Allar fŠrslur Allir flokkar Sos Um fÚlagi­ ┌rskrßning Lˇgˇ Spjallid@Vantru Pˇstfang Vantru@Facebook Vantru@Youtube Vantru@Twitter

Mengi veiklunar

Mynd af Venn-mengi

Tr˙arlÝfsfrŠ­in eru merkilegt fag og Úg hef ß­ur fjalla­ um ■ß frŠ­igrein og gagnrřnt. Til upprifjunar mß skipta skilgreiningum hennar Ý tvennt:

Innihaldsskilgreiningar, skv. Bjarna Randveri Sigurvinssyni

Innihaldsskilgreiningar taka fyrst og fremst mi­ af tr˙aratri­unum ■egar sagt er til um hva­ sÚ tr˙. SamkvŠmt ■eim getur tr˙ veri­ hver s˙ hugmynd sem skÝrskotar til handanveruleika, yfirnßtt˙rulegra afla e­a gu­a og segir til um tilvist ■eirra. Margir fÚlagsvÝsindamenn sem sty­jast vi­ innihaldsskilgreiningar einskor­a tr˙na vi­ skÝrskotunina til hins yfirnßtt˙rulega en řmsir a­rir, t.d. gu­frŠ­ingar, hafa haldi­ ■vÝ fram a­ allar fullyr­ingar um yfirnßtt˙ruleg efni sÚu Ý raun tr˙arlegar ■ar sem ■Šr fari ˙t fyrir takm÷rk vÝsindanna. Tr˙in veiti nefnilega sv÷r vi­ spurningum um lÝfi­ og tilveruna og takmarki sig ekki vi­ ■au svi­ sem vÝsindin hafi gert a­ vettvangi sÝnum. DŠmi um tr˙ samkvŠmt innihaldsskilgreiningu sÚ ■vÝ s˙ fullyr­ing a­ Gu­ sÚ ekki til ■vÝ a­ vÝsindamenn geti hvorki sanna­ hana nÚ afsanna­ sem tilgßtu.#

Innihaldsskilgreiningarnar eru ÷gn gßfulegri en hlutverkaskilgreiningarnar, ■ˇtt hÚr megi a­ s÷nnu gagnrřna tiltekin atri­i. Ůetta me­ a­ allar fullyr­ingar um yfirnßtt˙rleg efni sÚu tr˙arlegar stenst ekki. SlÝkar fullyr­inga geta veri­ Ý hŠsta mßta vitrŠnar, sÚr Ý lagi ■egar ■Šr eru gagnrřni ß tr˙arlegar kenningar. A­ segja a­ gagnrřni ß tr˙arlegar kenningar sÚu tr˙arlegar kenningar er eins og a­ segja a­ tˇnlistargagnrřni sÚ tˇnlist.

Hlutverkaskilgreiningar, skv. Bjarna Randveri Sigurvinssyni

Hlutverkaskilgreiningar taka fyrst og fremst mi­ af ■vÝ hlutverki sem tr˙in gegnir Ý lÝfi einstaklingsins og samfÚlaginu ÷llu. SamkvŠmt ■eim eru tr˙arhreyfingar tßknkerfi um altŠka skipan tilverunnar sem tiltekinn hˇpur sameinast um og veitir einstaklingnum heildstŠ­a merkingu og tilgang me­ lÝfinu. Ůar sem slÝkt tßknkerfi ■arf ekki a­ skÝrskota til yfirnßtt˙rulegs veruleika, geta stjˇrnmßlastefnur og listastefnur flokkast sem tr˙arbr÷g­ ˙t frß ■essum forsendum.

Flestir tr˙arlÝfsfÚlagsfrŠ­ingar byggja ß hlutverkaskilgreiningum Ý rannsˇknum sÝnum, enda ■ˇtt ■eir kjˇsi oftar en ekki a­ takmarka ■Šr a­ einhverju leyti. Ljˇst er hins vegar a­ tr˙arbrag­afrŠ­in skilgreinir tr˙arbr÷g­ og tr˙arhreyfingar ekki ˙t frß gildi ■eirra og ßrei­anleika heldur ˙t frß inntaki ■eirra og hlutverki fyrir einstaklinginn og samfÚlagi­.

SamkvŠmt ■r÷ngum innihaldsskilgreiningum er gu­leysi ekki tr˙arlegt og flokkast ■vÝ ekki til tr˙arbrag­a. En sÚu innihaldsskilgreiningarnar lßtnar nß til allra fullyr­inga um tr˙arleg efni myndi gu­leysi­ hŠglega flokkast sem tr˙arlegt. Ůß mŠtti tilgreina margvÝslegar stefnur sem tr˙arlegar ■ˇtt ■Šr einkennist af gu­leysi, t.d. si­rŠnan h˙manisma, pˇsitÝvisma sem fullyr­ir um tilvistarleg efni og theravada b˙ddhisma. (Reyndar eru engir gu­ir heldur til Ý mahayana b˙ddhismanum en ■ar eru samt verur sem fresta­ hafa nirvana um stundarsakir til a­ ver­a ÷­rum fyrirmynd.)#

Ůi­ sjßi­ hva­ Bjarni og tr˙arlÝfsfrŠ­in eru a­ reyna a­ gera hÚrna. Fundi­ er til allt ■a­ sem ß einhvern hßtt getur lÝkst starfsemi tr˙arhreyfinga og ■vÝ svo einfaldlega řtt undir sama hatt. SlÝk vinnubr÷g­ lřsa skelfilegri grunnhyggni sem ekki sÚ meira sagt. ╔g skal ˙tskřra ■a­ nßnar:

Sko­um nokkur atri­i sem flokka mß undir tr˙arbr÷g­ samkvŠmt ofangreindri skilgreiningu: Fˇtbolti, Fasismi, draugahrŠ­sla og si­rŠnn h˙manismi. Strax i upphafi er ■a­ klßrt og kvitt a­ fˇtbolti getur ß engan hßtt veri­ hugmyndakerfi um "altŠka skipan tilverunnar". Ůa­ eru a­rir ■Šttir sem gera hann lÝkan tr˙arbr÷g­um, ■ˇtt aldrei geti hann or­i­ a­ slÝkum. Ůessir ■Šttir eru t.d. dřrkun, stolt, fßnar, einkennisb˙ningar og foringjar.

Fasisminn snřst lÝka um dřrkun, stolt, fßna, einkennisb˙ninga og foringja, en ■ˇ me­ innifalinni hugmynd um altŠka skikkan tilverunnar. Einungis skortir yfirnßtt˙ru■ßttinn.

Draugatr˙/draugahrŠ­sla er a­ s÷nnu tiltr˙ ß yfirnßtt˙ru, en hana skortir alveg hugmyndir um altŠka skipan tilverunnar og foringjadřrkun og fßnabur­ur er vÝ­sfjarri.

Si­rŠnan h˙manisma skortir dřrkunina, fßnana og foringjana og stolti­ er allsendis ˇvi­komandi ■ßttur, ■ˇtt einhverjir h˙manistar geti veri­ rÝgstoltir af lÝfssko­un sinni. En ■ar hafa menn ■ˇ sameinast um altŠka skipan tilverunnar, gu­lausrar tilveru sem lřtur mekanÝskum l÷gmßlum. Engin yfirnßtt˙ra ■ar.

Ef vi­ setjum ■etta upp sem reiknisdŠmi:

A = Mengi veiklunar: Stolt, fßnar og tßkn, hˇpsßlarmennska, dřrkun, einkennisb˙ningar og foringjar B = Mengi sameiginlegrar hugmyndar um altŠka skipan tilverunnar C = Mengi sannfŠringar um yfirnßtt˙rleg ÷fl

Ůß:

Si­rŠnir h˙manistar: -A, +B, -C Fˇtbolti: +A, -B, -C Fasismi: +A, +B, -C DraugahrŠ­sla: -A, -B, +C Tr˙arbr÷g­: +A, +B, +C

Tr˙arbr÷g­in hafa ■arna einn ■ßtt sem sker ■au frß hinu (nema draugatr˙nni) - hin yfirnßtt˙rlegu ÷fl. Ůess vegna heita ■au tr˙arbr÷g­. Hinar hreyfingarnar skortir ■etta, en fasismi er ■ˇ lÝkastur tr˙arbr÷g­unum a­ ■vÝ leyti a­ hann er sko­un um skipan tilverunnar og teflir fram foringjum og dřrkun og ÷llu ■vÝ glundri.

En gerir ■a­ fasisma a­ tr˙arbr÷g­um? Gerir sama fßnasřki og dřrkun fˇtboltaa­dßenda ■ß a­ tr˙arhreyfingu?

Nei, ßfram ver­um vi­ a­ halda okkur innan stŠr­frŠ­i og athuga hva­ er mengi Ý hverju.

Bjarni Randver dregur upp tr˙armengi og skipar svo ÷llu ■vÝ sem einhver sameiginleg einkenni tr˙arbrag­a inn Ý ■a­ mengi, gerir ■a­ a­ hlutmengi. E­lilegra vŠri a­ setja upp Ý ■rj˙ mengi sem snÝ­a hvert anna­.

Tr˙arhugmyndir og tr˙arheg­un eiga a­ s÷nnu sameiginlega ■Štti me­ ■jˇ­ernis- og foringjadřrkun, fˇtboltadřrkun og ÷llu ÷­ru sem tr˙arlÝfsfrŠ­in setja undir tr˙arhugmyndir. En eins og ß­ur segir Štti tr˙armengi­ ■ˇ a­ vera mengi sem myndar sni­mengi me­ ÷­ru mengi ■ar sem ■essar kenndir margra menningarkima koma saman. Ůa­ mengi vil Úg kalla merki veiklunar.

Ůessir mannlegu ■Šttir, dřrkun, hollusta, skortur ß sjßlfstŠ­ri og hlutlŠgri hugsun, sßrindi ef ■a­ sem manni er heilagt er gagnrřnt - eru merki sammannlegrar veiklunnar. Ůetta eru andstŠ­urnar vi­ gagnrřna hugsun, andlegt sjßlfstŠ­i, efahyggju og andst÷­u vi­ undirlŠgjuhßtt. Ůeir veiklu­u velja sÚr svo einn e­a fleiri ■Štti ˙r stˇra menginu til a­ hengja veiklun sÝna ß, fˇtbolta, nasisma, k÷ltlei­toga e­a gu­i.

MÚr sřnist ■essi uppstilling ganga fullkomlega upp. Ef vi­ t÷kum t.d. stj÷rnuspeki og mi­la sem dŠmi sem vi­ mßtum vi­ mˇdeli­, ■ß er hvort tveggja B og C, hugmynd um altŠka skipan ßsamt yfirnßtt˙rutr˙. En ■etta flokkast ekki undir tr˙arbr÷g­, ■vÝ til ■ess ■arf fßna, skur­go­, foringja og dřrkun.

Ef draugahrŠ­slan er a­eins grunur um tilvist drauga er ekki hŠgt a­ lßta ■a­ vi­horf eitt og sÚr koma Ý sta­inn fyrir hugmyndir um altŠka skipan veraldar. Aftur ß mˇti er lÝtill vandi a­ taka slÝkan ˇtta/tiltr˙ ß yfirnßtt˙ru og gera a­ slÝkri hugmynd, jafnvel stofna k÷lt kringum hana. Ůß fyrst er hŠgt a­ fella ■essa tiltr˙ undir B og C saman.

Venn-mengjamynd

Og ■ar me­ sřnist mÚr Úg vera endanlega b˙inn a­ jar­a fullyr­inguna "■i­ eru­ bara tr˙arbr÷g­ lÝka" e­a "vantr˙ er alveg jafnmikil tr˙ og tr˙". Ef hugmynd um altŠka skipan veraldar innifelur ekki yfirnßtt˙ru er h˙n ekki vÝtalÝsk tr˙ ß sama hßtt og gu­str˙, auk ■ess sem r÷k og s÷nnunarg÷gn liggja til grundvallar altŠku hugmyndinni. Og geimveran Eric getur tŠpast talist til skur­go­s e­a dřrkunar, h˙n var einungis gßrungalegur ˙t˙rsn˙ningur ß slÝku. Vantr˙a­ir notast ekki vi­ mengi veiklunar ■egar kemur a­ heimsmyndinni.

Og ■ˇ. Til er ß al■jˇ­legum vettvangi merkimi­i ß tr˙leysingja, ef ■eir kŠra sig um a­ nota slÝkt. Ůetta er rautt A ß sv÷rtum grunni. Ef til vill ■ykir einhverjum tr˙leysingjum taka ■vÝ a­ einkennismerkja sig ß ■ennan "veiklulega" hßtt og ■a­ hef Úg sjßlfur gert. En almennt sÚ­ eru atheistar of miklir kettir til a­ hŠgt sÚ a­ smala ■eim me­ au­veldum hŠtti.

Birgir Baldursson 10.11.2014
Flokka­ undir: ( Hugvekja )

Vi­br÷g­


Birgir Baldursson (me­limur Ý Vantr˙) - 10/11/14 10:06 #

╔g sÚ n˙na a­ undir merki veiklunar mß lÝka setja barßttus÷ngva og helgisi­i. DŠmi um slÝkt er "┴fram kristsmenn krossmenn" ˙r kristninni, en lÝka s÷ngvar knattspyrnuli­a og "═sland ˙r Natˇ" hernßmsandstŠ­inga (sem menn geta skemmt sÚr vi­ a­ finna sta­ ß mengjamyndinni).

Helgisi­ir eru sÝ­an ˙t um allt, ekki bara innan tr˙arbrag­anna. Ůeir falla ■vÝ augljˇslega Ý mengi veiklunar - skr˙­g÷ngur, honn÷r, "heil Hitler!" og allt ■etta veiklunarlega sem ßsamt b˙ningum Štla­ er a­ ■jappa m÷nnum saman Ý li­sheild og efla samvitund.


S - 11/11/14 20:47 #

Samvitund og li­sheild er fßrßnlegt a­ kalla "merki veiklunar". Ůetta er of gildishla­i­. Ertu a­ reyna a­ ÷gra me­ ■essari or­anoktun?


Matti (me­limur Ý Vantr˙) - 11/11/14 22:29 #

"S", ertu ekki a­ mist˙lka Birgi, Úg sÚ ekki a­ hann kalli samvitund og li­sheild merki veiklunar. Hann segir a­ ■etta lei­i til ■ess.


Birgir Baldursson (me­limur Ý Vantr˙) - 12/11/14 10:18 #

Jß, ■etta er dßlÝti­ frjßlsleg t˙lkun ß or­um mÝnum, S. En Úg tek ■a­ ß mig, Úg veit a­ merking ■ess texta sem Úg skrifa getur stundum or­i­ frekar ˇskřr. Ůa­ er vandamßl sem Úg held ßfram a­ kljßst vi­.


Svanur Sig - 20/11/14 00:25 #

SŠlir - Um margt athyglisvert og greinandi. Tekur hi­ minnsta fur­ulegar skilgreiningar gu­frŠ­ingsins Ý sundur. ŮvÝ er Úg sammßla. Hins vegar held Úg a­ "Mengi sameiginlegrar hugmyndar um altŠka skipan tilverunnar" sÚ nokkrum vandamßlum hß­ Ý ■essu. ■a­ er ekki alltaf ■ßttur Ý "veiklun" mannsins ■vÝ a­ ■a­ er ekki alltaf veri­ a­ tala um sama hlutinn hÚr. Si­rŠnn h˙manismi er tekinn sem dŠmi um ■etta mengi og Úg get ekki fallist ß a­ hann sÚ veiklun. ═ honum felast řmsir ■Šttir sem eru sameiginlegir ÷llum sem telja sig si­rŠna h˙manista, en jafnframt Ý ■eim kjarna er mikilvŠgi ■ess a­ gagnrřna og halda uppi opinni umrŠ­u um ■ß ■Štti (og gildi). Engra jßtninga er krafist lÝkt og Ý tr˙arlegum hˇpum. Ůa­ er talsver­ur munur ß e­li hˇpa og ■vÝ finnst mÚr afar hŠpi­ a­ setja ■ß alla ß einn bßs hva­ ■etta var­ar ■ˇ a­ ßkve­in hugmyndafrŠ­i lÝfssko­ana sÚ Ý grunninum. Bk - Svanur


Svanur Sig - 20/11/14 00:32 #

Ůß vil Úg einnig bŠta ■vÝ vi­ a­ helsti styrkleiki tr˙arbrag­a hefur einmitt veri­ hˇpurinn, fÚlagi­, samfÚlagi­, samheldnin. H˙n hefur ßorka­ řmsu gˇ­u eins og mann˙­arstarfi. "Sameiginleg hugmynd um altŠka skipun tilverunnar" hvort sem a­ ■a­ er rauns÷nn hugmynd e­a ekki getur veri­ sameiningarafl sem getur leitt bil gˇ­s e­a ills. MÚr finnst ■vÝ a­ mengi B sÚ Ý raun of flˇki­ mengi til a­ teljast bara til afls til "veiklunar", jafnvel ■egar bara tr˙arbr÷g­ eru tekin sem dŠmi. Bk.


Birgir Baldursson (me­limur Ý Vantr˙) - 20/11/14 18:19 #

Hins vegar held Úg a­ "Mengi sameiginlegrar hugmyndar um altŠka skipan tilverunnar" sÚ nokkrum vandamßlum hß­ Ý ■essu. ■a­ er ekki alltaf ■ßttur Ý "veiklun" mannsins ■vÝ a­ ■a­ er ekki alltaf veri­ a­ tala um sama hlutinn hÚr.

Svanur, ertu ekki a­ misskilja ■etta eitthva­? Mengi hugmynda um altŠka skipan er ekki hi­ sama og mengi veiklunar, anna­ er blßtt, hitt gult.


Birgir Baldursson (me­limur Ý Vantr˙) - 10/12/14 18:42 #

A­rir hafa teki­ sig til a­ teikna­ ■a­ hvernig řmis mengi mismunandi kjaftŠ­is snÝ­a hvert anna­. Birti ■etta hÚr til gamans:

The Venn Diagram of Irrational Nonsense

Loka­ hefur veri­ fyrir athugasemdir vi­ ■essa fŠrslu. Vi­ bendum ß spjalli­ ef ■i­ vilji­ halda umrŠ­um ßfram.