Allar fŠrslur Allir flokkar Sos Um fÚlagi­ ┌rskrßning Lˇgˇ Spjallid@Vantru Pˇstfang Vantru@Facebook Vantru@Youtube Vantru@Twitter

Er Ůjˇ­kirkjan ˇgn vi­ lř­rŠ­i­?

Athafnir eru forsenda nßms ■vÝ ekkert lŠrist ßn reynslu. Nokkurn veginn ■annig mŠtti or­a kenningar Johns Deweys Ý menntamßlum en hann er ßn nokkurs vafa mesti hugsu­ur allra tÝma ß ■vÝ svi­i. Ůessi bandarÝski sßlfrŠ­ingur og heimspekingur var einnig mikill unnandi lř­rŠ­is sem hann taldi til Š­stu hugsjˇna mannsandans. Lř­rŠ­i er miklu meira en stjˇrnarfar sag­i Dewey, ■a­ er vitundarßstand sem allir ■yrftu a­ tileinka sÚr. Or­i­ lř­rŠ­isvitund ß hÚr vel vi­.

Vi­ upphaf seinni heimsstyrjaldarinnar, ■egar lř­rŠ­i­ stˇ­ vissulega veikum fˇtum um vÝ­a ver÷ld, rita­i Dewey a­ lř­rŠ­isvitundinni mŠtti lřsa sem ■eirri sannfŠringu a­ Ý ÷llum mannlegum samskiptum vŠri ■a­ samskiptaferli­ sjßlft sem skipti mestu mßli en ekki hinar tÝmabundnu ni­urst÷­ur ferlisins.

AndstŠ­a lř­rŠ­is er hins vegar, a­ s÷gn Deweys, ■egar samskiptaferli­ er neytt undir stjˇrn ytri afla, hvers konar yfirvalds sem stendur utan almennrar reynslu og er ■vÝ ekki ■ßtttakandi Ý ferlinu. HÚr vÝsar hann vissulega til komm˙nista og fasista sem voru helstu ˇgnir lř­rŠ­isins ß 20. ÷ldinni, menn sem t÷ldu sig, ß grundvelli misskilinna hugmynda um mannlegt e­li, geta teki­ fram fyrir hendurnar ß hinu lř­rŠ­islega samskiptaferli.

Skˇlinn og lř­rŠ­i­

SamkvŠmt kenningum Deweys er besta lei­in til a­ efla lř­rŠ­isvitundina s˙ a­ kenna b÷rnum lř­rŠ­i. Ůa­ ■arf a­ kenna b÷rnunum samskiptaferla lř­rŠ­isins, hef­i hann sagt, og ■a­ ■arf a­ kenna ■eim me­ ■vÝ a­ gera ľ nemendur eiga a­ vera ■ßtttakendur Ý lř­rŠ­islegum ferlum Ý skˇlastarfi.

Ůetta er enda Ý fullu samrŠmi vi­ nßmskrß og grunnskˇlal÷g. Lř­rŠ­isvitund mß sem best efla me­ ■vÝ a­ kenna b÷rnum grundvallargildi lř­rŠ­issamfÚlags: a­ valdi­ sÚ eign allra en ekki Ý h÷ndum ytri afla; a­ allir sÚu jafnir fyrir l÷gum; a­ einstaklingar hafi frelsi til ßkvar­ana um eigin hag; a­ gagnrřni­ hugarfar sÚ Šskilegt.

═ dag er ■a­ ekki komm˙nismi e­a fasismi sem ˇgnar lř­rŠ­inu heldur tr˙ sumra a­ ■a­ sÚ eitthver ytra afl, ôyfirvald utan almennrar reynsluö eins og Dewey hef­i sagt, sem sÚ hi­ Š­sta yfirvald ľ og ■ˇ einkum s˙ ßrßtta ■essara s÷mu manna a­ ney­a a­ra einstaklinga og jafnvel samfÚlagi­ sjßlft undir ■ennan misskilning ■eirra um lÝfi­ og tilveruna.

Skˇlinn og kirkjan

RÝkisstofnun me­ tr˙arlegan tilgang er au­vita­ mj÷g sÚrstakt fyrirbŠri og getur seint talist vera Ý anda lř­rŠ­is. En stafar sÚrst÷k ˇgn af tilveru hennar? Ůa­ er e­li l˙terskra kirkjudeilda a­ stunda tr˙bo­. Sem rÝkisstofnun hefur Ůjˇ­kirkjan miklu sterkari st÷­u innan samfÚlagsins en a­rar kirkjudeildir og ß undanf÷rnum ßrum hefur h˙n nřtt sÚr ■essa st÷­u til a­ sŠkja inn Ý grunn- og leikskˇla me­ tr˙bo­ sitt.

Me­ ■essu atferli sÝnu ˇgnar kirkjan lř­rŠ­inu me­ margvÝslegum hŠtti. Prestar fara Ý leikskˇla einu sinni e­a oftar Ý mßnu­i en eldri nemendur eru gjarnan sendir Ý kirkju nokkrum sinnum ß ßri. ═ bß­um tilfellum eru b÷rnin lßtin fara me­ bŠnir en bŠnin er Ý grunninn ßkall til Š­ra valds ofar ÷llu. BŠnahald Ý heimah˙si, me­ foreldrum, setur slÝkt Ý samhengi einstaklingsbundinnar tr˙ar. BŠnahald Ý opinberum stofnunum ß forsendum skipulag­ra athafna embŠttismanna setur bŠnirnar Ý allt anna­ samhengi og getur innrŠtt nemendum ■eirri hugsun a­ ■eir sÚu ■olendur ytra valds sem hafi­ er yfir gagnrřni, en ekki ■ßtttakendur Ý samfÚlagslegu valdakerfi sem einmitt ■arfnast gagnrřni.

Sjßlf framkvŠmd skˇlatr˙bo­sins er řmist me­ ■eim hŠtti a­ sumir nemendur eru haf­ir ˙tundan vegna tr˙arsko­ana, e­a nemendur eru einfaldlega skikka­ir til tr˙arstarfs ßn ■ess a­ hafa neitt um ■a­ a­ segja og oft ßn ■ess a­ foreldrar viti af ■vÝ.

Fyrri lei­in er mikil ˇgn vi­ grunngildi lř­rŠ­is■jˇ­fÚlags, b÷rnin eru ■ßtttakendur Ý ■vÝ a­ einstaklingar eru dregnir Ý dilka vegna sko­ana sinna, ■ar sem sumir fß hina stofnanabundnu ■jˇnustu en a­rir ekki.

Seinni lei­in er sÝst skßrri, ■au b÷rn og foreldrar ■eirra sem telja sig mega sjßlf rß­a eigin tr˙arsannfŠringu, Ý anda lř­rŠ­ishef­a, eru beitt stofnanavaldi og sjßlfsßkv÷r­unarrÚtturinn tekinn af ■eim.

Loks mß nefna a­ Ůjˇ­kirkjan elur ß fordˇmum og ˇ■oli gagnvart ■eim sem ekki falla a­ ■eirra eigin normi. NŠgir ■ar a­ minna ß rŠ­ur biskups ■ar sem gu­leysi er sagt ala ß si­leysi og vir­ingarleysi vi­ lifi­ sem og nřlegar ßrßsir hans ß ═slam. Skˇlab÷rn sem dregin eru Ý messur oft ß ßri gŠtu sem best veri­ a­ hlusta ß svona ßrˇ­ur ˙r predikunarstˇlnum ľ hugmyndafrŠ­i sem ber litla vir­ingu fyrir lř­rŠ­i og mannrÚttindum.

RÝkisstofnunin Ůjˇ­kirkja me­ 5,5 milljar­a ß fjßrl÷gum er ˇgn vi­ lř­rŠ­i og eina lei­in til a­ stemma stigu vi­ skˇlatr˙bo­i hennar er a­ minnka hi­ allt of mikla vŠgi sem h˙n hefur innan ■jˇ­fÚlagsins, langt umfram ■a­ sem tr˙arlÝf almennings gefur tilefni til. ═ lok sÝ­asta ßrs voru ßtta af hverjum tÝu ═slendingum skrß­ir Ý Ůjˇ­kirkjuna, yfirgnŠfandi flestir sjßlfkrafa skrß­ir vi­ fŠ­ingu. ╔g hvet ■ig, lesandi gˇ­ur, ef ■˙ ert skrß­ur Ý ■jˇ­kirkjuna a­ breyta ■eirri skrßningu ef ekki til annars en a­ vernda ■ß lř­rŠ­islegu ■jˇ­fÚlagsger­ sem vi­ b˙um vi­.

Brynjˇlfur Ůorvar­arson 10.10.2008
Flokka­ undir: ( Kristindˇmurinn , Skˇlinn )

Vi­br÷g­


Teitur (Finnur) - 10/10/08 09:52 #

Stˇrgˇ­ grein


Valtřr Kßri Finnsson - 12/10/08 02:20 #

Sko, Úg skil alveg af hverju greinin er sett svona upp, og hvÝ ■˙ svarar ekki ■inni eigin spurningu, en heldur ■˙ a­ ■a­ sÚ einhver tilviljun a­ allir pßfar/kˇngar/keisarar/farˇar o.s.frv. voru fulltr˙i gu­s/gu­anna ß j÷r­inni e­a bara gu­inn sjßlfur? Au­vita­ er ■etta bara spurning um innrŠtingu og hlř­ni.

Loka­ hefur veri­ fyrir athugasemdir vi­ ■essa fŠrslu. Vi­ bendum ß spjalli­ ef ■i­ vilji­ halda umrŠ­um ßfram.