Allar fęrslur Allir flokkar Sos Um félagiš Śrskrįning Lógó Spjallid@Vantru Póstfang Vantru@Facebook Vantru@Youtube Vantru@Twitter

Annįll 2010 : III af V

Pjakkur og Ormur

[I. hluti] [II. hluti] [IV. hluti] [V. hluti]

Žaš komu śt žrjįr frekar įhugaveršar bękur įriš 2010 sem lesendum gęti fundist fróšlegar. Ranghugmyndin um guš eftir Richard Dawkins ķ žżšingu Reynis Haršarsonar. Žś sem ert į himnum eftir Ślfar Žormóšsson. Af žvķ tilefni aš 150 įr eru lišin sķšan Uppruni tegundana kom fyrst śt kom śt bókin Arfleifš Darwins en hśn "inniheldur fjórtįn greinar ritašar af sextįn ķslenskum fręšimönnum į sviši lķffręši, jaršfręši, trśarbragšafręši og vķsindasagnfręši."

Sumarfrķ Vantrśar lauk um mišjan įgśst meš Daušastrķši rķkiskirkjunnar eftir Reynir Haršarsson. Rķkiskirkjan hafši nżlega neitaš um nišurskurš žrįtt fyrir kreppu. Kirkjan var einnig byrjuš aš kljįst viš gamla fortķšardrauga ķ formi Ólafs Skślasonar biskup og auk žess žurfti stofnunin aš svara fyrir įkvešnum sérréttindum presta, ž.e. aš žeir telji sig vera hafna yfir landslög. Sķšar ķ mįnušinum var almenningur hafšir aš fķfli žegar Geir Waage svaraši fyrir žagnarskyldu presta, sem hann telur aš eigi aš vera algjör og undantekningalaus. Žannig aš žaš kom ekki į óvart aš fólk varš reitt.

Mikil reiši rķkir nś ķ garš rķkiskirkjunnar ķ kjölfar allrahanda sóšamįla innan raša hennar. Kirkjan neitar aš taka žįtt ķ nišurskurši, prestar ręša um žaš ķ fślustu alvöru hvort žeim beri aš hlķta barnaverndarlögum, mįl Ólafs biskups enn aš žvęlast fyrir biskupsstofu og svona mętti lengi telja. Allt kemur žetta svo ķ kjölfar žess aš kirkjunni tókst ķ fjölda įra aš standa ķ vegi fyrir sjįlfsögšum mannréttindum samkynhneigšra ķ hjśskaparmįlum.

Reišin įtti ekkert eftir aš minnka žegar rifjaš var upp žįtt Karls Sigurbjörnssonar og Hjįlmar Jónssonar viš aš beinlķnis aš žagga nišur ķ konunni sem įsakaši Ólaf Skślason um kynferšisbrot. Žó žaš hafi veriš viss Žóršargleši hér į Vantrś yfir žvķ aš:

[...]aš hulunni er flett af skinhelgi og vanhęfni rķkiskirkjunnar ķ sišferšismįlum er hugur okkar jafnframt hjį žeim sem eiga um sįrt aš binda vegna brota hennar og getuleysis.

Og mešal brota hennar og getuleysi er t.a.m. mįl séra Auši Eir Vilhjįlmsdóttur og skólaheimiliš Bjarg og barnanķšingurinn Helgi Hróbjartsson, sem flśši land žegar upp um hann komst. Žaš hefur ekkert uppgjör įtt sér staš. Žaš viršist stundum bara vera aš žeim sé alveg sama um velferš barna žį og nś, svo fremi sem flestir eru bara skrįšir ķ rķkiskirkjuna. Žaš viršist vera žaš eina sem skiptir mįli. Ekki žarf aš vera aš hér sé um aš ręša mešvitaša "mannvonsku hjį prestum heldur žeirri samfélagslegu stašreynd aš prestar eru ekki lengur ķ sambandi viš žjóš sķna" einsog Frelsarinn benti į ķ einni grein:

Mestur krafturinn fer ķ aš skķra, ferma, gifta, jarša, trśboš, allskyns helgileiki og kristilegt munašarlķf. Ķ žessum fķlabeinsturni koma ekki nokkur vitręn samfélagsleg verkefni sem skipta mįli fyrir samfélagiš utan įkvešin sįlusorgarverkefni. Enda sést žaš vel žegar įkvešnir fjölmišlaprestar į höfušborgarsvęšinu hlaupa ķ fréttatķma žegar vošaatburšir gerast til aš leika fjölmišlafulltrśa. Lengra nį ekki verkefni žeirra į 21. öld og sannarlega nį žau ekki til velferšar barna.

Nś, einsog žį, viršast prestar bara vilja gleyma žessu öllu saman, aš nóg sé aš fella tįr yfir žessum hörmungum, žį er allt fyrirgefiš. Svo bregšast krosstré, segir Reynir Haršarsson:

Kirkjan er dįlķtiš sjįlfhverf. Višbrögš hennar žessa dagana viršast snśast um aš dusta rykiš af skrautkraganum ķ staš žess aš moka śt skķtnum. Ašalatrišiš er aš bjarga andlitinu en fórnarlömbin gleymast.

Aušvitaš var töluverš fjölmišlaumfjöllun um žessi kynferšisbrot Ólafs Skślassonar og vandręšagang kirkjunnar varšandi žagnarskylduna og kynferšisbrot almennt. Einn af helstu stušningsmönnum Ólafs į sķnum tķma var Örn Bįršur Jónsson, sóknarprestur Neskirkju, sem kallaši žessi umfjöllun fjölmišla einelti ķ predikun sem var śtvarpaš ķ śtvarpi allra landsmanna. Hjįkįtleg hugsun hjį klerkinum, en déskoti dęmigerš.

Glępur fjölmišla er žó fyrst og fremst aš fjalla um mįlefni kirkjunnar, orš og gjöršir presta. Örn Bįršur saknar vęntanlega stöšunar įriš 1996 žegar flestir fjölmišlar (aš Alžżšublašinu og HelgarPóstinum undanskyldum) geršu sitt besta til aš hunsa mįl Ólafs Skślasonar.

Žaš er eitthvaš verulega rotiš ķ rķkiskirkjunni og af žvķ tilefni mį benda į Hreinsunin mikla: Opiš bréf til presta ķslensku rķkiskirkjunnar eftir Véstein Valgaršsson:

Arfleifš Ólafs Skślasonar mun fylgja ķslensku rķkiskirkjunni žangaš til hśn hefur veriš gerš upp af vęgšarlausum myndugleik. Žetta er stašreynd. Žaš žżšir ekki aš bera žaš fyrir sig aš Ólafur sé lįtinn, žvķ mįliš snżst ekki eingöngu um žaš aš hann hafi veriš öfuguggi og glępamašur, heldur aš heil stofnun hafi veriš mešvirk meš honum, mašur gengiš undir manns hönd til aš hylma yfir glępi sem žeir vissu um. Žaš snżst um aš lunginn śr heilli stétt manna var reišubśin til žess aš žagga mįliš nišur eša lįta žaš liggja milli hluta. Vilja ekki vita, eša vita og vilja ekki ašhafast. Og žaš stétt sem réttlętir rķkisrekna tilveru sķna meš žvķ aš hśn leggi öšrum lķnurnar ķ sišferšismįlum.

Óli Gneisti Sóleyjarsson rakst į "lokaverkefni frį Kennarahįskóla Ķslands sįluga žar sem bśin eru til gagnvirk verkefni ķ trśarbragšafręši fyrir börn į mišstigi ķ grunnskóla. " Fyrir forvitnissakir einar žį blašaši Óli ķ gegnum žetta til aš athuga hvort eitthvaš vęri minnst į guš- eša trśleysi. Žaš sem vakti athygli var eftirfarandi spurning sem virtist varša gušfręšilega rétt arfgengi trśar:

Til hvaša trśar telst žś ef móšir žķn er gyšingur og fašir žinn er kristinnar trśar?

Upp voru gefnir žrķr svarmöguleikar: Trśleysingi, Gyšingur, Kristinnar trśar. Aušvitaš fęšist mašur ekkert trśašur og trś erfist ekkert ķ móšurlegg. Ž.a.l. er žessi spurning bara rugl.

Vantrś er oft į milli tannanna į fólki ķ umręšu į netinu. Mešal žess sem stundum er sagt um félagiš, er aš žaš sé į móti skošanafrelsi, tjįningarfrelsi og trśfrelsi. Vantrś er alls ekki į móti žessum grundvallar réttindum. Hreint alls ekki.

Ķ pistlinum Skošanafrelsi, tjįningarfrelsi og trśfrelsi eftir Sindra G. vķsar hann žessum ofantöldu rangfęrslum til föšurhśsana. Töluveršur fjöldi einstaklinga telja aš viš ķ Vantrś viljum banna allt sem tengist trś, trśarbrögšum og trśariškun. Žaš er nįttśrulega rakiš kjaftęši:

Žaš er merkilegt aš sumt fólki skuli telja aš vegiš sé aš skošana-, tjįningar- og trśfrelsi sķnu, viš žaš eitt, aš skrifašar séu greinar į netiš, žar sem menn halda fram skošunum sem eru ólķkar skošunum žeirra. Heldur fólkiš aš trśfrelsi og tjįningarfrelsi žżši frelsi undan andmęlum?

Žaš kemur bara eitthvaš annaš ķ stašinn segir Kristinn Theódórsson og vķsar žį ķ ofsóknaróša trśmenn sem spurja ķ heilagri vandlętingu "Hvaš kemur žį ķ stašin fyrir trśarbrögšin? Trśleysi? Eiga allir aš dįsama realismann og lesa Dawkins?":

Aušvitaš kemur eitthvaš annaš ķ stašinn, en žaš ķ sjįlfu sér segir okkur ekki aš viš eigum aš sitja į heima og žegja į mešan allskyns fįsinnu er haldiš aš fólki um allan heim, hvort sem fįsinnan į ķ sinni lošnustu mynd aš vera tįknmynd hins óžekkta eša bókstafleg skilaboš frį guši um aš brenna eigi albķnóa lifandi og eša śthżsa samkynhneigšum.

Stolnar fjašrir eftir Hjalta Rśnar Ómarsson er vķsaš ķ žį žörf kristna aš eigna kristinni allt žaš sem gott er; lżšręši, mannréttindi, manngildishugsjónir, sišferšisleg įbyrgš og aš kristni sé "eldsneytiš sem knśši réttindabarįttu fyrri kynslóša og veitir enn afl og styrk ķ žįgu lķfsins" einsog Karl Sigurbjörnsson komst aš orši einu sinni. Kjaftęši:

Žaš er ljóst aš atvinnutrśmennirnir eru tilbśnir til žess aš fórna sannleikanum til aš fegra kristni. Žeir eru ófeimnir viš aš tileinka kristni og Jesś hluti sem annaš hvort finnast ekki eša eru beinlķnis andstęšir heimildunum sem viš höfum. Žaš kęmi mér alls ekki į óvart ef aš prestar muni innan nokkurra įratuga fara aš halda žvķ fram aš réttindi samkynhneigšra, umhverfisvernd og internetiš séu allt Jesś aš žakka.

Svavar Kjarrval velti ögn fyrir sér lögunum ķ gamla testamentinu ķ ljósi žess aš nż hjśskaparlög voru samžykkt. En vitaskuld var žaš mótmęlt af sumum trśmönnum meš tilvķsun ķ biblķ. Hann bendir į mótsögn:

Algengasta vörnin sem ég hef heyrt er aš lögin ķ Gamla testamentinu misstu gildi sitt viš uppstigningu Jesśsar til himins. Žessi afsökun er notuš ķ tilraun til aš vķkja undan žvķ óréttlęti sem lżst er ķ Gamla testamentinu og žį sérstaklega gegn žręlum, konum og samkynhneigšum. Hins vegar hikar sama fólk ekki viš aš benda į žaš góša ķ Gamla testamentinu žegar žaš hentar mįlstaš žeirra.

Ķ greininni Tilfinningar, rök og trś reynir Reynir Haršarson aš gera lesendum grein fyrir žvķ aš gagnrżnin umręša um trś og trśarbrögš į vefritinu Vantrś er einmitt ekkert meira en žaš; gagnrżnin umręša.

Vantrś er vettvangur umręšu um trśmįl. Hér heyrast raddir efasemdarmanna žvķ ašrir hafa sinn vettvang. Blekkingar, svik, villa og svķmi eru eitur ķ okkar beinum en žaš er ekki žaš sama og hatur. Gagnrżni okkar į skošanir og fullyršingar trśmanna, svikamišla, skottulękna og annarra bullukolla eru ekki persónuįrįsir.

[...]

Viš skiljum lķka mętavel afstöšu andstęšinga okkar, žeirra sem viš köllum trśmenn, svikamišla, skottulękna, bullukolla og annaš žess hįttar. Aušvitaš sįrnar žeim og finnst aš persónu sinni vegiš, oft ķ fullkomnu skilningsleysi okkar og viršingarleysi, en ég ķtreka aš žaš er ekki hatur, persónuįrįsir eša hroki. Viš tölum hreina ķslensku, umbśšalaust. Lygi er lygi og bull er bull.

Žann 6. september sl. var eitt įr lišiš frį lįti Helga Hóseassonar. Til aš heišra minningu mótmęlanda Ķslands var afhjśpuš minningarhella į horni Langholtsvegar og Holtavegar. Žetta var frekar lįtlaus athöfn og hugguleg.

Hugmyndin um minnisvarša um Helga Hóseasson kom fram skömmu eftir andlįt hans og stofnašur var Facebook-hópur um žaš verk. Steinsmišjan S. Helgason hafši hins vegar samband viš Vantrś og baušst til aš leggja fram bęši vinnu og efni ef gera ętti minnisvarša um Helga. Viš bentum forsvarsmanni Facebook-hópsins, Alexander Frey Einarssyni, į žetta tilboš en lķtiš geršist fyrr en Vantrś įkvaš aš fara ķ mįliš. Žótt vilyrši hafi fengist fyrir hellu ķ tķš fyrri borgarstjórnar žurfti aš hefja ferliš upp į nżtt eftir borgarstjórnarskipti. Kerfiš er hins vegar svifaseint en meš hjįlp dr. Gunna ķ Besta flokknum komst skrišur į mįliš. Žór Sigmundsson steinsmišur hjį S. Helgason teiknaši steininn og žegar leyfi lį fyrir var steinninn smķšašur og honum komiš fyrir ķ samrįši viš og undir handleišslu borgarstarfsmanna.

Žaš hryggir mann töluvert aš sumir (jafnvel fręšimenn) telja aš Helgi Hóseason hafi veriš eitthvaš gešveikur. En Helgi Hóseason var ekkert gešveikur einsog Birgir Baldursson benti į fyrr į žessu įri.

Bjarki Sigurveinsson bendir į hvaš laun eins prests kosta žjóšfélagiš įrlega. Um sjö milljónir.

Samkvęmt samkomulagi rķkis og žjóškirkju frį 1997 tók rķkisvaldiš aš sér aš greiša laun biskups, vķgslubiskupa, 18 starfsmanna biskupsstofu og 138 presta. Ķ samkomulaginu er einnig mišaš viš aš fjöldi presta į launaskrį rķkisins vęri tengdur fjölda mešlima ķ žjóškirkjunni į hverjum tķma.

Ef fimm žśsund manns skrį sig śr rķkiskirkjunni žį hverfur einn prestur af launaskrį, skv. lögum um stöšu, stjórn og starfshętti žjóškirkjunnar. Sem žżšir aš meira en 700.000 ķslendingar žurfa aš skrį sig śr henni žannig aš hśn verši sjįlfdauš. Sanngjarnt, ekki satt?

Frošuspeki um kęrleiksgušinn eftir Óla Gneista Sóleyjarsson fjallar einfaldlega um žį frošukenndu stašhęfingu sumra presta um aš "Guš er kęrleikur" og žaš tilgangsleysi sem fylgir aš inna klerkana eftir žvķ hvaš ķ ósköpunum žeir meina. En Baldur Kristjįnsson hafši einmitt lįtiš žessi orš falla ķ kjölfariš į yfirlżsingu Stephen Hawkins aš gvuš vęri ónaušsynlegur til aš śtskżra tilurš heimsins.

Ef sį sem segir aš guš sé kęrleikur getur ekki svaraš einföldum spurningum um ešli gušsins sem hann žykist žekkja žį hljótum viš aš komast aš žeirri nišurstöšu aš hann sé einungis aš tala ķ innantómum frösum. Svona frasar eiga aš gefa til kynna dżpt en er best lżst sem frošu.

Įsgeir Berg Matthķasson prófar lķka aš žjarma aš séra Baldri en var vitaskuld fįtt um svör.

Žetta eru svo sem engin nżmęli, aš frjįlslyndir gušfręšingar žori ekki aš kannast viš trś sķna og sjóši upp einhverja mošsušu til aš hanga į embęttum og launasešlum og ķ staš žess aš kasta henni žį spinni žeir sjįlfum sér „heimspekilegan sjįlfsblekkingarvef“, eins og Žorsteinn Gylfason heimspekingur hafši aš orši um slķka gušfręši.

Hjalti Rśnar Ómarsson hlustaši į viškvęma blómiš Davķš Žór Jónsson ķ śtvarpinu sem kom meš alveg klassķskar ranghugmyndir varšandi bókina Ranghugmyndin um Guš. Bók sem hann hefur ekki lesiš og mun lķklegast ekki lesa - kannski śtaf žvķ hann er tepra, hver veit? En hann hefur samt skošanir į henni, aš sjįlfsögšu, skošanir sem byggšar eru į ranghugmyndum Alistar McGrath um sömu bók, t.a.m. aš Dawkins tķnir bara śt obboslega ljótu kaflana en sleppir öllu hinu.

Žegar Dawkins vitnar ķ ljótu kafla biblķunnar, žį er punkturinn hans oftast sį aš trśfólk byggi sišferši sitt ekki į biblķunni. Žaš sigtar śt žį kafla biblķunnar sem žvķ lķkar viš og lokar augunum fyrir hinum. Žegar mašur veit žaš žį sér mašur aušvitaš aš „Dawkins minnist ekki į góšu kaflana!” er ekkert svar, hann višurkennir alveg aš žaš eru góšir kaflar. Žaš vill svo heppilega til aš einn žįttarstjórnandanna kom meš nįkvęmlega žennan punkt: „žiš [gušfręšingar og prestar] tķniš śt žetta góša”.

Andrea Gunnarsdóttir skrifaši greinina Byggingarréttur į grundvelli trśarbragša ķ kjölfariš į umręšu sem hśn tók žįtt ķ ķ félagsfręšitķma. Ķ tķmanum var óformleg atkvęšagreišsla um hvort žessir 23 nemendur - öll yfir tvķtugt - vęru hlynnt, andvķg eša hlutlaus varšandi byggingu mosku į Ķslandi. 10 voru hlynnt, 6 hlutlaus og 7 andvķg. Kennarinn innti eftir įstęšu žeirra sem voru andvķg og vitaskuld voru įstęšurnar byggšar į fordómum og fįfręši; auka į nśning milli trśarhópa hér į landi, mśslķmar mundu aldrei leyfa kristnar kirkjubyggingar ķ sķnum heimalöndum o.s.frv.

Į mešan hin evangelķska lśtherska žjóškirkja liggur į spena rķkisins og hefur 322 kirkjur hérlendis til aš žegnar hennar geti iškaš sķna trś eftir eigin sannfęringu og prestar fį aš troša bošskap sķnum ķ börn landsins ķ gegnum leikskóla, grunnskóla og ašrar opinberar stofnanir žį sé ég ekkert aš žvķ aš mśslimar fįi aš reisa mosku hér į landi.

Reynir Haršarsson fékk birta Skinhelgi kirkjunnar ķ Fréttablašinu žann 21. september žar sem hann reyfar ašeins į Ranghugmyndinni um guš, konurnar sem įsökušu Ólaf Skśla um kynferšisofbeldi og Vantrś.

Ég leyfi mér aš fullyrša aš almenningur gerir sér enga grein fyrir hvaš hann er gjörsamlega gegnsósa af kenningum kirkjunnar og žeim lśmska įróšri sem hśn beitir į opinberum vettvangi. Ķ Vantrś höfum viš lengi gagnrżnt kristna trś, kirkju og mįlflutning kirkjunnar manna. Fyrir vikiš höfum viš fengiš aš reyna į eigin skinni andśš kirkjunnar manna og ofurkristinna. Viš žekkjum skķtkastiš, sķmhringingarnar, slśšriš og įhrif į atvinnu okkar.

[I. hluti] [II. hluti] [IV. hluti] [V. hluti]

Žóršur Ingvarsson 04.01.2011
Flokkaš undir: ( Leišari )

Višbrögš

Lokaš hefur veriš fyrir athugasemdir viš žessa fęrslu. Viš bendum į spjalliš ef žiš viljiš halda umręšum įfram.