Allar fŠrslur Allir flokkar Sos Um fÚlagi­ ┌rskrßning Lˇgˇ Spjallid@Vantru Pˇstfang Vantru@Facebook Vantru@Youtube Vantru@Twitter

Safngreining

Safngreining er tegund gagnagreininga ■ar sem ni­urst÷­ur nokkurra rannsˇkna, sem hver um sig er ekki t÷lfrŠ­ilega marktŠk, eru sameina­ar og rannsaka­ar lÝkt og um eina rannsˇkn vŠri a­ rŠ­a.

Til dŠmis hafa ni­urst÷­ur ganzfield rannsˇkna sveiflast miki­ sem bendir til ■ess a­ ni­ursta­an fari t÷luvert eftir ■vÝ hver framkvŠmir rannsˇknina. ┴ ßrunum 1974 til 1981 voru 42 ganzfield rannsˇknir kynntar e­a gefnar ˙t. Charles Honorton heldur ■vÝ fram a­ 55% ■essara rannsˇkna hafi fundi­ sannanir fyrir tilvist einhvers ßhugaver­s, jafnvel dulrŠns. Ůa­ er a­ segja, ni­urst÷­ur rÚtt r˙mlega helmings rannsˇknanna voru t÷lfrŠ­ilega marktŠkar og ˇlÝklegar til a­ breytast. Ni­urst÷­urnar gŠtu komi­ til ˙taf fjarskynjun en ■au gŠtu einnig orsakast af upplřsingaleka e­a einhverjum ÷­rum g÷llum ß rannsˇknunum.

┴ri­ 1981 e­a 1982 send Honorton allar rannsˇknirnar til efahyggjumannsins Ray Hyman sem tˇk til vi­ a­ gera safngreiningu ß ■eim. Hyman komst a­ ■eirri ni­urst÷­u a­ rannsˇknirnar gŠfu ekki tilefni til a­ tr˙a ß fjarskynjun, a­allega vegna fj÷lda galla sem hann fann Ý rannsˇknunum sjßlfum. Hann hreinsa­i g÷gnin ■ar til hann var me­ 22 rannsˇknir frß ßtta rannsˇknara­ilum (746 tilraunir sem gßfu 48% af grunng÷gnunum). ═ ■essum rannsˇknum fann hann 38% jßkvŠ­ sv÷r, en eftir a­ taka hlutdrŠgt val og gŠ­i rannsˇknanna inn Ý myndina reikna­i hann ˙t a­ 31% svaranna, en ekki 55%, vŠru jßkvŠ­.

A­ mati Hyman studdust 58% rannsˇknanna vi­ ˇfullnŠgjandi slembit÷luval. Hann fann einnig vandamßl vegna upplřsingaleka (herbergi voru ekki hljˇ­held, rannsakendur gßtu heyrt Ý vÝdeˇuppt÷kum) og vegna t÷lfrŠ­ia­fer­a sem stu­st var vi­. Hann skrifar:

A­ ■vÝ Úg best veit var Úg fyrstur til a­ beita safngreiningu ß dularsßlfrŠ­ig÷gn. ╔g ger­i safngreiningu ß ß upphaflegu ganzfield rannsˇknunum sem hluta af rřni minni ß ■eim rannsˇknum. Greining mÝn sřnir a­ vissir gallar, sÚrstaklega var­andi slembi, tengdust ni­urst÷­unum. JßkvŠ­ar ni­urst÷­ur fylgdu ˇfullnŠgjandi vinnubr÷g­um. Til a­ svara gangrřni minni framkvŠmdi Charles Honorton sÝna eigin safngreiningu ß s÷mu g÷gnum. Hann tˇk gallana einnig inn Ý myndina en mat ■ß ÷­ruvÝsi en Úg. ═ greiningu hans var ekki fylgni milli galla Ý rannsˇknum og ni­urst÷­um ■eirra. Ůetta kom til a­ hluta vegna ■ess a­ Honorton fann fleiri galla Ý misheppnu­um rannsˇknum en Úg. Hins vegar fann Úg fleiri galla Ý jßkvŠ­um rannsˇknum. VŠntanlega t÷ldum bŠ­i Úg og Honorton a­ vi­ vŠrum a­ meta rannsˇknirnar ß hlutlausan mßta. Samt endu­um vi­ bß­ir me­ ni­urst÷­ur sem sty­ja fyrri sko­anir okkar. (Hyman 1996)

Fimmtßn rannsˇknanna birtust Ý frŠ­iritum, 20 voru samantekt ß greinum sem h÷f­u veri­ kynntar ß fundi Parapsychological Association, fimm voru ôpublished monographsö og tvŠr voru undergraduate honors theses Ý lÝffrŠ­i. Ůegar Honorton framkvŠmdi safngreiningu sÝna valdi hann 28 af ■essum rannsˇknum. Carl Sargent framkvŠmdi nÝu ■eirria, Honorton fimm; John Palmer fjˇrar; Scott Rogo fjˇrar; William Braud ■rjßr og Rex Stanford framkvŠmdi ■rjßr. Ůri­jungur gagnanna kom frß Sargent.

═ safngreiningu sinni ß ■essum 28 rannsˇknum komst Honorton a­ ■eirri ni­urst÷­u a­ Ý sta­ ■ess a­ fß 25% rÚtt sv÷r frß mˇttakendum eins og gera mŠtti rß­ fyrir vŠri raunveruleg ni­ursta­a 34% rÚtt sv÷r ľ ni­ursta­a sem ekki vŠri hŠgt a­ ˙tskřra sem tilviljun, ■.e.a.s. ■etta var t÷lfrŠ­ilega marktŠk ni­ursta­a.

En Hyman bendir ß lykilatri­i var­andi safnrannsˇknir, tr˙a­ir og efahyggjumenn meta rannsˇknirnar alls ekki ß sama hßtt, jafnvel ■ˇ ■eir haldi a­ ■eir sÚu ˇhlutdrŠgir. Honorton tˇk undir ■a­ me­ Hyman a­ ■a­ vŠru einhver vandamßl me­ sumar rannsˇknirnar og a­ ekki Štti a­ draga veigamiklar ßlyktanir ˙t frß ■eim fyrr en Ýtarlegri rannsˇknir hef­u fari­ fram, rannsˇknir sem vŠru vel hanna­ar og střr­ar.

Hyman taldi ekki a­ hŠgt vŠri a­ ˙tskřra g÷gnin me­ sk˙ffußhrifunum, en hann gŠti hafa haft rangt fyrir sÚr. Ůa­ er engin st÷­lu­ a­fer­ til a­ ßkvar­a hve m÷rgum rannsˇknum ■arf a­ sˇpa undir teppi­ til a­ ˇgilda safngreiningu. T÷lfrŠ­ingar beita mismunandi reikniritum og fß ˙t t÷luvert mismunandi ni­urst÷­ur. Komast mŠtti hjß sk˙ffußhrifunum me­ ■vÝ einfaldlega a­ framkvŠma stŠrri rannsˇknir me­ strangari střringu.

DularsßlfrŠ­ingurinn Dean Radin er afar hrifinn af safngreiningu. ═ bˇk sinni, The Conscious Universe, notar hann ni­urst÷­ur safngreininga til a­ sřna fram ß tilvist fjarskynjunar. Um ganzfeld rannsˇknirnar heldur hann ■vÝ fram a­ ni­urst÷­ur Honorton sÚ ekki hŠgt a­ ˙tskřra me­ sk˙ffußhrifunum. Honorton hafi gert sÝna eigin greiningu ß sk˙ffußhrifnum og komist a­ ■eirri ni­urst÷­u a­ ô■a­ ■yrftu a­ vera 423 rannsˇknir me­ a­ me­altali engin ßhrif sem ekki er vita­ um til a­ ˙tskřra megin heildarni­urst÷­u rannsˇknanna 28 sem ôdata selectionö ů um fimmtßn ˇ˙tgefnar rannsˇknir fyrir hverja sem var gefin ˙tö (Radin 1997). Aftur ß mˇti sřnir ÷nnur a­fer­ vi­ a­ meta g÷gnin a­ einungis ■arf 62 ˇ■ekktar rannsˇknir undir teppinu, sem gerir einungis tvŠr fyrir hverja sem gefin var ˙t (Stokes 2001). En Ý raun skiptir ekki mßli hva­a t÷lfrŠ­ia­fer­ir eru nota­ar til a­ finna ˙t hve margar rannsˇknir ■yrftu a­ hafa n˙llni­urst÷­ur til a­ ˇgilda hˇpgreiningu. Ůess mß geta a­ ßri­ 1975 tˇku amerÝsku dularsßlfrŠ­isamt÷kin upp stefnu gegn valkvŠmri birtingu ß einungis jßkvŠ­um ni­urst÷­um.

Susan Blackmore heimsˇtti rannsˇknarstofu Carl Sargent og haf­i ■etta a­ segja:

Ůessar rannsˇknir sem litu svo vel ˙t ß pappÝrunum, voru Ý raun opnar fyrir svikum og villum ß řmsan mßta og reyndar fann Úg nokkrar villur og mist÷k vi­ a­ fylgja a­fer­um me­an Úg var ■arna. ╔g komst a­ ■eirri ni­urst÷­u a­ ˙tgefnar skřrslur gŠfu ranga mynda af tilraununum og a­ ni­urst÷­urnar vŠri ekki hŠgt a­ nota sem s÷nnunarg÷gn fyrir fjarskynjun (psi). A­ lokum gßfu rannsˇknara­ilar og Úg ÷ll ˙t mismunandi sko­anir okkar ß atbur­unum (Blackmore 1987; Harley og Matthews 1987; Sargent 1987). A­al rannsˇknara­ilarnir hŠttu alfari­ Ý dularsßlfrŠ­inni.

╔g myndi ekki minnast ß ■etta ni­urdrepandi atvik nema ˙taf einni ßstŠ­u. G÷gnin ˙r Cambridge rannsˇknunum eru ÷ll Ý samantekt Bem og Honorton ßn ■ess a­ vÝsa­ sÚ til heimilda. Af tuttugu og ßtta rannsˇknum Ý samantektinni eru nÝu frß rannsˇknarstofunni Ý Cambridge, fleiri en frß nokkurri annarri rannsˇknarstofu, og ■Šr h÷f­u nŠst mest ßhrif ß heildarni­urst÷­u ß eftir rannsˇknum Honorton sjßlfs. Bem og Honorton benda ß nÝu rannsˇknir komi frß einni rannsˇknarstofu en ■eir taka ekki fram hva­a. Enginn efi er settur fram, engar vÝsanir eru Ý rannsˇknir mÝnar og enginn hef­bundinn lesandi gŠti gefi­ sÚr a­ ■ri­jungur rannsˇknanna Ý samantektinni vŠri svona umdeildur (ôWhat can the paranormal teach us about Consciouness?ö 2001)

E­lisfrŠ­ingurinn Victor Stenger segir a­ hˇpgreining Ý dularsßlfrŠ­i sÚ ôvafas÷m a­fer­afrŠ­i ů ■ar sem t÷lfrŠ­ilega ˇmarktŠkar ni­urst÷­ur ˙r m÷rgum rannsˇknum eru sameina­ar eins og um vŠri a­ rŠ­a eina vel hanna­a rannsˇknö (Meta-Analysis and the Filedrawer Effectö). FrŠ­ilega vŠri hŠgt a­ framkvŠmda hundra­ rannsˇknir me­ litlu ˙rtaki og allar me­ neikvŠ­a ni­urst÷­ur en framkvŠma safngreiningu sem ˙r kŠmi t÷lfrŠ­ilega marktŠk ni­ursta­a. Ůetta Štti a­ minna okkur ß a­ t÷lfrŠ­ilega marktŠkt ■ř­ir ekki merkileg vÝsindi.

Skeptics dictionary: Meta-analysis

Ůř­ingin safngreining ß meta-analysis sem hÚr er notast vi­ er fengin ˙r lŠknabla­inu . Or­i­ allsherjargreining hefur einnig veri­ nota­.

MatthÝas ┴sgeirsson 09.09.2005
Flokka­ undir: ( Efahyggjuor­abˇkin )

Vi­br÷g­

Loka­ hefur veri­ fyrir athugasemdir vi­ ■essa fŠrslu. Vi­ bendum ß spjalli­ ef ■i­ vilji­ halda umrŠ­um ßfram.