Allar fŠrslur Allir flokkar Sos Um fÚlagi­ ┌rskrßning Lˇgˇ Spjallid@Vantru Pˇstfang Vantru@Facebook Vantru@Youtube Vantru@Twitter

A­ vera e­a ekki vera rÝkiskirkja

RÝki og kirkja

Ţmsir halda fram a­ rÝki og kirkja sÚu ■egar a­skilin [1]. Anna­ hugtak sem er nota­ er a­greining rÝkis og kirkju, samanber greinar Hjalta Hugasonar ■ar sem hann ritar a­ äallt frß setningu stjˇrnarskrßr 1874 hefur a­greining kirkju og rÝkis sta­i­ yfir og frß 1998 mß segja a­ ■essar tvŠr stofnanir sÚu a­ fullu a­greindar stofnunarlega sÚ­ô.

Samningur rÝkis og kirkju 1997

Ekki mß gleyma a­ margt starfsfˇlk Ůjˇ­kirkjunnar hamrar ß ■vÝ a­ h˙n sÚ ekki rÝkiskirkja [2]. En ß sama tÝma og a­greining e­a a­skilna­ur eigi a­ vera Ý gildi ■ß er rÝkiskirkjan a­ krefjast ■ess a­ sˇknargj÷ldin ver­i ekki skorin ni­ur.

Hjalti Hugason er ■ˇ ekki sammßla um a­skilna­arhlutann svo ■vÝ sÚ haldi­ til haga, en tilgreinir ■ˇ a­ ■essar stofnanir sÚu a­ fullu a­greindar. Ůß er a­allega vÝsa­ til jar­asamningsins sem ger­ur var 10. jan˙ar 1997.

Ůessi samningur innihÚlt m÷rg samningsatri­i og skyldur af hßlfu rÝkisins sem engin fordŠmi voru fyrir Ý Ýslenskri s÷gu, me­al annars a­ samningsgrei­slur rÚ­ust af tr˙fÚlagsskrßningu almennings. Ůa­an er n˙verandi sˇknargjaldafyrirkomulag komi­. ┴­ur fyrr sß hvert tr˙fÚlag fyrir sig um a­ innheimta ■au. Me­an ■essi samningur er Ý gildi getur ekki veri­ a­skilna­ur e­a a­greining ß milli rÝkis og kirkju.

Ůß er ßhugavert a­ lÝta ß ÷nnur lagaßkvŠ­i sem sty­ja ■ß tilgßtu a­ ■rßtt fyrir or­ řmsra a­ila um anna­, ■ß er ekki til sta­ar fullur a­skilna­ur e­a a­greining milli rÝkis og kirkju a­ lagalegu leiti.

Lagasafni­

Fyrst er fer­inni heiti­ Ý lagasafn Al■ingis, en ■ar er a­ finna lista yfir ■au l÷g sem sn˙a beint a­ tr˙. ═ 20. kafla, sem ber titilinn äTr˙fÚl÷g og kirkjumßlô, er a­ finna řmis l÷g sem sn˙a beint a­ tr˙mßlum.

Ůar er a­ finna 34 l÷g og flest ■eirra eru samin me­ rÝkiskirkjuna Ý huga. Enda var h˙n eina tr˙fÚlagi­ sem var l÷glegt hÚr ß landi ■egar sum ■eirra voru samin. SÚu m÷rg ■essara laga sko­u­ er greinilegt a­ veri­ er a­ tilgreina nßkvŠmlega hvernig Ůjˇ­kirkjan ß a­ starfa.

Lagaleg afskipti rÝkisins

Allar lagasetningar fela Ý sÚr einhver afskipti af ■eim sem l÷gin sn˙ast um, enda vŠru l÷g gagnslaus ef ■au hef­u engin ßhrif. N˙verandi biskup ═slands hefur nefnt ■a­ a­ rÝki­ sÚ ekki a­ vasast Ý smßatri­um hva­ var­ar Ůjˇ­kirkjuna enda vŠri ■a­ einkenni rÝkiskirkju[3].

Ůrßtt fyrir a­ til eru gildandi lagaßkvŠ­i um a­ kirkjuhur­ir eigi a­ opnast ˙t e­a - ef vi­ t÷kum a­eins nřrra dŠmi - l÷g um hvernig reka eiga bˇkas÷fn prestakalla (og ■ß er ekki veri­ a­ rŠ­a um almenningsbˇkas÷fn).

Mi­a­ vi­ ■a­ afskiptaleysi sem ß a­ vera vi­ lř­i eru til m÷rg l÷g sem kve­a ß um hvernig Ůjˇ­kirkjan skuli haga fermingum, atbur­ sem veitir engin lagaleg rÚttindi e­a skyldur nÚ ÷nnur ßhrif ß st÷­u einstaklings a­ l÷gum.

Ůß nefndi biskup ß fundi StjˇrnarskrßrfÚlagsins 10. oktˇber 2012 a­ rÝkiskirkjutÝmabilinu hafi loki­ ßri­ 1874 [3]. Ef vi­ kÝkjum ß 20. kafla lagasafnsins voru 16 af 34 l÷gunum ■ar samin fyrir 1874 sem ■ř­ir a­ rÚtt undir helmingur laga, sett ß tÝma rÝkisafskipta, eru enn Ý gildi a­ einhverju leiti.

Hvorki Al■ingi nÚ Ůjˇ­kirkjan hafa sÚ­ ßstŠ­u til ■ess a­ mŠla me­ ■vÝ a­ lagaßkvŠ­in skuli vera afnumi­, ekki einu sinni Ý ■eim tilgangi a­ auka sjßlfstŠ­i kirkjunnar.

Lagaleg afskipti rÝkiskirkjunnar

Ůa­ er ekki nˇg a­ rÝki­ eigi ekki a­ skipta sÚr lagalega af Ůjˇ­kirkjunni, heldur ■arf lagalega afskiptaleysi­ a­ gilda lÝka Ý hina ßttina. Ůar er lÝka nˇg a­ finna. Til dŠmis eru Ý gildi l÷g nr. 11/1982 sem ber titilinn äL÷g um samstarfsnefnd Al■ingis og [Ů]jˇ­kirkjunnarô sem hefur ■ann tilgang a­ ävinna a­ auknum skilningi Ý l÷ggjafarstarfi ß vandamßlum og verkefnum kirkjunnarô.

Ůess ber a­ geta a­ engin ÷nnur l÷g kve­a ß um slÝkar nefndir milli Al■ingis og annarra a­ila. Ůessi l÷g er a­ finna Ý lagakafla 4b sem ber titilinn äAl■ingi og lagasetningô en ekki undir kaflanum um tr˙fÚl÷g og kirkjumßl. Ůjˇ­kirkjan hefur ■vÝ sÚrst÷­u gagnvart Al■ingi lÝka.

═ jar­asamningnum var teki­ fram a­ rÝki­ skuldbatt sig til a­ setja ßkve­in l÷g, sem ur­u a­ l÷gum um st÷­u, stjˇrn og starfshŠtti ■jˇ­kirkjunnar, nr. 78/1997. ═ ■eim eru tv÷ ßkvŠ­i sem voru tilraunir kirkjunnar til ■ess a­ hafa ßhrif ß lagasetningu um sjßlfa sig, svo sjßlfstŠ­ var h˙n frß rÝkinu.

═ ■eim er kve­i­ ß um a­ äkirkju■ing [geti] haft frumkvŠ­i a­ frumv÷rpum til laga um kirkjuleg mßlefni og beint ■eim tilmŠlum til rß­herra a­ ■au ver­i flutt ß Al■ingiô.

١ kirkju■ing hafi ekkert nau­ungarvald yfir rß­herra Ý ■eim efnum er samt varasamt a­ halda uppi slÝkum ßkvŠ­um. Ůessi regla brřtur Ý bßga vi­ jafnrŠ­isreglu stjˇrnarskrßr me­ ■vÝ a­ veita einu tr˙fÚlagi sÚrst÷k v÷ld til ■ess a­ beina tilmŠlum a­ rß­herra.

═ s÷mu lagagrein er geti­ ■ess a­ ä[r]ß­herra [eigi a­ leita] umsagnar og tillagna kirkju■ings um lagafrumv÷rp um kirkjuleg mßlefni er hann hyggst flytja ß Al■ingiô. Ůetta ßkvŠ­i er samt ekkert skraut, enda hefur biskupsstofa skamma­ rß­herra Ý ums÷gn um frumvarp fyrir a­ hafa ekki fari­ eftir ■essu ßkvŠ­i og segir ■ar a­ ä...af ■eirri ßstŠ­u getur ■a­ vart hloti­ frekari umfj÷llun Al■ingis fyrr en ˙r ■vÝ hefur veri­ bŠttô.

Umsagnara­ilinn tˇk sÝ­an sÚrstaklega fram ß ÷­rum ums÷gnum um äkirkjuleg mßlefniô ß sama l÷ggjafar■ingi a­ Kirkju■ing hef­i teki­ mßlin til me­fer­ar sbr. 23. gr. laga um st÷­u, stjˇrn og starfshŠtti ■jˇ­kirkjunnar. Fyrir biskupsstofu var ■etta svo sannarlega ekki dau­ur lagabˇkstafur.

Nokkur ÷nnur lagaßkvŠ­i sem stjˇrnast af kristinni tr˙

Ekki mß gleyma a­ Ůjˇ­kirkjan hefur Ý gegnum tÝ­ina haft ßhrif ß lagasetningu og jafnvel sta­i­ Ý vegi fyrir endurbˇtum ß mannrÚttindum. DŠmi um ■a­ er ums÷gn biskupsstofu vi­ frumvarp um bŠtt rÚttindi samkynhneig­ra ■ar sem Karl Sigurbj÷rnsson, ■ßverandi biskup, nefnir fyrir h÷nd biskupsstofu:

Telja ver­ur augljˇst a­ me­ ■eirri breytingu sem bo­u­ er vŠri Ý raun b˙i­ a­ endurskilgreina hjˇnabandi­, sem frß ÷rˇfi alda og um allan heim hefur veri­ skilgreint sem sßttmßli karl og konu. ╔g hef ekki fari­ dult me­ ■ß sko­un mÝna a­ hÚr ver­i a­ fara me­ gßt.

═ l÷gum er ßkve­inn pakki daga sem kallast helgidagar Ůjˇ­kirkjunnar, eins og ■eir eru skilgreindir Ý l÷gum um helgidagafri­. ═ sta­ ■ess a­ hafa ßkvŠ­i um almennt rß­r˙m almennings til a­ geta sofi­ Ý fri­i er kve­i­ ß um helgidagafri­ eing÷ngu til ■ess a­ vernda tr˙arlega atbur­i Ůjˇ­kirkjunnar og til a­ tryggja a­ almenningur geti sˇtt ■ß ˙thvÝldir.

═ l÷gunum er skilgreint a­ ßkve­nar verslanir eigi a­ vera loka­ar ß ßkve­num tÝma og ßkve­nir atbur­ir banna­ir, eins og til dŠmis a­ spila bingˇ ß f÷studaginn langa. Ekki nˇg me­ a­ Ůjˇ­kirkjan vilji stjˇrna lagasetningu, heldur lÝka athafnafrelsi almennings.

Stjˇrnarskrßin og dˇmur HŠstarÚttar

Hornsteinn allrar ■essara lagasetninga er a­ finna Ý 62. grein stjˇrnarskrßrinnar ■ar sem kve­i­ er ß um a­ rÝkisvaldi­ skuli sty­ja rÝkiskirkjuna og vernda hana a­ ■vÝ leiti sem h˙n er ä■jˇ­kirkjaô. Ůß er samt spurning hversu langt sß rÝkisstu­ningur og -vernd megi ganga, sÚrstaklega ■egar jafnrŠ­isregla stjˇrnarskrßrinnar er h÷f­ Ý huga.

HŠstirÚttur hefur dŠmt Ý mßli ■ar sem ┴satr˙arfÚlagi­ stefndi Ýslenska rÝkinu fyrir aukagrei­slur sem Ůjˇ­kirkjan fÚkk aukalega umfram ÷nnur tr˙fÚl÷g. ═slenska rÝki­ var sřkna­ af ■eirri kr÷fu vegna ■ess a­ Ůjˇ­kirkjan ber skyldur gagnvart ÷llum almenningi:

Vegna ■essara skyldna ■jˇ­kirkjunnar Ý Ýslensku samfÚlagi og me­ vÝsan til 62. gr. stjˇrnarskrßrinnar hefur l÷ggjafinn ßkve­i­ framl÷g til ■jˇ­kirkjunnar ˙r rÝkissjˇ­i umfram ÷nnur tr˙fÚl÷g, ■ar ß me­al Ý l÷gum nr. 91/1987 og 138/1993, sem ßfrřjandi reisir mßl sitt ß. Ůegar af ■eirri ßstŠ­u a­ verkefni ßfrřjanda og skyldur gagnvart samfÚlaginu ver­a ekki borin saman vi­ l÷gbo­in verkefni og skyldur ■jˇ­kirkjunnar felst ekki mismunun Ý ■essu mati l÷ggjafans og ■ar af lei­andi ekkert brot ß jafnrŠ­isreglu 65. gr. stjˇrnarskrßrinnar.

Dˇmurinn er ■vÝ fyrst og fremst bygg­ur ß ■vÝ a­ Ůjˇ­kirkjunni eru settar sÚrstakar lagalegar skyldur umfram ÷nnur skrß­ tr˙fÚl÷g og Ý ÷­ru lagi vegna tilveru 62. greinar stjˇrnarskrßrinnar ■ar sem kve­i­ er um vernd og stu­ning rÝkisins vi­ Ůjˇ­kirkjuna.

Ef grein stjˇrnlagarß­s um kirkjuskipan rÝkisins ver­ur sam■ykkt ˇbreytt yr­i ■a­ andstŠtt jafnrŠ­isreglu stjˇrnarskrßrinnar a­ kve­a ß um rÝkiskirkjuskipan ■ar sem eitt tr˙fÚlag hef­i slÝka forrÚttindast÷­u. Lagalegur grundv÷llur forrÚttinda Ůjˇ­kirkjunnar yr­i miki­ veikari ef sama e­a samskonar mßl kŠmi aftur ß bor­ dˇmstˇla Ý kj÷lfari­.

Lagalegur a­skilna­ur rÝkis og kirkju

Ůrßtt fyrir f÷gur fyrirheit um sjßlfstŠ­i Ůjˇ­kirkjunnar af hßlfu starfsmanna biskupsstofu og fulltr˙a hennar Ý sˇknum landsins er langt Ý frß kominn lagalegur a­skilna­ur e­a a­greining ß ■essum tveim a­ilum, enda segir lagasafni­ allt anna­.

Vilji Ůjˇ­kirkjan Ý raun og veru vera sjßlfstŠ­ Štti h˙n a­ krefjast ■ess af fullum ■unga a­ lßta afnema ÷ll sÚrl÷g sem tengjast sÚr sjßlfri e­a ath÷fnum innan hennar og einfaldlega krefjast ■ess a­ hafa eing÷ngu s÷mu skyldur og rÚttindi og ÷nnur fÚl÷g sem lßta tr˙ og lÝfssko­un sig var­a.

En me­ ÷ll ■essi forrÚttindi - eins og a­ rÝki­ grei­i laun langflestra starfsmanna Ůjˇ­kirkjunnar og sÚrst÷k v÷ld og ßheyrn gagnvart rß­herra - er h˙n ekkert a­ krefjast sjßlfstŠ­is nÚ rÚttlŠtis handa ÷llum ÷­rum.


[1] . äL÷gformlegt samband rÝkis og kirkju birtist Ý samningum, sßttmßlum og l÷ggj÷f eins og vi­ svo marga a­ila samfÚlagsins, enda er ■jˇ­kirkjan sjßlfstŠtt tr˙fÚlag, a­skili­ frß rÝkisvaldinu.ô - Agnes M. Sigur­ardˇttur, biskup ═slands.

[2] ä╔g er ˇsammßla ١r Saari sem klifa­i ß or­inu rÝkiskirkja. Ůjˇ­kirkjan er ekki rÝkiskirkja eins og Ígmundur rakti reyndar ßgŠtlega Ý upphafi. H˙n er sjßlfstŠ­ ■jˇ­kirkja me­ stjˇrn innri mßla sinna.ô - ┴rni Svanur DanÝelsson

[3] . äRÝkiskirkja aftur ß mˇti lřtur valdi a­ ofan, frß rÝkisstjˇrn og rß­uneyti, og er kostu­ af rÝki og sveitarfÚl÷gum. Ůar geta stjˇrnv÷ld hlutast til um innra starf sem ytra, allt ni­ur Ý a­ ßkve­a hvort kirkjan gefi ˙t nřja biblÝu■ř­ingu e­a nřja sßlmabˇk. RÝkiskirkjutÝmabilinu ß ═slandi lauk ßri­ 1874 me­ stjˇrnarskrßnni sem ■ß var sam■ykkt.ô - Agnes M. Sigur­ardˇttir, biskup ═slands, Ý umrŠ­um um stjˇrnarskrßnna Ý I­nˇ (frß 4:20).

Svavar Kjarrval 15.11.2012
Flokka­ undir: ( Stjˇrnmßl og tr˙ )

Vi­br÷g­


Ůorsteinn - 16/11/12 17:50 #

"Ůrßtt fyrir a­ til eru gildandi lagaßkvŠ­i um a­ kirkjuhur­ir eigi a­ opnast ˙t"

═ annars fÝnni grein ...

Ůa­ finnast alls konar regluger­ir (altsvo, ekki l÷g, beinlÝnis, en samt sem ß­ur frß rÝkinu komi­) um hvernig Ýb˙­arh˙snŠ­i skuli vera. Inngangur a­ salerni, stŠr­ eldh˙ss, stŠr­ herbergja, lofthŠ­ ... allt Ý allt, břsna nßkvŠmar reglur um hvernig Ýb˙­ir mega og mega ekki vera. En hey - Úg vona a­ enginn myndi nota ■essar regluger­ir til a­ segja a­ Ýb˙­ir sÚu rÝkisreknar.

═ annars fÝnni grein myndi Úg taka ˙t akk˙rat og einungis ■essa setningur, ■vÝ h˙n er alveg ˇ■÷rf og styrkir mßli­ alls ekki neitt.


Svavar Kjarrval (me­limur Ý Vantr˙) - 16/11/12 18:05 #

Regluger­ir ver­a a­ hafa sto­ Ý l÷gum og einnig ■arf a­ Ýhuga a­ hÚr er um a­ rŠ­a sÚrstakan konungs˙rskur­ sem snřr eing÷ngu a­ kirkjuhur­um og ekkert anna­. Ůetta vŠri anna­ mßl ef ˙rskur­urinn hef­i veri­ almenns e­lis og gilt um ÷ll h˙s.


Svavar Kjarrval (me­limur Ý Vantr˙) - 16/11/12 18:21 #

Ůetta var ekki hugsa­ eitt og sÚr a­ sanna a­ um rÝkiskirkju vŠri a­ rŠ­a, enda er ■a­ augljˇst a­ ■egar ˙rskur­urinn var gefinn ˙t a­ Ůjˇ­kirkjan var rÝkisskirkja. Ůessi ˙rskur­ur, sem hefur lagagildi, hefur ekki veri­ afnuminn, ■rßtt fyrir a­ Ůjˇ­kirkjan eigi l÷ngu a­ vera hŠtt a­ vera rÝkiskirkja. Ůetta einstaka atri­i ßsamt ÷­rum sem nefnd voru, eiga saman a­ sřna fram ß a­ einkenni rÝkiskirkju eru enn til sta­ar.

Loka­ hefur veri­ fyrir athugasemdir vi­ ■essa fŠrslu. Vi­ bendum ß spjalli­ ef ■i­ vilji­ halda umrŠ­um ßfram.