Allar frslur Allir flokkar Sos Um flagi rskrning Lg Spjallid@Vantru Pstfang Vantru@Facebook Vantru@Youtube Vantru@Twitter

Trarlfsfringar villigtum

Fyrir feinum vikum birtist grein tr.is eftur Bjarna Randver Sigurvinsson sem ber heiti Hva eru trarbrg?. Hn hefst svona:

Skoanir meal trarhreyfinga, trarbragafringa og almennings hva kalla megi trarlegt eru svo skiptar a vandkvum er h a setja fram skilgreiningu sem allir geti veri sammla um. Dmi eru um fjlmargar hreyfingar sem sverja af sr ll trartengsl og kjsa frekar a kenna sig vi heimspeki, vsindi, trleysi ea heilsurkt tt trarbragafringar skilgreini r yfirleitt sem trarlegar.

Maur spyr sig af hverju trarbragafringar kjsi a spyra hreyfingar bor vi Vantr vi trarbrg. Er eitthva vit v?

Bjarni Randver talar um tvenns konar skilgreiningar trarlfsflagsfrinni, innihaldsskilgreiningar og hlutverkaskilgreiningar. Hi fyrrnefnda er fullkomnum samhljmi vi tilfinningu mna fyrir hugtkunum tr og trarbrg, skilgreinir essi hugtk t fr yfirnttru. Aftur mti eru hlutverkaskilgreiningarnar torkennilegar og litlu samrmi vi merkingu essara hugtaka sem slenskir mlhafar leggja au. v egar rtt er um tr manna og trarbrg er auvita veri a tala um tiltr andaverur, en ekki a traust sem menn bera hver til annars. ll nnur hugtk sem leidd eru af orinu tr essari merkingu ess bera essu vitni, s.s. trnaur, trarlf, trarlegur, trrkinn, trarjtning, trarkennd, trarskld, trarleg tnlist, trarvakning o.s.frv.

Ekkert essara ora er hgt a nota yfir lfsskoanir ea listir sem ekki innihalda gudm ea yfirnttru af einhverju tagi. Ea getum vi Vantrarpennar talist trrknir og texti okkar trarlegur? g held ekki a nokkur maur geti me heiarlegum htti komi sr upp eirri afstu.

En hlutverkaskilgreiningar trarlfsflagsfrinnar ganga einmitt t a gera hvers kyns lfsskounum upp trna. ar me er merking ess hugtaks farin t veur og vind, v bkstaflega allt er ar me ori a trnai:

Samkvmt hlutverkaskilgreiningum eru trarhreyfingar tknkerfi um altka skipan tilverunnar sem tiltekinn hpur sameinast um og veitir einstaklingnum heildsta merkingu og tilgang me lfinu. Slkt tknkerfi arf ekki a skrskota til yfirnttrulegs veruleika enda geta stjrnmlastefnur flokkast sem trarbrg t fr essum forsendum.

arna eru menn a rugla v saman hva er mengi hverju. Tr manna og trarbrgin sem eir stunda eru klrlega hlutmengi mengi lfsskoana en ekki fugt. Hlutverkaskilgreiningin gtlega vi um lfsskoanir, en me v a gera r allar a trarskounum er eins og gufringar vilji vo hindurvitnin af heimsmynd eirri sem trarbrgin boa. a er eins og eir vilji segja: J, vi erum trair og ahyllumst trarbrg, en a geri i lka. a er enginn munur okkur og ykkur.

Munurinn er samt augljs. Annar hpurinn byggir heimsmynd sna yfirnttru, hinn ekki.

Skynsamt flk hltur a sj a a gengur ekki upp a reyna me essum htti a urrka t skilin milli ess a ahyllast hindurvitni ea gera a ekki. Ef allt er tr og vantr lka, arf a finna upp ntt hugtak sem greinir sem halda lofti yfirnttru fr hinum. g hef stundum notast vi hugtkin vtalismi og mekanismi til a greina tiltr yfirnttru fr rum lfsskounum, eftir a hafa urft a heyra a tal sinnum a g s trmaur og hugmyndir mnar af trarlegum toga.

g skil ekki alveg tilganginn me essum trsnningum gufringa eirra sem stunda trarlfsflagsfri. Af hverju er svona nausynlegt fyrir a upprta trarhugtaki sem merkimia hugmyndakerfi yfirnttrunnar? Er a vegna ess a eir eru lngu httir a hafa tiltr yfirnttru en urfa a dragnast me allt a gamla foreskjudrasl sem tilheyrir v a boa siferi Jes nokkurs Jsepssonar? Skammast eir sn fyrir trna? Er etta fyrsta skref eirra tt a af-vtalsera trarbrg sn og reyna a fnkera forsendum siferis eingngu?

N skal g sna fram a eitt skipti fyrir ll a hlutverkaskilgreiningarnar ganga ekki upp. Strax nstu efnisgrein segir Bjarni Randver nefnilega:

trarlfsflagsfrinni eru hugtkin kirkja (church), kirkjudeild (denomination), srtrarsfnuur (sect) og einstaklingsmilgur adendahpur (cult) notu til a lsa flagslegri stu mismunandi trflaga og trarhreyfinga. Kirkjan er trarstofnun sem orri landsmanna tilheyrir og er ntengd rkisvaldinu en viurkennir ekki arar trarstofnanir. Kirkjudeildin er trflag sem getur viurkennt a sem hn sameiginlegt me rum trflgum. Srtrarsfnuurinn leggur herslu a sem agreinir hann fr rum og einangrast miki til fyrir viki. Einstaklingsmilgir adendahpar eru ltt skipulagir og skja hinir truu aeins til eirra a v marki sem eir kjsa sjlfir.

Geta essi hugtk mguega veri rtt skilgreind arna? er jkirkjan ekki kirkja heldur kirkjudeild samkvmt essu, v hn gerir sr far um a viurkenna arar trarstofnanir. Einnig getur ekki nokkur trarsfnuur Bandarkjunum talist til kirkju, v ar eru trarbrg og rkisvald fullkomlega askili.

Gefum okkur samt a skilgreiningar kirkjum og kltum hr fyrir ofan su rttar. Ef vi notumst vi hlutverkaskilgreiningarnar tr og trarbrgum getur flagi Vantr mgulega flokkast sem klt samkvmt ofangreindri skilgreiningu, v essi hpur flks var ekki til sem adendahpur nokkurs, n gefur sig t fyrir slkt. Og srtrarhpur getur etta fyrirbri ekki nokkurn htt talist, v engin er tilbeislan nokkru gomagni. Ef ofangreind skilgreining srtrarsfnui er a eina sem arf til a teljast sem slkur, hljta t.d. allar skorir hsklanna a geta talist me. Srtrarsfnuur hefur nefnilega tilbeislu guaverum a leiarljsi og a gleymist alveg a hafa a me skilgreiningu Bjarna Randvers.

Og etta er a sem allt gengur raun t . jkirkjan klrlega rtur snar adendaklti v sem myndaist kringum Messas fr Nasaret. a gleymist nefnilega alveg essari umru a eli trarhreyfinga bor vi kristindminn er fullkomlega kltskt, en tminn hefur breytt essu r skipulgum tilbijendum skipulagar fjldahreyfingar. a gleymist a kristnir menn eru allir sem einn enn a tilbija ennan Krist sem gomagn, hvort sem eir tilheyra kirkju, kirkjudeild, sekti ea klti. v liggur elismunurinn trarbrgum og rum lfsskounum. Trair menn tilbija gui en arir ekki.

Dettur nokkrum manni hug, egar hann tekur upp bk sem heitir Trarbrg heimsins ea eitthva lka, a hann eigi eftir a rekast kafla um knattspyrnu, mannfri ea ssalisma? Er a ekki augljst a slk bk heldur sig vi trna manna gui og andaverur? Af hverju a vera eitthva a rugla me etta? Fyrir hva skammast essir menn sn svona miki?


essu tengt: Uppgjf jkirkjumanna

Birgir Baldursson 12.02.2006
Flokka undir: ( Hugvekja )

Vibrg


Kri Svan Rafnsson (melimur Vantr) - 12/02/06 07:12 #

Ja lklega til ess a klast skynsemishulu. eir vita a gamla hugtaki verur a breita svo a fi ekki franlegan bl sem festist. eir geta gert rennt;

Eitt a vka eirra eigin merkingarmi eirra eigin ora til ess a n yfir fleirri og/ea jkvari hluti hugum flks eins og vsindi, skynsemi og ftbolta.

Og ru lagi taka upp viruleg heiti andstingsins og misnota au eins og t.d egar loddarar a kalla sig og aferir snar vsindalega.

Ea rija lagi nota ntt feluor sta gamla orsins. Eins og bandarkunum ar sem ekki er ori kirkja (church) er sjaldnast nota, v a hefur fengi sig neikvan bl og kallast family worship center stain.


Gunnar - 13/02/06 23:17 #

Oft eiga orahnippingar rt sna v a menn leggja misjafna merkingu sama ori. Ltum hva orabkin segir um ori tr:

  1. traust, tiltr
  2. skoun, tlan, hyggja, a a tra einhverju
  3. trygg, a a vera einhverjum trr, trnaur
  4. traust og tilbeisla gomgnum og vttum, trarbrg
  5. trnaur, helgi
  6. trarjtning
  7. vernd
  8. grfuspil

g gti tra (!) a eir sem vna vantrarmenn um tr hafi oftar en ekki merkingu 2 huga, en a er merking 4 sem er eitur beinum vantrarmanna. eir gangast vi tr merkingu 2 egar eir nota ori lfsskoun. Eftir v sem g best veit er merkingum ora orabk raa eftir algengi. Runin gti mgulega hafa breyst fr v orabkin sem g fletti upp var bin til (1988) og svo gti lka veri a vsindamennirnir sem bjuggu til orabkina hafi ekki beitt ngilega nkvmum aferum til a mla algengi hverrar merkingar. Ef runin stenst, er bending gagnrnendanna rttmt. En etta er aukaatrii.

Aalatrii er etta: eir sem vna trleysingja um tr eru oft einfaldlega a reyna a benda a tt maur telji sig trlausan geti hann ekki frekar en arir veri fullviss um a allar skoanir hans su sannleikanum samkvmar. g er eirrar skounar a besta leiin til a nlgast sannleikann s a vera reiubinn a endurskoa allar skoanir snar.

En a gti veri rangt hj mr.

Kreddufesta er hinn raunverulegi vinur og s sem segist vera trlaus kann a virast fullviss um skoanir snar. ess vegna hugnast mr ori vantr betur - en a er a tra frumsendum snum rtt mtulega. Og g kann betur vi skrif vantrarmanna egar eir tala varlega en egar eir vera berir a hrokafullri yfirlsingaglei - hn er ekki anda sannrar vantrar.

A v sgu vil g akka ykkur fyrir gtan vef.


Birgir Baldursson (melimur Vantr) - 14/02/06 00:45 #

etta er miklu alvarlegra ml en svo a snast bara um ori tr. a kemur skrt fram grein Bjarna Randvers a trarbragaflagsfringar vilja troa llum lfsskounum undir trarbrg og flokka skoanir eins og r sem vi ahyllumst sem trarlegar.


Gunnar - 19/02/06 01:53 #

Bjarni segir a trarlfsflagsfrinni su trarbrg skilgreind tvo vegu. Birgir fellir sig einungis vi a ori "trarbrg" s nota um fyrrnefnda skilninginn, .e. innihaldsskilgreiningar. Um sarnefnda skilninginn vill Birgir nota ori "lfsskoun" og frir fyrir v au rk a tr manna og trarbrg vsi til yfirnttru. Reyndar tekur Bjarni a fram a sarnefndi skilningurinn arf ekki a skrskota til yfirnttru, annig a greiningurinn virist snast um hvort rtt s af trarlfsflagsfringum a nota ori "trarbrg" n tilvsunar til yfirnttru.

greiningurinn snst v ekki um a vantrarmnnum su gerar upp skoanir sem eir hafa ekki. Enginn vnir um tr yfirnttru.

essu m e.t.v. lkja vi a skk s kllu rtt og skkmeistarar rttamenn. a skiptir ekki hfumli a venjulega sjum vi fyrir okkur vvastltan kappa egar tala er um rttamenn. kvenu samhengi hentar a fella skk undir ori "rttir" og a er gtt a vita af v t.d. egar leita skal skkfrtta mbl.is.

ur en g ver sakaur um strmannsrk skal g yfirfra essa lkingu trarbrgin. kvenu samhengi, t.d. orru trarlfsflagsfringa, kann a henta a fella trleysi/vantr undir ori "trarbrg". a breytir ekki v a daglegu tali sj menn fyrir sr kross/hlfmna/Davsstjrnu egar etta or ber gma. Ori kann bara a vera nota annarri merkingu vi kvenar astur. Raunar eru afskaplega mrg or orabkinni sem hafa fleiri en eina merkingu (jafnvel andsta merkingu).

Svo er anna a eftir v sem trleysingjar tala af meiri sannfringarkrafti eru eir lklegri til a vera orair vi trarbrg (og vegna kreddufestu, ekki vegna trar yfirnttru). a er nefnilega annig a tr ( merkingunni skoun) felur sr efa, venjulega telst maur tra einhverju ef a getur veri rangt en a sem getur ekki veri rangt veit maur. ess vegna mtti segja a skoanir vantrarmanna su rttnefndari trarbrg en hin hefbundnu trarbrg. Hinn trrkni heldur fast vi sannfringu sna sama hverju dynur. Efi er hins vegar fyrsta og eina boor vantrarmannsins.


Hjalti (melimur Vantr) - 19/02/06 02:26 #

Jamm, vissulega eru etta bara spurning um hugtakanotkun. Ef trarlfsfringar vilja nota essa skilgreiningu sem innifelur sr rttaflg, lfsskoanaflg og frmerkjaklbba, finnst mr a a mtti nota ntt hugtak fyrir a. Til a byrja me er bara asnalegt a kalla eitthva trarbrg ef a tengist ekki tr, en ar a auki munu trmennirnir koma og segja: "Sko, vst tri i, enda er etta flokka sem trarbrg af trarlfsfringum!". Svipu vitleysa og hj krakkanum sem vill f fr leikfimi af v a hann fir skk 6 sinnum viku.


Gunnar - 19/02/06 12:42 #

g er pnulti hrddur um a umran s a fara hring. En ltum aftur hvernig Bjarni lsir hlutverkaskilgreiningu:

Samkvmt hlutverkaskilgreiningum eru trarhreyfingar tknkerfi um altka skipan tilverunnar sem tiltekinn hpur sameinast um og veitir einstaklingnum heildsta merkingu og tilgang me lfinu.

Hr snist mr lfsskoanaflg eiga meira sammerkt me trflgum en frmerkjaklbbum. er rtt a taka fram a g hef ekki veri frmerkjaklbb.

a er asnalegt a tala um rlausan sma, ar sem smi ir rur. Og a er asnalegt a telja efahyggju til trarbraga ef trarbrg ir "tr yfirnttru". En or breyta um merkingu, ekki aeins fr einum tma til annars, heldur einnig fr einu samhengi til annars. v er vntanlega ekki mti mlt.

Tttnefndir trarlfsflagsfringar nota, samkvmt Bjarna, ori trarbrg stundum yfir a sem vantrarmenn kalla lfsskoun, enda kann a a jna tilgangi umrunnar a fjalla smu andr um ll kenningakerfi um "altka skipan tilverunnar", .e. allar lfsskoanir. Kannski ori lfsskoun eftir a n yfirhndinni einhverntma. a skiptir ekki mli hvaa or er nota ef merkingin kemst til skila. Og eins og fyrr sagi efast g um a einhver vni vantrarmenn um tr yfirnttru, jafnvel tt afstaa eirra s felld undir trarbrg.

egar trmennirnir koma og segja "vst tri i", myndi g sem efahyggjumaur svara "j, g tri kvenum hlutum, en leyfi mr a tskra hvers vegna g tri eim frekar en einhverjum rum". Mig langar til a snara nokkrum orum Bertrands Russells og gera au a mnum:

…Ef einhver segir til dmis, a Jrin s flt, m hann mn vegna bsna skoun sna eins og hann lystir. Hann gti auvita haft rtt fyrir sr, en g tel svo ekki vera. A mnu mati reynist r betur a telja Jrina vera hntttta, tt gtir haft rangt fyrir r. ess vegna er g ekki v a vi ttum a ahyllast botnlausa efahyggju, heldur kenningakerfi sem byggir lkindum.

g tel a egar allt kemur til alls s etta a kenningakerfi sem heimurinn arfnast.

a a efahyggjumenn tra kvenum hlutum er ekki snggur blettur eim. a er einmitt styrkur eirra a vera reiubnir a skipta um tr.

Loka hefur veri fyrir athugasemdir vi essa frslu. Vi bendum spjalli ef i vilji halda umrum fram.