Allar fęrslur Allir flokkar Sos Um félagiš Śrskrįning Lógó Spjallid@Vantru Póstfang Vantru@Facebook Vantru@Youtube Vantru@Twitter

Vitnisburšur

Vitnisburšur og litrķkar frįsagnir eru ein žeirra vinsęlustu og mest sannfęrandi sannana sem gefnar eru til aš réttlęta trśnna į hiš yfirnįttśrulega og dulręna, auk gervivķsinda. Žrįtt fyrir žaš eru frįsagnir og vitnisburšur lķtils virši žegar kanna į sannleiksgildi žeirra fullyršinga sem žau eiga aš styšja. Einlęgar og lifandi frįsagnir einhvers af žvķ žegar hann hitti engla eša Marķu gušsmóšir, geimverur, drauga, Stórfeta, barn sem hélt žvķ fram aš žaš hafi įtt fyrri lķf, sį fjólublįar įrur ķ kringum deyjandi sjśklinga, kynntist ótrślegum vatnsleitara (e. dowser), svķfandi gśrś eša töfraskuršlękni duga skammt til aš sannreyna hvort aš réttlętanlegt sé aš trśa į slķka hluti.

Vitnisburšur er óįreišanlegur vegna fjölda įstęšna. Sögur geta breyst aušveldlega vegna skošana manna, sķšari lķfsreynslu, višbragša gegn žeim, sérstakra įherslna į einstök atriši o.s.frv. Flestar sögur breytast žegar žęr eru sagšar og endursagšar. Atburšir verša żktir. Tķmaröš brenglast. Smįatriši verša žokukennd. Minni manna er ófullkomiš og valkvęmt, oft er fyllt ķ eyšurnar eftir aš atburširnir gerast. Fólk mistślkar reynslu sķna. Reynsla er skilyrt af tilhneigingum, minningum og skošunum žannig aš skynjun manna gęti veriš ónįkvęm. Flestir eiga ekki von į žvķ aš vera blekktir, svo žeir eru e.t.v. ekki į varšbergi gagnvart žeim sem beita blekkingum. Sumir skįlda upp sögur. Sumar sögur byggjast į ranghugmyndum. Stundum eru atburšir sagšir vera dulręnir einfaldlega vegna žess aš žeir žykja ólķklegir žegar žeir eru ekki endilega svo ólķklegir. Semsagt, vitnisburši fylgja ótal vandamįl og yfirleitt er ómögulegt aš sannreyna hann.

Žess vegna hafa persónulegar reynslusögur af hinu dulręna eša yfirnįttśrulegum atburšum lķtiš vķsindalegt gildi. Ef ašrir geta ekki upplifaš žaš sama viš sömu ašstęšur žį er engin leiš til žess aš stašfesta upplifunina. Ef žaš er ekki hęgt aš prófa fullyršinguna, žį er ekki hęgt aš segja til um žaš hvort aš upplifunin reyndist rétt. Ef ašrir geta upplifaš žaš sama, žį er mögulegt aš prófa vitnisburšinn og įkvarša hvort žęr fullyršingar sem byggšar eru į honum séu traustsins veršar. Dulsįlfręšingurinn Charles Tart sagši eitt sinn, eftir aš hann sagši frį atburši sem var hugsanlega dulręns ešlis: “Förum meš žetta inn į rannsóknarstofuna, žar sem viš getum stżrt ašstęšunum nįkvęmlega. Viš žurfum ekki aš hlżša į margra įra gamla sögu og vona aš hśn hafi veriš sögš rétt.” Dean Radin hefur einnig śtskżrt aš vitnisburšur er ekki góš sönnun fyrir hinu dulręna vegna žess aš minni manna “er mun gloppóttara en flestir halda” og framburšur sjónarvotta “getur aušveldlega brenglast”(Radin 1997: 32).

Vitnisburšur um dulręna reynslu gagnast vķsindunum lķtiš žvķ halda veršur valkvęmri hugsun og sjįlfsblekkingu ķ skefjum ķ vķsindalegum athugunum. Flestir mišlar og vatnsleitarar, til dęmis, skilja ekki einu sinni aš žaš žurfi aš prófa krafta žeirra viš stżršar ašstęšur til aš śtiloka žann möguleika aš žeir séu aš blekkja sjįlfa sig. Žeir eru fullvissir um aš fjöldinn allur af jįkvęšum višbrögšum hafi réttlętt trśna į dulręna hęfileika žeirra. Ef mišlar og vatnsleitarar vęru prófašir undir stżršum ašstęšum vęri hęgt aš ganga śr skugga um žaš ķ eitt skipti fyrir öll aš žeir séu ekki valkvęmir ķ sannanaleit sinni. Algengt er aš slķkt fólk muni eftir žeim skiptum žegar žvķ virtist ganga vel en aftur į móti hunsar eša gerir lķtiš śr žeim skiptum žegar ekkert gekk. Meš prófum viš stżršar ašstęšur er einnig hęgt aš įkvarša hvort önnur atriši į borš viš svindl eru ķ spilunum.

Ef vitnisburšur er vķsindalega séš einskis virši, hvers vegna er hann svona vinsęll og sannfęrandi eins og raun ber vitni? Nokkrar įstęšur eru fyrir žvķ. Vitnisburšur eru oft svo lķflegur og ķtarlegur aš hann viršist trśanlegur. Oft kemur hann frį įhugasömu fólki sem viršist heišarlegt og traustsins vert, įn nokkurra sjįanlegra įstęšna til žess aš reyna blekkja okkur. Oft kemur hann frį fólki sem hefur nokkurs konar stöšu kennivalds, eins og žvķ sem hefur doktorsgrįšu ķ sįlfręši eša ešlisfręši. Aš sumu leyti žį er vitnisburšur trśveršugur vegna žess aš fólk vill trśa honum. Oft eru menn vongóšur um įrangur af nżrri mešferš eša fyrirmęlum. Vitnisburšur manna er gefinn of skjótt eftir reynsluna mešan aš hugarįstand žeirra mótast af lönguninni til aš fį jįkvęšar nišurstöšur. Reynslan įsamt vitnisburšinum sem lżsir henni fį meira vęgi en ęskilegt er.

Aš lokum er rétt aš minna į aš vitnisburšur er oft notašur į mörgum svišum lķfsins, žar į mešal ķ lęknavķsindum, og aš veita slķku vitnisburši athygli er įlitiš viturlegt, ekki kjįnalegt. Lęknir mun nota frįsagnir sjśklinga sinna til aš draga įlyktanir varšandi įkvešnar lyfjagjafir eša mešferšir. Sem dęmi žį mun lęknir nota frįsögn sjśklings um višbrögš hans viš nżju lyfi og beita žeim upplżsingum til aš įkveša hvort breyta žurfi skammtastęršinni eša skipta yfir ķ annaš lyf. Žetta er nokkuš skynsamlegt. En lęknirinn getur ekki veriš valkvęmur žegar hann hlustar į frįsögn meš žvķ aš heyra einungis žęr fullyršingar sem hęfa fyrirfram įkvešnum skošunum hans. Meš žvķ hęttir hann į aš skaša skjólstęšing sinn. Né heldur ęttu venjulegir menn aš vera valkvęmir žegar žeir heyra vitnisburši um einhverja dulręna eša yfirskilvitlega reynslu.

Skeptic's Dictionary: anecdotal (testimonial) evidence


Helstu heimildir

Radin, Dean. (1997). The Conscious Universe - The Scientific Truth of Psychic Phenomena. HarperCollins.

Stanovich, Keith E. How to Think Straight About Psychology, 3rd ed., (New York: Harper Collins, 1992).

Lįrus Višar 11.05.2007
Flokkaš undir: ( Efahyggjuoršabókin )

Višbrögš


Sindri Gušjónsson - 11/05/07 08:28 #

Dómstólar reiša sig oft į framburš vitna...


Viddi - 11/05/07 09:53 #

En sjaldan fį menn sakfellingu sem byggš eru eingöngu į vitnisburši samborgara. Vitnisburšur getur veriš fķnn plśs, svona smį auka, en hann dugar aldrei einn til aš stašfesta eitt né neitt.


Įrni Įrnason - 11/05/07 10:37 #

Dóttir mķn vann verkefni ķ sįlfręši ķ H.Ķ. žar sem ca. 30 framhaldsskólanemendur tóku einskonar įreišanleikapróf vitna. Hópnum var sżnt stutt myndband, ljósmyndir, teikningar, og einhver ritašur texti. Sķšan var hópurinn lįtinn taka próf ķ žvķ sem hann sį og heyrši.

Žvęlan sem kom śt śr žvķ var alveg ótrśleg.

Žarna var žó fólk sem hafši enga fyrirfram skošun į efninu, og hafši engra hagsmuna aš gęta annarra en žeirra aš reyna aš gera sig ekki aš fķfli.

Hvernig skyldu žį vitnisburšir žeirra vera sem eru meš fyrirfram vęntingar, eša mótaša afstöšu ?

Ég gef a.m.k. ekki tśskilding meš gati fyrir vitnisburš trśarnöttara.


Sindri Gušjónsson - 11/05/07 13:46 #

Įrni, gefur žś "tśskilding meš gati" fyrir vitnisburš vantrśarnöttara meš "fyrirfram vęntingar" og "mótaša afstöšu" (bśnir aš gefa sér aš fyrirbęri og upplifanir eigi sér nįttśrulegar skżringar)?

Hverjum er ekki sama um žaš hvaša vitnisburši žś ętlar aš taka alvarlega? :-)

Ég tek hins vegar aš sjįlfsögšu undir žį fullyršingi aš vitnisburšir séu ekki mjög įreišanlegir sem slķkir, og dugi ekki einir og sér til aš sanna eitt né neitt.

Viddi, vitnisburšir hafa oft grķšarlega mikiš vęgi, og oft śrslitaįhrif ķ mįlum žar sem engum öšrum sönnunargögnum er til aš dreifa.


Birgir Baldursson (mešlimur ķ Vantrś) - 11/05/07 14:05 #

Jį, t.d ķ naušgunarmįlum žar sem fórnarlambiš er trśveršugt og meintur brotamašur ótrśveršugur. En žar er vitnisburšurinn lķka alltaf prófašur kerfisbundiš til aš sjį hvort frįsögnin breytist meš tķmanum, standist innri lógķk o.s.frv.


G2 (mešlimur ķ Vantrś) - 11/05/07 21:46 #

Skošiš endilega žetta og sjįiš hversu athugul žiš eruš. Vitnisburšur er meš žvķ alóįreišanlegasta sem til er.


Įrni Įrnason - 11/05/07 22:56 #

Jį Sindri, é.g treysti vantrśarnöttaranum betur til aš horfa objectivt į žaš sem hann vitnar um.

Annars eru vitnisburšir ekki žaš sama og vitnisburšir ef śt ķ žaš er fariš. Sumir vitnisburšanna į Omega myndu til dęmis senda vottinn beint į Klepp ef hann vęri ekki ķ verndušu umhverfi.

"hverjum er ekki sama..." spyrš žś. Žér er greinilega ekki sama, ég veit ekki um ašra.


FellowRanger - 12/05/07 03:37 #

Algjör snilld žetta youtube myndband. Ég fattaši ekki neitt.


Viddi - 12/05/07 11:00 #

Ég yrši greinilega afleitt vitni žvķ ég kolféll į žessu youtube-myndbands-prófi, eins og įlfur śt śr hól.


Sindri Gušjónsson - 16/05/07 03:27 #

Jś, Įrni, mér er alveg sama. Alveg 100% sama. Žś mįtt alveg fį aš rįša žvķ hvaša vitnisburšum žś tekur mark į, og hverjum ekki. Truflar mig ekki hiš minnsta.


Įrni Įrnason - 16/05/07 17:24 #

Ef žér er sama Sindri, žį veit ég ekki hverjum er ekki sama. Ég hef engin tök į aš kanna žaš til hlķtar hvort og žį hverjum er ekki sama hvaš mér finnst eša held. Merki žaš helst į žvķ aš menn nenna helst aš tuša ef žeim er ekki sama, og žar sem žś fórst aš tuša gerši ég rįš fyrir žvķ aš žér vęri ekki sama, žó aš žś reyndir aš lįta lķta svo śt aš žér vęri sama. Veit ekki alveg hvaša tilgangi žaš žjónar aš vera meš sérstakar yfirlżsingar um aš manni sé sama.

Mį ég rįša žvķ hverju ég tek mark į? Žakka örlętiš.

Ekkert af žessu breytir žó žvķ aš vitnisburšur trśmannsins er ekki virši tśskildings meš gati.

Ég horfši mér til skemmtunar į vitnisburš ķ Fķladelfķukirkjunni ( sżnt į Omega ) žar sem lęknar voru, aš sögn, bśnir aš dęma svo aš ungur drengur myndi ekki geta gengiš framar, en meš žvķ aš allir ķ götunni bęšu fyrir honum afstżrši Guš žeim hörmungum, og drengurinn ( nś fulloršinn mašur) stökk upp į svišiš žessu til sönnunar. Helelśja -lof sé Guši- Halelśja.

Svo blakaši hann eyrunum og flaug śt um gluggann. ( sérlega gušrękin fręnka hans Žorlįkshöfn baš honum žeirra hęfileika, svona śr žvķ aš hśn var komin ķ samband hvort sem var)

Enginn spurši hvort žaš gęti hent aš lękningin tengdist öšru en bęninni. Enginn spurši af hverju allir hinir ( svona cirka skrilljón lamašir ķ hjólastólum ) vęru ekki į haršahlaupum eftir mörg mannįr af bęnakvaki.

Og votturinn ? Jį hann er hvorki meira né minna en yfirlögreglužjónn. Klassi aš eiga sakleysi sitt undir vitnisburši hans. Or not.


Sindri Gušjónsson - 01/06/07 23:17 #

Įrni kom hér meš órökstudda fullyršingu: "Ég gef a.m.k. ekki tśskilding meš gati fyrir vitnisburš trśarnöttara", sagši hann. Fullyršingin var órökstudd, einkum og sér ķ lagi fyrst aš Įrni nefnir sérstaklega "trśarnöttara", sem hann hafši fram aš žvķ ekkert talaš um.

Įrni rökstyšur mįl sitt ķ sķšasta innleggi, sem er mįlefnaleg og įgęt hįšsįdeila į meintan mįtt bęnarinar og trśgirni. Hefši sį rökstušningur komiš strax, hefši ég haft einhverja įstęša til aš hafa einhvern įhuga į skošunum Įrna.

Žaš kemur fram ķ sķšasta innleggi aš t.d. yfirlögreglužjónn sé mešal "trśarnöttara". Eflaust myndi Įrni telja mig "trśarnöttara", žar sem ég og sį įgęti yfirlögreglužjónn erum aš miklu leyti skošana bręšur.

Ég benti į žaš ķ vinsemd aš hin órökstudda "blammering" Įrna ķ fyrsta innleggi skipti mig engu mįli, mér vęri alveg sama, og hafši svokallašan broskarl meš.

Ef aš ég segši įn nįnari śtskżringa aš ég gęfi ekki "tśskilding meš gati" fyrir vitnisburši efahyggjumanna, myndi žaš hafa eitthvaš gildi? Vęri žaš umręša? Vęri įstęša til aš gefa žvķ gaum? Nei! Eitthvaš haldbęrt žyrftu aš koma mįli mķnu til stušnings.

Mér žykir leitt aš Įrni skynji skrif mķn sem tuš. Ef til vill ętti ég aš lķta žannig į hans skrif, sem eru nišrandi ķ minn garš og annarra "trśarnöttara".

Aš lokum: Ég held aš žaš sé ekki slęmt aš eiga sakleysi sitt undir vitnisburši Geirjóns (hins margnefnda yfirlögreglužjóns). Geirjón getur veriš heišarlegur og gegn mašur, óhįš žvķ hvort aš hann sé haldinn einhverjum ranghugmydnum um trśmįl eša ekki. Žetta er leišinda Ad Hominen.

Lokaš hefur veriš fyrir athugasemdir viš žessa fęrslu. Viš bendum į spjalliš ef žiš viljiš halda umręšum įfram.