Við höfum öll heyrt fólk nota orðið gervivísindi (pseudoscience) í niðrandi merkingu um ákveðin fræði eða kenningar sem viðkomandi telur ekki eiga við rök að styðjast. En hvað eru gervivísindi og hvernig eru þau frábrugðin því sem kalla má „alvöru” vísindi? Sumir nota orðið gervivísindi (eða samheitið hjáfræði) um fræðigreinar á borð við sálfræði, félagsfræði og jafnvel heimspeki, í þeirri trú að aðeins „hörð” vísindi eins og eðlis- og efnafræði geti talist til vísinda. Rétt merking orðsins á þó við hugmyndakerfi sem eru sett fram á vísindalegan hátt án þess að vísindastarf liggi þeim til grundvallar.

"...töfrahugsunarháttur er "grundvallarþáttur í hugsanaferli barns." --Zusne og Jones

Samkvæmt mannfræðingnum Dr. Philips Stevens Jr., felur hugtakið töfrahugsunarháttur í sér nokkra hluti, þar á meðal þá trú að allir hlutir tengist með kröftum sem hafnir eru yfir bæði efni og anda. Töfrahugsunarháttur gæðir hluti sem teljast táknrænir sérstökum kröftum. Samkvæmt Stevens, "trúir mikill meirihluti mannkyns á að raunveruleg tengsl séu á milli tákns og þess sem það stendur fyrir og að einhver raunveruleg og jafnvel mælanleg orka flæði þar á milli." Hann telur að þetta eigi sér taugafræðilegar skýringar, þótt innihald táknanna sjálfra eigi sér menningarlegar rætur.

Vitnisburður og litríkar frásagnir eru ein þeirra vinsælustu og mest sannfærandi sannana sem gefnar eru til að réttlæta trúnna á hið yfirnáttúrulega og dulræna, auk gervivísinda. Þrátt fyrir það eru frásagnir og vitnisburður lítils virði þegar kanna á sannleiksgildi þeirra fullyrðinga sem þau eiga að styðja. Einlægar og lifandi frásagnir einhvers af því þegar hann hitti engla eða Maríu guðsmóðir, geimverur, drauga, Stórfeta, barn sem hélt því fram að það hafi átt fyrri líf, sá fjólubláar árur í kringum deyjandi sjúklinga, kynntist ótrúlegum vatnsleitara (e. dowser), svífandi gúrú eða töfraskurðlækni duga skammt til að sannreyna hvort að réttlætanlegt sé að trúa á slíka hluti.

Lysenkoismi vísar til tímabils í rússneskum vísindum þar sem bóndinn og jarðyrkjumaðurinn Trofim Denisovich Lysenko (1898-1976) var í aðalhlutverki. Lysenko leiddi hreyfingu sem kennd var við Michurianisma á tímum Leníns og Stalíns. I. V. Michurin sjálfur var aftur á móti hallur undir Lamarckisma. Lamarck var franskur vísindamaður sem var uppi á átjándu öld og hann setti fram þróunarkenningu löngu fyrir daga Darwins. Kenningu Lamarcks hefur þó verið hafnað af þróunarlíffræðingum vegna þess að hún útskýrir ekki þróun á jafn sannfærandi hátt og kenningin um náttúruval gerir.

Svæðanudd er fótanudd sem notað er til að greina og lækna sjúkdóma. Á fjórða áratug síðustu aldar beitti Eunice Ingham (1889-1974) rakhníf Occams á kenningar dr. William Fitzgerald, sem settar voru fram í bók hans Svæðameðferð (e. Zone Therapy) (1917), og útkoman varð svæðanudd. Hún fjarlægði flest öll orkusvæði Fitzgeralds, sem hélt því fram að líkaminn hafi tíu slík svæði, og skildi einungis eftir fæturnar. Svæðanudd byggist á þeirri órökstuddu trú að sérhver hluti fótanna eigi sér samsvörun í líkamanum. Til dæmis er stóra táin svæði sem samsvarar höfðinu. Líkt og lithimnulestur notar lithimnu augans til að kortleggja líkamann, þá kortleggur svæðanuddið líkamann með fótunum þar sem hægri fóturinn samsvarar hægri hlið líkamans og vinstri fóturinn samsvarar vinstri hliðinni. Vegna þess að allur líkaminn á sér samsvörun í fótunum þá líta þeir, sem leggja stund á svæðanudd, á sig sem heildræna meðferðaraðila en ekki sem fótanuddara. Sögur herma að Forn-Kínverjar og Egyptar hafi lagt stund á svæðanudd og það er enn mjög vinsælt í Evrópu.

Sál eða andi er óefnislegt fyrirbæri sem getur skynjað og hefur sjálfsvitund. Sálir eru oft taldar ódauðlegar.

Lithimnulestur snýst um að nota lithimnu augans við sjúkdómsgreiningar. Lithimnulestur byggist á þeirri vafasömu fullyrðingu að sérhvert líffæri mannslíkamans hafi sitt sérstaka svæði á lithimnunni og hægt sé að kanna heilbrigði líffæranna með því að athuga lithimnuna frekar en sjálft líffærið. Haft er eftir kanadískri stofnun í lithimnufræði (Canadian Institute of Iridology) að: „Lithimnufræði er sú grein innan óhefðbundinna lækninga í Kanada sem hefur vaxið hvað örast undanfarið.“

„Ekkert kemur heim og saman í líffræði nema í ljósi þróunar.“ Theodosius Dobzhansky (1973)

„Við vitum ekki hvernig Skaparinn fór að né hvaða aðferðir Hann notaði við sköpunina því að Hann notar aðferðir sem eru núna ekki notaðar neins staðar í hinum náttúrulega alheimi. Þess vegna tölum við um sköpunina sem sérstaka sköpun. Við getum ekki notað vísindalegar rannsóknir til þess að uppgötva eitthvað um þær sköpunaraðferðir sem Skaparinn notaði.“ Duane Gish, Evolution? The Fossils Say No!

„...þróun alheimsins er ekki aðeins „samrýmanleg“ við guðstrúnna. Trúin á kærleiksríkan Guð... gerir ráð fyrir alheimi sem þróast.“ * John F. Haught

Árið 1950 var bókin Dianetics: The Modern Science of Mental Health eftir Lafayette Ronald Hubbard (1911-1986) gefin út. Meðlimir Vísindaspekikirkjunnar hafa þessa bók í hávegum og líta á hana sem heilaga ritningu, hornstein kirkju og trúarbragða þeirra og þess sem þeir álíta vera þeirra eigin vísindi. Í bókinni fræðir Hubbard lesandann um díanetík sem er „... meðferðartækni sem hægt er að nota til að meðhöndla alla andlega kvilla og alla geðvefræna (e. psycho-somatic) sjúkdóma, með fullvissu um að fullum bata verði náð.“ Hann hélt því fram að hann hafði uppgötvað „hina einu uppsprettu andlegs ójafnvægis.“ (Hubbard 6). Þrátt fyrir það má finna tilkynningu á titilsíðu bókarinnar, þar sem segir að „Vísindaspeki og undirgrein hennar, Díanetík, eins og þær eru iðkaðar af Kirkjunni.... vilja ekki taka við einstaklingum sem óska eftir meðferð gegn sjúkdómum eða geðrænum vandamálum heldur benda þeim á sérfræðinga á þessum sviðum hjá öðrum stofnunum sem geta tekið á þessum málum.“ Það virðist nokkuð augljóst að tilkynningin átti að vernda Kirkjuna gegn lögsóknum fyrir að stunda lækningar án leyfis en höfundurinn heldur því margoft fram að díanetík geti læknað hér um bil allt sem hrjáir mann. Hann heldur því einnig ítrekað fram að díanetík séu vísindi. Samt sem áður geta nær allir sem hafa reynslu af vísindaskrifum séð strax á fyrstu síðum Dianetics að bókin er ekki vísindarit og höfundurinn er enginn vísindamaður. Díanetík er sígilt dæmi um gervivísindi.

„Ekki nema að lögmál efnafræðinnar séu farin úr böndunum, þá eru flestar hómópatískar remedíur of útþynntar til að þær geti haft einhver áhrif á líkamsstarfsemina....“ ---Consumer Reports (janúar 1987)

„Margar fyrri rannsóknir hafa sýnt fram á að smáskammtalækningar hafi meiri virkni en lyfleysa.... Það er hafið yfir allan vafa og samþykkt af mörgum rannsóknaraðilum að samanburðarrannsóknir sem notast við lyfleysu sem viðmið eru ekki heppilegt rannsóknartæki til prófana á smáskammtalækningum.“ ---Talsmaður Society of Homeopaths