Allar fŠrslur Allir flokkar Sos Um fÚlagi­ ┌rskrßning Lˇgˇ Spjallid@Vantru Pˇstfang Vantru@Facebook Vantru@Youtube Vantru@Twitter

Hva­ getur h÷fu­beina- og spjaldhryggsme­fer­ gert fyrir ■ig?

R÷ntgenmynd af hßlsi

H÷fu­beina-og spjaldhryggsme­fer­ (craniosacral therapy) (nefnt HSM hÚr eftir) er ,,me­fer­arformö sem mß me­ einum e­a ÷­rum hŠtti rekja til ■riggja lŠkna ■eirra Stills, Sutherland og Upledger. ═ HSM er unni­ me­ bein h÷fu­s, hryggjar, spjaldhryggs og mja­ma; me­ himnur Ý heila og mŠnu, mŠnuv÷kva og lÝffŠri sem tengjast framlei­slu og frßrennsli hans.

HSM skřrir virkni sÝna ˙tfrß kenningu Sutherland um frum÷ndun (primary respitory mechanism) en henni mß Ý a­alatri­um skipta Ý eftirfarandi hluta:

  1. Mi­taugakerfi (heili og mŠna) hefur einhvers konar innri hreyfingu (motility) ˇhß­ annarri lÝkamsstarfssemi (t.d. hjartslŠtti).
  2. Heila-og mŠnuv÷kvi hreyfist taktfast (6-14 sl÷g ß mÝn˙tu) og hann er greinanlegur. Ëhindra­ flŠ­i hans er grundv÷llur heilbrig­is. Takturinn telst til hinnar innri hreyfingar mi­taugakerfisins.
  3. Bein h÷fu­s eru hreyfanleg.
  4. Himnur Ý heila-og mŠnu eru hreyfanlegar.
  5. Spjaldhryggurinn er hreyfanlegur.

Til a­ lřsa me­fer­inni Ý stuttu mßli byrjar me­fer­ara­ilinn ß ■vÝ a­ greina takt heila-og mŠnuv÷kvans me­ ■vÝ a­ ■reifa eftir honum ß nokkrum st÷­um lÝkamans (oftast ß h÷f­i og/e­a ß hrygg). Er ■essi ath÷fn me­fer­ara­ilans řmist nefnd ,,a­ stilla sig innö ß takt sj˙klings e­a a­ nota hina ,,hugsandi fingurö til a­ greina vanda sj˙klings. Ůetta er gert til a­ kanna flŠ­i v÷kvans og hvort einhverja hindranir sÚu ß lei­ hans. Auk takttalninga kannar HSM einnig hvort spenna sÚ Ý bandvef e­a hvort li­ir sÚu stÝfir en slÝkt getur orsaka­ stÝflur e­a hindranir sem hefur Ý f÷r me­ sÚr vanlÝ­an (sbr. li­ 2 hÚr a­ ofan). Hlutverk HSM er ■vÝ a­ greina hindranir, spennu og stÝflur, losa um og koma ß ˇhindru­u flŠ­i. SamkvŠmt HSM myndast hindranir, stÝflur e­a spenna vegna veikinda, slysa, streitu, tilfinningavandamßla, ßfalla e­a annarra meina sem mannfˇlki­ glÝmir vi­. A­fer­ HSM til a­ koma ß e­lilegu flŠ­i er lÚttur ■rřstingur e­a tog (gjarnan mi­a­ vi­ 5 gr ■rřsting) ß bandvefi, li­i og bein Ý h÷f­i og hrygg.

SamkvŠmt ■eim sem me­fer­ina stunda er ■etta ßrangursrÝk me­fer­ vi­ řmsum vandamßlum, svo sem: frosinni ÷xl, tognun Ý ÷kkla, li­vandamßlum, hryggskekkju, langvarandi hßls-og bakverkjum, flogaveiki, heilal÷mun, heilahimnubˇlgu, heila-og mŠnuska­a, kjßlka-og bitvandamßlum, mÝgreni, sjˇntruflunum, augnleti, tannvandamßlum, kvÝ­a, svefnleysi, ■unglyndi, nßmserfi­leikum, lesblindu, áeinhverfu, heg­unarvandamßlum řmiss konar, me­g÷nguvandamßlum, vandamßlum tengdum fŠ­ugj÷f barna, sam■j÷ppun ß h÷fu­k˙pu vegna erfi­rar fŠ­ingar, ungbarnakveisu, v÷kva Ý eyrum, fylgikvillum skur­a­gera,tÝ­averkjum, asma, bl÷­rubˇlgu, barkabˇlgu, li­agigt, meltingarvandamßlum, ■rekleysi, sÝ■reytu, fylgkvillum langvinnra veikinda, vefjagigt og vandamßlum tengdum ˇnŠmiskerfinu svo fßtt eitt sÚ nefnt (sjß tŠmandi upptalningu ß heimasÝ­um Upledgerstofnunarinnar ß ═slandi, FÚlags h÷fu­beina-og spjaldhryggsjafnara og Craniosacral fÚlags ═slands).

SÚ teki­ mark ß ■essari upptalningunni mß draga ■ß ßlyktun a­ HSM sÚ gˇ­ og yfirgripsmikil me­fer­ vi­ řmsum meinum og ■vÝ ■arft og skylt a­ heilbrig­isstarfsfˇlk temji sÚr a­fer­ir hennar. En hva­ segja rannsˇknir?

Rannsˇknir?

┴gŠtar samantektir eru til um rannsˇknir ß HSM, hvort sem um er a­ rŠ­a mat ß ßrangri vi­ řmsum vandamßlum e­a mat ß rannsˇknum ß frum÷ndunarkenningu Sutherland (Green, Martin, Bassett og Kazanjian, 1999; Hartman og Norton, 2002).

Tvennt stendur upp˙r ef rannsˇknir ß ßrangri HSM eru sko­a­ar. Ůa­ fyrra er a­ Ý meirihluta rannsˇkna er a­fer­afrŠ­ilegum kr÷fum svo stˇrlega ßbˇtavant a­ erfitt e­a illm÷gulegt er a­ draga ßlyktanir um gagnsemi me­fer­arinnar. Ůa­ seinna er a­ Ý ■eim rannsˇknum ■ar sem a­fer­afrŠ­ilegum kr÷fum er mŠtt, kemur Ý ljˇs a­ ßrangur HSM er nŠr enginn og Ý sumum tilfellum eru vÝsbendingar um a­ sj˙klingum hraki ß me­an me­fer­ standi (Green, o.fl., 1999; Greenman og McParland, 1995).

Rannsˇknir ß frum÷ndunarkenningu Sutherland hafa Ý flestum tilvikum beinst a­ ■vÝ hversu ßrei­anlegar mŠlingar me­fer­ara­ila eru ß takti heila-og mŠnuv÷kva. Takturinn e­a taktleysi er mŠlieining HSM ß hversu heilbrig­ur e­a sj˙kur vi­komandi er og ■vÝ nau­synlegt a­ geta mŠlt ■a­ fyrirbŠri. ═ ÷llum tilvikum hefur veri­ notast vi­ ßrei­anleika ß milli matsmanna (interexaminer reliability). Me­ ■essari a­fer­ eru tveir me­fer­ara­ilar be­nir um a­ telja takt heila- og mŠnuv÷kva hjß s÷mu einstaklingunum og sÝ­an er athuga­ hversu miki­ samrŠmi er ß milli mŠlinga ■eirra. ═ yfirlitsgrein Hartman og Norton (2002) kemur fram a­ sex rannsˇknir hafa veri­ ger­ar me­ ■essari a­fer­. ═ 5 af ■essum 6 rannsˇknum var ßrei­anleiki řmist Ý kringum 0 e­a neikvŠ­ur sem ■ř­ir a­ lÝti­ sem ekkert samrŠmi var ß milli me­fer­ara­ila. Auk ■ess kom Ý ljˇs a­ tÝ­ni takts fˇr eftir ■eim sem mŠldi taktinn en ekki sj˙klingnum. Einni rannsˇkn hefur tekist a­ sřna fram ß ßrei­anleika ß milli matsmanna vi­ taktmŠlingar. Ůa­ var rannsˇkn Upledger frß 1977 og er oft og i­ulega vitna­ Ý hana HSM til stu­nings. Vi­ nßnari sko­un kemur hins vegar Ý ljˇs a­ s˙ rannsˇkn er svo a­fer­afrŠ­ilega g÷llu­ a­ engin lei­ er a­ taka mark ß henni. ═ samantekt sinni komast Hartman og Norton (2002) a­ eftirfarandi ni­urst÷­u um ■essa ßgŠtu rannsˇkn: ,,ůlÝkleg skřring fyrir ßgŠtum ni­urst÷­um Upledger er mj÷g alvarlegt tilfelli af hro­virknislegum vinnubr÷g­um og lÚlegu tilraunasni­iö (bls. 29).

Hughes (2008) tˇk saman rannsˇknir ß ˇhef­bundnum lŠkningum til a­ kanna hvort hŠgt vŠri a­ nřta ■Šr Ý sßlfrŠ­ilegu starfi og komst a­ eftirfarandi ni­urst÷­u um HSM: Ekki eru til nokkrar vÝsbendingar um nokkurn ßrangur HSM vi­ nokkrum sj˙kdˇmum, andlegum e­a lÝkamlegum!

Af hverju er svona miki­ ˇsamrŠmi ß milli ßrangursmŠlinga, mŠlinga ß frum÷ndunarkenningu Sutherland og svo sta­hŠfinga HSM um ßrangur?

Er vit Ý frum÷ndunarkenningu Sutherland?

SÚ leita­ skřringa ß skorti ß ßrangri HSM e­a hversu illgreinanlegur taktur heila-og mŠnuv÷kva vir­ist vera, er ßgŠtt a­ sko­a frum÷ndunarkenningu Sutherland betur.

Hva­ segir kenningin?

  1. SamkvŠmt kenningu Sutherland hefur mi­taugakerfi­ einhvers konar innri hreyfingu (motility) ˇhß­ annarri lÝkamsstarfssemi. Ůetta gengur ekki upp ■vÝ ■ˇ starfssemi hjarta og lungna orsaki minnihßttar hreyfingu Ý mi­taugakerfinu, skortir taugafrumur (neurons) og fylgifrumur (glial cells) Ý mi­taugakerfinu ■ß lÝffrŠ­ilegu uppbyggingu (Carlson, 2007) sem ■arf til a­ hreyfast!
  2. SamkvŠmt kenningu Sutherland hreyfist heila-og mŠnuv÷kvi taktfast 6-14 sl÷g ß mÝn˙tu. Ůa­ hefur ■egar komi­ fram a­ tauga-og fylgifrumur Ý mi­taugakerfinu hafi ekki ■ß lÝffrŠ­ilegu uppbyggingu sem ■arf til a­ hreyfast. Auk ■ess benda fyrrgreindar rannsˇknir til ■ess a­ takturinn sÚ illmŠlanlegur.
  3. SamkvŠmt kenningu Sutherland eru h÷fu­beinin hreyfanleg ß lÝftÝma mannsins. Rannsˇknir sřna hins vegar, hvort sem um er a­ rŠ­a a­fer­ir krufningar e­a me­ t÷lvusnei­mynd a­ h÷fu­bein beingerast ß aldrinum 12-19 ßra og ■vÝ er hreyfing hjß fullor­num illm÷guleg. En gefum okkur a­ um sÚ a­ rŠ­a barn ■ar sem beinin hafa ekki beingerst. Ătti HSM ■ß ekki a­ geta hreyft vi­ h÷fu­beinum ■ess? Ůrßtt fyrir ■ennan m÷guleika eru engar rannsˇknir sem benda til ■ess a­ hŠgt sÚ a­ gera slÝkt me­ lÚttum ■rřstingi e­a togi (Green, o.fl., 1999). Enn og aftur gengur kenning Sutherland gegn allri almennri vitneskju um lÝffrŠ­i.
  4. SamkvŠmt kenningu Sutherland eru himnur Ý heila og mŠnu hreyfanlegar. Ef ■Šr eru hreyfanlegar Šttu me­fer­ara­ilar HSM a­ geta greint hreyfingarnar og ■.a.l. taktinn ßrei­anlega. LÝkt og ß­ur hefur komi­ fram er svo ekki.
  5. SamkvŠmt kenningu Sutherland er spjaldhryggurinn hreyfanlegur lÝkt og h÷fu­beinin. Ůar sem hvorki er hŠgt a­ mŠla taktinn ßrei­anlega (Hartman og Norton, 2002) nÚ gengur kenning Sutherland upp lÝffrŠ­ilega er ˇ■arft a­ hrekja ■etta atri­i frekar.

Hva­ stendur ■ß eftir?

Af hverju mŠlir fˇlk einhverju bˇt ■ˇ svo a­ grunnkenning ■ess sem mŠlt er me­ stangist ß vi­ almenna ■ekkingu Ý lÝffrŠ­i? Af hverju mŠlir fˇlk einhverju bˇt ■ˇ svo ekki sÚ hŠgt a­ mŠla ■a­? Af hverju mŠlir fˇlk einhverju bˇt ■egar rannsˇknir hafi sřnt fram ß lÝtinn sem engan ßrangur?

Ůa­ er efni Ý annan pistil.


Heimildir
Carlson, N.R. (2007). Physiology of behavior.(9 ˙tgßfa). Needham Hights: Allyn and Bacon.
Green, G., Martin, C.W., Bassett, K., og Kazanjian, A. (1999). A systematic review of craniosacral therapy: biological plausibility, assessment reliability and clinical effectiveness. Complementary Therapies in Medicine, 7, 201-207.
Greenman, P.E., og McParland, J.M. (1995). Cranial findings and iatrogenisis fram craniosacral manipulation in patients with traumatic brain syndrome. Journal of the American Osteopatic Assossiation, 95(3), 192-188.
Hartman, S. E. og Norton, J.M. (2002). Interexaminer reliability and cranial osteopathy. The Scientific Review of Alternative Medicine, 6 (1), 23-34.
Hughes, B.M. (2008). How should clinical psychologists approach complimentary and alternative medicine? Empirical, epistemological, and ethical considerations. Clincial Psychology Review, 28, 657-675.

═tarefni
www.upledger.is
www.craniosacral.is
www.cranio.cc
http://en.wikipedia.org/wiki/Craniosacral_therapy
http://www.doktor.is/index.php?option=com_d-greinar&do=view_grein&id_grein=1623
http://skepticwiki.org/index.php/Craniosacral_Therapy

Birtist upphaflega ß H˙mb˙kk

Mynd fengin hjß Mark H. Anbinder

Magn˙s Bl÷ndahl Sighvatsson 10.12.2013
Flokka­ undir: ( Efahyggja )

Vi­br÷g­

Loka­ hefur veri­ fyrir athugasemdir vi­ ■essa fŠrslu. Vi­ bendum ß spjalli­ ef ■i­ vilji­ halda umrŠ­um ßfram.