Ntt
Vsindi og tr
Siferi og tr
Stjrnml og tr
Rkin gegn gui
Kristindmurinn
Heilagur hryllingur
Nld
Kjaftisvaktin
Fleyg or
fleyg or
Hugvekjur
Skeptkus
Efahyggjuorabkin
Gulast
Rkvillur
Vsanir
Lesendabrf
Vefbkasafn
FAQ
Aftur Vefbkasafn

Brf til rar frnda

lfar rmsson

Formli

aprl mnui 1983 hf tmariti Spegillinn, samviska jarinnar, gngu sna njan leik eftir nokkurt hl.
remur dgum eftir a anna tbl. kom t, ea ann 30. ma 1983, fyrirskipai saksknari rkisins, rur Bjrnsson, a hald skyldi lagt allt upplag blasins, prentggn ll svo og dreifilista og innheimtuplgg. Var a gert me almennu lgreglutboi um landi allt. stur r sem saksknari gaf upp voru a blainu vri klm og rumeiingar auk ess sem tgfa ess vri brot prentlgum.
ann 3. jn sama r gfu astandendur Spegilsins t blai Samviska jarinnar,1 sta tbl.1 sta rg. a var a stofni til byggt hinu lgbannaa efni Spegilsins, og gefi t eim tilgangi a gefa flki kost a dma um lgmti sakana saksknarans um rumeiingar og klm, en hafi hann ekki gefi t formlega kru vegna efnis Spegilsins. Lgreglan geri Samvisku jarinnar upptka a eigin frumkvi, auk prentgagna, og hafi eitthvert erindi v efni.
a var svo ekki fyrr en mnui eftir lghaldi, ea ann 28. jn, a saksknara knaist a gefa t kru hendur tgefanda Spegilsins. Hljai hn upp gulast og klm og brot prentlgum, en hvergi geti um rumeiingar. ur en essi kra kom fram var ska rskurar Sakadms og sar Hstarttar um rttmti agera saksknara ar sem r ttu brjta bga vi lg um prentfrelsi og tjningarfrelsi. ann 14. jl rskurai Sakadmur a saksknari hefi fari rtt a og 25. sama mnaar stafesti Hstirttur rskur Sakadms, ekki einum rmi.
10. nvember 1983 var mli teki til dms Sakadmi og dmur upp kveinn 1. desember sama r. ar var tg. Spegilsins dmdur fsektir ea tugthsvist fyrir gulast, klm og brot prentlgum bum tgefnum blum, Speglinum og Samvisku jarinnar. kri frjai mlinu egar tif Hstarttar og, egar etta er skrifa, er ess bei a mli veri teki fyrir ar.
a er flestra mat, a ml etta hafi veri reki af meira offorsi af hlfu rkisvaldsins en nokkurt anna ml um langa hr, og a dmur Sakadms fr 1. des. sl. s fflskaparkrna a offors allt og beri rttarfari landinu hulegt vitni.
Bk s, sem hr fer eftir, er skrifu brotum og brotabrotum eim tma sem mlavafstur vegna Spegilsmlsins hefur stai og henni er greint fr hinum breytilegustu vangaveltum hins kra ann tma. Tilgangur hennar er ma. s a vekja flk til umhugsunar um a, hvernig framkvmd faga og rttar er htta landinu; hvort egnarnir su jafnir ea misjafnir fyrir fgunum; hvort gildi su fleiri en ein lg essu landi.
Og ltin rykk t ganga til a lta a reyna, hvort prentfrelsi, ritfrelsi og tjningarfrelsi s endanlega dautt og merkt oragjlfur til skrauts stjrnarskr lveldisins.

I

Reykjavk og var 14da sept. `83 til 1 sta aprl '84.
Heill og sll vinlega, frndi minn!
ert n meiri rslabelgurinn. Farinn til ess gamalsaldri a reka ml fyrir himnafega gegn mr, frnda num, Speglinum og Samvisku jarinnar vegna klms og gulasts og n ess a hafa nokkra tryggingu fyrir v a komast vistina hj eim rtt fyrir etta vafstur. v sonurinn, Jess, kenndi me fullu samykki gus fur sns almttugs a auveldara vri fyrir lfalda a komast gegn um nlarauga en fyrir rkan mann a komast Himnarki me strum. Og sem ert svona fjri vel stur. Hins vegar ertu binn a gera mig falltt me essu og auvelda mr annig agang a himnarkinu, og akka g krlega fyrir a.
Nema !
J, nema srt s klkjarefur a tla r a tapa mlinu og pnga sjlfur t me skaabtur og mlskostna sta rkissjs, gera mig annig a miljnera og vonlausan um himnarkisvist, en standa sjlfur eftir reigi og me agngumia a endalausri himnarkisslu.
a vri alveg eftir r, annareins grallari og hefur snt ig vera.
Fjandi fannst mr miki til n koma egar gekkst fram mig Laugaveginum dgunum: Grspengdur me svartan hatt ljsbrnum rykfrakka fr Gusteini Eyjlfssyni, grum buxum og spegilfgum skm. Og itt mikillega andlit var svo bjart rtt fyrir allan ann sg af flknum og margbrotnum hugsunum sem jafnan hljta a eiga hug inn allan.
Daginn eftir mtti g r aftur svona prum og fallegum fasi. Og enn aftur daginn ar eftir.
hugsai g :
"Get g ekki hrekkt kallfjandann me einhverju lifandis mti hr og n; rifi af honum hattinn og eytt honum inn um dyrnar Viktoru hj Ptri og Rnu? Skellt honum gangstttina? Biti hann barkann?"
Og egar g tti hlft skref stigi framan a r og gtumegin - hugsai g:
"N hrindi g honum fyrir lei tv - Grandi Vogar."
Helduru a svona ankagangur ni n nokkurri tt? Enda geri g ekkert af essu. Er ekki ngu kjarkaur til a hrinda framkvmd svo djfullegum hugmyndum.
En v er g a jta etta fyrir r a ljst megi vera, bi r og rum, a a er sannarlega ekki ng a leggja hald a sem skrifa er, heldur er kominn tmi til a fara a huga a lggjf sem gerir kruvaldinu frt a leggja hald hugsanir manna. g veit nefnilega til ess a menn og konur ganga hr um allan b, allt land, me mis konar lgleysishugsanir kollinum, gulast og jafnvel klmfenginn ankagang. Og a er byrgarhlutur a lta slkt vigangast.
Annars uru essar voalegu hugsanir mnar til ess a g kva a skrifa r brf af snilld minni og andagift sta ess a vera a hrekkja ig og kannski meia. essu sru a okkur frndum er ekki alls varna.
essu brfi verur fjalla um alla skapaa hluti og skapaa; jflagsml, verblgu, hugarra, ljrnu, glpi og refsingu, slenskt ml, klm, gulast, bankaml, yfirhylmingar og fleira og fleira.
Og meira a segja um tnlist. En a geri g n bara til a stra r svolti af v a g veit a ekkert angrar ig meir en fagur sinfnuhljmur eins og tillguflutningur inn fr borgarstjrnarrum num hr Reykjavk vitnar um.
Svona hljai upphafskafli brfsins sem g skrifai r sast lii haust og lauk vi daginn fyrir rttarhldin yfir mr fyrir Sakadmi.
Svo kom dmurinn; g rskuraur klmhundur og guningur og skyldi tugthsast fyrir viki; g fkk ekki tgefanda a brfinu, flosnai upp og lenti vergangi einmitt sama tma og skammdegi hvolfdist yfir og umlukti mig bikasvart, hnausykkt og dauakalt. Og allt lenti helvtis undandrtti.
En n er daginn teki a lengja og lttir til slarttrinu og lengur hrs mr ekki hugur vi a endurskrifa brfi til n og einhverja smugu finn g til ess a koma v rykk svo megir f a hendur.
rjskan er ttareinkenni okkar eins og veist.

 II til IX

essir kaflar bkarinnar fjalla um krur vegna meints klms Speglinum og eru v ekki birtir hr.

X

"Eftir a etta allt var ske
einn pilsner Jess drekka r,
og hafi fengi fjra."

 Meira ori g ekki a birta r af essum kveskap. Hva a g fari a bera a ig hver hafi ort. a er aldrei a vita upp hverju kannt a taka. get g svo sem sagt r a etta er r herlegum blki; Jesrmum. En svona lta n mennirnir einu sinni me frelsara sinn og gusson; hika jafnvel ekki vi a sem ja ofan hann fengt l krossfrinni.
Og gur er sopinn, satt er a.
Ekki endilega s allrafyrsti. En eftir a s fyrsti, svo ekki s n tala um annan og ann rija.
En r v fer oft a yngjast fyrir fti, draga r gfgi vnsins og glavr drykkjunnar.
upphefst v miur ri oft ofbeldi, rn, glpir og mor.
Ofbeldi, rn, glpir og mor.
Fyrir essi or sem fyrirsgn a greinarstf Speglinum hefur hfa guningaml gegn mr og lagt mig fyrstu lotu. undan essum orum st sem yfirfyrirsgn: Afleiingar altarisgngunnar. Og san meinleysislegan htt fjalla um hrif fyrsta sjssins.
Og ennan fyrsta sjss f flestir fyrir altarinu. ar fkk g minn.
Og g var alveg kjaftbit v hva mr fannst hann fjandi gur!
Og n sit g hr, blprfslaus, vegna lvunar vi akstur.
En auvita er ekki altarisgngunni um a kenna. a vitum vi bir.
En v er g a tala um etta, a g rakst gamla rklippu r Mogganum ar sem sagt er fr framgngu inni sem saksknara svoklluu Ktlufellsmli.
Nna veit g ekki hvers vegna g hlt eftir essari rklippu. Hvort a var vegna ess a mr fannst gta kvenfyrirlitningar mlsskninni hj r, ea vegna ess a mr fannst slenska dmskerfi sna a me dmi snum essu mli, a a vri steinrunni og sveigjanlegt. Ea kannski vegna ess a g hafi kennt brjsti um ig, saksknara rkisins, a urfa a krefjast ess a flk s svipt frelsinu til ess eins a hegna v fyrir orsakir sem a ef til vill sraltinn ea engan hlut a. etta flk stendur san uppi me afleiinguna sem afmanlegan glp a rogast me huga og herum allt til enda hrvistarinnar.
Ofbeldi, rn, glpir og mor.
Sex mnaa stlkubarn er skili eftir af mur og yfirgefi. Fairinn kemur v fstur og til ttleiingar til ofstkisfulls gustrarflks, sem elur a upp ofstki og gnarlegum strangleika. roski ess vex lti, sklanm gengur illa og a er tossi allan sinn sklaaldur og mehndla sem slkt af jafnldrunum sem betur mega sn:
Ung stlka fiskvinnu. hamingjusm heimili ar sem ekkert m anna en tra grimman, tilfinningabrenglaan og fllyndan gu, sem hvorki leyfir flki a dansa n brosa og alls ekki a syngja nema uppskrfaa lofgerarvellu um hann sjlfan.
Ung kona karlmannsvegi. Vaknar til einhvers lfs sem hn veit ekki hva er n hva ori geti. Tekur bnori, eignast heimili og brn.
Fyrsti sjssinn. Annar. riji. Dagar, vikur, mnuir.
annig er karlmaurinn lfi essarar ungu konu. Engin vntumykja. Engin bla. Engin st. Heldur ofbeldi. Tilfinningarn. Kynferisglpir: Slarmor.
Allt etta og talmargt anna dynur konunni ungu. Hn rvilnast. Hn hefur reynt a slta sig lausa n annars rangurs en ess, a ofbeldi eykst og htanir um enn frekara ofbeldi yngjast.
Loks gerist a. Afleiing alls essa. kveikja. Manndrp.
Og vanmtta skilningsleysi spyr maur mann: Hva anna?
En rkissaksknari uppi slandi spyr ekki a slku. Hann krefst yngstu refsingar; sextn ra tugthsvistar fyrir brennu og manndrp af settu ri. Og leggur herslu a, samkv. Morgunblasfregn, a "hann minntist ess ekki a kona slandi hafi ur veri kr fyrir a valda brennu, og ekki heldur a kona hafi veri kr fyrir manndrp ..."
Ja, a er munur a vera maur og mga standandi.
En g vorkenni r samt.
Ekki bara fyrir a urfa a standa v a krefjast rttltis yfir smlingjum nafni rttltisins, heldur ekki sur fyrir hitt, a skulir hafa svo miki a gera vi essa iju, a getir ekki gefi r tma til ess a fylgjast me v sem er a gerast hinni lifandi verld allt um kring.
a gerist nefnilega vestur Bandarkjunum fyrir nokkrum rum, a sams konar atburur og a framan er greint fr tti sr sta. Drykkjuskapur, ofbeldi, rn, glpir og mor og konan brenndi moringjann lifandi. Alveg eins og hr heima.
Rkissaksknari ar vestra fr ekki fram sextn ra tugthsun. Og dmarinn s og skildi; greindi milli orsaka og afleiinga og felldi dm ann 3ja nv. 1977, a konan skyldi skn saka vegna tmabundinnar geveiki.
Og n lifir kona essi, Francine Hughes, frismu lfi; stundar sklanm og elur upp brn sn og hans dauabrennda ofbeldismanns, drykkjuhunds og eiginmanns.
Og a ir ekkert fyrir ig a segja a astur hafi veri lkar hr heima og vestur ar. etta eru sams konar ml.
Anna ar. Hitt hr.
Kaninn ar, og konan, sem st augliti til auglitis vi afleiingarnar, frjls.
hr og Hstirttur, og konan hamingjusm tugthsi, brnin fstri foreldralaus, og rttlti ykkar fagnar enn einum sigri.
v er g n a tua etta r, a g vil endilega a takir ig . Og reyndar eir dmstlunum einnig.
Farii a gera ykkur grein fyrir samhengi hlutanna! a er algjrt undirstuatrii, n ess muni i halda fram a fullngja rttltinu me rngum dmum og magna,me v illsku heimsins. Ekki bara ykkar gar, heldur rttltis og mannar. Spuru sjlfan ig:
Hvar er a finna ann, sem morgun verskuldar a einhvers huga a vera lifandi brenndur? Af hverju er hann ar sem hann er kominn? Get g bjarga honum undan brennunni?
Fyrir hdegi er hann grunnskla, ef hann er knn v hann vill ekki egna lggslumenn na sig me v a skrpa stugt sklanum. Eftir hdegi er hann Hlemmi, ea leiktkjaslum og billjarstofum. arna er hann lka kvldin, en nttunni er hann hr a essu sinni og ar sar; mannlausum kjallara Vesturbnum, yfirgefnu nausti vi gisuna, opnum hitaveitustokki ea lstum bl. Hann hvergi heima; pabbi er fullur, atvinnulaus og hamingjusamur reii sinni og mamma er farin eitthva, hn var lka alltaf skallanum.
Hfuorskin fyrir v a hinn brennda mann morgundagsins finnur essum stum er aldeilis kolvitlaus jflagsger. En vegna ess a g veit a ert ekki byltingarmaur, verur aldrei og hefur aldrei veri, dettur mr ekki hug svo miki sem a nefna a vi ig einu ori a taka r rlegt tak og hjlpa til vi byltinguna og koma upp mannarjflagi n neyslubrjlis og eignaskyldu.
Nei, nei, nei.
En g tla a benda r hina meginorskina. Hana geturu upprtt s einhver manndmur eftir r. Og a a breyttu jskipulagi.
Hinn brennda mann morgundagsins er arna a finna vegna ess a ar kemst hann yfir brennivn, sniff, hass, kkan, hern, pum. v arna koma leynivnsalar, dpmangarar og arir mannkynsbraskarar.
Hirtu .
Hirtu og komdu eim til manns; og frri vera brenndir hamstola rttlti hins meidda og mara.
En n kannski triru mr ekki. t af fyrir sig er g ekkert hissa v ar sem etta eru mikil tindi og r verld sem r er a mestu ea llu kunn; etta er aldeilis annar menningarheimur en srrdrykkjuverld gborgarans.
annig var, a sumar hnuplai g - j a er satt - greinarger fr "starfshpi um fkniefnamli", dagsettri 16. ma 1983. etta var 10 manna hpur sem starfa hafi fr v september ri ur en hann skilai greinargerinni, og hafi hluti hpsins starfa a athugun mlefnum skuflks mun lengur. arna fer sum s flk sem veit hva a syngur.
ar sem mr er kunnugt um a hpurinn sendi r ekki greinarger sna, og g reikna ekki me a gangir um hnuplandi eins og g, tla g a leyfa r a lesa nokku r essari greinarger.
ar segir einum sta:
"Af starfi okkar me unglingum hfum vi ori ess vr, a neysla vmuefna hefur fari rt vaxandi undanfari. N egar er um tuttugu manna hpur unglinga, 13 ra og eldri, sem misnotar vmuefni nr daglega: Hluti essa hps er mjg langt leiddur og arf markvissri mefer a halda. ...rf essara unglinga fyrir vmu er slk, a a virist ekki skipta au mli hvaa efni au nota a og a skipti. Auk fengis, kannabisefna, leysi- og unarefna (sniffefna) og lyfja, eru stundum yngri efni, s.s. nnur skynvilluefni (L.S.D.; S.T.P., englaryk o.fl.), kkan, amfetamn, morfn og heron umfer meal eirra. Tv sast tldu efnin virast okkur ekki algeng, enda mjg dr egar au standa til boa og enn er frambo af eim lti. kvein lyf eru mjg algengur og agengilegur vmugjafi og er okkur kunnugt um a unglingar mylji msar pillur niur og sniffi r annig sem duft, ea leysi r jafnvel upp vkva og sprauti eim annig beint . Sast nefndu aferina eru unglingar einnig farnir a nota vi fengi, .e: a sprauta v beint sta ess a drekka a."
rum sta er lsing hgum tu ungra slendinga. ar segir ma.:
"11 ra drengur, sem lengi hefur tt msum flagslegum erfileikum ... ... og hefur um nokkurra ra skei veri viriinn mis konar afbrot. Misnotar n msa vmugjafa tluverum mli, ... ... fjrmagnar vmuefnakaup og spilamennsku sna me hnupli.
12 ra drengur, sem hvergi raunverulegt heimili. Mir hans er ltin fyrir nokkrum rum og fair er fengissjklingur. Hefur bi a nafninu til hj ttingja, en einnig oft bi me rum unglingum mannlausu hsi. Stundar skla stopult og hefur undanfrnum rum neytt missa vmuefna, einkum sniffefna.
13 ra stlka sem br hj einstri mur og yngri brur. ... ... hefur neytt flestra eirra vmugjafa, sem agengilegir eru. Heldur llum stundum til Hlemmi og oft veri tekin af lgreglu fyrir reglu og afbrot.
14 ra drengur sem var kaflega virkur skla- og frstundastarfi ar til fyrir hlfu ri a hann fr a neyta sniffefna: N sniffar hann daglega og lifir eingngu fyrir vmuna. Hverfur a heiman slarhringum saman og er orinn ofbeldishneigur og haldinn ofsknarkennd.
15 ra drengur sem br hj einstri mur, sem er ekkja. ... ... s.l. r hefur hann hellt sr t neyslu alls kyns vmuefna. Er n farinn a f frhvarfseinkenni (krampa og ofskynjanir) og hefur veri lagur inn sjkrahs vegna essa.
16 ra stlka sem er yngst af strum systkinahpi. Mir er ltin fyrir allmrgum rum og fair er fengissjklingur gamals aldri. Hefur ekki tt fastan samasta fr v a mir lst. Hefur neytt sniffefna 7 r, en lka lengi misnota randi lyf, fengi, kannabisefni og hugsanlega einnig heron, a hn halli sr t a sniffinu inn milli. Hefur oft veri lg sjkrahs vegna lkamlegra einkenna, sem eflaust m rekja til vmuefnanotkunar og einnig hefur hn fengi fstureyingu. Hn er fr um a bera byrg eigin getnaarvrnum, en er kvein a ganga ekki aftur gegn um fstureyingu."
arna sru svart hvtu hvernig i hafi brugist vi jflagsgerina, hstisflki.
En a er ekki of seint a irast fyrr en eftir dauann. Lttu v hendur standa fram r ermum mean enn er tmi til og geru eitthva essu. Hjlpau essu flki. hefur bi vld og hrif til ess arna. etta er aeins spurning um vilja.
En gleymdu v ekki, a a megin hluta af gfu essa flks s a leita mannlegri jflagsger, er oft upphaf ofbeldis, rna, glpa og mora a leita fyrsta sjssinum, hvort sem hann er tekinn undir augliti gus fyrir altarinu ea annars staar.

XI

ttunda og nunda nvember sl. skrifai g r eftirfarandi austan r Hverageri;
"Um daginn skrapp g upp Sakaskr til a kaupa sakavottori mitt fyrir 38 krnur, v g vildi endurnja passann minn. Svona til ryggis. fyrst laukst a upp fyrir mr a ert arna til hsa sjlfur me allt itt li; innanum sakaskr landsmanna og uppi yfir kontr menntamlarherra.
-Jahddna, hugsai g me sjlfum mr. -Vi hverju er a bast? g sem hlt a kallinn hefi skrifstofu hsakynnum Hstarttar, umvafinn rttlti og rttsni, en ekki afgirtur me sakaskrm uppi riju h vi Hverfisgtuna.
En skildi g lka hvers vegna dreifir llum essum sakaskrm um rttarsalina.
Lii pldi heilmiki v hver hefi krt Spegilinn. Og eru margar getgturnar. Ein er s a mrararnir su a koma mig akkltishggi fyrir frmrarabkurnar sem g gaf t hr um ri. Arir halda v fram a landslumennirnir, sem snum tma gengu undir samheitinu VL-ingar, og sfnuu undirskriftum um varandi hersetu slandi, su a koma fram hefndum fyrir minn tt v mli, svo eir hafi n fram rtti snum me Hstarttardmi, ar sem kvei er ma. um, a aldrei skulu eir kallair mannvitsbrekkur mean eir draga lfsandann hver og einn. Og ein kenningin er s a smdarhjn nokkur, bi hum embttum, hafi hnippt ig og fengi ig til verksins.
En essu trum vi a sjlfsgu ekki. Hvorugur okkar. Ea hva?
Sjlfur sagir mr egar g hringdi til n 1. ea 2. jn sl. a elsti fulltri lgreglustjrans Reykjavk hefi hringt ig og bent r lgmti blasins. hafir lti senda r eintak; flett v lauslega, n ess a lesa, og kvei upp r me a hald skyldi lagt upplagi allt.
Samkvmt essum orum num tti a a hafa veri Sign Sen sem var kveikjan a llu essu. En v tri g ekki. Ekki einu sinni svo segir a.
g vil ekki segja ig ljga, en g hef sterkan grun um a srt a plata.
Sju n til:
ann fyrsta jn sl. er haft eftir r Tmanum: "a er tali a efni og innihald essa tlublas vari vi hegningarlg. fyrsta lagi grein sem fjallar um klm og eins grein sem fjallar um rumeiingar ".
etta sagir . .
Svo lei tminn fram eftir sumri. birtir kru na.
Og sj.
Engin kra vegna rumeiinga. ess sta komin gulastskra:
Skrti, ekki satt!
Nema etta s svona snjallt; rtt eitt knskubragi h j r.
g held a ekki.
Og n skal g segja r nstum v hva g held. En a verur bara a vera okkar milli. segir mr svo nst egar vi hittumst, hvort sem a verur ttarboi ea einkasamkvmi, hva r finnst um kenningu mna.
Hn er nstum v svona.
a er hringt til n. a er ekki Sign Sen. Og vi skulum lta a liggja milli hluta hver a er, svona in persona. smanum er strmenni/kona, sem telur sig rumeitt og krefst agera af inni hlfu. sendir eftir blai. Flettir upp tiltekinni su og sr hendi a vissulega geti vikomandi persna veri rumeidd. Vissulega gti a veri. Og fyrirskipar lghaldi.
San breyttust vihorfin hj eim sem hringdi. jflagsstaan breyttist. Ea kannski vri rtt a segja: egar reiin var runnin af eim sem hringdi rann a upp fyrir persnunni a stu sinnar vegna jflaginu mtti hn ekki ykjast rumeidd opinberlega.
v. J v a kra vegna rumeisla, ir a s hinn meiddi arf a koma fyrir rtt og greina fr v hvern htt hann telji ru sina meidda og nefna til dmi v til snnunar r daglega lfinu; tunda vibrg heimsins vi meiingunni og sna fram a hn hafi valdi vikomandi bi andlegum skaa og helst lka veraldlegum.
Og a gat essi persna ekki hugsa sr a gera. Og lagist ekki bara undir feld heldur hn einnig.
a var sem i fundu upp etta me gulasti. Svona er guskristnin landinu rjfanlega tengd feldum fr upphafi til vorra daga.
a er a, rur karl".
Og fram skrifai g austan r Hverageri og tti a vera lokakafli brfsins, v g hlt a mr tkist a koma essu til n desember. Sem jlagjf. Fr mr. Til n.
"g bei.
kontrnum hj lgmanni mnum, Sigurmari Albertssyni, sat g og reyndi a gera mr ig hugarlund egar mtir til leiks fyrir Sakadmi fullum skra. gaukai lgmaurinn a mr ljsriti r Hstarttardmum.
Og hva helduru!
Er ar ekki kominn fyrsti og eini Hstarttardmurinn sem felldur hefur veri klmmli hr landi.
kruvaldi gegn brrunum Gubergi og Hermanni Auunssyni fyrir tgfu dnaplaggati. Dmur felldur fyrir rmum 10 rum, ea ann 16. ma 1973.
Manstu ekki?
Saksknari v mli var Hallvarur, nverandi rannsknarlgreglustjri.
Og g tlai ekki a tra mnu skakka auga:
Hver sat ekki dmarasti annar en sjlfur, rur Bjrnsson:
Nverandi rkissaksknari.
Og kvast upp r sem dmari: "Skuli ekki refsing ger."
Hrra fyrir r. hefur ekki veri smsmugulegur dmari. a eitt er vst.
Jja, kallinn. g htti nna.
Sjumst fyrir sakadmi.
g sakamaurinn. saksknarinn.
mean ba ll leystu smmlin kyrr og rykfalli kontrnum num niri Hverfisgtu, uppi yfir kontr menntamlarherra og innan seilingar fr kontr dmsmlarherra og forseta Hstarttar"
Auvita komstu ekki. Hefur sjlfsagt veri a dusta ryk uppi riju hinni. Sendir ess sta ungan mann og upprennandi a skja fyrir ig mli.
g veit ekki fyllilega af hverju hugurinn fr a reika undir ru ns manns. Ekki var a vegna ess a hann vri ekki ngu skrulegur, v etta er vaskleika piltur. Kannski var a vegna dmaranna sem stu svipbrigalausir nema dmsforseti, Jn Abraham, sem sfellt var a fetta sr andliti og geifla me trlegustu tilbrigum vi a bgja sltum svitaperlum fr v a komast augun. Kannski var a vegna hins slurka svefns rttarjnsins og httbundinna hrota hans. Kannski, kannski. g veit a bara ekki. Enda skiptir a ekki mli.
Hugsai. Prai aftan ljsrit af sakaskrnni minni. Til n.
"Heimskan er eins og eilfin. Hn takmarkast hvorki af tma n rmi."
annig mlti meistari rbergur. Og g held a hann hafi haft rtt fyrir sr eins og svo oft egar hann sagi eitthva.
Hugurinn fr ekki varist essari setningu egar g hugsa til jarinnar minnar, til lisins sem hn velur sr til a fara me forsj sinna mla, til alingis og rkisstjrna. Og mr sortnar fyrir augum egar g hugsa til ess hverja essir merglausu stjrnmlamenn hafa vali sr til runeytis ea erft fr fyrri stjrnendum; flokkar af sperrileggjum, sem ekkja ekki ara lfsbarttu en sem James Bond heyr og heimilisflki a Sotuhfork ea hvurn fjandann a n heitir arna suur Dallasi.
Lttu inn alingi og leggu vi hlustir.
a er sko skrtin sjn og heyrn. Ekki vil g taka fr r undrunina me v a lsa v hva g s. Samt tla g a bija ig a fylgjast me mnnum, sem halda a a fari saman a krafsa gralindum fyrir sjlfa sig og a vera leitogar jar, mnnum sem halda a hamingja jarinnar mlist sem hlutfall af eirra eigin vellan, mnnum sem halda a a fari saman a vera jafnaarmenn og frmrarar.
Og egar leggur vi hlustir, hlustau ekki einvrungu , sem tra v a velfer jarinnar rist af v hversu oft eir sjlfir taka til mls og hversu lengi eir tala hverju sinni. Hlustau ekki sur sem egja og reyndu a ra gn eirra.
Og munt undrast. Og segja vi sjlfan ig: Hverslags eiginlega tilraunastarfsemi er etta hj honum gui?
Nema. J, nema srt enn svo sannur framsknarmaur hjarta nu, a skiljir ekki, heldur skynjir einvrungu hamingju eirra fjrtn frammara sem gleifttir spgspora um sali alingis tilbnir a skipta um skoun vi hvert ftml. nttrulega skiluru ekki neitt.
Og lttu rair embttismanna. Lttu vi Framkvmdastofnun. ar eiga a vera saman komnir mestu snillingar jarinnar fjrfestingum og rstfun peninga.
Og hva sru?
Rotna grapunga og spillta srhyggjumenn. sr forstjra sem lna fyrirtkjum sjlfra sn strar peningaflgur; forstjra sem hiklaust eya rslaunum tveggja Sknarkvenna heimsreisur til a skrifa undir pappra, sem hgt hefi veri a stafesta me smskeyti fyrir fjrutukall; forstjra sem lta gera sr svtur hsni stofnunarinnar til ess a eir geti strilti teki mti erlendum mnnum, og boi familunni a bora me sr helgum okkar reikning; forstjra, sem hafa tfld laun Dagsbrnarmannsins, blastyrk og dagpeninga reisum, en hika ekki vi a koma me reikning fyrir gistingu, morgunveri og bjrkollu og krefjast endurgreislu.
Og munt undrast. Og r mun ofbja. Nema, j, nema veist.
Rttarjnninn er httur a hrjta. Jn Abraham vakti hann. Hroturnar trufluu inn mann mlflutningnum. Enda sagi hann undarlega setningu, inn maur. Sagi: "Embtti saksknara hefur ekki tk a refsa llum, a hefur ekki ngan mannafla til a hreinsa markainn af klmi. En a veit af v markainum. Og v var lti til skarar skra. Og Spegillinn var fyrir valinu."
g veit ekki hvers vegna g er aftur farinn a hugsa um heimskuna. Hn er ekki saknm. Ja. Ea hva? Hva me heimsku innbrotsjfsins, drykkjumannsins, hundahaldarans og allra eirra sem heimsku sinnar vegna fara ekki nkvmlega eftir uppskriftinni? J, hva me heimskuna ?
Hva me heimskuna sem skaar heilar jir, efnalega velfer eirra og andlega, sjlfsti og viringu? Hva me heimsku eirrar rkisstjrnar sem hyggst koma upp kjarnorkuvopnahreirum hverjum fjrungi slands og kalla annig yfir jina meiri tortmingarhttu en nokkra ara Evrpuj; eirrar rkisstjrnar sem eflir hamingju jar me v a fra flagslega rttindastu hennar aftur um rjtu r ea meir; eirrar rkisstjrnar sem lkkar svo laun flksins landinu a str hluti ess er settur rskuld hungurs og rbirgar mean rherrar slkrar rkisstjrnar rkta me sr fordild og aka um niurgreiddum lxuskerrum me einkablstjrum, kosningasmlum ea hestahirum, og hjalandi hver vi annan blasma?
Getur a veri a einungis sum heimska s saknm en ekki nnur? eim mun minni heimska eim mun saknmari, v meiri ...?
Er kannski magnafslttur af heimskunni? Blessaur gi pldu essu og sendu mr skr yfir lgmti heimskunnar. Hver veit nema mundir me v spara r umstang og amstur mn vegna. Svona framtinni.
 

XII

Hefuru teki eftir v hversu skortir um samhengi atburarsinni lfinu?
Atvikin eiga sr sta n nokkurra tengsla innbyris; eitt hr, anna ar; strbrotin, gleymanleg og varandi ea smvgileg og svo merk sum a maur gleymir eim jafnum. Sum raa sr samstundis upp samfellu, nnur falla a gleymdri mynd hugskotinu sem framhald lngu liinna atbura n ess nokkur rk su fyrir v a framhaldi s einmitt etta og ennan dag en ekki einhvern annan, jafn rakalaust og egar upphafsatviki skaust inn raunveruleikann n ess a gera bo undan sr.
Sum atvik eiga ekki heima nokkurri atburars, sem hafin er; standa ein og munaarlaus gjrningahr lfsins. Gleymast sum, nnur ekki og eiga ef til vill eftir a vera upphaf einhvers.
Og a er lg yfir landinu. Dumbungsveur.
kreppir a slarttrinu og fram hugann koma nokkur hinna munaarlausu afrka, sem enn hafa ekki ll ori a hlekk keju atburanna.
Og g set au bla til a gleja ig:
Einn fyrrverandi sslumaur bankai upp hj mr Grjt dgunum. Hann sagi til nafns eins og kurteisum manni smir og bar upp erindi egar g hafi boi honum til stofu.
"g rakst etta DV-inu dgunum," sagi hann og rtti mr hlfa dagblassu me hpmynd af konum. Textinn vi hli myndarinnar hfst essum orum:
" anna hundra konur r hestamannaflaginu Heri Mosfellssveit fru sna rlegu kallalausu hprei fyrir skmmu."
"Geturu ekki nota etta Spegilinn," sagi yfirvaldi fyrrverandi, skaut san fram hfinu, lkkai rddina og horfi smeygilega mig: "ttu ekki bannaa blai handa mr. g er sko safnari. Krnskur. Eins og rur."
g tti eitt.
Hann fkk a og fr glaur.
Mr hefur skotnast eitt og eitt bla af tugthsaa Speglinum. g hef selt au algjru blygunarleysi til missa manna hundra kall. Og a er langur bilisti: Rherrar, bankastjrar, eyrarkallar, fyrrverandi etta og hitt, lgfringar og dmarar. Og eim ber saman um a etta s ekki lgbrot, mr s heimilt a selja eigur mnar. v hef g ekki af essu nokkurt samviskubit, og alls ekki eftir a g frtti a lggan geri slkt hi sama. Nema mun hrra veri.
Oft sit g kaffihsum essa dagana. Og vi bari. dgunum sat g uppi Mensu. a er vikunnanlegur staur. anga ttir endilega a skjtast egar tt lei um Lkjartorg.
ar sem g sit og horfi t lofti brunar inn tplega tvtugt ungmenni, skimar kring um sig, tekur stefnuna mig, rttir mr brfsnifsi, snr vi og gengur t vi svo bi. snifsinu st:
"g er innbrot." Ekkert anna. g sat fram, snortinn. Inn kom ung, tveggja barna frskilin mir. Hn fkk sr kaffi og settist hj mr. Sagist vera htt vinnunni. Bossinn hefi boi sr launahkkun ef hn vildi "leyfa mr a ra r tvisvar viku," eins og hann orai a vi hana. Hn sagist vera bin af vilyri fyrir annarri vinnu ar sem launin vru 11 sund mnui og bossinn nttrulaus. Hn sagi a vissulega ni hn aldrei saman endum fjrhagslega v hn yrfti a borga 7.500 hsaleigu, sund kall strt fyrir sig og dturnar, sund kall hsgjld, rafmagn hita of I. Eitthva yrfti hn a borga fyrir mat og kli, en smanum var hn bin a farga. "g get ekki einu sinni hringt Blazerinn til Steingrms og spurt hann hva hann s a gera fyrir mig," sagi hn og brosti rtt fyrir allt.
a er mergur beinunum svona konum.
Rtt v hn lauk mli snu kom ungmenni inn aftur, a sem frt hafi mr brfsnifsi ur. N gekk a fumlaust a borinu til okkar og spuri:
"Afsaki, r eigi ekki tannstngul?
Og rauk dyr n ess a ba svars. En sneri vi dyrunum, gekk til okkar og hvslai stundarhtt:
"A skiptast skpum.
A skipta skpum. Skyggnst um af skapabrn." Og fr vi svo bi.
Konan sagi mr a hn kannaist vi ennan dreng. Og sagi mr sgu hans. Hn er mjg svipu sumum eirra, sem starfshpur um vmuefnamli segir fr skrslu sinni.
Og aftur og aftur spyr maur sjlfan sig a v til hvers etta s n allt saman.
veist a brum danshsanna er markaur holdsins. ar er ftt sagt af viti enda rvnting mikil meal lsins. arna er g oft.
einum slkum bar, sem reyndar er ekki danshsabar, heldur lttvnsknpa, hitti g fyrir frgan lgfring, kfdrukkinn. Hann tilkynnti mr forvarendis a g vri tskfaur og fordmdur me llu af ttingjum hans sem eru hvorki meira n minna en ll helstu strmenni landsins. tskfunin vri fyrir a hversu klmfenginn g vri, hversu mikill guningur og rumeiari. Hann bar ig fyrir essum stahfingum llum um mna persnu.
Svo sng hann einhvern gskldakveskap um fegur landsins og nttrunnar.
Mlti san:
"En ert fyrst og fremst tskfaur, thrpaur og vinlega afmur af mr og mnu flki fyrir a, hve llegur hmoristi ert. g skal kenna r hmor."
Svo uldi hann blautleg kvi, rumeiandi ummli og karlrembusgur um yfirnttraa kvennamenn. Lauk mli snu me eins konar falsettu sem kom utan og ofan r alheiminum og gekk vert allt og n nokkurs samhengis vi a sem ur var sagt og kvei:

"Illa lst mr ann hrt
dvel tt hann dafni.
Hann dregur anna auga pung
og glennir upp kjaftinn."

Svo sofnai hann me hfui ofan klofi.
etta heitir a vaa r einu anna; eins konar minningabrot af hverfisknpum, eins og Stefn Jn Hafstein orai a. Og held v fram um lei og g bi ig a gleyma ekki jinni inni, gleyma ekki a hlusta hana, horfa til hennar og ganga til fundarvi hana svona endrum og sinnum svo a verir ekki i trnun kerfisins a br. En a sem eftir fer af essum kafla er jafn miki r tengslum vi allt og allt og anna sem i honum er a finna, og jafn samhengislaust og mannlfi essu byggilega landi okkar:
g var staddur rlandi. Fararstjri me ltinn hp og gan. ar var uppflosnaur bndi ofan r Borgarfiri, orvaldur orvaldsson, orinn hnfabrnari frystihsi Akranesi og kona hans yndisleg, Sigrur. orvaldur er sgumaur gur og kvamaur. Hann flutti drpu tnleikum hj Wolfe Tones hverfisknpu suur Dyflinni ann 17da jn 1981.
Eitt sinn sagi orvaldur vi mig:
"Heyru sem ekkir Gumund Hjartarson mtt til me a heyra hana essa. En mtt ekki bera mig fyrir henni:  Eitt sinn var Gumundur vi nm Reykholti Borgarfiri. leikfimitma henti hann happ.  Var einum sklabrur hans, Erlingi Jhannessyni Hallkelsstum, a ori: 

Gvendur Hjartar hreyfi sig

heldur skarpt fingunum:

Sklan svarta, minnir mig,

missti t part af kynfrunum

orvaldur og Sigrur ba enn Akranesi og hfu a gott egar g sast vissi.
Og a er eins og g geti bara ekki htt essum vali. v hva helduru a g hafi fari a gera?
g fr a lesa Biblunni.
g veit a etta kemur r vart, en sannleikurinn er s, a g hef lklega oftar og meir lesi henni en nokkurri annarri bk. Enda brskemmtileg, fyndin, ertsk, ljrn og dramatsk, yfirfull af hroka og hrottaskap, blu, mannkrleik og spennu.
etta sinn fletti g upp gusspjllunum, au su neitanlega leiinlegasti hluti Biblunnar.
Og lenti essu:
"Vei yur lka r lgvitringar, v a r yngi mnnum me lttbrum byrum, og sjlfir snerti r byrarnar ekki me einum fingri." (Lk.11.46.)
Datt hug:
Hva mundi rur frndi minn vilja lta gera vi ann slending sem kmi vaandi inn sal Hstarttar, otai fingri a forseta rttarins og dmurum rum; og hrpai a eim essi or r Lkasi?
Hva finnst guslagavrum dagsins dag um slka skun?
Og svo fr g a hugsa um samhengi hlutanna.

XIII

Valdsmenn tmanna hafa aldrei veri vandrum me a koma lgum yfir egna sna sem vegi hafa a kerfinu og hornsteini ess, gusdrkuninni:
Hfa gegn eim gulastsml. Og unni au. Sjlfsagt er vesturlandabum minnisstast gulastsmli: kruvaldi gegn Jess K. Jsefssyni, heimsspekingi fr Nasaret.
Saksknari Gyingalands, Herdes, vann a sjlfsgu mli gegn Jessi og fkk hann dmdan. Til daua.
Svo krossfestu eir hann. Fyrir gulast.
ur drpu valdsmennirnir Skrates eitri fyrir smu sk. Sar brenndu eir heimsspekinga bor vi Giordano Bruno og Johan Huss bli. A sjlfsgu voru eir lifandi ur en kveikt var undir.
Og g leita huga mr. Get engan fundi sem dag vildi mla essum dmum bt.
g gruna ig ekki einu sinni.
g er fluttur r Grjt. Binn a selja. Hafurtaski hr og ar. g hr. City - hteli. Vi Rnargtuna, held g. enn heima hj r.
Og g er a gramsa i essari tsku sem g hafi me mr. Athuga innihaldi. Hva skyldi g hafa haft me mr etta gistihs?
rennar nrbuxur, fjlmargar Alingisbkur uppfullar af fornum dmum, allar skyrturnar mnar fjrar, renna sokka, bkina "VRN gulastsmlinu - haldsstjrnin gegn Brynjlfi Bjarnasyni;" Jesrmur, eitt bindi og lj Jhannesar r Ktlum. Og mia, sem er dagsettur jn 1983. ar stendur: Hitti Lvk Aalstein Jsepsson fr Neskaupsta. Hann sagi: Auvita taparu mlinu. a verur allt a lgum hndunum essum mnnum. Skyldi g n vita a.
Og annan mia. ar stendur etta:

 Eg er yrstur eins og Kristur forum,
hvar hann gisti htt tr
hafandi list edike.

Og merkt hfundi sem myndir aldrei ora a hfa ml gegn fyrir gulast, einum strsnillingi slenskrar tungu.
Veistu a, a enn hefur Hstirttur ekki fjalla um kruatrii vegna gulasts? Aeins Alingi og undirrttur. Ltum nokkra dma.
Fyrst arftu samt a rifja a upp fyrir r, a valdhafar rhundraanna hafa jafnan sannfrt flki um a eir hafi egi vald sitt fr gui, og a gu allra tma hafi veri hefnigjarn og hardrgur vri broti gegn honum og ea umbosmnnum hans jrinni. v var gulast hinna upplstu herskara fortarinnar liti afbrot gegn drottni almttugum og hefnd hans og refsing bitna gjrvllu samflagi gulastarans ef ekkert vri a gert. v var samflagi sjlft a refsa gulastaranum harlega til a fra sjlft sig refsingu almttisins. essi tr flksins var ein lin hntasvipu valdhafanna, helvtiskenningin nnur, aumktarkenningin s rija og san hver af annarri sem allar miuu a v a halda lnum skefjum me ffri og hrslu. ess vegna, meal annars, var Hjalti Skeggjason dmdur fjrbaugsmaur fyrir vsuna:

Spari ek eigi go geyja!
Grey ykki mr Freyja;
mun annar tveggja
inn grey ea Freyja.

(BrennuNjls saga, Einar I. Sveinsson gaf t 1954)
etta var meirihttar gulast. Gog ht a reyndar : Freyja sg vera tk og inn hommi. essi vsa er enn kennd sklum landsins. Og n hefur satrarsfnuur veri stofnaur landinu og fengi lggildingu. Ber r ekki a beita r fyrir v a vsa essi veri striku t r nmsbkum, v svo sannarlega srir hn trarvitund satrarmannsins? Ea hvernig helduru a r tti a hafa mta vsu fyrir hverju mannsbarni ar sem sagt vri a Mara mey vri bara tk og gu almttugur kynhverfur eins og a heitir dag?
En fram me dmana.
dgum frumkristninnar landinu, kalskunnar, s kirkjan sjlf um gulastsdma. Gulastarar voru settir bann og t af sakramentinu og me v dmdir til eilfrar helvtisvistar eftir dauann og fr allri kirkjulegri jnustu lifanda lfi.
a er ekki fyrr en um 1640 a alingisdmur er felldur gulastsmli. var Sveinn skotti Axlar Bjarnarson strktur strkostlega fyrir gus ora og sakramentanna foraktan og rvendni sna.
Alingisdmi fr 1682 var Sigurur Jnsson, hlaupastrkur r Rangringi, dmdur til hingar eftir konungsbrfi fyrir gulast og kirkjun.
Og a eru ekki nema 299 r san i brenndu mann fyrir gulast. etta var Halldr nokkur Finnbogason, sem uppreisn sinni gegn ofrki valdsins hafi sni fairvorinu upp andskotann me essu mti:
  "Skratti vor, sem ert Vti. Blva veri itt nafn. Tilkomi itt rki. Veri inn vilji, svo jru sem Vti. Gef oss dag vort daglegt brau. Og fyrirgef oss vorar skuldir, svo sem vr fyrirgefum vorum skuldunautum." (r Alingisbk nr. 8, safoldarprentsm. 1949.)
Vi svo bi lt Halldr ekki staar numi. Skriftarganginum sneri hann og upp andskotann og hfst annig:
"Minn kri og verugi skratti. g bi ig gjarnan a heyra mna jtning og hugga mig me Satans ori og segja mr mna syndarfyrirgefning djfuls nafni." (r smu bk.)
Um "Kristi blessuu kvldmlt" sagi Halldr "a sr smakkaist betur ls og eirra bl heldur en berging braus og vns sakramentinu." (Sama Albk.)
Og fram hlt Halldr. margvitnari Albk segir bls. 59:
" fjra mta fram kemur, a Halldr hafi sni eim ga slmi: Eilfur gu og fair kr, ennan htt: 

"Eilfur skratti og fair kr
n upphafs alls og enda.
ig aleinan trum vr,
sem helvzk skrift oss kennda.
A hafir fyrir inn hsta kraft
himinn og jr af engu skapt
og skepnur allra handa.
g tri svo Sathan vst."

etta allt rskuruu kollegar nir fr essum tma sem fullkomna afguadrkun og gulstun.
Og "...a heilags anda n tilkallari, a hrtur aumur mann, Halldr Finnbogason, skuli sem opinber gulastari og helgidmsins forsmnari lfinu, straffast me soddan afer, a kroppurinn eldi brennist,..."
essi dmur hltur a hafa falli gui almttugum vel ge. a minnsta er ekki fr v greint a heilagur andi hafi veri me nokkurn uppsteyt vegna hans og ekki srlit n atkvi.
g tla t a f mr bjr a stra bjrbnnuu landi. veist a seldur er smilegasti bjr, 4,5% a styrkleika, hr niri Tryggvagtu. a ku vera lglegt af v a eir hella viski saman vi pilsner eftir kvenum knstum, hella san miinum yfir draftkta og maur getur alveg mynda sr a maur s a drekka alvrubjr eftir a hafa horft hann svona gullinn og freyandi fylla kolluna.
En a er slydda og g nenni ekki bjrinn. Sest ess sta gestamttkuna og bi um kaffi. tla a lesa blin. En er ar ekkert a hafa nema gamlan Mogga, svo g bara sit og stra kaffi.
Og lt hugann reika.
Man eftir v, a einn fyrrverandi nturvrur essu hteli, sagi mr eitt sinn fr v, a gtur sslumaur og dmari hefi veri ar reglulegur gestur. Gisti ssli alltaf einu tilteknu herbergi bjarferum snum. Hann var reglusamur maur og rggsamur heima hrai, en drykkfelldur og kvensamur borginni. Oftar en ekki tti hann a til; egar kynsvalls- og drykkjuveislur hans stu sem hst, a birtast nakinn gestamttkunni me embttishfuna hfinu, og krefjast einhverrar jnustu af nturverinum. Heimtai a hann vri varpaur "herra sslumaur" og brst kva vi ru varpi.
Svo kom sslumannsfrin. Jafnan fimmta ea sjtta degi bnda sns borginni. Stormai inn hteli, sigldi upp stigann n ess a kasta kveju nokkurn mann, hreinsai herbergi bnda sns af saurlfisflki, svfi ssla og hlt svo me hann rnulausan af timburmnnum og nfurunnan heim hra 12 tmum sar.
Alltaf sama rtnan upp aftur og aftur. Og er enn.
rjr manneskjur koma inn af gtunni. Drukknar. Tveir karlmenn, ein kona: a er slttur karlmnnunum, og eir reyna a gantast vi stlkuna sem afhendir eim herbergislykilinn. Hn kann eim lagi og eir halda upp herbergi me konuna milli sn; stuga grnnum ftum og hallar undir flatt me gulgrtt hr skrfa upp hvirfilinn og er eins og hrakin heysta sndum.
g fer lka upp. Sest stl og hripa r lnu. Bara a sem kemur hugann. er tvarpi og veri a fara me or kvldsins. Bnaror. Man eftir a hafa heyrt slkri helgistund tvarpsins essi or: S sem trir mig kemur ekki fyrir dm. Og haft eftir Jessi Kristi. etta er g viss um a Jess hefur aldrei lti sr um munn fara. Hann kenndi aldrei neitt veruna, a menn ttu a losna vi einhver gindi fyrir kunningsskap vi sig, hva gegn um klku. Og ar sem ert n farinn a vasast gufrinni anna bor, ttiru a sj svo til a menn su ekki a gulasta me essum htti rkistvarpinu og beri svo Jess karlinn fyrir vitleysunni sr. Hann a inni hj r.
Oft reyni g a hla messur og predikanir tvarpinu. En fyrr en varir er hugurinn floginn t um van vll. Einhvern veginn tekst essum predikurum ekki a halda mr vi efni; helst Einar Fladelfu og vegna eldmsins. En a er eins og jkirkjuprestarnir nir standi andlegri eyimrk og fi aldrei reist rdd r sandinum hva hafi hana til flugs me strum hugsunum, rfandi samlkingum ea vtandi umvndunum.
etta er miki bl ykkar Kristna dms.
einni messu sem g hlddi var veri a skra hvtvoung til guskristni. Hann hrein vegna alls essa umstangs. Hrni jkst mean fari var me trarjtninguna, og grenjai af lfs og slar krftum egar fari var me fairvori yfir honum.
Hrn hvtvoungsins hafi au hrif prest; a hann flutti trarjtninguna me svaxandi hraa, og voru kirkjugestir ornir viskila vi hann undir lokin og hver snum sta jtningunni. Og fairvori hespai hann af djfulm.
Sar las g a blai a egar prestur var kominn pontu, hafi hann stara svo gnrungnum augum nskrt barni a foreldrarnir hrkkluust me a t r kirkjunni. Aspurur hvers vegna hann hafi gert etta svarai prestur og var eftir honum haft blainu: Barni hafi truflandi hrif messugjrina.
Leyfi brnunum a koma til mn, sagi Jess K. forum. Og allir vita hvernig fr fyrir honum. Enda var hann ekki prestur, heldur dmdur gulastari.
eir voru a ljka kirkjuingi. Og tluu um Spegilinn. Mest eir sem ekki hfu s hann n lesi honum or, en vegna yfirlsingar Biskupsstofu fr sumar um a hn hefi ekki tt neinn tt upptku blasins.  Svo ltu eir biskupinn vitna; hann styddi sko ekki vi baki eim sem flyttu afsiandi efni og sjlfur skyldi hann vera sastur manna til a mla gulasti bt.
Ja, akka skyldi n.
essi yfirlsing biskups tti framsknarmnnum svo merkileg, a mlgagn eirra, itt og kirkjumlarherra, Tminn, birti hana rj daga r. ll skiptin undirritu af sama manni. Gufrinema, sem segist vera rttkur jflagsmlum. Hins vegar flokka g hann me eim mnnum sem sj hag snum best borgi me v a mga utan ssalska hreyfingu; menn sem g kalla tkifrisssalista: All fjlmennur hpur og hrifamikill jflaginu, v metnaur einstaklinganna innan hans er me lkindum; menn sem kunna ekki a gefa en eim mun betur a iggja.
Og n, vetrardgum, hefur essi gufringur, blaamaur og tkifrisssalisti veri vgur og smurur drottins jnn og hefur me andlega forsj safnaar a gera.
Svona er gu n gur vi sna menn.
En g sat sem sagt herbergi City-hteli og bei 1sta des. Tk upp vrn Brynjlfs Bjarnasonar gulastsmlinu sem hfa var gegn honum ri 1925. og las.
Eins og manst var Brynjlfur krur fyrir or sem hann vihafi blaadmi um Brf til Lru eftir meistara rberg. reyndinni voru au hin smu or, og mrg gulegri, r bk rbergs. Hin kru or voru, samkv. texta ritdmsins:
"slendingar hafa lngum veri nokku treggfair og einfaldir gagnvart kgurum snum; eir eru ornir eim svo vanir, eins og hgt er a venja menn fr blautu barnsbeini a elska og vira gu almttugan, a allir eiginleikar hans sjeu tskrir tarlega og menn gangi ess ekki gruflandi, a hann sje ekki anna en hjegmagjarn og fundsjkur harstjri og okki."
etta var kruefni. En rauninni snerist mli um allt anna. Valdastttin var a n sr niri Brynjlfi fyrir framgngu hans svonefndu Krossanesmli. a snerist um yfirhylmingar landsstjrnarinnar yfir forstjra sldarbrslunnar Krossanesi (og sjlfsagt sltunar einnig), en hann hafi nota svikin mliker vi lndun sld r btunum, og annig hlunnfari sjmenn strum stl. Og Brynjlfur hafi gengi manna harast fram a upplsa etta svikaml og n rtti sjmanna.  En fyrir a var ekki hgt a skja hann til saka og v var fundi upp gulastsmli, a reki af offorsi og me trlegum flsunum dmara, hrtogunum og vfillengjum, og Brynjlfur dmdur undirrtti til a hljta 30 daga fangelsi, skilorsbundi fyrir skusakir.
Sjlfur segir Brynjlfur einum sta formla fyrir vrn sinni um dminn og afleiingar hans:
"Sjlfur tel jeg ennan mlamyndadm ekki ess vera n a eya tma, fje og fyrirhfn til a frja honum.
neitanlega er ml etta skrpaleikur, enda er ekki laust vi, a bi jeg og arir hafi hent dlti gaman a. Rjettvsin fyrir hnd gus almttugs gegn Brynjlfi Bjarnasyni. En a hefir veri mjer drt spaug. slenska haldi kann sjer ekkert hf ofsknum snum; ml etta hefir veri nota sem tylla til ess a bgja mjer fr kennslu nttrufri vi Menntasklann."
Ef nokkur dngun hefi veri rttvsinni hefi hn tt a hfa guningarml gegn Brynjlfi fyrir formlann a vrn hans og tgfu varnarinnar. En a geri hn a sjlfsgu ekki, v vi mlareksturinn yfir honum missti hn allt niur um sig, og hefur sjlfsagt tt g a sleppa me allt hlunum.
g m til me a leyfa r a sj nokkrar tilvitnanir skrif Brynjlfs um etta ml; vegna ess a g veit a bk hans er fanleg markanum, og ert miki fyrir safarkan texta.
formla segir Brynjlfur einum sta:
"Trarbrgin eru pum fyrir flki" (Karl Marx). Trarbrg, fengir drykkir og eiturgas eru vopn hinnar rkjandi stjettar. Trarbrgin svfa skilning hins vinnandi ls og vilja hans til varnar. heitum lndum eru til leurblkur, sem sjga bl r sofandi mnnum og skepnum og nefnast vamprar. Traur og ffrur verkalur er lfsskilyri hinnar rkjandi stjettar eins og sofandi br er lfsskilyri vampranna. Trarbrgin kenna mnnum a vera ngir me sitt hlutskipti og a s gu sje gur, sem hefir veri gerur a verndara halds og afturhalds, hins illa og relta jrinni. Gu borgaranna hefir smu rjettindi og konungar eirra. Konungurinn er frihelgur fyrir lgunum, honum er heimilt a drgja glpi. Gu er frihelgur fyrir mannlegri skynsemi og mannlegum siferisreglum, flskuverk hans og hryjuverk verskulda aumkt og lotningu, tilbeislu og adun."
vrn sinni vitnar Brynjlfur jfnum hndum til Biblunnar, heimsbkmenntanna og veraldarsgunnar mli snu til stunings.
Um grimmd og vonsku valdhafanna gusnafni, segir hann einum sta vrninni:
"Eftirfarandi ritningargrein var ekki nt: "Sjer hver maur sje yfirbonum valdstjettum hlinn; v ekki er nein valdstjett til nema fr Gui, og r sem til eru, eru skipaar af gui; svo a s; sem veitir valdstjettinni mtstu, hann veitir gus tilskipun mtstu; ..." (Rm. 13,1-2).
Nikuls pfi V. segir brjefi til Alfons konungs Portgal 1459: " krafti vors postulega embttis gefum vjer yur hjer me frjlst og takmarka umbo til a selja Serki, heiingja og ara vantraa eilfan rldm." "
a er eins og arna stendur: au eru ekki nt fyrir ykkur trarbrgin. En n stera g ekki meir Brynjlf; reyndar er a synd og skmm a vrn hans skuli ekki vera skyldulesning sklum landsins til jafns vi lestur Biblusgum.
Sar var Brynjlfur menntamlarherra Nskpunarstjrninni, sem svo var nefnd. forsti fyrir henni var lafur Thors, og segir sagan, a Brynjlfur hafi nefnt a vi laf, a sig langai til a f kirkjumlin snar hendur. a hafa komi hik laf, en san hafi hann svara og glott vi: "Nei, a ori g andskotann ekki".
etta er lng ntt. g dotta af og til stlnum. Les ess milli. Skyndilega er g glavaknandi og augun stara ennan danska texta r lgum Kristjns fimmta um a hvernig skuli refsa gulsturum: "...hannem skal Tungen levendis af hans mund udskris, dernst hans Hoved afslagis og tillige med Tungen settis paa en Stage".
Og r eii frmrara drynja essi or eyrum mnum:
"... sver g htlega a gta n undanbraga, tvmlalaust og n egjandi undanskots af nokkru tagi a vilagri ekki minni refsingu vi broti, en a vera skorinn hls, tungan rifin r mr me rtum, ..." "Svo hjlpi mr gu og haldi mr stafstum vi essa mna miklu og htlegu skuldbindingu ...".
essi eiur, svo trlega lkur mialdalgum danska kngsins, er svarinn enn ann dag dag. Af strum hpi manna. Og morgun eiga tveir r essum hpi a dma mig. Fyrir gulast.
Svartur himinninn utan vi htelgluggann heldur fram a slta r sr slydduna sem lendir hljlaust glerinu, brnar og rennur taumum niur kverk. 

XIV

etta verur gur dagur, hugsai g me mr egar rttarjnninn opnai dmsalinn uppi Sakadmi remur mntum fyrir nu, v a taldi g vita gott:
Og mr var hugsa til ess, a ennan dag, 1sta desember, fullveldisdaginn, hafi Mogginn birt leiara me yfirskriftinni Friur - frelsi - mannrttindi. ar st ma:
"Yfirskrift htarhaldanna, friur, frelsi og mannrttindi, hfar til allra slendinga, og getur veri eim sameiningartkn."
Og ru m sta :
"En j, ... er framtarvegi. eim vegi varar mestu a standa tran vr um a meginml, sem kristallast kjrori htarhaldanna dag: friur frelsi - mannrttindi."
Og g gekk salinn til mts vi dmara mna. eir brostu kampinn, byggnir og glabeittir.
Settist stl sakbornings, sannfrur um a eir hefu vali einmitt ennan dag til ess a vsa mlinu fr ea skna mig af krum um gulast og klm; til a sna jinni sinni a dmstlarnir vru ekki trnaar forneskjustofnanir heldur takt vi tmann.
Og g bei. Glaur huganum. Me grskumikla von brjstinu.
Dmarinn hefur upp raust sna og les: Dmsor:
kri, lfar ormsson, greii sekt a fjrh 16.000 krnur til rkissjs innan 4 vikna, ella sti hann varhaldi 20 daga.
kri sti upptku 24. 25. 39. og 40. blasu 4445 eintkum af 2. tlublai 43. rgangs tmaritsins Spegilsins og samhlja blasum 172 eintkum 1. tlublas 1. rgangs blasins Samviska jarinnar. Einnig eru tilsvarandi myndmt og offsetfilmur ger upptk.
kri greii sakarkostna, m.a. saksknaralaun til rkissjs, a fjrh 15.000 krnur, og mlsvarnarlaun til Sigurmars K. Albertssonar, hrasdmslgmanns, a fjrh 15.000 krnur.
Jn A. lafsson. Bjarni Sigursson. Eysteinn Sigursson.
ung og rgandi gn eitt andartak. San heyrist rdd dmsformanns:
skar kri eftir a dmsorin veri lesin aftur? kri hikar andartak, segir san:
tilefni dagsins og minningu fera ykkar skar kri eftir v a essi dmsor veri aldrei aftur lesin upp.
egar dmsforsendur eru lesnar er I jst a veri er a dma mig fyrir allt anna en krir mig fyrir. Mig grunar svo sem fyrir hva. Segi samt ekki or. a verur Hstarttar a f botn a.
Og upplstir menn undrast a klambur sem forsendurnar fyrir dmnum eru. hafa menn huga hversu vel menntair og fjlgfair menn stu dmnum og settu saman forsendumar.
Dmsforseti Jn Abraham lafsson, sakadmari. VL-ingur og lggiltur framsknarmaur, stjrnarmaur Varbergi, flagi hugamanna um vestrna samvinnu og fyrrv. formaur ess. Frgur feragarpur eirra samtaka vegum, og hefur s verldina allt um kring og veit hva hn hefur a b ja; lfsreyndur maur.
Medmari sra Bjarni Sigursson cand jrs. Var sknarprestur a Mosfelli. Starfai sem blaamaur vi Morgunblai ur en hann hf prestskap 1954. Hefur tt sti siareglunefnd Blaamannaflags slands um rarair. Dsent gufri vi Hskla slands. Lionsmaur, VL-ingur og frmrari.
Medmari Eysteinn Sigursson, Ph. D., ritstjri. Doktor slenskum frum. Blaafulltri hj SS. Skti. stjrn Varbergs. tti sti stjrn flags ungra framsknarmanna um tma. Frmrari. VL-ingur.
a er v ekki eins og eitthva skorti um menntun, ekkingu og vsni essum dmi.
Alltaf er g a gleja ig. N tla g a birta r glefsur r dmsforsendum eirra remenninga, en g tek lofor af r um a hlja ekki a eim sem r smdu; amk. ekki upp opi gei eim.
Um gulast vegna greinarinnar um hrif altarisgngunnar og fyrsta sjssins:
"... enda verur birting essa efnis hvorki tali framlag til mlefnalegrar umru um trml n hn talin hafa listrnt gildi."
Um klm. Birting mynd af karlhrt, sem bundi hafi snri um tippi sr og hala a upp a aftan:
"Telja verur a myndin s hluti af hsdeilu, sem fram kemur blainu, ntt jflagsfyrirbri, srframbo kvenna." "egar framangreind atrii eru virt verur a skna kra af essum kruli."
Erg: a m gera grn a kvenflki me tippamyndum. En bum n vi. Speglinum var nnur tippamynd. Strpaur kall me brhnf hendi brugnum tippi. ar var veri a gera grn a efnahagsstefnu Alubandalagsins, hinni svoklluu styttingalei, og talsmanni hennar, Ragnari Arnalds. Og hva seg ja remenningarnir vi v:
"Hins vegar verur a telja a tenging kynfris og strhttulegs vopns ... ... hvetji til misyrminga kynlfssviinu. Mynd essi hfar v til elilegs, sjklegs hugarfars og er ekki me nokkru mti innlegg neina jkva og elilega umru, og gti haft httulegar afleiingar ti jflaginu.
Og fyrir etta ber a refsa.
komast eir remenningar fyrst flug egar eir fjalla um skopstlingu eim blaaskrifum sem uru vegna upploginna dagbka Hitlers. Til eirrar stlingar var valin upplogin dagbk Ragnhildar Helgadttur, alingismanns.
Um a tiltki segir dmaratri:
"... er reynt a lta lta svo t a hann (textinn innsk. mitt) fjalli um kynlf eirra. ... Or essi eru lgkruleg, illkvittin, fyrirleitin, mgandi og alla stai hin grfasta rs einkalf flks og virast aeins sett fram v skyni a svvira hjnin hinn grfasta htt og selja blai til hagsbta fyrir tgefandann." "... og hefur kri unni til refsingar..."
arna er ekki skafi utan af v, lagsi. Og mr gerar upp skoanir og meiningar og dmdur t fr v. En ekki fyrir klm, eins og frst fram - enda ekki um neitt klm a ra - heldur fyrir meiyri. Og sem ekki krir vegna meiyra. httir vi a, manstu ekki, og fannst upp gulasti ess sta.
Er etta ekki dsamleg snnun fyrir framhaldslfi?
San essi dmur var upp kveinn, hefur mr oft veri hugsa til essa fullveldisdags, ri 1983. Og mislegt hefur komi ljs san . Og margar spurningar vakna.
Var a tilviljun a rr VL-ingar skipuu dm? Var a tilviljun a tveir frmrarar stu dmi? hvers vegna vldu dmarar 1sta desember til a kvea upp dm, sem hvorttveggja skerir prentfrelsi landinu og tjningarfrelsi almennings?
ennan 1sta desember var stofna ntt fyrirtki landinu. Lg og reglur ess voru stafest ennan dag: Fjrsterkustu ailar landsins svii kaupsslu, stjrnsslu, bkatgfu, blaatgfu og kvikmyndagerar sameinuust fjlmilarisanum sfilm: SS, Mogginn, DV, AB, Indrii G. og Reykjavkurborg. Og eir munu framleia kvikmyndir, vdesplur, gefa t bkur og bl og aldrei skorta f.  ar verur haldi a landsl lfsblekkingu strkaptalsins, aan verur strt mtun hugmyndum hinna minni mttar, ar vera mtaar hugmyndir slendings framtarinnar.
Og etta gerist sama dag og einn limur essa fjlmilarisa, einokunaraila fjrmagnsins, Morgunblai, birtir ritstjrnargrein um mikilvgi friar, frelsis og mannrttinda slensku samflagi.
Allt etta einu degi:
Fullveldisdegi jarinnar minnar. Og innar. 

XV

veist a gu er frekjuhundur og eigingjarn fram r hfi. ess vegna hefur hann fyrirskipa mnnunum, sem hann tra, a eir megi ekki ara gui hafa. essu hafa menn jta. Og a sjlfsgu allir prestarnir, sem eru hans einkajnar launaskr hj rkinu:
En eir svkja gu um etta ltilri, margir hverjir. Amk. allir eir sem skipa sr rair frmrara, v ar eru menn a grska me alls kyns afgui. etta er mikil gulastsnma fyrir ig, og ekki seinna vnna a hefjast handa me a kra , tliru a hafa mlareksturinn af ur en ltur af strfum fyrir aldurssakir. Og er g ekki a tala um mammonsdrkun blessara gusjnanna; veist a a ir ekki a vera blankur og bija um blessun drottins v eir hreyfa ekki hnd til gusverka n ess a taka strf fyrir; skrnin kostar sitt, fermingin, giftingin og jararfrin. etta er a sjlfsgu fullkomi gulast og regin hneyksli a vibttri helvtis peningagrginni sem etta snir.
g held a g hafi hltt einar fjrar messur afangadag tvarpi og sjnvarpi. einni messunni mtti ekki minna gagn gera en trna upp me tvo frmrara; dmkirkjuprestinn Reykjavk og biskupinn yfir slandi.
Annar gusmaurinn mlti essi or: Friur gus, sem er ri allri skynsemi ... s me yur.
Og g braut heilann langtmum saman um a hverslags friur etta gti veri. g fkk engan botn a. Nst fannst mr g vera skilningi essum yfirskilvitlega frii a mynda mr hann sem eins konar strstyrjld ar sem allir reyni a kla llum og enginn viti hvers vegna.
Og a var fleira skrti sagt etta kvld. Dmkirkjupresturinn hlt v fram stlru a Kristur vri s eini sem hefi grundvalla heimsveldi krleika. etta er a sjlfsgu algjr heilaspuni, v Kristur grundvallai ekkert heimsveldi. hangendur hans voru ekki nema rfir utangarsmenn um a leyti sem valdsmennirnir negldu hann upp. Og megi lesa eitthva t r atferli Krists og orum er a, a hann hafi barist gegn lgverndun helgisia, og v fjarri honum a koma upp einhverju heimsveldi. En a voru eftirkomendurnir sem bjuggu til heimsveldi kristna kirkju. Og a varsko ekki grundvalla krleika; v ekki hlshjuggu forfeur vorir Jn Arason af krleik; spnski rannsknarrtturinn hafi ekki mannkrleika a leiar ljsi strfum snum; Bartlmeusarvgin voru ekki heldur krleiksverk. En au voru unnin af guskristnum mnnum og kirkjunni.
Og maur undrast svfni dmkirkjuprestsins afangadag a nefna grundvllun kirkjunnar krleiksverk, v hverjum smilega upplstum manni er ljst a kirkjan er ein elsta nstarfandi hryjuverkastofnun veraldar. Nema arna s a finna fri gus, sem er ri allri skynsemi, og ofbeldisverk kirkjunnar unnin anda ess srkennilega friar.
g held a g hafi skrifa einar tu tilvitnanir rur eirra frmrarapresta etta eina kvld. Og fannst r sniugar margar. Velti v fyrir mr hvort ori brandajl hefi rauninni ekki veri brandarajl upphafi, v sjlfsagt eru etta ekki fyrstu jlin sem drottinssmurir str um sig me brndurum. Og essi sustu jl voru sannkllu strubrandarajl.
essu til rttingar a lokum:
Trarjtninguna lri g eins og hvert anna gt gusbarn snum tma. .g kenndi hana meira a segja ein sex r.   kenndi maur hana eins og hn hafi veri sjlfum manni kennd og ar essi or:
"Upprisu holdsins og eilft lf."
En jlum 1983 hljmar tvarpinu undir forsng biskups og dmkirkjuprests:
"Upprisu mannsins og eilft lf.''
Og velti v fyrir mr hvort etta s hluti endursivingu og afklmni alls texta a skipta upprisu holdsins og mannsins.
a er a minnsta kosti ekki hgt a leyfa sr neinn misskilning eftir a holdi hefur risi upp og t r trarjtningunni. 

XVI

Og n er bara a ba.
mean heldur allt fram og gengur sinn vanagang. Mlin hlaast upp hj r, gleymast sum og tnast nnur rtt eins og vinlega.
Menn munu halda fram a klmast sumir. Og strkrimmar og framsknarmenn munu reittir halda fram a flytja inn klmbl, myndir og vde a selja kynferislega brengluum samlndum snum nafni frelsisins.
eir Eggert Haukdal og sra Pll Plsson munu halda fram a skemmta skrattanum og ergja sinn gu og lasta me deilum snum hvor vi annan og sfnuinn sra Pls Bergrshvoli.
Og fram verur lifa og di, elska, drukki og kysst, rifist og slegist, stoli og skemmt. essu verur vst ekkert lt.
mean b g. Eftir Hstartti.
Kannski fjallar hann ekki um kruna na fyrr en nsta ri. Og er a vel vi hfi. vera 300 r san eir dmdu Halldr heitinn Finnbogason og brenndu bli fyrir gulast.
Og mean ska g ess eindregi a s gusfriur, sem er ri allri skynsemi, megi fylgja r og num.
Sll a sinni,

lfar.

Ps. Er fluttur insgtuna ef yrftir a lta senda eftir mr einhverra hluta vegna.

Sami.