Allar fŠrslur Allir flokkar Sos Um fÚlagi­ ┌rskrßning Lˇgˇ Spjallid@Vantru Pˇstfang Vantru@Facebook Vantru@Youtube Vantru@Twitter

Magnvillan

Ýslensk krˇnaMagnvillan er s˙ hugmynd a­ handahˇfskenndir atbur­ir sem eiga sÚr sta­ ß svipu­um sta­ e­a tÝma sÚu Ý raun ekki handahˇfskenndir. Skynvillan ß sÚr sta­ s÷kum valkvŠmrar hugsunar sem byggir ß rangri ßlyktun. Til dŠmis finnst flestum ˇe­lilegt ef skjaldarmerki­ kemur upp fjˇrum sinnum Ý r÷­ ■egar krˇnu er kasta­ nokkrum sinnum. Hinsvegar eru 50% lÝkur ß a­ fß skjaldamerki­ upp fjˇrum sinnum Ý r÷­ ef krˇnunni er kasta­ tuttugu sinnum. (Gilovich). Ůa­ ■ykir kannski skrÝti­, en ■a­ eru jafnvel meiri lÝkur ß a­ ßkve­in hverfi Ý KalifornÝu hafi t÷lfrŠ­ilega marktŠka ■yrpingu af krabbameinstilfellum (Gawande).

Ůa­ sem vŠri sjaldgŠft, ˇvŠnt og ˇlÝklegt a­ ger­ist fyrir tilviljun vŠri a­ vi­ myndum kasta krˇnu tuttugu sinnum og fß alltaf sitt ß hva­, fisk e­a skjaldamerki. ═ hverri runu af hlutkesti er ˇlÝklegra a­ stuttar runur, 2,4,6,8 og svo framvegis, muni gefa af sÚr ■a­ sem vi­ vitum a­ er t÷lfrŠ­ilega lÝklegt. Til lengri tÝma liti­ mun uppkesti gefa af sÚr 50% fiska og 50% skjaldamerki (a­ ■vÝ gefnu a­ engin br÷g­ sÚu Ý tafli). En Ý stuttum runum mß b˙ast vi­ fj÷lbreytilegum ni­urst÷­um, ■ar me­ tali­ runum sem vir­ast mj÷g ˇlÝklegar.

A­ finna t÷lfrŠ­ilega ˇvenjulegan fj÷lda krabbameinstilfella ß einhverju svŠ­iŚjafnvel sex e­a sj÷ sinnum meira en me­altali­Śer hvorki sjaldgŠft nÚ ˇvŠnt. Ůa­ fer t÷luvert eftir ■vÝ hvar m÷rk hverfisins eru dregin. Ůyrpingar krabbameinstilfella sem er sj÷ ■˙sundum sinnum meiri en gera mß rß­ fyrir, eins og tilfelli­ me­ fley­rukrabbamein Ý Karian, Tyrklandi, eru mj÷g sjaldgŠf og ˇvŠnt. TÝ­ni skjaldkyrtilskrabbameins Ý b÷rnum Ý nßgrenni Chernobyl var hundra­ sinnum hŠrri eftir slysi­ (Gawande).

Stundum kemur fyrir a­ tilraunavi­fang Ý dularsßlfrŠ­iannsˇkn svarar rÚtt Ý meira mŠli en tilviljun segir til um. SlÝkar ni­urst÷­ur benda hinsvegar ekki til ■ess a­ ekki sÚ um tilviljun a­ rŠ­a. ═ raun er gert rß­ fyrir slÝkum ni­urst÷­um Ý l÷gmßlum lÝkinda. ═ sta­ ■ess a­ vera merki um skort ß tilviljun eru slÝka ni­urst÷­ur Ý raun merki um tilviljun. DularsßlfrŠ­inar eru sÚrstaklega gjarnir ß a­ taka r÷­ rÚttra ßgiskana hjß tilraunavi­fangi sem s÷nnur ß ■vÝ a­ yfirskilvitlegir hŠfileikar sveiflist frß stund og sta­. Notkun ■eirra ß valkŠmri byrjun og enda byggir ß a­ gert er rß­ fyrir sveiflum auk ■ess sem ■a­ lÝtur ˙t fyrir a­ ■ß skorti ■ekkingu ß lÝkindum tilviljunarkenndra atbur­a. Ůegar magnvillan er bl÷ndu­ saman vi­ sta­festingartilhneigingu er komin uppskrift a­ sjßlfsblekkingu og ranghugmyndum.

FrŠg rannsˇkn var ger­ ß magnvillunni eins og h˙n birtist ■egar menn ver­a heitir Ý k÷rfubolta (Gilovich, Vallone og Tversky). Ůa­ er algeng tr˙ hjß k÷rfuboltam÷nnum, ■jßlfurum og ßhorfendum a­ leikmenn fari Ý gegnum heita og kalda leikkafla. NßkvŠm greining var ger­ ß skyttum Philadelpia 76ers ß leiktÝmabilinu 1980-81. H˙n sřndi ekki fram ß a­ leikmenn hittu e­a kl˙­ru­u skotum Ý skorpum a­ neinu ÷­ru leyti en gera mŠtti rß­ fyrir af tilviljun. Einnig voru sko­u­ vÝtaskot hjß Bolton Celtic ß tveimur leiktÝmabilum og fundi­ ˙t a­ ■egar leikma­ur hitti ˙r fyrra skoti, skora­i hann ˙r ■vÝ sÝ­ara Ý 75% tilfella og ■egar hann kl˙­ra­i fyrra skoti, hitti hann ˙r ■vÝ sÝ­ara Ý 75% tilfella. K÷rfuboltaleikmenn hitta Ý skorpum, en innan marka tilviljana. Ůa­ er blekking a­ leikmenn sÚu heitir e­a kaldir. Ůegar ■eir sjß ■essar ni­urst÷­ur, eru ■eir sem tr˙a ß heita og kalda leikkafla lÝklegir til a­ hafna rannsˇkninni vegna ■ess a­ ■eir vita betur ˙tfrß reynslu.

═ faraldsfrŠ­i er magnvillan ■ekkt undir heitinu r÷kvilla skotfima k˙rekans. Khaneman og Tversky k÷llu­u hana ôtr˙na ß l÷gmßl smßrra talnaö vegna ■ess a­ ■eir tengdu magnvilluna vi­ r÷kvilluna ■ar sem gert er rß­ fyrir a­ mynstur Ý stˇru mengi eigi vi­ um ÷ll hlutmengi hennar. ═ r÷kfrŠ­i gengur ■essi r÷kvilla undir nafninu smŠttunarr÷kvillan, ■ar sem gert er rß­ fyrir a­ hlutar hljˇti a­ vera alveg eins og heildin.

Skeptic's dictionary - clustering illusion

Ůakka Halldˇri E. fyrir till÷gu a­ ■ř­ingu.

MatthÝas ┴sgeirsson 09.06.2004
Flokka­ undir: ( Efahyggjuor­abˇkin )

Vi­br÷g­


Halldˇr E. - 10/06/04 09:48 #

Ůa­ ver­ur a­ teljast ˇvŠntur en jafnframt skemmtilegur vi­bur­ur a­ fß ■akkir fyrir framlag sitt ß vantru.net.


Matti ┴. (me­limur Ý Vantr˙) - 10/06/04 10:32 #

Menn ver­a a­ fß kredit ■egar ■eir eiga hei­urinn af a­al hugtakinu.

Sß annars ■egar Úg las ˙tdrßttinn Ý FrÚttabla­inu a­ Úg hef­i ■urft a­ gefa mÚr a­eins meiri tÝma Ý ■ř­inguna. Ůa­ er řmislegt Ý greininni sem er frekar tormelt.


PÚtur Bj÷rgvin - 10/06/04 16:07 #

Gˇ­ grein, til hamingju me­ hana!


FrŠ­ima­ur - 20/06/04 11:17 #

Myntir okkar Ýslendinga hefur ekki skjaldarmerki, ■etta eru einungis landvŠttir.


Matti ┴. (me­limur Ý Vantr˙) - 20/06/04 17:13 #

Ůakka ■Úr fyrir ßbendinguna.


┴rni ┴rnason - 09/06/06 10:14 #

Ůegar peningi er kasta­, er a­ minnsta kosti Ý teorÝunni gengi­ ˙t frß ■vÝ a­ lÝkindin ein sÚu a­ verki. Einhvern veginn er Úg ekki jafnviss um a­ skothittni k÷rfuboltamanna l˙ti ■vÝ l÷gmßli a­ fullu.

Ef ■˙ kastar peningi ß vŠntanlega a­ vera tilgangslaust a­ reyna a­ fß upp a­ra hvora hli­ina, en k÷rfuboltamenn eru Ý ÷llum tilfellum a­ reyna a­ hitta, og ■ar hljˇta a­ koma vi­ s÷gu ■Šttir sem l˙ta a­ lÝkamlegu og andlegu ßstandi leikmannsins. ╔g hef tr˙ ß ■vÝ ( ˙t frß eigin reynslu ) a­ stundum er ma­ur Ý stu­i, heitur eins og sagt er, og allt gengur upp, og stundum ekki.

Allt a­ einu gildir ■ˇ vŠntanlega a­ me­ nˇgu stˇru mengi ( heilli leiktÝ­ ) jafnist ■etta ˙t, og vissulega r˙mast heitu og k÷ldu perݡdurnar vel innan frßviksmarka lÝkindareiknings.

╔g efast ■ˇ um a­ k÷rfuboltamenn sam■ykki a­ hittni ■eirra l˙ti eing÷ngu t÷lfrŠ­ilegum l÷gmßlum.


Matti (me­limur Ý Vantr˙) - 09/06/06 10:33 #

Ůegar ■eir sjß ■essar ni­urst÷­ur, eru ■eir sem tr˙a ß heita og kalda leikkafla lÝklegir til a­ hafna rannsˇkninni vegna ■ess a­ ■eir vita betur ˙tfrß reynslu.

:-)

Annars er hŠgt a­ lesa rannsˇknina [pdf skjal]

╔g efast ■ˇ um a­ k÷rfuboltamenn sam■ykki a­ hittni ■eirra l˙ti eing÷ngu t÷lfrŠ­ilegum l÷gmßlum.

Ůarna er ekki veri­ a­ halda ■vÝ fram a­ hittni leikmanna sÚ tilviljunarkennd, au­vita­ skiptir hŠfni ■ar ÷llu mßli. Einungis er veri­ a­ tala um ■essa draumkenndu leikkafla ■ar sem leikmenn eru "heitir" og svo hina kaflana ■ar sem ■eir eru kaldir. T÷lfrŠ­ilega vŠri ■a­ alveg jafn merkilegt ef hittni leikmanna dreif­ist jafnt yfir tÝmabili­, vŠri alltaf s˙ sama.


┴rni ┴rnason - 09/06/06 11:24 #

Ůa­ sni­uga Ý ■essu er a­ heitu og k÷ldu kaflarnir r˙mast vel innan ■ekktra tilviljana, og ■vÝ ver­ur vŠntanlega erfitt a­ skera ˙r um hvort eigi vi­ :-)


Ëli Gneisti (me­limur Ý Vantr˙) - 09/06/06 12:32 #

Svona ■egar Úg sko­a ■etta ■ß man Úg allt Ý einu a­ ■etta fyrirbrig­i er kalla­ sřndarklasa skynvillan.

Loka­ hefur veri­ fyrir athugasemdir vi­ ■essa fŠrslu. Vi­ bendum ß spjalli­ ef ■i­ vilji­ halda umrŠ­um ßfram.