist. Tökum sem dæmi frægasta herskáa trúleysingja 20. aldarinnar, friðarsinnan Bertrand Russell. Árið 1958 varð Russell fyrsti formaður félagsins „Campaign for Nuclear Disarmament“, allir þekkja merki félagsins, friðarmerkið.

Þegar ummæli Sigurðar Árna eru tekin saman, þá heldur hann því fram að við séum, óumburðarlyndir, vitlausir, ofbeldishneigðir, bókstafstrúar-hrokagikkir, sem hæða og níða. Allt án þess að koma með rök. Vonandi munu prestar Þjóðkirkjunnar hætta að hunsa Vantrú og fara að svara málflutningi okkar, en þá verður það vonandi ekki órökstuddar persónuárásir, heldur málefnaleg rök.

Vésteinn Valgarðsson

Siðferðisleg afstæðishyggja? Þversagnakenndur málflutningur Þjóðkirkjumanna

8. maí 2006# (Siðferði og trú)

Undanfarnar aldir hafa, sem kunnugt er, orðið umtalsverðar breytingar á hugmyndum manna um hvað er rétt og rangt, hvað er gott og slæmt, hvernig leggja ber mat á hitt og þetta og hvernig reka ber samfélagið. Lífsseigir flokkadrættir, milli þeirra sem eru óhræddir við breytingar og þeirra sem eru á móti þeim, lifa góðu lífi enn í dag. Meðal talsmanna íhaldssams gildismats stendur Þjóðkirkjan einna fremst í flokki og hefur lengi gert, í öllu falli ef tekið er tillit til umfangs og grundvallar.

Á seinni árum hefur mönnum orðið tíðrætt um „siðferðislega afstæðishyggju“ og fylgir þeim orðum neikvæður blær. Með þeim er einatt gefið í skyn að þeir sem aðhyllist slíkar hugmyndir líti á siðferði sem svo flöktandi og rótlaust, að það megi hiklaust laga að tíðaranda, á því sé lítt byggjandi, og að siðferði þeirra sópist auðveldlega í burtu ef á mót blæs. Þessi fylgja auk þess oft heimsósómakveinstafir um hvað breytingarnar séu hraðar og hvað fólk eigi erfitt með að fylgjast með.

Mér sýnist þessi málflutningur helst vera sniðinn að tilfinningum eldri borgara sem finnst nóg um hvað breytingarnar eru miklar og virðast sífellt hraðari, ekki síst í siðferðismálum. Er nokkuð skrítið, í sjálfu sér, við að fólk sé fastheldið á hugmyndir sem það hefur alist upp við, og yngri kynslóðir hafa fallið frá, til að mynda um samkynhneigða? Þetta kemur reyndar heim og saman við þá tilfinningu mína að yngri kynslóðirnar séu síður ginnkeyptar fyrir lúthersk-evangelískri heimsmynd og tilheyrandi boðskap.

„Siðferðisleg afstæðishyggja“ -- hvað er nú það? Retorískt vindhögg sem er ætlað húmanistum, sem vilja byggja siðferði á mannlegum grunni en ekki guðlegum? Það er rétt að taka nokkur dæmi: Í predikun á nýjársdag 20febrúar sagði biskup svo:

Á morgni 21. aldar spyr maður sig hvort kristinn siður sé að hopa fyrir afstæðishyggju og andlegu dómgreindarleysi og trúarlegu ólæsi.

Sigurður Pálsson, þá sóknarprestur í Hallgrímskirkju, sagði á gamlárskvöld 2002:

Höfum við kjark til að endurskoða gildismat okkar og taka upp baráttu gegn niðurbrjótandi og mannskemmandi afstæðishyggju og brengluðu gildismati sem samtíminn er svo ríkur af ...?

Þórhallur Heimisson, sóknarprestur í Hafnarfirði, sagði í september 2003:

[K]ærleiksboðorði Krists er skipt út fyrir lögmál markaðarins og fjölhyggjusamfélagsins sem segir að allt sé afstætt og því í raun ekkert heilagt ...

En hvað með Þjóðkirkjuna sjálfa? Væri henni ekki hollt að líta í eigin barm eða -- svo ég geri orð Jesú að mínum -- sjá bjálkann í eigin auga? Á þessum vettvangi hef ég áður skrifað um afstæðishyggju biskups (sjá „Blóðskömm eða hór? Valkvæmt ritningarminni biskups eða ritningarleg afstæðishyggja?“) og hvernig kirkjunnar menn velja úr Biblíunni þau siðaboð sem þeir telja henta hagsmunum kirkjunnar á líðandi stund. Hvers vegna neitar kirkjan að gifta samkynhneigt fólk en giftir samt fráskilið fólk?

Ég bar á dögunum fram spurningu á Trú.is. Ég spurði:

Ef við göngum út frá að frásögn Nýja testamentisins sé rétt, og ef það er satt að konur hafi yfirleitt verið á aldrinum 11-15 ára þegar þær voru mönnum gefnar við upphaf tímatals vors, má þá álykta að María mey hafi vart verið komin af barnsaldri þegar hún átti Jesú?

Magnús Erlingsson varð fyrir svörum. Ég vil hvetja fólk til að lesa svar hans í heild sinni svo eftirfarandi tilvitnun skiljist örugglega í réttu samhengi, en hann svaraði:

Í fornöld var litið svo á að kynþroski stúlkna væri til marks um að þær væru reiðubúnar til hjúskapar. ... Þannig að María hefur að öllum líkindum verið ung móðir þegar hún eignaðist Jesú. Frá fæðingunni er sagt í 2. kafla Lúkasar. Í kirkjulist er hefð fyrir því að sýna Maríu unga en Jósef mun eldri. ... Áhyggjuleysi unglingsára eru forréttindi nútímamannsins.

Ekki andmæli ég því að fornmenn hafi haft aðrar hugmyndir en nútímamenn um við hvaða aldur hjúskapur væri hæfilegur. Hverja kynslóð ber að meta í samræmi við aldarhátt. En hvað með eilífan guð? Hvað með hann? Segjum að við göngum út frá því að hann sé til í alvörunni. Skiptir hann um skoðun eftir því hvernig aldarháttur breytist? Ef það þótti allt í lagi fyrir 2000 árum að fullorðnir menn börnuðu 13 eða 14 ára stelpur, þýddi það þá að guð mætti gera það líka? Ber að skilja það svo að frá sjónarmiði guðs sé það í stakasta lagi? (Einhver dóni gæti í þessu samhengi fengið hugmyndir um presta og fermingarbörn.) Ef þetta er í stakasta lagi í augum eilífs og alviturs guðs, þýðir það þá ekki að hann hafi dregist afturúr mönnum í siðferðisefnum fyrir a.m.k. nokkrum kynslóðum síðan? Er það kannski þessi „hraði“, þessi „siðferðislega afstæðishyggja“, að siðferðisþrek manna hækki svo hratt að kirkjan nái ekki að halda í við það?

Tal kristinna kennimanna um „kristið siðferði“ einkennist af hroka gagnvart þeim sem telja rétt að atferli manna miðist við menn en ekki ímyndaða loftanda. Alvitur, eilífur Faldafeykir á himnum þyrfti varla að endurskoða mælikvarða sína. Það getur mannkynið hins vegar gert eftir því sem þekkingu og félagsþroska fleygir fram.

Birgir Baldursson

Hvar er himnaríki?

9. maí 2006# (Kristindómurinn)

Kristnir menn hafa í seinni tíð verið ansi uppteknir við að afneita ýmsum grundvallarkenningum trúarbragða sinna. Þannig eru kraftaverk Jesú og upprisa ekki lengur neitt sérstakt issjú, að ekki sé talað um meyfæðinguna og endurkomuna. Nei, þetta er allt bara eitthvað sem bókstafstrúarmenn taka alvarlega, en sann-Þjóðkirkjukristið fólk einblínir í staðinn bara á siðaboðskap sandalahippans frá Nasaret.

Það eru þó nokkrir þættir sem enn lifa góðu lífi í huga flestra „rétt“-trúaðra. Líf eftir dauðann og himnaríki fá enn að lafa inni, en búið er að afgreiða helvíti sem myndlíkingu. Og auðvitað eru guðinn og Jesúsinn í fullu fjöri á himnum.

Hafið þið velt fyrir ykkur hversu flatjarðarleg hugmyndin um himnaríki er? Jesús steig upp til himna, upp, og það meira að segja í holdinu og allt. Rétt eins og þetta væri bara á næstu grösum, bak við tunglið eða eitthvað.

Við erum farin að þekkja störnuhimininn nokkuð vel eftir áratugar hátæknilegar rannsóknir og hvergi hafa menn rekist á þetta himnaríki. Menn sjá vetrarbrautir og stjörnuþokur í margra milljóna ljósára fjarlægð, en þessi mikilvægasti punktur himinhvolfsins, þar sem Jesús hefst við í líkamanum, er hvergi nálægt. Bara endalaus margra ljósára auðn og tóm í allar áttir. Jesús hefur því væntanlega þurft að ferðast um langan veg í hinum mannlega líkama sínum til að ná á áfangastað. Ætli hann sé kominn þangað enn?

Svo er annað í stöðunni. Jörðin snýst um sjálfa sig og ef himnaríki er á einhverjum sérstökum stað í alheimi, segjum t.d. í stjörnumerkinu Oríón, þá er það ekki „upp“ nema hálfan sólarhringinn. Hinn helmingin þyrftum við að benda niður þegar við tölum um leiðina „upp“ til himna.

En kannski er himnaríki ekki efnislegt. Guðinn er nú einu sinni andi og heilagur andi líka. Og ef ég skil kenningarnar rétt, þá rotnar líkami okkar í jörðu, en sálirnar, þessi óefniskenndu fyrirbæri fljúga til himna til að dvelja í návist tríósins. Allir þarna eru bara andar í góðum fílíng, tja nema Jesús. Hann er sá eini sem væflast þarna um í holdinu.

Stórundarleg þessi trúarbrögð.

Guðmundur Guðmundsson

Dýrð sé þér, álfaðir alda

10. maí 2006# (Stjórnmál og trú)

Í sunnudagsmogganum (Mbl. 7. maí sl.) leyndist lítil saklaus frétt um að nú sé mál að leggja hornstein að Kárahnjúkavirkjun. Þar innmúrar forsetinn meitlaða speki ætlaða komandi kynslóðum til uppfræðslu, en slíkt mun lenska þegar mikið er haft við. Honum til fulltingis verður sr. Lára, prestur á Valþjófsstað. Hún á að blessa framtakið í drottins nafni, amen. Þetta er hún Lára, sem lét fjarlægja Kárahnjúkamótmælendurna síðasta sumar af kirkjujörðinni. Þetta er hún Lára, sem fór í sjómann við Prestsetrasjóð og fékk helminginn af greiðslu Landsvirkjunar fyrir vatnsréttindi prestsetursjarðarinnar. Og þetta er hún Lára, sem á að leggja opinbera blessun ríkiskirkjunnar yfir umdeildustu framkvæmd síðari ára. Ég er hræddur um að heldur fari að styttast ævi hins eilífa smáblóms á hálendi Íslands þegar blessunarorðin þruma.

Óli Gneisti

Gleði hins fáfróða

11. maí 2006# (Efahyggja)

„Lífið er lítið skemmtilegt ef maður trúir ekki á það sem ólíklegt er að sé til“ segir Kolbrún Bergþórsdóttir í fjölmiðlapistli sínum í Blaðinu þann 9. maí 2006 og þá veit maður að það er ekki von á góðu. Pistill Kolbrúnar er fullur af útúrsnúningum, rökvillum og rangfærslum. Best að taka hann fyrir.

Kolbrún er að skrifa pistil sinn af því að hún sá frétt um skýrslu breska landvarnarráðuneytisins þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að ekkert benti til þess að fljúgandi furðuhlutir væru á sveimi hér í kring. „Höfundar [reyndar var bara einn höfundur - innskot ÓG] skýrslunnar segja að fólk sem haldi því fram að það hafi séð geimverur hafi orðið fyrir rafgaseitrun.“ Þetta er bara rangt hjá Kolbrúnu, rafgaseitrun er bara ein mörgum mögulegum skýringum sem gefnar eru. Skýrslan er upp á mörg hundruð blaðsíður en Kolbrún hoppar á eitthvað atriði sem hún heyrði minnst á sjónvarpsfréttum til að dæma hana í heild sinni.

Kolbrún heldur áfram og segist hafa orðið „fyrir vonbrigðum“ og segir að „mannkynið hefði afskaplega gott af því að vita af því að vitsmunaverur finnast annars staðar en á okkar litla hnetti. Það myndi lækka í okkur rostann.“ Hér er Kolbrún augljóslega að ruglast töluvert. Skýrsluhöfundur komst ekki að þeirri niðurstöðu að það væri ekki til viti bornar verur utan jarðarinnar heldur einungis að þær væru ekki á ferðinni hér í nágrenninu. Það eru fjölmargir vísindamenn að vinna í því að finna merki um vitsmunalíf í hinum stóra Alheim og slíkt hefur alls ekki verið útilokað.

Síðan fer Kolbrún að búa sér til strámann af vísindamönnunum (þó hann hafi bara verið einn) sem sömdu skýrsluna. Hún segir „ég [fór] að velta fyrir mér hugmyndaheimi skýrsluhöfunda. Sjálfsagt eru þeir miðaldra karlmenn með lítið hugmyndaflug. Ef þeir sæju geimveru myndu þeir aldrei trúa sínum eigin augum heldur halda að þeir hafi orðið fyrir ofskynjunun af völdum rafgas.“ Augljósa er þetta kolrangt hjá Kolbrúnu, vísindamaður myndi ekki hrapa að niðurstöðum við slíkar aðstæður heldur rannsaka þær. Til dæmis væri góð byrjun að rannsaka hvort rafgas væri í nágrenninu.

En Kolbrún er ánægð með skrípamyndina sem hún hefur búið sér til af vísindamönnum og segir „[é]g gladdist nokkuð þegar ég komst að þessari niðurstöðu. Ég áttaði mig um leið á því að það er ekki hægt að taka nokkurt mark á fólki sem hefur ekkert ímyndunarafl. Hugmyndaheimur þess er allt of þröngur. Ímyndunaraflið verður að hafa sitt pláss í tilverunni.“ Hér kemur augljóslega fáránlegasta staðhæfing Kolbrúnar, það að vísindamenn, eins og sá sem skrifaði skýrsluna, hafi ekki ímyndarafl. Að sjálfssögðu hafa vísindamenn ímyndunarafl (flestir alla vega) en ef þeir eru góðir í sínu fagi þá rugla þeir hugarfluginu ekki saman við raunveruleikann heldur nota það til þess að finna leiðir til að rannsaka heiminn.

Fantasíur eða vísindaskáldskapur geta verið góð skemmtun. Sjálfur hef ég gaman af X-Files en ég skil ekki hvers vegna heimur minn væri skemmtilegri ef ég héldi að geimverur væru sífellt að ræna jarðarbúum til þess að gera á þeim tilraunir. Kolbrún lítur nefnilega algjörlega framhjá því að það er enginn endalaus gleði að trúa á fljúgandi furðuhluti heldur getur það líka verið ávísun á líf í ótta. Það er ekkert aðlaðandi kostur að búa í heimi þar sem geimverur heimsækja jörðina í vafasömum tilgangi. Ég teldi þó jákvætt að vita af því ef slíkt væri að gerast en það bendir bara ekkert til þess.

Kolbrún segir í upphafi pistils síns að það sé lítið skemmtilegt að lifa ef maður trúir ekki á hið ólíklega. Þeir sem spila í Lottó eru kannski sammála, allavega þar til að búið er að draga út tölurnar. Ég tel heiminn, eins og hann er, mjög spennandi. Ef við horfum horfum til himins þá ættum við ekki að gera það í leit að fljúgandi furðuhlutum heldur til að dást að því hve heimurinn er glæsilegur að sjá. Hann er stórfenglegur. Ég er viss um að þeir sem hafa til dæmis horft á Satúrnus í gegnum stjörnusjónauka eru mér sammála í þessu.

Himingeimurinn er líka góð leið til að lækka rostann í mannverum. Þetta benti trúleysinginn Douglas Adams á í Hitch Hikers Guide to the Galaxy bókunum, þar var til ógurlegt tæki sem gerði huga manns að mauki með því einu að sýna manni hve lítill maður raunverulega er.

Gleði Kolbrúnar minnir mig á máltækið sem segir að fáfræði sé alsæla, ég kaupi þá speki þó ekki enda tel ég að sannleikurinn sé betri en lygin þó hún sé stundum sæt.

Heimildir: UFO study finds no sign of aliens

Jórunn Sörensen

Vanmáttur almættisins

12. maí 2006# (Rökin gegn guði)

Haft er eftir hinu forna harmleikjaskáldi Agaþon sem trúði á allt aðra tegund að guðum en Guð Biblíunnar: „Því jafnvel guði er ekki gefið að ógera það sem er gert.“ Guðir hinna fornu Grikkja voru fullkomlega afskiptalausir um mannlega hegðun. Síðar kom annar Guð fram á sjónarsviðið – Guð Biblíunnar. Sá Guð er sagður bæði almáttugur og algóður. Sá Guð fylgist með hverri hreyfingu og hugsun mannsins – veit jafnvel hve mörg hár hver maður hefur á höfðinu.

Því er spurningin: Af hverju spólar Guð Biblíunnar (Jahve) ekki til baka? Hann sem er almáttugur! Hann hlýtur að hafa séð að hverju stefndi þegar Eva narraði Adam til þess að smakka á eplinu af skilningstrénu. Guð var búinn að banna það svo hann hefur ekki ætlað sér að maðurinn hefði skilning á nokkrum sköpuðum hlut. Af hverju var hann með þetta skilningstré í Eden? Það hefur jú samkvæmt trúnni á Guð verið hann sem skapaði Eden. Og fyrst hann er almáttugur af hverju í óskupunum strokaði hann þetta allt sem hann hafði skapað ekki bara út og byrjaði upp á nýtt? En getur einhver sem er almáttugur gert mistök? Getur Guð gert mistök? Það er fullyrt að Guð sé einnig algóður. Hvernig stendur þá á þjáningunni í heiminum? Biblían kennir Adam og Evu um – en var ekki Jesú sendur til þess að deyja fyrir syndir okkar – þessa miklu synd Adams og Evu að bíta í vitlaust epli? Þar með hefði þjáningin átt að hverfa úr heiminum.

Er Guði kannski alveg sama um manninn og hvað hann er að bauka? Eða er kannski bara enginn Guð til?

Hjalti Rúnar Ómarsson

Að kasta steinum úr glerhúsi

15. maí 2006# (Kristindómurinn)

Það var skemmtilegt að fylgjast með viðbrögðum þjóðkirkjupresta þegar Júdasarguðspjall var gefið út í síðasta mánuði. Það er ekkert athugavert við það að koma í veg fyrir að fólk fari að trúa þessu kjaftæði, en þegar þú sjálfur trúir kjaftæði, þá er frekar varasamt að gagnrýna annarra manna kjaftæði.

Gott dæmi um þetta er pistill þjóðkirkjuprestsins Sigurðar Ægissonar, Þegar svart verður hvítt, en í henni segir hann þetta um þau guðspjöll sem rötuðu ekki í biblíuna:

Fæst [guðspjallanna] eru trúverðug. Í einu þeirra er Jesús sagður hafa verið grænmetisæta. Í öðru er hann að dunda við að búa til leirfugla, gefur þeim anda og sleppir þeim á flug. Yfirleitt er innihaldið í þessum eða svipuðum dúr. Ekki þarf neitt vitring til að sjá, hvers kyns er.

Auðvitað var Jesús ekki grænmetisæta! Í Lúkasarguðspjalli stendur að hinn nýupprisni Jesús hafi verið svolítið svangur eftir að hafa verið matarlaus í gröfinni og hafi borðað fisk! Síðan er út í hött að halda því fram að Jesús hafi dundað sér við að búa til lifandi fugla úr leir, allir vita jú að Jesús notaði bara leir (sem hann bjó til úr munnvatninu sínu) til þess að lækna blinda. Það stendur í Jóhannesarguðspjalli!

Það væri gaman að heyra Sigurð Ægisson útskýra hvernig hann getur séð að sögurnar þar sem Jesús býr til fugla eru bull, en ekki sögurnar þar sem Jesús margfaldar mat, labbar á vatni og reisir fólk frá dauðum. Ekki þarf neinn vitring til að sjá, hvers kyns er.

Enn skemmtilegri athugasemd kom í predikun sóknarprestsins í Dómkirkjunni, Vottar upprisunnar. Þar virðist Jakob Ágúst Hjálmarsson hafa gleymt því að þó svo að innihald trúarskoðana hans séu öðruvísi en þær skoðanir sem hann var að gagnrýna, þá er eðli þeirra það sama. Þetta segir Jakob:

Sannleikurinn er sá að þessi rit eru mörg sérlega samkvæm hvert öðru og flytja kenningu sem kristnin hafnaði. Sú kenning er byggð á gnóstísisma og hafnar líkamlegri upprisu Krists og telur skaparann illan og óvin Guðs og hvetur til flótta frá lífinu. Dæmigerð hindurvitnakenning sem byggir á getsökum en ekki samstæðileika hugmynda með traustan grundvöll í því sem almennt verður vitað.

Sannleikurinn er sá að kristin trú er hindurvitni, hún byggir á hugarburði, er full af mótsögnum og styðst augljóslega ekki við neitt sem almennt er vitað um heiminn. Til dæmis nær þrenningarkenning að uppfylla allt þetta. Dettur einhverjum í hug að sú kenning að ofursterki andinn sem talar við mann sé einn en samt þrír sé studd með einhverjum rökum? Auðvitað ekki, þetta er mótsagnakennd vitleysa, sem fólk trúir vegna þess að kirkjan segir þeim að trúa því.

En gamanið er ekki búið, næsta föstudag verður Da Vinci lykillinn frumsýnd og þá má búast við því að prestar landsins skjóti sig ítrekað í fótinn.

Birgir Baldursson

R.T.F.M

17. maí 2006# (Rökin gegn guði)

Þegar mannskepnan komst til vits fór hún að velta fyrir sér til hvers hún væri að væflast um þessa jörð og átti engin svör. En smám saman tók stétt manna sig út úr hópnum og leiddi þennan tilgang út. Og enn í dag svarar þessi vitra og virta stétt þessu einu til þegar svo stórt er spurt: „R.T.F.M - Read The Fucking Manual“.

Í manúalnum útskýrir smiður jarðar og manna tilgang sinn og leggur okkur til notkunarreglur. En þessi meistari himintungla og lífríkis reynist ekki vera neinn sérstakur penni. Allt er þarna morandi í mótsögnum og ýmislegt sem á að heita uppfræðandi reynist þegar fram líða stundir stangast á við þá þekkingu sem maðurinn hefur í forvitni sinni leitt út.

Það eru t.d. engir illir andar sem valda undarlegri hegðun. Þetta eru einfaldlega geðsjúkdómar, starfrænar truflanir í heilastarfinu. Af hverju fræddi smiðurinn okkur ekki á þessu strax í stað þess að láta okkur burðast með hættulega ranghugmyndina öldum saman. Hvers áttu allir geðsjúklingar miðaldanna að gjalda?

Smám saman komust menn að hinu sanna. Það er enginn smiður og vitramannastéttinn sem vinnur við að útskýra allt hið torkennilega í leiðbeiningarbæklingunum hefur orðið uppvís að því að hafa bara skrifað þetta sjálf, já bullað þetta upp úr sér kynslóðum saman, og lagt þessum ímyndaða smið allt saman í munn.

Nú þegar rannsóknarstarf mannanna sjálfra hefur úrelt ðe fökkíng manjúal, stendur þessi stétt eftir afhjúpuð og öldungis afkáraleg, beturvitandi forréttindastétt, óheiðarlegasti flokkur manna sem fundinn hefur verið upp.

Af hverju fær hún enn að vaða uppi?

Hjalti Rúnar Ómarsson

Gamaldags átrúnaður

19. maí 2006# (Kristindómurinn)

Einn af göllum þess að láta bók hugsa fyrir sig er að ekki eru allir sammála því hvað bókin segi, hvernig beri að túlka hana. Nýjasta dæmið er auðvitað rökrildi þjóðkirkjupresta um álit bókaheilans þeirra á giftingum samkynhneigðra.

En hvers vegna í ósköpunum ætti það að skipta máli hvað Nýja testamentið hefur um málið að segja? Robert Ingersoll sagði eitt sinn:

Því er haldið fram að þessi bók sé innblásin. Mér er sama hvort hún er það eða ekki; spurningin ætti að vera, er hún sönn? Ef hún er sönn, þá þarf hún ekki að vera innblásin. Ekkert þarfnast innblásturs nema ósannindi eða mistök.

Það sýnir í raun vel hve heimskuleg kristið siðferði er að þegar spurt er um réttmæti þess að gifta samkynhneigða, að þá sé aðalmálið hvað eitthvert hrafnaspark auðtrúa og óupplýstra fornaldarmanna hefur um málið að segja. Það er einfaldlega staðreynd að höfundar Nýja testamentisins voru auðtrúa menn með fornaldarsiðferði og höfðu þar af leiðandi ýmsar skoðanir sem eru ekki góðar og gildar að mati Íslendinga með almennt siðferði. Þjóðkirkjuprestar falla líka í þennan hóp, þar sem þeir hafa fyrir löngu losað sig við „kristilegt siðferði“ höfunda Nýja testamentisins og fylgt þjóðfélaginu.

En þetta veldur auðvitað kirkjunni vandkvæðum, annars vegar standa þeir frammi fyrir fornaldarsiðferði pappírspáfans síns og hins vegar almennu siðferði þjóðfélagsins. Þá kemur guðfræðin til hjálpar og reynir að bjarga málunum.

Gott dæmi um þetta er hjónavígsla samkynhneigðra. Sérskipaður starfshópur þjóðkirkjunnar um málefni samkynhneigðra opnaði nýlega vef. Þar er auðvitað vísað á grein um kennivald Biblíunnar, enda skiptir afskaplega miklu máli fyrir þjóðkirkjufólk að fá að vita hvað blessaða skruddan hefur um málið að segja.

Greinin sjálf, Kennivald Biblíunnar í ljósi sögulegs Biblíuskilnings er afskaplega fræðandi og áhugaverð, enda skrifuð af Clarence E. Glad, nýjatestamentisfræðingi með meiru. Í lokaorðum greinarinnar kemur Clarence með afskaplega skynsamlega aðvörun:

Jafnframt ber að varast að heimfæra einhverjar staðbundnar aðstæður fornra menningarsamfélaga einfeldningslega upp á nútíma aðstæður. Þannig verða menn ávallt að spyrja hvort þeir séu að heimfæra birtingarform átrúnaðarins sem eru háðir stund og stað yfir á nútímann eða einhver „algild sannindi“ hinna fornu texta.

Þetta er eitt af túlkunarreglunum sem prestar misnota gjarnan til þess að bjarga sér úr klemmum:

„Vissulega segir Páll að konan eigi að vera undirgefin karlinum í öllu, en hann var bara barn síns tíma. Þú verður að lesa þetta í sögulegu samhengi.“ eða „Já, að vísu segir Jesús að maður drýgi hór ef maður giftist fráskilinni konu, en hann var að tala í sinn samtíma og því er þetta ekki í gildi núna.“.

Þessi afsökun er auðvitað notuð þegar bent er á ritningarstaði í Nýja testamentinu sem fordæma mök samkynhneigðra.

Einn augljós galli við þessa aðferð er að maður getur beitt þessari afsökun á allan siðferðisboðskap Nýja testamentisins sem passar við samtímann, nánast allt: „Að elska náungann eins og sjálfan sig? Þú verður að lesa þetta í sögulegum samhengi, augljóslega eru þessi ummæli bara samtíma áhrif frá gyðingdómi.“

Annar og veigameiri galli við þessa afsökun er að þetta ætti auðvitað að gilda um fleira en bara siðferðisboðskapinn. Hvað með fæðingarfrásögurnar? Hvað með kraftaverk Jesú? Hvað með guðdóm Jesú? Hvað með sjálfa upprisuna?

Á dögum Jesú var mikið til af frásögum af guðdómlegum mönnum sem fæddust við ævintýralegar aðstæður. Það var allt morandi í galdraköllum. Það var nánast sjálfgefið að merkilegir menn risu upp frá dauðum og ekki var skortur á guðum sem dóu og lifnuðu við.

Þetta vita prestarnir, eða ættu að minnsta kosti að vita það, en samt vilja þeir ekki átta sig á því að ævintýri Jesú og félaga er bara birtingarmynd forns átrúnaðar sem engin upplýst manneskja ætti að taka trúanlega. Hvers vegna skoða þeir ekki gamaldags frásagnir af ævi Jesú í sama sögulega samhengi og þeir nota til þess að losna við gamaldags siðferðisboðskap? Einfaldlega vegna þess að „sögulegt samhengi“ er bara léleg afsökun sem þeir nota til þess að losna við óþægilegan boðskap.

Það er synd að gamaldags hindurvitni kristindómsins séu ekki óþægilegur boðskapur fyrir prestana því í grundvallaratriðum er enginn munur á því að trúa hindurvitnum fornaldarmanna og að aðhyllast siðferði fornaldarmanna. Ef einhver hefur fornaldarsiðferði, þá finnst öllum líklega sjálfsagt að hjálpa honum að sjá hve skaðlegt það er. Það sama ætti að gilda um fornaldarhindurvitni.

Lárus Viðar

Um efahyggju ungra íhaldsmanna

22. maí 2006# (Vísindi og trú)

„Bannað að efast um þróunarkenninguna“ er yfirskrift nýlegrar greinar á vefritinu Íhald.is og kom það mér nokkuð í opna skjöldu því ekki hafði ég heyrt að slíkar efasemdir væru bannaðar.

Við lesturinn varð ég lítt fróðari um þetta bann en tilgangi greinarinnar lýsir greinarhöfundur svo:

En hvað sem því líður þá er ekki tilgangurinn með þessari grein að fjalla um það hvort þróunarkenning Darwins sé á rökum reist eða ekki heldur þann félagslega rétttrúnað sem hefur smám saman slegið um hana skjaldborg þannig að í dag má enginn á Vesturlöndum efast um gildi hennar án þess að vera sakaður hreinlega um heimsku og/eða trúaröfga vilji svo til að viðkomandi játi kristna trú.

Hvort að kenningin sé góð eður ei er semsagt ekki það sem þetta snýst heldur hvort að réttmæt gagnrýni á hana sé leyfileg. Áður en lengra er haldið skulum við þó fyrst átta okkur á grundvallarhugtökum því ákveðins misskilnings virðist hér þó gæta á því hvað vísindakenning sé eins og sést á þessum orðum:

Engu að síður er staðreyndin sú að þróunarkenningin er einmitt það – kenning. Hún hefur nefnilega alls ekki verið sönnuð með óyggjandi hætti. Raunar langt frá því.

Nú veit ég ekki hvað vefritið Íhald.is telur vera óyggjandi sönnun á vísindakenningu. Það er nefnilega svo að ekki er hægt að sanna vísindakenningar endanlega, eins og útleiðslur í stærðfræði eða rökfræði. Vísindakenningar byggja á uppsafnaðri þekkingu og leitast við að útskýra náttúruleg fyrirbæri með það markmið í huga að auka og dýpka skilning okkar á þeim. Endanlegar sannanir eru hér ekki til umræðu. Samt sem áður fyrst að þróunarkenning Darwins er studd af fjölmörgum staðreyndum, þá telst hún vera góð og gild útskýring á fjölbreytileika lífríkisins. Þeir sem halda öðru fram verða að geta sýnt fram á það með gildum hætti eða með betri kenningu.

Nú bregður svo við að greinarhöfundurinn flokkar þróunarkenninguna undir „skoðun“ sem aftur megi ekki gagnrýna. Að segja að vísindakenning sé einvörðungu skoðun er einfaldlega rangt. Það er ekki skoðun manna að segja sem svo að jörðin sé á sporbaug umhverfis sólu eða að vatn sé efnasamband vetnis og súrefnis heldur rökstuddar hugmyndir. Sama gildir þegar rætt er um þróun lífsins. Hér er ekki einhver skoðun á ferðinni heldur heilsteypt kenning sem hingað til hefur staðist allar athuganir vísindanna.

Þar sem að þróunarkenningin er bara skoðun fyrir ungum íhaldsmönnum þá vitna þeir í þar til gerðar skoðanakannanir máli þeirra til stuðnings, þar sem kemur fram að margir í Bretlandi og Bandaríkjunum trúa bókstaflega á sögur Biblíunnar um sköpun lífsins. Hvað um það þá hefur álit fjöldans lítið vægi þegar rætt er um vísindi. Að vísa til álits, sem stór hópur manna hefur, máli sínu til stuðnings er rökvilla (argumentum ad populum) sem hefur ekkert að segja í þessari umræðu.

Þegar öllu er á botninn hvolft eru ekki margir möguleikar í stöðunni þegar rætt er um tilurð og þróun lífsins. Í rauninni sé ég einungis tvo, náttúrulega þróun efnisheimsins eða einhvers konar sköpun lífsins af æðri vitsmunaverum. Greinilegt er að höfundi greinarinnar á Íhald.is finnst hallað á seinni hópinn í umræðunni:

Í lýðræðisríkjum ber að ræða málin opinberlega á málefnalegan og fordómalausan hátt en ekki þannig að ákveðnum aðilum umræðunnar sé hreinlega bannað að hafa þær skoðanir sem þeir sjálfir kjósa af einhverjum sjálfskipuðum skoðanalöggum sem enga samleið eiga með neinu sem kallast getur lýðræði.

Ég veit ekki betur að mikil umræða hafi verið um þessi mál allt frá tímum Darwins, sérstaklega núna á síðustu árum eftir að hugmyndir um „vitræna hönnun“ urðu áberandi. Gallinn við þær hugmyndir eru þó augljósar frá sjónarmiði vísindanna. Þó að margir aðhyllist þá lífskoðun að heimurinn sé skapaður af guði eða guðum þá geta slíkar hugmyndir aldrei rúmast innan vísindanna. (Sjá nánar svar á Vísindavefnum, Geta vísindamenn útilokað vithönnun (intelligent design) sem upphaf lífsins?)

Það sem mér finnst þó undarlegast við þessa grein er hvaða mynd er máluð af vísindamönnum í þessu fagi:

Það má ekki efast um þróunarkenninguna frekar en að það mátti efast á sínum tíma um að heimurinn væri flatur eins og pönnukaka. Þróunarkenningarsinnar eru m.ö.o. orðum komnir í hlutverk kaþólsku kirkjunnar á sínum tíma og verja nú með kjafti og klóm þá hugmyndafræði sem þeim var innprentuð í æsku sem hið eina rétta. Ófáir varðmenn þróunarkenningarinnar eru sömuleiðis fræðimenn sem hafa margir byggt margra ára rannsóknir, og jafnvel ævistarf sitt, á kenningu Darwins og mega ekki til þess hugsa að einokunarstöðu hennar sé ógnað.

Hér hefur öllu verið snúið á hvolf því þegar nánar er að gáð þá hefur ekki svo margt breyst frá þeim tímum þegar kaþólska kirkjan streittist á móti sólmiðjukenningunni. Enn í dag eru það trúarhópar sem standa í vegi fyrir vísindunum, þegar uppgötvanir þeirra brjóta í bága við fyrirfram gefna heimsmynd trúarbragðanna. Þróunarkenning Darwins er einhver best staðfesta vísindakenning nútímans enda gætir andstöðu við hana nær eingöngu meðal hópa bókstafstrúarmanna sem telja kenninguna í andstöðu við trúarhugmyndir sínar. Þeim hefur verið innrætt hugmyndafræðin ekki öfugt. Vísindin hafa lært með tímanum að skilja og útskýra þróun lífsins enda þurfa góðar og gildar hugmyndir ekki áróður til að sanna gildi sitt.

Sjá einnig
Efahyggjuorðabókin: Vísindi
Vísindavefurinn: Er þróunarkenningin bara kenning eða er hún staðreynd?

Hjalti Rúnar Ómarsson

Ófagnaðarerindi Karls Sigurbjörnssonar

23. maí 2006# (Kristindómurinn)

Í tilefni frumsýningar Da Vinci lykilsins hafa birst greinar á trú.is, vef Þjóðkirkjunnar, þar sem fjarstæðukenndar hugmyndir sem koma fram í myndinni eru hraktar. Þegar sjálf bókin var upp á sitt besta brást kirkjan svipað við, þá skrifaði æðsti biskup hennar, Karl Sigurbjörnsson, greinina Fagnaðarerindi Da Vinci lykilsins.

Það er ekkert að því að benda á að nánast allt í Da Vinci lyklinum er skáldskapur, enda er þetta jú skáldsaga, en það vekur furðu að Þjóðkirkjan skuli eyða svona miklu púðri í skáldsögu þegar hún virðist varla þora að ræða grundvallarkenningar sínar. Hvers vegna skrifar Karl Sigurbjörnsson ekki greinar þar sem rök eru færð fyrir tilvist guðs, upprisu Jesú eða þrenningarkenningunni? Ég er nokkuð viss um að fjöldi þeirra sem taka þessa skáldsögu alvarlega bliknar í samanburði við fjölda þeirra sem trúa ekki þessum grundvallarkenningum kristindómsins. Ástæðan er örugglega sú að Da Vinci lykillinn er auðvelt skotmark, en að rökstyðja kristna trú er ómögulegt.

Mest af gagnrýninni í Fagnaðarerindi Da Vinci lykilsins er rétt, en þegar kemur að myndunarsögu Nýja testamentisins bætir Karl bara gráu ofan á svart. Hann byrjar þó á því að benda réttilega á að myndunarsaga Nýja testamentisins sé „býsna flókin og margþætt, og full mannleg að margra smekk“. Það er skiljanlegt að sumum finnist mannlegi þátturinn vera galli á Nýja testamentinu, enda er afskaplega leiðinlegt að uppgötva að bækurnar sem maður lætur hugsa fyrir sig í trúmálum voru bara valdar af einhverjum óupplýstum kirkjuhöfðingjum.

Í sambandi við myndunarsögu Nýja testamentisins bendir Karl réttilega á að það hafi verið að mótast löngu fyrir Níkeuþingið, sem var haldið 325, en það er ekki rétt hjá honum að það hafi verið „fullmótað í þá mynd sem við þekkjum það í dag þó nokkru fyrir daga Konstantínusar og afturhvarf hans til kristni árið 313“. Seinna segir hann meira að segja að þegar Níkeuþingið hafi verið haldið hafi einungis verið deilt um tvö rit, Opinberun Jóhannesar og Hebreabréfið.

Það er afskaplega mótsagnakennt að halda því fram að Nýja testamentið hafi verið fullmótað árið 313 þegar enn hafi verið deilt um tvö rit þeirra tólf árum seinna. Raunin er sú að stuttu eftir Níkeuþingið, þá segir Evsebíus, faðir kirkjusögunnar, í bókinni sinni Sögu kirkjunnar, að Jakobs-, Júdasar-, 2. Péturs-, 2. og 3. Jóhannesarbréf séu umdeild en samþykkt af flestum.

Ástæðuna fyrir deilunum segir Karl vera þá að ekki hafi verið hægt að sýna fram á „með óyggjandi hætti hverjir væru höfundar þeirra bóka.“, raunin er auðvitað sú að þeir gátu engan veginn sýnt fram á hver væri höfundur hvers og vegna þess höfum við fullt af bókum í Nýja testamentinu sem eru ranglega nefnd eftir einhverjum lærisveininum eða postulanum.

Þetta eru að vísu smávægilegar athugasemdir miðað við þær leiðréttingar sem koma við þessa efnisgrein Karls:

Annar samkeppnisaðili á sviði guðfræði og trúarhugmynda knúði kirkjuna í sömu átt. Það var Montanus. Hann hrósaði sér af því að hafa fengið opinberun frá Guði um yfirvofandi heimsendi. Guðspjöllin fjögur og bréf Páls postula voru alþekkt í kristnum söfnuðum og í miklum metum, en þau höfðu ekki verið sett saman í eina bók, eitt helgirit. Montanus notaði það rými sem þetta gaf honum til að breiða út opinberanir sínar. Sem svar við því gáfu leiðtogar kristninnar út lista yfir þau rit postulanna sem talin voru sönn túlkun boðskapar þeirra. Þessi listi kallast Ritasafn Muratoris. Það líkist verulega núverandi Nýja testamenti, að öðru leyti en því að þar eru tvö rit sem síðar voru tekin út úr ritasafninu, Opinberun Péturs og Speki Salómons. Mælikvarðinn sem stuðst var við var að hægt væri að sýna fram á að höfundar ritanna væru postular Jesú eða nánir lærisveinar þeirra.

Ritasafn Muratoris er brot úr handriti frá sjöundu öld úr umfjöllun frá annarri öld um hvaða rit eru leyfileg. Staðreyndir málsins eru þær að enginn veit hver höfundur Ritasafns Muratoris er og hvert tilefnið var. Þannig að þegar Karl segir að „leiðtogar kristninnar“ hafi gefið út þennan lista til þess að svara boðun Montanusar þá er hann að feta í fótspor Dan Browns og nota frjóa ímyndunaraflið sitt. Það er líka frekar ólíklegt að „leiðtogar kristninnar“ hafi gefið út þennan lista þar sem enginn þeirra sem voru að velta fyrir sér regluritasafninu, til dæmis Evsebíus, vitnuðu nokkurn tímann í þennan lista eða gáfu til kynna að þeir vissu af honum.

Það er rétt hjá Karli að Opinberun Péturs og Speki Salómons séu inn í listanum en hann minnist ekki á að það vantar nokkur bréf í listann: Hebrea-, Jakobs-, 1. og 2. Péturs- og 3. Jóhannesarbréf.

Það sem er samt áhugaverðast við þessa efnisgrein er að æðsti biskup Þjóðkirkjunnar heldur því fram að „leiðtogar kristninnar“ hafi haft Opinberun Péturs með í lista yfir „þau rit postulanna talin voru sönn túlkun boðskapar þeirra“. Í Opinberun Péturs er nefnilega lýst því sem Karl kallar „aðskilnaður frá guði“. Þarna er sagt frá hinum ýmsu pyndingaaðferðum í helvíti. „Leiðtogar kristninnar“ höfðu til dæmis þetta að segja um einn hóp sem kirkjan virðist eiga í vandræðum með í dag:

Og öðrum mönnum og konum var varpað niður af miklum kletti allt niður að botninum og þaðan voru þau aftur rekin upp á klettinn af yfirsátum þeirra, og þaðan var þeim varpað niður. Þau fengu enga hvíld frá þessum pyndingum. Þetta voru þeir sem saurguðu líkama sína með því að hegða sér eins og konur og konurnar sem voru með þeim voru þær sem lögðust með hverri annarri eins og maður með konu.

Meira úr þessari lýsingu á kærleika Jesú er hægt að lesa hérna. Ætli Þjóðkirkjan muni kannski bæta þessari bók við í nýju útgáfu Biblíunnar?

Heimild: Metzger, Bruce, The Canon of the New Testament : Its Origin, Development, and Significance. Oxford: Carendon, 1987.

Birgir Baldursson

Skætingur

25. maí 2006# (Kristindómurinn)

Presturinn Carlos Ferrer skrifaði komment á Vantrúarvefinn í gær. Það þýðir kross á almanakið, því hvorki guðfræðingar né prestar hafa látið svo lítið að skilja eftir sig spor á þessum orrustuvöllum okkar í ár eða meir.

Ég fagna endurkomu Carlosar um leið og ég velti fyrir mér ástæðum þessa. Það gerðist nefnilega fleira í gær sem varpað gæti ljósi á málið.

Sjáið athugasemdaþráðinn undir þessari grein Árna Svans á annall.is. Hann er um margt athyglisverður. Það áhugaverðasta er þetta hér:

Óli Gneisti @ 24/05 10.49
Jesús var kræst vonabí.

[...]

Árni Svanur @ 24/05 11.31
Gott að við höfum skýrt það, þetta var kannski bara tilraun þín til að vera fyndinn.

Þorkell @ 24/05 11.42
Ég held að þetta hafi bara verið skætingur hjá honum. Enda segir hann að þetta sé ekki einu sinni skoðun hans. Alltaf gott að fá málefnalegar umræður! [leturbreyting mín - BB]

Svo það fari ekkert á milli mála, þá er þetta síðasta hjá Þorkatli írónía, raunveruleg merking þessa er þveröfug: „Skítt að þurfa að fá svona ómálefnalegar umræður“.

Mér finnst þessir guðfræðingar þarna á Annál vera óþarflega fljótir til að dæma allt sem frá okkur Vantrúarseggjum kemur sem ómálefnalegan skæting. Þetta virðist vera farin að verða „default“ afgreiðsla hjá þeim, sennilega á þeim einum forsendum að það eru Vantrúarmenn sem tala. Enda kemur það í ljós, þegar umræðan þróast áfram að:

Að þessu sögðu er spurning Birgis og aths. Gneistans sígild, þegar kemur að Ieshuah ben Ioseph (eða ben Pantera, ef tekið er mark á einni sögu um uppruna mannsins). Uppfyllti hann spádóma Gamla testamenntisins um Meshiah?

Þetta er semsagt klassísk umræða á meðal guðfræðinga, var Jesús þessi Kristur eða Krists-vonnabí? Einhverjir þeirra hljóta þá að halda því fram að hann hafi einungis verið maður að reyna að uppfylla spádóma Gamla testamentisins. En eru þeir þá ekki ómálefnalegir sem því halda fram?

Það hljóta gyðingar í það minnsta að vera, ef ummæli guðfræðinganna um ómálefnalegan skæting eru rétt. Gyðingar trúa nefnilega á fyrirheit Gamla testamentisins, en trúa því ekki að Jesús hafi uppfyllt þau. Í augum þeirra er hann semsagt Kræst-vonnabí, en ekki messías.

En kannski er ekki skætingur að halda því fram, ef maður trúir Gamla testamentinu. Munurinn á okkur trúlausum og gyðingum er nefnilega sá einn, þegar kemur að Jesú Kristi, að við trúum ekki á messíasartuðið í Gamla testó. En rökhugsun okkar og rakhnífur Occams segir okkur einfaldlega að Jesús þessi, hafi hann verið til, var bara einn af mörgum heimsendaspámönnum og messíösum sem gengu um grundu fyrir botni Miðjarðarhafs á tímum Pílatusar og Heródesar.

Kæru guðfræðingar og prestar, er ekki kominn tími til að þið ræðið málin við okkur í alvöru? Við höldum hér úti málefnalegum umræðuvef um trúmál, þeim allra öflugasta sem finnst, en þið þverskallist við að taka þátt vegna þeirra fyrirframgefnu hugmynda ykkar að allt sé sjálfkrafa ómálefnalegt skítkast sem frá okkur kemur.

Hrekið rök okkar, sýnið okkur fram á villur í málflutninginum. Bara ekki afgreiða allt hér sem skæting og þegja þunnu hljóði. Og um fram allt skulið þið ekki halda að með slíku hátterni hafið þið unnið rökræðuna.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Geimfarinn Jesús

28. maí 2006# (Kristindómurinn)

Síðastliðinn fimmtudag var uppstigningardagur og eins og nafnið gefur til kynna þá er tilefnið það að Jesús Kristur á að hafa stigið upp. En hvert fór hann eiginlega? Í byrjun Postulasögunnar er sagt frá þessu:

Postulasagan 1:9-11 Þegar hann hafði þetta mælt, varð hann upp numinn að þeim ásjáandi, og ský huldi hann sjónum þeirra. Er þeir störðu til himins á eftir honum, þegar hann hvarf, þá stóðu hjá þeim allt í einu tveir menn í hvítum klæðum og sögðu: Galíleumenn, hví standið þér og horfið til himins? Þessi Jesús, sem varð upp numinn frá yður til himins, mun koma á sama hátt og þér sáuð hann fara til himins.

Á fimmtudeginum rembdust allir prestar landsins við að gera þessa ævintýrafrásögn að merkisatburði. Þessa frásögn sem er svolítið lík sögunni í Gamla testamentinu þar sem Jósúa á að hafa stöðvað Sólina svo að Ísraelsmenn gætu fengið meiri birtu til þess að drepa Amóríta; báðar byggja þær á rangri heimsmynd.

Það er auðveldast að skilja uppstigninguna ef við gerum ráð fyrir rangri heimsmynd fornaldarmanna. Í henni var Jörðin nefnilega umkringd hvelum og því hærra sem komið var því andlegri var staðurinn. Þannig að þá er vit í því að Jesú fljúgi upp í himininn til þess að fara til guðs.

En eins og sagt er að Júrí Gagarín hafi sagt þegar hann komst á sporbraut um Jörðina, þá er engan guð að sjá í geimnum og þess vegna hlýtur maður að velta því fyrir sér hvert í ósköpunum Jesús hafi verið að fljúga? Er hann ef til vill hálfgerður Súpermann og á heima á annarri plánetu? Eða fór hann kannski enn lengra? Er hann í annrri stjörnuþoku?

Auðvitað trúir því engirnn nema ef til vill einhver heilaþveginn meðlimur sértrúarsafnaðar að Jesús sé að fljúga til einhverrar fjarlægrar plánetu. En hvernig geta þá prestar Þjóðkirkjunnar afsakað þessa vitleysu?

Þeir halda því fram að Jesús hafi horfið í einhvern „andlegan heim“ eða aðra vídd, eins og í lélegum vísindaskáldsögum. En fyrst Jesús var ekki að fara á neinn stað, þá hlýtur maður að spyrja sig hvers vegna hann var að standa í því að fljúga upp í gufuhvolfið? Gat hann ekki sagt lærisveinunum sínum: „Nú ætla ég að hverfa í andlegu víddina þar sem félagar mínir Jahveg og heilagur andi bíða, bæjó!“ og síðan látið sig hverfa? Ég er viss um að prestarnir væru sáttir við það, því þá þyrftu þeir ekki að útskýra himnaför Jesú. Hvað gera prestar þá?

Jú, þá er auðvitað hægt að redda málunum með því að segja að þetta hafi allt verið myndlíking. Þegar það stendur að Jesús hafi verið „numinn upp“ og „hulinn skýjum“, þá er í raun verið að segja að hann hafi farið í aðra vídd. En ef svo er þá vandast málin. Því er uppstigningin er bara myndlíking, gæti upprisan þá ekki alveg eins verið myndlíking?

Birgir Baldursson

Vandræðagangurinn með syndina

29. maí 2006# (Kristindómurinn)

Þegar barn er skírt í kristinni kirkju táknar sá gerningur að það er hreinsað af syndunum sem það fæddist með og geti byrjað á núllpunkti. Með því að ausa vatni á höfuð þess trúa hinir kristnu að almáttugur guð noti vatnið til að hreinsa þetta fyrirbæri af hinu syndum hlaðna kornabarni.

Sum okkar sjá hvað þessi athöfn er í raun fáránleg. Meira að segja margir hinna kristnu koma auga á það, en réttlæta samt athöfnina með því að þarna sé um eitthvað táknrænt ritúal að ræða. Engin raunveruleg synd er til staðar og því ekki þvegin burt, heldur er þetta allt saman í þykjustunni.

Athöfnin er nebblega svo falleg, finnst þeim.

En athöfnin er ekki bara krúttleg í bjánagangi sínum, heldur er hún fullkomlega á skjön við það sem kristnin hefur boðað um aldir og árþúsund - nefnilega það að hinn dýrkaði með þyrnikórónuna á að hafa dáið á krossinum fyrir syndir okkar mannanna.

Allur sá málatilbúnaður guðsins er nú meira kjaftæðið. Skaparinn skapar heim og fólk til að búa í honum, en þessi afkvæmi hans eru svo dugleg við að drulla sig út af einhverju sem kallast synd (greinilega eitthvað sem hann gat ekki komið í veg fyrir í hönnun sinni) að fyrst þurfti hann að drekkja öllu liðinu, en síðan að breyta sér í mann og taka út pyntingar. Á einhver furðulegan hátt átti það að gera sjálfan guðinn að fórnarlambi ofbeldis að hreinsa syndina af okkur hinum.

Samt er syndin enn til og svo hættulegt og vandmeðfarið spilliefni er hún að börn geta ekki skriðið út úr móðukviði án þess að vera orðin bullandi syndarar! Og þá er komið aukadjobb fyrir sjálskipaða embættismenn guðsins. Auðmjúkir lötra foreldrar í stórum stíl upp að altari kirknanna með króga sína grátandi í reifum og spyrja sig ekki nokkurn tíma að því hvort þessi athöfn sé ekki bara fáránleg vitleysa. Þetta fólk hefur lært að treysta því að maðurinn í litskrúðuga kjólnum sé góðmenni sem umbar fyrir sjálfan skaparann.

Hver sá sem gengur með barnið sitt upp að altari í þessum tilgangi er að viðurkenna það að ósjálfbjarga barnið sé aumur syndari. Og menn spyrja ekki einu sinni af hverju það sé, heldur kaupa bara kjaftæðið og bullið án umhugsunar. Ég hvet hvern þann sem er á leiðinni þennan þrælaveg í áttina að nærstöddum presti að spyrja hann hvernig staðið geti á því að barnið sé syndugt, fyrst Jesús tók á sig syndir mannanna.

Var það ekki nóg? Er skírnin ekki bara óþörf, svikin vara, jafnvel þótt syndin sem fyrirbæri væri til í alvörunni?

Hjalti Rúnar Ómarsson

Lítið kver um kristna trú lesið: Gef oss í dag vort daglegt brauð

30. maí 2006# (Kristindómurinn)

Síðast þegar við kíktum í litla kver Karls æðsta biskups Þjóðkirkjunnar litum við á hvað hann hafði að segja um kristna trú. Af svörunum að dæma virtist sú trú ekki vera mjög gáfuleg og í þetta skiptið munum við sjá birtingarform skaðans sem svona vitlaus trú getur haft á heilbrigða skynsemi. Þessi kafli ber heitið Gef oss í dag vort daglegt brauð:

Daglegt brauð, það er allt sem við þörfnumst til að lifa. Ekki aðeins matur og drykkur og aðrar nauðsynjar, heldur einnig heimili, ástvinir, samferðafólk, heilsa og kraftar til líkama og sálar, friður og réttlæti í þjóðfélaginu, hagstæð tíð til lands og sjávar.

Guð gefur okkur öllum allt sem við þörfnumst, jafnvel þótt við biðjum ekki. Það gefur hann jafnvel þeim sem ekki þekkja hann og jafnvel þeim sem hafna honum. En við biðjum þess að við gleymum ekki að þakka honum og þiggja allt úr örlátri föðurhendi hans.

Samkvæmt Karli gefur guð okkur öllum allt sem við þörfnumst og samkvæmt honum þörfnumst við matar, vatns, heimilis, ástvina, heilsu, friðar svo eitthvað sé nefnt. En auk þess eigum við að þakka guðinum hans fyrir að gefa okkur öllum allt þetta. En er þetta raunin? Hvað hefur Karl sagt annars staðar?

Meðan ég flyt þessi orð munu, samkvæmt varfærnasta mati alþjóðastofnana, tólf hundruð börn deyja af völdum fátæktar og skorts. - Karl Sigurbjörnsson

Hundrað og fimmtíu milljón börn eru vannærð. Þrjátíu þúsund börn deyja daglega af völdum sjúkdóma sem unnt væri að koma í veg fyrir. - Karl Sigurbjörnsson

Vonandi mundu þessi tólf milljón börn sem eru dáin af völdum sjúkdóma sem unnt er að koma í veg fyrir eftir því að þakka guðinum hans Karls fyrir að vera svona örlátur. Svo ekki sé minnst á þau börn sem þjást af sjúkdómum sem guð hefur í sköpunargleði sinni gert það illviðráðanlega að við getum enn ekki læknað þá. Guðinn hans Karls er meira að segja svon örlátur að hann gefur okkur nýja sjúkdóma jafnvel þó við biðjum ekki um þá!

Sumir segja ef til vill að ég sé að snúa út úr því sem Karl segir. Ef svo er þá er það ekki viljandi gert. En þessi skoðun er svo fjarstæðukennd að ég á bágt með að trúa því að þetta sé virkilega boðskapurinn. Reynum að fá eitthvað vit úr þessu. Þegar hann talar um „okkur“ þá er hann kannski bara að tala um okkur sem höfum það gott á Vesturlöndum. En á Vesturlöndum deyja börn líka úr sjúkdómum, þannig að ekki er hann örlátur á heilsuna hérna.

Hvað þá? Ef til vill er hægt að reyna að túlka sögnina „gefa“ á einhvern skrýtinn hátt þannig að guð „gefi“ sveltandi börnum í raun mat, þrátt fyrir að hann gefi þeim í rauninni engan mat. En biskupinn hefur mælt. Vonandi munu sveltandi börnin í Afríku muna eftir því að þakka guðinum hans Karls fyrir matinn og vatnið sem hann „gefur“ þeim úr „örlátri föðurhendi“ sinni.

Frelsarinn

Guðsóttinn

1. júní 2006# (Siðferði og trú)

Eitt af öflugustu tækjum einræðisherra í gegnum aldirnar er óttinn. En sami ótti hefur verið eitt mesta mótunarafl kristninnar. Þær kynslóðir sem hafa hvatt okkur ásamt mörgum þeim sem eru nú við ævikvöld sitt voru haldin heilaþvegnum guðsótta. Allt kennivald kirkjunnar frá fyrri tíma var heilagt og prestar ósnertanlegir menn. Núverandi kynslóðir íslendinga eru ekki haldnar þessum guðsótta nema með örfáum undantekningum. Klerkar landsins, þá sérstaklega þeir sem eru að enda sinn starfsferil eftir tugi ára undirgefni söfnuðs síns, kalla þetta afhelgun samfélagsins.

Gyðingahatarinn Hallgrímur Pétursson orti vísu sem flestir þekkja frá sínum yngri árum í grunnskólanum:

Ungum er það allra best
að óttast Guð, sinn herra.
Þeim mun viskan veitast mest
og virðing aldrei þverra.

Það er engum ofsögum sagt að forkólfar ríkiskirkjunnar eru afskaplega hrifnir af þessari vísu. Í vísunni kristallast siðfræði hins sjúka einvalds og þarna fær orðið drottinn merkingu sína. Hann vill drottna, vera bæði herra og vald óttans. Í vísunni fær sá undirgefni halda virðingu sinni hjá einvaldinum svo framarlega sem hann óttast hann. Vísan ætti að kveikja á öllum viðvörunarbjöllum, en í samfélagi grænsápuguðfræðinnar ríkir ekkert siðferði heldur aðeins dauður bókstafur biblíunnar.

Mín skoðun er sú að á meðan landinu var stjórnað af klerkum og kirkju óttans var útilokað að nokkrar samfélagslegar breytingar gátu átt sér stað. Áhrif liðinna kynslóða sem aldnar voru upp í ótta við danskan konung og ríkistrú geta sem betur fer ekki lengur smitast um samfélagið. Því má segja að innreið trúleysis hér á landi sé fyrst möguleg fyrir alvöru á 21 öld. Framundan eru frjóir tímar upplýstrar umræðu og samdráttar í ríkistrúarbúskapnum. Ok óttans er að þurrkast út og spurt er, hver vill verða síðasti starfsmaður hræðslubandalagsins?

Frelsarinn

Þjófar daganna

4. júní 2006# (Kristindómurinn)

Dagurinn í dag er kallaðar hvítasunnudagur af kristnum og þá á heilagur andi að hafa fyllt vit lýðsins og kirkjan var stofnuð. Raunveruleikin er sá að í dag var haldin til forna uppskeru eða vorfagnaður með dans og skemmtun. Gyðingar kalla þennan dag Shabuoth sem er hátíð sem haldin er sjö vikum eftir frjósemishátíðina páska. Þá er fagnað fyrstu uppskeru og að guð færði Móses boðorðin tíu. Segja má að þennan dag sem og flesta aðra forna hátíðisdaga hefur kirkjan hertekið undir goðsögur nýja testamentisins. Svo augljós er þessi þjófnaður daganna og hvernig þeim er vandræðalega troðið yfir eldri hátíðisdaga í almanakinu að það eitt afsannar goðsögur og tilbúning kristindómsins.

Óli Gneisti

Má ekki vera gaman á Hvítasunnudegi?

5. júní 2006# (Siðferði og trú)

Fyrir tæpum tveimur mánuðum ögruðum við á Vantrú lögum um helgidagafrið með því að halda kvikmyndasýningu fyrir klukkan 15:00 á föstudaginn langa. Þrátt fyrir að við klöguðum okkur sjálfir til lögreglunnar þá var ekkert að gert. Því miður fá ekki allir að hunsa þessi lög. Nú um helgina var haldin tónlistarhátíðin Reykjavík Trópík. Þrátt fyrir að fyrirheit hefðu verið gefin um skemmtanaleyfi alla helgina kom í ljós síðasta föstudag að ekki mætti halda tónleika á Hvítusunnudegi. Ástæðan er sú að Hvítasunnudagur er heilagur samkvæmt íslenskum lögum og þá má ekki vera jafn gaman og aðra daga.

Það furðulegasta er að fæstir Íslendingar vita hvað í ósköpunum á að hafa gerst þennan dag. Öllum virðist sama um þennan dag. Hann hefur samt löggildingarstimpill sem stendur á að hann sé heilagur og við eigum öll að fara eftir því. Það er sama hvort að við teljum að lærisveinarnir hafa þjáðst af ofskynjunum á Hvítasunnudaginn fyrsta eða hvort við teljum að sú saga sé uppspuni frá rótum. Jafnvel við sem teljum að það hafi verið slæm hugmynd að stofna kristna kirkju þurfum að fylgja þessum lögum. Það er skítt og það er ósanngjarnt.

Í þessu tilfelli virðast helgidagalögin hafa orðið til þess að gott fólk varð fyrir fjárhagslegum skaða. Fólk sem lagði á sig gríðarlega vinnu til þess að halda hátíð fyrir tónlistaraðdáendur. Það var ekki verið að reyna að ögra kirkjunni eða lögunum. Tilgangurinn var ekki að reyna að særa trú eins eða neins og það er eiginlega ómögulegt að skilja að nokkur gæti tekið það nærri sér að fólk vilji hlusta á tónlist þennan dag.

Nú vona ég innilega að aðstandendur tónlistarhátíðarinnar geti fengið bætur fyrir þann skaða sem þau urðu fyrir. Ég vona líka að þessi atburður verði til þess að heimskulegustu lög Íslendinga verði tekin til alvarlegrar endurskoðunar.

Frelsarinn

„Þrátt fyrir allt er kirkja Krists merkasta umbótahreyfing sögunnar“

6. júní 2006# (Kristindómurinn)

Svo ritar sr. Örn Bárður á tru.is en áður hefur hann skrifað slíkar fullyrðingar á heimasíðu sína. Hann virðist vera algjörlega heltekinn af þessari ranghugmynd. Nú er Örn Bárður hinn vænsti maður og mikið í hann spunnið. Honum þykir vænt um mannréttindi, er ötull talsmaður í umhverfismálum og gegn stríðsátökum. Hvernig má það vera að jafn tilfinningaþrunginn maður getur afneitað hroðalegustu glæpum sögunnar gegn mannkyni. Glæpum sem voru framdir í nafni kristni og kirkju.

Þessi orð sr. Örn Bárðar voru á sínum tíma hvatning til ritunar heilags hryllings hér á vantru.is eftir umræðum um Postulasögu. Glæpir kirkjunnar allt frá stofnun Rómarkirkjunnar til lúterskunnar eru hræðilegri en nokkrum tárum taki. Ekki má aðeins gleyma sér í grimmdarverkum kirkjunnar heldur verðum við að minnast þess hvernig hún tók af fullri hörku að styðja einræðisherra Evrópu, kristið einræði sem entist fram á 20 öld. Fleiri ógeðfellda þætti studdi kristnin eins og þrælahald, gyðingaofsóknir, trúarofsóknir og kvennakúgun sem flokkast ekki undir umbætur.

Ekki nægði kirkjunni að drepa milljónir í Evrópu heldur var hryllingurinn fluttur út til dæmis til Ameríku. Þegar kristnir trúboðar höfðu látið taka af lífi presta innfæddra fyrir villutrú og stöðva fórnarathafnir þeirra, þá tóku svartir reykbólstrar að stíga til himins. Því útibú rannsóknaréttarins tók til við að brenna og hengja indíána sem ekki vildu taka upp hinn kristna sið. Yfir 40 milljónir indíána var slátrað af kristnum mönnum við Kristvæðingu Ameríku fyrir utan nær 100 milljóna sem dóu úr drepsóttum. Síðar mun heilagur hryllingur fjalla um þá atburði og hvernig kristni kom að þeim ógnarverkum.

Illska kristinnar siðmenningar hér á landi var landlæg. Núna stendur ritun þeirrar sögu yfir sem mun síðar birtast í heilögum hryllingi. Það eina sem telst til framfara við komu kristni til landsins var bann við barnaútburði. Það var svo sem gott og blessað ef djöflunum í þjóðkirkju þess tíma datt í hug að drekkja einstæðrum mæðrunum í staðinn fyrir barnið. Þannig var fórnarlambið ekki óskilgetið barn heldur móður þess. Það sem eftir lifir hefur kirkjan rekið rækilega lestina í öllum umbótamálum, allt til 21. aldar. Mál samkynhneigðra er gott dæmi um hvernig öflugasta andumbótahreyfing landsins starfar sem mesta afturhaldsafl samfélagsins.

Hvað er til ráða þegar tvöþúsund ára helför er neitað og reynt er með klækjum að sópa undir teppið? Hvað hrærist í huga þess sem neitar að horfast í augu við söguna? Eitt sinn skrifaði sr. Örn Bárður að Jesú gráti yfir þeim sem höfnuðu kristinni upprisutrú. Ein upprisa í ásjónu ellefu manna er hljóm eitt og móðgun við minningu milljóna fórnarlambanna þessarar umbótahreyfingar. Ef það er einhver ástæða fyrir Jesú að gráta þá er það yfir kirkjunni og óhæfuverkum hennar í gegnum aldirnar.

Birgir Baldursson

Tengt framhjá

9. júní 2006# (Rökin gegn guði)

Sá sem gengur um með þær hugmyndir í kollinum að jörðin sé flöt og í miðju alheims hlýtur auðvitað að aðhyllast sköpun. Í augum hans er það dagljóst að allt er þetta hannað af mikilli verkfræði og þessu plantað nákvæmlega þannig að hægt sé að leiða út líf mannanna, æðri virtundarveru til dýrðar.

Þegar maður með þessar forsendur og þetta litla þekkingu á alheimi skoðar umhverfið blasir sköpunin auðvitað hvarvetna við. Nákvæmlega hönnuð líffæri á borð við auga, samlíf blóma og flugna sem tryggja viðganga beggja tegunda. Tunglskífa sem vex og hjaðnar eftir ákveðnu, taktföstu kerfi, sól sem hækkar sig og lækkar á lofti svo árstíðir skapast. Er nema von að forverar okkar hafi gengið um með guði í kollinum?

En núna vitum við betur. Við höfum vitneskju um að jörðin er hvorki flöt né í miðju alheims. Reyndar eru hún ein af mýgrúti plánetna á sveimi kringum ógrynni sólna sem aftur eiga heimkynni sín í milljörðum vetrarbrauta. Og við vitum að lífið eins og við þekkjum það á sér forsendur í efnafræðilegum ferlum sem vel geta hafa orðið flóknari og flóknari með tímanum. Við sjáum það blasa við að tunglið er hvorki skífa né misstórt, heldur býr sú blekking í því hvernig sólarljósið skellur á þessari kúlu sem snýst í kringum okkar kúlu.

Og við eigum haldgóðar útskýringar á því hvernig flókið líffæri á borð við auga getur þróast úr einfaldari gerð, allt aftur í ljósnæma sellu á fjölfrumungi í míkróstærð. Og flóknar brautir annarra reikistjarna á himninum (þaðan kemur hugtakið reikistjarna) verða auðskiljanlegar þegar afstæði hnattar okkar og ferðalags um sólu í afstöðu við þeirra eigið ferðalag um sömu miðju hefur verið útskýrt.

Allt liggur þetta svo ljóst fyrir að humyndin um skapara verður undir eins hlægileg.

En samt eru þeir til sem vilja ekki sleppa af henni takinu. Ég hef oft velt því fyrir mér af hverju. Og nú þykist ég hafa fundið skýringuna. Þetta fólk veit af nýrri heimsmynd en tekur hana ekki inn. Þetta fólk er enn með gömlu flötu jörðina í heimsmynd sinni, þótt það viti vel að þannig er þetta ekki. En upplýsingunum vísindanna, sem þetta fólk veit að eru réttar, lætur það sér nægja að stinga einhvers staðar undir stól, rétt eins og þær komi málinu ekki við.

Þetta fólk tengir einfaldlega framhjá vitneskju sinni. Það er heltekið af tvísinni. Þótt jörðin sé ekki flöt, þá er hún það nú samt á einhvern undursamlegan hátt. Og auðvitað í miðju alheimsins, undir vakandi auga hönnuðarins sem skóp hana.

Ritstjórn

Trúleysingjaráðstefna: Síðasti séns

15. júní 2006# (Ráðstefna)

Eftir rúma viku (24.-25. júní) verður haldin ákaflega vegleg trúleysisráðstefna á Kaffi Reykjavík. Það er óvíst hvort aftur gefist tækifæri til að hlusta á jafn marga og góða fyrirlesara ræða um trúleysi á Íslandi. Skráning hefur gengið vel en það eru þó laus sæti. Þetta er líka fyrirtaks tækifæri til að hitta trúleysingja víðs vegar að.

Endilega grípið tækifærið, við lifum jú bara einu sinni:

Richard Dawkins: The God Delusion (einn þekktasti vísindamaður heims ræðir um ranghugmyndina Guð)

Dan Barker: Losing Faith in Faith (predikarinn sem missti trúnna)

Julia Sweeney: Letting go of God (leikþáttur)

Margaret Downey: Celebrating Life the Secular Way (um borgaralegar athafnir)

Brannon Braga: Star Trek as Atheist Mythology (fyrir okkur nördana)

Annie Laurie Gaylor: No Gods - No Masters: Women vs. Orthodoxy (konur og trúarbrögð)

Hemant Mehta: The eBay Atheist: How a Small Idea became a Front Page Sensation (sett sál sína á sölu á eBay)

Mynga Futrell og Paul Geisert: Seizing the Elusive Positives (að beina sjónum samfélagsins að öllu því jákvæða sem trúleysingjar gera)

Við gleymum ekki Íslendingunum (sem tala þó á ensku):

Sigurður Hólm Gunnarsson: Staða trúleysis og trúfrelsis á Íslandi

Stefán Pálsson: Blekking og þekking (bók Níelsar Dungal)

Steindór J. Erlingsson: Áhrif trúar og vísinda í grunnskólakennslu

Jón Baldvin Hannibalsson, fyrrverandi utanríkisráðherra, mun opna ráðstefnuna.

Það er ennþá tækifæri, ekki missa af þessu. Nánari upplýsingar má finna hér.

Birgir Baldursson

200 hausar foknir

21. júní 2006# (Kristindómurinn)

Nú um helgina náðum við þeim skemmtilega áfanga að hafa skráð 200 manns úr Þjóðkirkjunni. Við vitum sem er að þar innanborðs eru fjölmargir sem ekki eiga þar heima og því höfum við oftsinnis dúkkað upp á mannamótum og gefið fólki kost á að leiðrétta trúfélagaskráningu sína.

Við það að 200 manns eru gengnir úr Þjóðkirkjunni hefur hún misst af tekjum sem nema 2.200.000 krónum. Hver haus stendur fyrir 11.000 kall, (8.500 í sóknargjöld og 2.500 í kirkjumálasjóð og jöfnunarsjóð sókna). Með þessu framtaki höfum við sparað ríkissjóði um hálfa milljón króna og bætt hag Háskólasjóðs umtalsvert.

Í forsíðugrein Stúdentablaðsins, þriðja tölublaði ársins 1996 stendur:

Að sögu Gunnlaugs H. Jónassonar háskólaritara hafa óvenju margir kannað hvernig tekjum Háskólans af sóknartekjum sé varið. Hann fullyrðir að þegar hafi jafn mikið spurst fyrir um afdrif tekna Háskólans í ár og allt síðasta ár. Hann segir marga haldna þeim miskilningi að féð renni til guðfræðideildar og margir hringi sérstaklega til að spyrjast fyrir um það. Gunnlaugur tekur það skýrt fram að jafnvel þótt þessar tekjur séu kærkomnar og þeim sé vel varið muni háskólayfirvöld aldrei hvetja fólk til þess að skrá sig úr Þjóðkirkjunni.

Háskólinn ber svo mikla virðingu fyrir heimsendaköltinu stóra sem veður uppi í samfélagi okkar að hann vill ekki blaka við því og hvetja til úrsagna úr því. Þar með verðum við hér á Vantrú að taka það að okkur:

Yfirgefið nú þetta ömurlega og úr sér sprottna költ, nema þið sannarlega undirgangist kennisetningar þess um syndabyrði, mannguð, þríeinan guð, meyfæðingu, upprisu og himnastigningu. Léttið þar með undir með Háskóla Íslands, þessari fjársveltu menntastofnun.

Birgir Baldursson

Blinda vanans

23. júní 2006# (Kristindómurinn)

Ég held að það eigi við um okkur öll að gagnrýnin hugsun okkar megi sín síst þegar kemur að öllu því sem við erum samdauna. Það þarf sérstakt átak til að taka sig upp og byrja að horfa á allt hið viðtekna eins og utanaðkomandi.

Við hér uppi á Íslandi eigum ekki í nokkrum vandræðum með að skoða mormónatrúna sem eitthvað undurfurðulegt fyrirbæri, fáránlega lygasögu um tvær ættkvíslir gyðinga í Ameríku allt frá því aftur fyrir Krist. Þessar ættkvíslir voru þess eðlis að önnur var vond og hin góð, sú vonda slátraði öllum þeim góðu, nema manni að nafni Mormón, en svo kom Jesús Kristur, eftir krossfestinguna og refsaði öllum þessum vondu með því að breyta þeim í það sem við köllum indíána. Samkvæmt Mormónstrúnni eru indíánarnir því afkomendur vonda fólksins sem drap allt góða fólkið.

Við sjáum að þetta er bara einhver furðuleg kynþáttahyggja, byggð á ömurlegum ranghugmyndum.

Við flest sjáum líka Scientology sem einhverja svona útúrgeggjaða vitleysu sem Hollywood-leikarar sumir hverjir eru svo vitlausir að kaupa. Kennisetningarnar eru einfaldlega svo fjarstæðukenndar að okkur dettur ekki til hugar að leggja á þetta nokkurn trúnað. Sem vísindaskáldsaga væri þetta ekki einu sinni spennandi.

En hér ganga um götur menn og konur sem finnst ekkert sjálfsagðara en að halda að einhver Gyðingur hafi fyrir tvö þúsund árum tekið á sig syndir mannanna og tilbeiðsla á honum þýði að menn komast í góð mál eftir dauðann.

Ef kristindómurinn væri að koma fram fyrst í dag mundu fáir líta við honum. Þessi saga, sem ætlast er til að menn trúi, er einfaldlega of vitlaus, of mikil fjarstæða. Nútíminn er einfaldlega of upplýstur fyrir svona dót, enda er kirkjan óðum að laga sig að honum með því að henda burtu öllu þessu költíska sem í trúarritunum stendur. Heimsendirinn og endurkoma frelsarans er til dæmis eitthvað sem ekki tekur lengur að fjölyrða um og djöfullinn sjálfur er bara orðin að einhverju skrípói. Af hverju ekki guð líka?

Það er blinda vanahugsuninnar sem veldur því að mörg okkar hafa ekki hafnað kristindóminum. Við höfum alist upp við þetta blaður frá frumbernsku, hlýtt á presta og aðra erindreka trúarinnar segja sögur af kraftaverkum og göfgi. Þetta er í eyrum okkar orðið að einhverju þægilegu glundri sem framreitt er með höfugri orgeltónlist kvölds og morgna í Ríkisútvarpinu. Við erum orðin sljó fyrir þessu.

Ég skora á ykkur að rífa hugann upp úr vanafarinu og skoða kristindóminn á óvæginn og gagnrýninn hátt. Ég get lofað ykkur því að það ferðalag verður bæði fróðlegt og spennandi. Kristindómurinn er nefnilega, rétt eins og öll önnur trúarbrögð, alveg hrikalega vitleysisleg og sjúk pæling.

Birgir Baldursson

Sjúkdómurinn

24. júní 2006# (Efahyggja)

Í gærkvöldi var móttaka trúleysisráðstefnunnar þar sem þátttakendum gafst færi á að hittast og spjalla. Það var undarleg tilfinning að horfa yfir salinn og hugsa með sér að þetta væri sennilega í fyrsta sinn sem maður væri staddur í hundrað manna veislu og gæti gengið út frá að nánast hver einasti kjaftur sæi heiminn frá sama sjónarhóli og maður sjálfur.

Ég veit að á ráðstefnunni verða flutt mörg fróðleg erindi og margt á eftir að reynast hugvekjandi. En þó grunar mig að öflugasta hugvekjan hafi verið framin þarna í gær, af manni sem hvergi er á meðal fyrirlesara.

Þetta er gamall Breti sem segist aldrei hafa mætt áður á samkundu trúlausra, þrátt fyrir að hafa verið vantrúaður frá blautu barnsbeini. Hann sagði okkur nærstöddum líka að hann hitti enga trúleysingja heimafyrir og í hvert sinn sem hann opnaði munninn um þessa lífsafstöðu sína segði eiginkona hans honum að halda kjafti, honum væri nær að gera iðrun fyrir Jesú Kristi.

Svo spurði hann hversu fjölmenn ráðstefnan væri. Við svöruðum því til að það væru um 130 manns skráðir til leiks. Þessu næst spurði hann hvað svona ráðstefnur væru yfirleitt fjölmennar þegar þær væru haldnar í öðrum löndum. Við vissum það ekki en einhver áleit að það væru kannski um 200 manns sem mættu yfirleitt á svona samkundur.

„Tvöhundruð manns,“ hrópaði hann upp yfir sig. „Hvernig lítur það út samanborið við allan þann fjölda múslima sem streymir til Mekka á hverju ári? Ég bara verð að ausa upp úr skálum svartsýni minnar, við eigum engan séns. Ég á barnabarn sem er enn smákrakki. Hvernig haldið þið að ástandið verði þegar hún er orðin gömul kona, verður þessi sjúkdómur enn við lýði þá?“

Við töldum að því miður yrði það svo, en við værum nú auðvitað samt að vinna í að breyta því.

Það sem er svo hugvekjandi við þessa orðræðu gamla mannsins finnst mér ekki vera vonleysið á batnandi ástand, maður er varla svo barnalegur að halda að stórvægilegar breytingar verði á þessum hlutum á nokkrum áratugum. Nei, það sem kveikir í mér til að skrifa þessa grein er orðið sem hann notaði - sjúkdómur.

Við hér á vantrú höfum kallað trúarbrögð og trúarástundun ýmsum nöfnum í gegnum tíðina, líkt þessu við reykingar og áfengissýki, líkt kristniboðinu við dópsölu og hvað eina. En ég man ekki til þess að við höfum nokkurn tíma gengið svo langt að afgreiða þetta sem alvöru sjúkdóm. En það vafðist ekkert fyrir þessum Breta.

Og þegar maður byrjar að hugsa um múslimana sem safnast árlega saman til að arka einbeittir í hringi kringum einhvern töfrastein, grýta djöfulinn (árlega troðast margir undir í mannfjöldanum) og hegða sér á allan hátt afkáralega, eyða í þetta tíma og peningum sem væri betur varið í gáfulegri hluti, þá freistast maður til að fallast á sjúkdómsskilgreininguna. Það er eitthvað sjúklegt við þetta, eitthvað verulega sikk. Þarna er eins og einhver veiki, vírus eða baktería hafi náð öllum tökum á heilabúi alls þessa fólks og stýri því til þessarar óhugnanlegu múghegðunar, hegðunar sem fer í bága við allt sem heitir sjálfstæð, heilbrigð og gagnrýnin hugsun. Þetta eru eins og róbótar, svefngenglar, uppvakningar, já... geðsjúklingar.

Sjúkdómar herja ekki bara á einstaklinga, samfélög geta líka tekið pestir.

Matthías Ásgeirsson

Gjafmildur trúleysingi

27. júní 2006# (Siðferði og trú)

Einn ríkasti maður heims, Warrent Buffet, komst í fréttir í vikunni þegar hann tilkynnti að hann ætlaði að gefa bróðurpart eigna sinna til góðgerðarmála.

Fjölmiðlar á Íslandi hafa sagt frá þessu (mbl.is,visir.is). Stór hluti peninganna fer í sjóð sem hjónin Bill og Melinda Gates stofnuðu.

Sagt var frá því í Guardian fyrir nokkru að Kaþólskt uppeldi Melindu Gates væri ein orsök þess að hún hafði frumkvæði að stofnun sjóðsins. Bill Gates hefur sjálfur sagt að sjóðurinn væri ekki til nema vegna hennar. En það er nokkuð skondið að lesa það að öfgatrúmenn eru sumir ósáttir við Melindu þar sem sjóðurinn styrkir hópa og málefni sem fara fyrir brjóstið á Kaþólsku kirkjunni, þar með talið getnaðarvarnir og fóstureyðingar.

Annað sem fram hefur komið síðustu daga er að það var Warren Buffet sem sannfærði Gates hjónin um það á sínum tíma að það væri skylda þeirra að gefa stóran hlut auðs síns aftur til samfélagsins (sjá myndband með þessari frétt). Warren Buffet virðist því vera meiri áhrifavaldur í þessu máli en ætla mætti í fyrstu.

En það er eitt sem enginn hefur nefnt í þessu samhengi. Lítið atriði sem kannski skiptir engu máli en mér finnst samt afar áhugavert. Warren Buffet og Bill Gates eru báðir trúlausir.

Auðvitað er það algjört aukaatriði ef út í það er farið. En ætli það hefði ekki verið nefnt ef þeir væru báðir sannkristnir?

Er þetta ekki dálítið dæmigert fyrir fjölmiðla. Um síðustu helgi var haldin ráðstefna um trúleysi hér á landi. Morgunblaðið fjallaði ekkert um ráðstefnuna en var með viðtal við Richard Dawkins í laugardagsblaðinu. Hvorki Blaðið né Fréttablaðið sögðu frá komu þessa manns eða annarra merkra einstaklinga sem á ráðstefnuna komu, nema hvað, Fréttablaðið sagði frá því að Brannon Braga væri á leiðinni til landsins vegna ráðstefnunnar. Mig grunar að þar hafi Fréttablaðið verið að höfða til Star Trek nörda landsins frekar en trúleysingjanna. Kastljós og NFS voru með viðtal við Richard Dawkins þar sem afar lítið var minnst á ráðstefnuna. Enginn fjölmiðill sá ástæðu til að tala við Juliu Sweeney þrátt fyrir ábendingar.

Ef maður lítur á gjöf Warren Buffet og umfjöllum fjölmiðla úti í heimi um sjóð Gates hjónanna kemst ég ekki hjá því að sjá fyrir mér eftirfarandi þankagang fjölmiðlamanna: „Trúleysingi ákveður að gefa langmestan hluta eigna sinna í sjóð sem annar trúleysingi stofnaði. Hvernig getum við fjallað um þetta í fjölmiðlum? Jú, segjum frá því að kona annars trúleysingjans er Kaþólsk“.

Hvernig væri að segja næst; „Trúlaus auðkýfingur gefur stóran hluta eigna sinna til góðgerðarmála“. Mér finnst það hljóma ágætlega :-)

Viðtal við Warren Buffet

Listi yfir fræga trúleysingja

Frelsarinn

Gaman að vera trúleysingi á Íslandi

28. júní 2006# (Vísindi og trú)

Það var virkilega ánægjulegt að Háskóli Íslands gerði Sir David Attenborough að heiðursdoktor 24 júní. En Attenborough er stórkostlegur fræðari sem hefur hjálpað þúsundum Íslendinga að skilja þróunarkenninguna. Fræðsluþættir hans, sem framleiddir hafa verið af BBC, hafa hjálpað mörgum til að skilja lífið á jörðinni. Hann var ein af hjálparhellum mínum við að kryfja skaparann og losa mig við tilgangslausar upprisukenningar kirkjunnar. Það voru því mikil hughrif fyrir mig að Háskóli Íslands veitti honum þessa viðkenningu.

Sir David Attenborough var staddur á Galapagos eyjum en í staðinn heiðraði annar maður okkur Íslendinga þessa sömu helgi. Sá maður heitir Richard Dawkins og er góðvinur Attenborough. Þeir félagar, sem báðir eru vita trúlausir, vinna saman í Bretlandi að mörgum málum. Þannig fengu Íslendingar að njóta ávaxta tveggja snillinga sem hafa lagt sig fram í að fræða almenning með því að opna sýn á lífið og tilveruna.

Það var stórkostlegt að tala við Dawkins í eigin persónu. Hann er í senn hæglátur og vandaður í alla staði, mjög forvitinn og sífellt að velta fyrir sér hlutum. Sjónvarpið, NFS og Morgunblaðið eiga miklar þakkir skildar að kynna Íslendingum Richard Dawkins. Það er mikil þörf fyrir að rjúfa innsiglið á þeim hjúp sem hindurvitnin hér landi hafa falið sig inní. Því sama dag og Attenborugh talaði frá Galapagos eyjum, útskrifaði Dr. Einar Sigurbjörnsson deildarforseti guðfræðideildar 10 nemendur með réttindi til að daðra við hindurvitni og sköpunarsögur. Það var eini bitinn í epli helgarinnar sem var súr, en hinir voru sætir og bragðgóðir.

Ritstjórn

Hinn smáborgaralegi starfsmaður Blaðsins

28. júní 2006# (Kjaftæðisvaktin)

Í aðdraganda ráðstefnunnar Jákvæðar raddir trúleysis sem var haldin núna um síðustu helgi var haft samband við fjölmiðla og þeim boðið að fá viðtöl við stjörnur ráðstefnunnar. Fjölmiðlafulltrúi ráðstefnunnar, Birgir Baldursson frá Vantrú, hafði samband við starfsmann á Blaðinu og bauð einkaviðtal við Juliu Sweeney. Tekið var fram að hratt yrði að bregðast við, því á lá að kynna með þessu ráðstefnuna fyrir löndum okkar. Starfsmaðurinn brást vel við en tók svo aldrei neitt viðtal.

Þegar Julia Sweeney var að koma til landsins hafði starfsmaður Blaðsins aftur samband og sagðist vilja tala við leikkonuna þegar hún væri komin. Einnig vildi þessi starfsmaður taka viðtal við Richard Dawkins og þar að auki fá ókeypis inn á fyrirlestur hans. Síðastnefnda erindinu var hafnað en samt var reynt að koma til móts við starfsmann Blaðsins að öðru leyti án árangurs.

Í dag birtist nöldurspistill um Vantrú í nafnlausa dálkinum Smáborgarinn í Blaðinu. Það er erfitt að draga aðra ályktun en að þar sé þessi starfsmaður Blaðsins reyna að hefna sín á Vantrú fyrir að hafa ekki bugtað sig fyrir kröfum hennar. Þetta er sorgleg hegðun. Greinilega ríkir ekki faglegur andi blaðamennsku hjá þessum aðila. Að sóa tíma okkar var ekki nóg heldur skal refsa okkur þrátt fyrir ítrekuð boð um aðstoð. Þess má geta að vegna þessara ófaglegu vinnubragða þá gafst ekki nægur tími til að skipuleggja önnur viðtöl við leikkonuna ljúfu í staðinn fyrir það sem brást.

Einu sinni var hægt að lesa greinar um vísindi í Blaðinu en undanfarið hefur það breyst í aðal útbreiðslumiðstöð kjaftæðis á Íslandi eins og vikulegir pistlar um smáskammtalækningar bera glöggt merki. Gaman væri að sjá það snúa aftur að fyrri stefnu og kynna almenningi frekar fyrir fegurð vísinda og fræða.

Einstökum ásökunum bitra starfsmannsins er óþarfi að svara enda var þar einungis notast við ómaklegar dylgjur.

Frelsarinn

Öfgafullir trúleysingjar?

10. júlí 2006# (Siðferði og trú)

Oftar en ekki heyri ég þá gagnrýni frá sárum trúmönnum að við hér á Vantrú séum öfgafullir. Öfgaglæpirnir eru víst þeir að vantrúarmenn gagnrýna trúmál og trúbrögð á hispurslausan hátt. Mín upplifun að gerast trúleysingi og láta skynsemina taka yfirhöndina er einhver öfgalausasta afstaða sem ég hef tekið á lífsleiðinni. Að trúa á óstaðfest hindurvitni og goðsögur bronsaldar voru mínir öfgar í lífinu. Það var ekki fyrr en ég tjáði mig um að lítið væri hæft í Jesú- eða Mósesögum og siðfræði þeirra að ég kynntist svörtu hlið trúarinnar. Því einn mesti glæpur trúarbragða gegn mannkyni er öfgafull afstaða þeirra til gagnrýni og gagnrýnenda í gegnum aldirnar.

Mig langar að útskýra fyrir trúmönnum hvað mér þætti vera öfgafullir trúleysingjar, sem ég myndi aldrei styðja, heldur fordæma í alla staði. Ef einhver vildi svona þjóðfélag myndi ég frekar kalla hann „nöttcase“ eða hreinan öfgabrjálæðing. Þrátt fyrir að viðkomandi hjúpaði sig fagurgala í nafni manngæsku og réttlætis breytti það engu:

Að í stjórnarskrá væri trúleysi sérstaklega varið og styrkt af ríkinu umfram aðrar lífskoðanir.

Að þjóðsöngurinn væri tileinkaður trúleysingjum á Íslandi „Ó, trúleysi vors lands!“

Að Alþingi hæfist ekki fyrr en alþingismenn hefðu setið hátíðardagskrá Þjóðartrúleysisfélagsins.

Að Alþingi samþykkti sérstök lög um sérstöðu Þjóðartrúleysisfélagsins og virtu í hvívetna tilmæli forstöðumanns félagsins.

Að hér væri trúleysismálaráðherra sem færi með skipan trúleysismála í landinu auk þess að skipa forstöðumann Þjóðartrúleysisfélagsins.

Að Alþingi samþykkti að lágmarki 5 milljarða á ári í trúleysismál.

Að félög trúleysingja væru undanþegin íþyngjandi skattalögum.

Að háð og grín gegn trúleysi væri refsivert brot, varðaði 3 mánaða fangelsi eða sektum.

Að það varðaði við lög að trufla skemmtanir og hátíðarhöld trúleysingja.

Að Trúleysismálaráðuneytið hefði milligöngu um að samþykkja skráningu löglegra félaga trúleysingja, þó með þeirri undantekningu að Þjóðartrúleysisfélagið fengi meiri stuðning en önnur trúleysisfélög. Félög trúmanna væru lagalega útilokuð frá slíkri skráningu.

Að Alþingi setti lög að börn trúleysingja væru sjálfkrafa skráð við fæðingu í trúleysisfélag móður.

Að Alþingi setti lög um að ríkið innheimti félagsgjöld löglegra trúleysisfélaga. Þeir sem stæðu utan trúleysisfélaga borguðu samt trúleysisfélagagjöld ,en þau rynnu til Háskóla Íslands.

Að um 200 trúleysisfræðingar væru ríkisstarfsmenn og störfuðu hjá Þjóðartrúleysisfélaginu sem væri alfarið sjálfstæð starfandi ríkisstofnun með skrifstofu og forstöðumann á Laugaveginum.

Að ríkið hefði sérstakan sjóð til byggingu trúleysissetra og það væri skylda sveitarfélaga að útvega lóðir undir slíkar byggingar á góðum og áberandi stað, án gatnagerðar- og fasteignagjalda.

Að sérstakir trúleysishátíðardagar væru skyldufrídagar fyrir alla landsmenn.

Að haldin væri trúleysishátíð á Þingvöllum í boði Alþingis með ákveðnu árabili.

Að stofnaður væri trúleysishátíðarsjóður, að fullu fjármagnaður af ríkinu, sem aðeins væri skipaður trúleysingjum, til að gefa pening í góð málefni.

Að bækur um trúleysi fengju ríflega þýðingarstyrki frá Alþingi á ári hverju.

Að Háskóli Íslands hefði Trúleysisfræðadeild og útskrifaði löglega trúleysisfræðinga til starfa fyrir almenning. En trúleysisfræðingar ættu að fræða almenning um trúleysi og hefðu skyldu að gegna að aðstoða trúleysingja við merkisáfanga í lífinu og veita hjálp á erfiðum tímum.

Að á öllum stigum grunnskóla væru kennslubækur, samdar af trúleysingjum, kenndar til að auka skilning barna á trúleysi og sem sýna fram á siðferðilega yfirburði trúleysingja. Af kærleik trúleysingja mættu börn trúaðra sem ekki vilja slíka fræðslu fara fram á skólagang á meðan fræðslan færi fram tvisvar í viku.

Að hér væru leikskóla-, grunnskóla-, spítala-, fanga-, sendiráðs-, heyrnarlausra-, fatlaðra-, útlendinga-, vímuvarna-, almannavarna-, ellimála- og sérþjónustutrúleysisfræðingar til að sinna öllum sviðum mannlífsins,

Að forstöðumaður og starfsmenn Þjóðartrúleysisfélagsins væru áberandi við allar opinberar athafnir. Þeir færu ávallt með fræðsluerindi við opnum opinbera mannvirkja og væru áberandi á öllum sviðum mannlífsins þar sem því yrði við komið.

Að ríkisútvarpið hefði sérstöku hlutverki að gegna fyrir stöðu trúleysis hér á landi.

Frelsarinn

Tekur þú þátt í mismunun?

14. júlí 2006# (Siðferði og trú)

Tilvist núverandi Þjóðkirkju byggist á þeirri öfgahyggju að mismunun sé réttlætanleg. Í Þjóðkirkjunni starfar frábært fólk og mannvinir. Það er því sorglegt að þar sannast að það þarf trú til að fá gott fólk til að gera slæma hluti. Allir sem einn í Þjóðkirkjunni ættu að vinna að því að koma í veg fyrir mismunun í stað þess að reyna að réttlæta hana út í það óendanlega. Fyrir stuttu ritaði ég grein um Þjóðkirkjuna sem ég snéri upp á trúleysingja í þeirri veiku von að slíkt myndi vekja fólk úr dvala. Þar bendi ég á nokkur atriði sem aðrir hópar í samfélaginu þurfa að þola alla daga af hendi Þjóðkirkjunnar.

Mig grunar að óréttlætanleg staða trúfélagsins Þjóðkirkjunnar sé réttlætanleg í krafti hefða hjá hörðustu talsmönnum óréttlætisins. Að vegna sögu landsins sé gamalt öfgaóréttlæti réttlætanlegt. Þannig hafa þessir sömu talsmenn gengist undir sömu rök og þeir sem berjast til dæmis gegn réttindum kvenna og samkynhneigðra.

Ég hef oft velt fyrir mér hvað sé til ráða. Hvernig hægt sé að vekja vitund fólks þar á bæ um öfgafulla framgöngu Þjóðkirkjunnar gegn öðrum hópum í samfélaginu. Hvers vegna er ást þeirra á kærleik og mannréttindum blind gagnvart þessu óréttlæti? Því ekki vantar stór orð og fögur fyrirheit um kærleikann hjá talsmönnum kirkjunnar. Er trúin á ríkisjesúinn svo sterk að enginn á að komast upp með að hafa aðra lífssýn? Ég get ekki annað en grátbeðið allt hugsandi fólk innan Þjóðkirkjunnar að horfast í augu við stöðuna. Vinsamlegast afsalið forréttindum ykkar og óréttlætinu sem af því hlýst. Hver vill verða kallaður trúníðingur 21. aldar?

Óli Gneisti

Einstein, Hawking og málfar trúleysingja

19. júlí 2006# (Siðferði og trú)

Á ráðstefnunni Jákvæðar raddir trúleysis kom fram umræða um hálfgerða málfarshreinsun trúleysingja. Hvatningin til þessa var ekki viðkvæmni trúleysingja sjálfra heldur sú að trúmenn eru gjarnir á að lesa trú út úr notkun okkar á vissum hugtökum. Þetta á við um mörg orð. Kraftaverk er augljóst dæmi. Margir nota það án þess að það beri með sér nokkra hugmynd um yfirnáttúru.

Mér finnst alltaf svo gaman þegar óbreyttir trúleysingjar eru svo vísindalega sinnaðir og skynsamir að þeir vita betur en Albert Einstein og Steven Hawking til samans hvernig heimurinn er samansettur - báðir miklir trúmenn, enda staðið frammi fyrir því í rannsóknum sínum og fræðum að heimurinn er svo flókinn að það verður einfaldlega að gera ráð fyrir tilvist æðri máttar, manninum óskiljanlegum, til að það gangi upp að hann sé yfirhöfuð til.

Þessi orð lét Davíð Þór Jónsson falla í rökræðum um trú fyrir nokkru síðan. Það sem Davíð áttar sig ekki á er að Einstein og Hawking falla í hóp trúlausra eins og langflestir færustu vísindamenn heims. Þeir hins vegar féllu báðir í þá gryfju að nota hugtakið í myndlíkingum. Einstein sagði að Guð kastaði ekki teningum sem er líking um tilviljanir en Hawking talaði um að þekkja hug Guðs í þeirri merkingu að komast að svörum við frumspekilegum spurningum.

Stephen Hawking hefur í skrifum sínum ítrekað talað um að tilurð heimsins þurfi engan skapara. Þetta kemur jafnvel fram í bók hans Saga tímans sem inniheldur líka ofangreinda tilvitnun um hug Guðs. Trúmenn hafa bara kosið að líta á þessa einu línu úr samhengi.

Einstein tók það ítekað fram að hann tryði ekki á guð. Hann minntist reyndar einu sinniá Guð Spinoza í þessu sambandi en slíkt er í raun ekkert annað en önnur myndlíking, sá guð er nefnilega aðeins náttúran sjálf. Frægasta tilvitnunin sem við eigum um trúarskoðanir hans er úr bréfi sem hann skrifaði 24. mars árið 1954.

Það var að sjálfssögðu lygi það sem þú last um trúarskoðanir mínar, lygi sem er kerfisbundið verið að endurtaka.

Ég bið trúmenn um að hætta að endurtaka þessa lygi kerfisbundið. Ef þið rekist á staðhæfingar um trú manna þá er best að fara í smá rannsóknarleiðangur til að komast að hinu sanna í málinu.

Það er leiðinlegt ef að trúleysingjar neyðast til þess að ritskoða sjálfa sig til að komast hjá mistúlkunum en hugsanlega er það eina leiðin sem við höfum.

Heimildir: Stephen Hawking - Celebrity Atheist List
Einstein and „God does not play dice“
Vísindamaður á villigötum? (athugasemdir)

Óli Gneisti

Um ímyndaðan andstæðing séra Gunnars

21. júlí 2006# (Vísindi og trú)

Í Mogganum þann 8. júlí skrifar Gunnar Jóhannesson prestur langa grein um Richard Dawkins. Það sem gerir þessa grein máttlausa er fyrst og fremst sú staðreynd að presturinn virðist ekki hafa lagt sig fram við að hlusta á það sem hinn virti líffræðingur hefur að segja. Þess í stað ýkir presturinn skoðanir Dawkins og oftúlkar. Þannig býr presturinn sér ímyndaðan andstæðing eða strámann (sbr. strámannsrökvillan) sem hann getur ráðist á í stað þess að svara því sem Dawkins raunverulega er að segja. Það er líka sá ímyndaði andstæðingur sem Gunnar ásakar sífellt um hroka og öfgar.

En fyrsta rangfærslan sem ég þarf að leiðrétta í grein Gunnars (þið afsakið að ég nefni ekki allt sem rangt er í greininni því þá þyrfti svar mitt að vera að minnsta kosti tvöfalt lengra en upphaflega greinin) er það að í fyrstu setningunni er ráðstefnan Jákvæðar raddir trúleysis kölluð Trúleysi á Íslandi.

Til að hrekja það sem Gunnar segir um Dawkins er best að byrja á innganginum að lokaorðum Gunnars þar sem hann segir að það sé „mjög frumstæður hugsunarháttur og til marks um afar öfgakennda vísindahyggju að kenna trú og trúarbrögðum um allt sem farið hefur miður í sögu mannsins.“ Málið er að Dawkins hélt þessu aldrei fram. Hann segir að trúarbrögð og trú hafi í gegnum tíðina verið stórir áhrifavaldar til ills í mörgum ógæfuköflum mannkynssögunnar, því verður ekki neitað.

Gunnar gerir nokkrar tilraunir til að sýkna trúarbrögð um áhrif á stríð og illvirki, lélegasta dæmið sem hann velur sér er þegar hann segir að það sé „ekki einu sinni hægt að skoða gyðingahatur Hitlers og hans fylgismanna í trúarlegu ljósi“. Þarna hefur Gunnar rangt fyrir sér. Gyðingahatur á sér fyrst og fremst rætur í kristni. Ég ætla ekki að fara í smáatriði í þessu samhengi en það verður þó að minnast á Lúther sem skrifaði bókina „Um gyðingana og lygar þeirra“, boðskapur bókarinnar er einfaldlega sá að það eigi að ofsækja gyðinga. Á Vísindavefnum skrifaði Gísli Gunnarsson prófessor í sagnfræði um gyðingaofsóknir og segir meðal annars að það hafi verið „úr gömlum arfi kristinnar hefðar sem Hitler og nasistar smíðuðu Gyðingahatur sitt og þar var af nógu að taka.“ Það er okkur nær óskiljanlegt að hægt sé að æsa nær heila þjóð upp í að styðja ofsóknir gegn nágrönnum sínum en ef við horfum til þess að trúarleiðtogar, bæði mótmælenda og kaþólskra, höfðu undirbúið jarðveginn í margar aldir þá skiljum við ofstækið betur.

Gunnar gerir Dawkins líka upp skoðanir þegar hann segir að prófessorinn „virðist ekki átta sig á, eða kýs að minnsta kosti að líta framhjá, er að trú á ekki heima á hinu rökræna sviði mannlegrar hugsunar. Trú er ekki hægt að rökstyðja með vísindalegum hætti.“ Þetta er furðuleg athugasemd af því að Dawkins gagnrýnir trú einmitt á þessum forsendum, það að hún sé ekki rökrétt og hún sé ekki studd neinum gögnum. Dawkins er ekki að misskilja trú heldur er Gunnar að misskilja Dawkins.

Í greininni tekur presturinn fram að það eigi ekki að taka Biblíuna bókstaflega. Hann predikar jafnvel afstæðishyggju í túlkun hennar og segir að Biblían sé „skrifuð á tímabili sem spannar árþúsund og ber vitni um heimsmynd, siði og menningu sem ekki er hægt að fallast á í dag. Að þessu leyti krefst biblíulestur tiltekinnar þekkingar og boðskap biblíunnar þarf að túlka á hverjum tíma.“ Það er reyndar skrýtið að á öðrum stað í grein sinni predikar Gunnar einmitt gegn afstæðishyggju. En Dawkins hefur einmitt gagnrýnt þessa afstæðishyggju frjálslyndra trúmanna með eftirfarandi hætti. Ef þú notar eigið hyggjuvit til þess að velja hvað er gott í Biblíunni þá er ljóst að Biblían er tilgangslaus í þessu ferli. Þú gætir allt eins notað hyggjuvit þitt til að komast að niðurstöðu um hvað er rétt og hvað rangt. Þessi afstæðishyggja frjálslyndra trúmanna hefur verið kölluð hlaðborðskristni, þú velur það sem hentar þér og sneiðir framhjá því óþægilega.

Þegar Gunnar segir að „sköpunarfrásagnir Biblíunnar eru ekki náttúruvísindi eins og Dawkins heldur staðfastlega fram að þær séu heldur ljóðræn framsetning á trú fólks og reynslu þess í heimi sem það reynir að skilja og staðsetja sig í“ verður sá sem þekkir til nokkuð gáttaður. Dawkins heldur því ekki fram að sköpunarfrásagnir Biblíunnar séu náttúruvísindi. Ég veit ekki hvernig Gunnar fékk það út. En nú mæli ég með því að Gunnar og aðrir þjóðkirkjuprestar fari kerfisbundið í gegnum Biblíuna og útskýri fyrir okkur hinum hvað þeir telja bókstaflega satt og hvað er ljóðrænt líkingamál. Það væri líka gott ef að í kristinfræðibókum grunnskóla þá væri tekið fram að sköpunarsagan (og væntanlega meirihluti Biblíunnar) sé ljóðrænt líkingamál, það gæti komið í veg fyrir að talsmenn „sköpunarhyggju“ eða „vitrænnar hönnunnar“ nái til villuráfandi trúmanna á Íslandi.

Þegar Gunnar fjallar um afstöðu Dawkins til barna og trúar þá gerir hann Dawkins aftur upp skoðanir og heldur því fram að prófessorinn geðþekki tali gegn því að börn séu frædd um trúmál. Það er náttúrulega út í hött. Dawkins hefur einmitt sagt að fræðsla um trúmál sé mikilvæg. Hann talar hins vegar gegn því að trúaráróðri sé haldið að börnum. Þetta minnir óneitanlega á þá ómálefnalegu gagnrýni sem hefur komið frá kirkjunnar mönnum þegar rætt er um kristinfræðikennslu í skólum. Þegar fólk kemur fram og segir að það eigi að passa að fræðsla um trúmál í skólum verði ekki trúarlegur áróður þá er því fólk nær alltaf gerð upp sú skoðun að það eigi ekki að vera trúarbragðafræðsla í skólum. Fræðsla á heima í skólum, áróður og boðun ekki.

Í grein sinni reynir Gunnar líka að afneita trúleysi Dawkins og segir að traust á aðferðir vísindanna sé einhvern veginn svipað því að treysta (eða trúa) á ósýnilegan Guð. Ég skilgreini trúleysi, og ég held að Dawkins geri það á svipaðan hátt, þannig að trúleysingjar trúi ekki á yfirnáttúruleg fyrirbrigði (guð, álfa, jólasveina eða líf eftir dauðann). Í þeim skilningi er Dawkins augljóslega trúlaus en Gunnar trúaður. Við hljótum að sjá að trú á guð og traust á aðferðir vísindanna sem hafa ítrekað sannað gildi sitt í þekkingarleit manna eru ekki tengd fyrirbæri, þetta eru gjörólíkar hugmyndir. Önnur hvílir á reynslu og síendurteknum staðfestingum tilrauna, hin á blindri trú.

Gunnar segir trú sína réttlæta sig, ég segi að orð mín og gjörðir þurfi að réttlæta mig. Þegar Gunnar segir „[é]g veit ekki hvað framtíðin geymir í skauti sér, en það er allt í lagi því ég veit hver geymir framtíðina. Það nægir mér að treysta þeirri vissu“ þá sýnir hann vel hvað aðgreinir hann sem trúmann frá Dawkins sem trúleysingja. Við trúleysingjar leyfum okkur ekki að lifa í slíkri blindri trú á framtíðina. Við, og mannkynið allt, þurfum bera ábyrgðina sjálf.

Stytt útgáfa af greininni var send Morgunblaðinu þann 10. júlí síðastliðinn og birtist þann 20. júlí.

Birgir Baldursson

Vísindaspekin og kristin trú

23. júlí 2006# (Hugvekja)

Bæði mér og þér gæti fundist hver sá sem gengur í Vísindaspekikirkjuna, Votta Jehóva eða Brethern-söfnuð Jim Roberts vera snarklikkaður, en þær geggjuðu hugmyndir og hegðun sem þetta fólk aðhyllist er í engu brjálaðri en það sem milljónir manna í hinum almennu trúarbrögðum kjósa að fylgja og aðyllast.

Robert Todd Carroll

Mér var á dögunum bent á þessa síðu um Vísindaspekikirkjuna (stundum kallað Vísundarkirkjan hér á Vantrú sökum undarlegheita sinna). Maður hefur svo sem lesið ýmislegt um þetta költ, en þarna er gengið harkalegar til verks en maður hefur áður séð:

Vísindaspekikirkjan er siðlaust og hættulegt költ sem dulbýr sig sem almenn trúarbrögð. Markmið þess er að hala inn peninga. Hún beitir ýmiss konar heilaþvottartækni á fólk sem lokkað hefur verið til fylgilags, til að ná tangarhaldi á fjármunum og lífi fólks. Markmiðið er að ná af mönnum sérhverjum eyri sem þeir eiga eða geta með nokkru móti fengið að láni og að auki hneppa þá í þrældóm, hinum illu áformum sínum til framdráttar.

Það má auðvitað alveg deila um það hvort raunverulegt heilaþvætt sé þarna í gangi, en augljóst er að költ á borð við Vísindaspekikirkjuna ná að telja fólki trú um fáránlegustu hluti til að geta síðan haft not af þeim og fengið peninga þess til að renna í sjóði kirkjunnar.

Þegar ég las þessa síðu fór ég ósjálfrátt að bera eðli þessa költs saman við eðli annarra trúarhreyfinga og niðurstaðan er sláandi. Ég ætla að benda hér á nokkur atriði:

Vísindaspekin er ruglingsleg samsuða af klikkaðri og hættulega útfærðri andlegri meðferð og mikið einfölduðum, bjánalegum og ónothæfum lífsreglum og hugmyndum í bland við vísindaskáldskap sem haldið er að meðlimum kirkjunnar (þeim sem náð hafa forfrömun) sem æðri sannleik.

Berum þetta saman við kristni. Geðsjúklingar hafa í aldanna rás verið fórnarlömb kristinna kenninga um illa anda og geðræn meðferð kirkjunnar um aldir fólst í því að reka þá út af mönnum, oft með hörumlegum pyntingum. Í seinni tíð hefur Þjóðkirkjan síðan, í samkeppni við fagfólk, boðið upp á amatörslega andlega meðferð án endurgjalds, þar sem fólki í vanda er beint inn í bænalíf og traust á yfirnáttúrlegar verur, í bland við hversdagslegar ráðleggingar um fyrirgefningu, umburðarlyndi og ástundun góðs siðferðis. Það er hörmulegt til þess að vita að margir þeir sem ættu að leita sér hjálpar hjá fagfólki, t.d. eftir áföll, enda í „sálgæslu“ hjá illa upplýstum prestum sem hafa lítið að bjóða annað en goðasagnaverur og töfraþulur.

Kristnir söfnuðir halda að meðlimum sínum vísindaskáldskap um mann sem getinn var af geimveru, dó á krossi og lifnaði svo aftur við, til þess að fljúga í holdinu burt af jörðinni. Það er með ólíkindum að almenningur skuli kaupa svo fjarstæðukenndar útlistanir, en þar sem yfirgengilegt kjaftæðið sem Vísindaspekikirkjan boðar nær eyrum fólks þá er ekki óskynsamlegt að ætla að nánast hvaða vitleysa sem er getur gengið í hinn almenna borgara, sé hún reidd fram af nógu miklu átoríteti. Við erum svo áhrifagjörn upp til hópa.

Markmið hinnar kolklikkuðu andlegu meðferðar (sem kallast „endurskoðun“) er að veikja hugann. Hann víkur frá rökhugsun í átt að óskynsamlegum hugsunarhætti með því að ranghugmyndir dulvitundarinnar eru togaðar upp á yfirborðið og gerðar gildandi. Þetta gerir manneskjuna um leið næmari fyrir sefjunaráhrifum með því að færa gagnrýna hugsun hennar niður í ómeðvitað ástand. Afleiðingin er laus dásvefn sem gerir það að verkum að viðkomandi lætur betur að stjórn. Maðurinn verður við þetta í auknum mæli reiðubúinn til að trúa og hegða sér á hvern þann hátt sem fyrir er lagt. Og auðvitað er það síðan notað til að sannfæra viðkomandi enn betur um að hann eigi að láta meira fé af hendi rakna og sökkva sér af meira afli í viðjar költsins.

Dettur fleirum en mér í hug Ómega? Dagskráin þar, eins og í Krossinum, Veginum og öllum þessum frjálsu söfnuðum gengur út á nákvæmlega þetta, sefja fólk með viðstöðulausum áróðri sem lætur vel í eyrum um að láta fé af hendi rakna. Það sem í fyrstu hljómar afkáralega fyrir fólki og fær það til að hlæja, nær síðan með lúmskum hætti eyrum þess. Maður hefur heyrt ófáar slíkar reynslusögur á Ómega, þar sem fólk sem var „á valdi Satans“ eða eitthvað slíkt, hló og gerði grín af bullinu, en fékk síðan „vakningu“, fór á hnén og grét. Og síðan hafa peningar þess stöðugt runnið í hendurnar á forsprökkunum.

Takið eftir að þessi taktík á ekki við um Þjóðkirkjuna. Hún er enda fyrir löngu orðin löt, er á framfæri skattborgaranna og fær sjálfkrafa borgandi safnaðarmeðlimi í krafti hefða og siðvenja. En það þarf ekki að fara langt aftur til að sjá hliðstæðum (en kannski ekki svipuðum) aðferðum beitt af þessari stofnun. Galdrafár, Satan og helvítiseldar voru viðkvæðið öldum saman þegar þurfti að hræða fólk til fylgilags við þetta arma költ. Kirkjan sáði veilu í fólk til að geta síðan verndað það gegn öllu því illa sem það hélt að væri á sveimi. Ég minni á orð Pjeturs G. Guðmundssonar:

Ekkert barn í þessu landi á nokkursstaðar friðlýstan blett eða hæli gegn áróðri [...] atvinnu-trúmanna. Þeim er hið mesta kappsmál að vekja vanmáttartilfinninguna sem víðast og mest, og sem fyrst hjá hverjum manni, svo trúin fái þar jarðveg að vaxa í. Með þessu eru þeir vitandi - og þó reyndar langtum fleiri óvitandi - að búa til mein, svo trúnni gefist sem flest tækifæri til að græða mein.

Já, Þjóðkirkjan starfar helst á barnaökrum, fyllir hug óvitanna af trúarþvælu til að verða sér út um framtíðarkúnna. Hún veit sem er að kenningin er of vitlaus til að ná eyrum fullvaxinna, upplýstra þegna nútímasamfélagsins, hafi þeir ekki verið smitaðir á unga aldri.

Afleiðingar þess að innræta þessar ofureinfölduðu og ónothæfu lífsreglur felast í því að fólk hættir að geta hugsað rökrétt og skynsamlega. Manneskjan missir getu til að leggja sjálfstætt mat á hlutina og um leið getuna til að skora ranghugmyndir á hólm. Þetta gerir fólk meðfærilegra. En einnig einangrar þetta fólk frá samfélaginu og gerir það því afhuga, svo að það dregur sig út úr því og hverfur inn í samfélag Vísindaspekikirkjunnar.

Aftur dettur mér í hug hinir frjálsu söfnuðir. Þeir sem inn í þá hverfa hætta að taka þátt í ýmsu því sem af söfnuðinum er talið ljótt og vont. Rokk var til dæmis kallað tónlist Djöfulsins af Gunnari í Krossinum og safnaðarmeðlimirnir leika það aðeins á útvötnuðum kristilegum forsendum. Samkvæmt þessu hlustar þá varla nokkur safnaðarmeðlimur á Marilyn Manson, nema þá að hann sé að stelast til þess. Ég veit ekki hvort þetta hafi eitthvað lagast hjá Gunnari, eða hvort hann heldur enn fram þessum nöttaragangi sínum. En sé svo enn er ekki við því að búast að költlimir sæki rokktónleika þar sem handbendi Djöfulsins er á sviðinu, heldur flykkist þetta fólk á samkomur hjá söfnuðinum hvenær sem því verður við komið, til að láta ljúga að sér enn stærri skammti af rugli og vitleysu, sefjast undir algóðan leiðtogann og reiða um leið af hendi hluta af launum sínum.

„Siðferði“ er notað með góðum árangri til að koma böndum á fólk. Hinn náttúrlegi vilji okkar til að láta gott af okkur leiða er nýttur. Já, við viljum vera siðlegri, en hvað táknar það? Þarna er snilldarlegu bragði beitt. „Siðferði“ er endurupphugsað á þann hátt að í því að vera siðleg vera felist það að vera góður Vísindaspekimeðlimur og hlýða kenningum „kirkjunnar“. Ungt fólk sem enn er ekki í nöp við vélarbrögð lífins og stjórnmálanna hefur það gjarna mjög á sinninu að láta gott af sér leiða og ástunda gott siðferði. Þessi siðferðisbrella dugar því ákaflega vel til að sannfæra það um að ganga í „kirkjuna“.

Þarna finnst mér Þjóðkirkjunni rétt lýst og auðvitað öllum hinum kristnu söfnuðum líka. Það er stór partur af kennisetningu kristindómsins að siðferði geti ekki þrifist án trúar. Svo oft hefur maður séð þessu haldið fram innan Þjóðkirkjunnar, t.d. af biskupi hennar. Og trúmenn ganga um eins og viljalausir róbótar og endurtaka þvæluna í sífellu. Ég veit ekki hvað oft hafa spunnist um þetta umræður hér á Vantrú sem og á öðrum umræðuvöllum netsins.

Þetta eru aðeins nokkur atriði sem slógu mig við lestur þessarar greinar. Ég hvet lesendur Vantrúar til að lesa hana í heild sinni og leggja á þetta sjálfstætt mat. Mínar tilfinningar eru þær helstar að það séu ekki bara snarbiluð költ á borð við Vísindaspekikirkjuna sem ógna mannlegu samfélagi, heldur séu kristin og önnur trúarsamtök nákvæmlega eins í rótina.

Ef Vísindaspekikirkjan kæmist í þá eftirsóknarverðu aðstöðu að verða einhvers staðar ríkistrúarbrögð, með sjálfkrafa aðgang að sjóðum samfélagsins og sjálfkrafa inntöku meðlima, yrði hún álíka löt og Þjóðkirkjan. Prestar hennar myndu auðvitað halda áfram að blaðra um Xenu og herteknu líkamana, en þeim væri nokk sama hvort fólk hlustaði eða eigi. Þetta snýst allt, þegar öllu er á botninn hvolft, bara um peningana.

Steindór J. Erlingsson

Fornaldarfrumspeki Umferðarstofu

26. júlí 2006# (Aðsend grein)

Umferðastofa fer mikinn þessa daga. Í rökréttu framhaldi af stefnu stofunnar um að birta mjög ögrandi sjónvarpsauglýsingar um mögulegar afleiðingar óábyrgs aksturs, er vart hægt að kveikja á sjónvarpi nema að rekast á einhverja af mis geðfeldum auglýsingum Umferðarstofu. Ekki ætla ég að efast um gildi þessara auglýsinga til þess að hvetja fólk til að haga akstri eftir aðstæðum, enda hef ég engar forsendur til þess. Ég tel hins vegar að í einni þessara auglýsinga hafi Umferðarstofa farið langt út fyrir lögbundið verksvið sitt, sem er að daga úr umferðaslysum, og ráfað hugsunarlaust inn á myrkar lendur frumspekinnar.

Í auglýsingunni sem hér um ræðir sjást þrjú ungmenni meðvitundarlaus í flaki bíls, en eftir skamma stund verður áhorfandanum ljóst að tvö þeirra eru látin því „sál“ þeirra sést fljúga til himna. Hjá þriðja ungmenninu virðist „sálin“ eitthvað óákveðin, en ákveður loks að vera um kyrrt í líkamanum er verður til þess að ungmennið raknar úr rotinu. Hægt væri að skrifa heila bók um heimsmyndina sem birtist í þessari stuttu auglýsingu, en hún endurspeglar hugmyndir sem raunvísindi undangenginna alda hafa annað hvort hafnað eða sett stórt spurningarmerki við. Auglýsingin vísar beint í tvo af helstu spekingum fornaldar. Hér er annars vegar um að ræða Plató og hugmyndir hans um óefnislega sál sem fanga í efnislegum líkama, sem voru síðar teknar upp af höfundum Nýja testamentisins. Hins vegar er vísað í jarðmiðjukenningu Ptólemaíosar, þar sem jörðin var í miðju alheims er gerður var úr sjö kristalhvelum, en handan þeirra var verustaður Guðs og óefnislegra sála, sbr. „ég er í sjöunda himni“. Í þessari fornaldarhugmyndarfræði, sem lifði góðu lífi fram yfir miðaldir, var maðurinn miðpunktur alheimsins.

Eins og alkunna er þá var jarðmiðjukenningunni og kristalhvelum hennar skipt úr fyrir sólmiðjukenningunni á 16. og 17. öld og við það missti Guð heimili sitt í heimsmynd raunvísindanna. Við þessi umskipti var maðurinn ekki lengur í miðpunkti alheimsins, en hann var enn miðpunktur sköpunarverks Guð á jörðinni. Hugmyndin um Guð og óefnislega sál hélt hins vegar áfram að lifa góðu lífi, enda varð sá skýri greinarmunur sem í dag er gerður á guðfræði og frumspeki annars vegar og raunvísindum hins vegar ekki til fyrr en á síðar hluta 18. aldar. Ef horft er sérstaklega til lífvísindanna leiddi þessi aðskilnaður beint til þess að fram komu hugmyndir um þróun lífsins, sem náðu hámarki árið 1859 er bók Darwins um Uppruna tegundanna kom út. Með þróunarkenningunni var ekki lengur þörf á neinum guðlegum mætti til þess að skýra tilurð lífsins á jörðinni, en við það breytist maðurinn úr kórónu sköpunarverks Guðs í eitt af dýrum merkurinnar. Þrátt fyrir tilkomu þróunarkenningarinnar var „sálin“ ennþá vandamál í heimi raunvísindanna og leystu ýmsir samtímamenn Darwins þessa gátu með því að telja efnið hafa óguðlega sálræna eiginleika. Það var hins vegar ekki fyrir á síðari hluta tuttugustu aldar sem efnislegar skýringar á tilurð sálrænna eiginleika urðu ráðandi innan lífvísindanna, sem endurspeglast í því að vísindalegar rannsóknir á meðvitundinni hófust þá. Auglýsing Umferðarstofu gengur í berhögg við þessa heimsmynd!

Á heimasíðu Umferðarstofu segir að hún leggi „áherslu á að ná árangri í umferðaröryggismálum og fækka slysum. Við viljum ná mælanlegum árangri í öllum þáttum starfseminnar“. Ég geri ráð fyrir að þessu markmiði reyni Umferðarstofa að ná með því að styðjast við nýjustu vísindarannsóknir á sviði umferðarmála, en í téðri auglýsingu virðist Umferðastofa hins vegar gefa lítið fyrir hinar vísindalegu aðferðir, sem þó hafa átt stóran þátt í mótum þess samfélags sem við búum við í dag. Hvar stæði til dæmis geðlæknisfræðin í dag ef hugmyndir Platós um óefnislega sál mótuðu enn hugmyndaheim lífvísindanna? Í stað beinna staðreynda leitar Umferðarstofa í „sálar“–auglýsingunni á náðir löngu úreltra hugmynda um manninn og stöðu hans í alheiminum; sem hin kristna kirkja leitast enn við að boða. Þá má færa rök fyrir því að hugmyndin um óefnislega sál sem lifir í eilífri sælu í „sjöunda himni“, nokkuð sem þýski félagsfræðingurinn Max Weber (1864-1920) kallaði heims-afneitandi ást, hafi minni fælingarmátt þegar málið snýst um dauðslys í umferðinni, en hugmyndir efnishyggjunnar sem alfarið hafnar tilvist óefnislegrar sálar. Til hvers að aka varlega ef einstaklingsins bíður að loknu dauðslysi í umferðinni eilíf sæla í faðmi Guðs, sem er einmitt hugmyndafræðin sem liggur til grundvallar sjálfsmorðsárásum íslamskra hryðjuverkamanna. Árangursríkari leið er að mínu viti að leggja áherslu á að með ábyrgum akstri séum við að verja hið einstaka líf sem hverju okkar er gefið við getnað og endar fyrir fullt og allt er við deyjum.