Allar fęrslur Allir flokkar Sos Um félagiš Śrskrįning Lógó Spjallid@Vantru Póstfang Vantru@Facebook Vantru@Youtube Vantru@Twitter

Lyfleysur og lyfleysuįhrifin

Sykurpillur ķ hillu ķ apóteki

Žegar sjśklingum eru gefin lyf sem innihalda engin virk efni verša sjśklingarnir oft fyrir einhverjum įhrifum. Žessi įhrif eru kölluš lyfleysuįhrifin (placebo effect) og lyfin lyfleysur (placebo). Lyfleysuįhrifin stjórnast žį af vęntingum sjśklingsins eša einhverju öšru en mešferšinni sjįlfri. Lyfleysur eru yfirleitt ķ formi lyfja (yfirleitt eru notašar sykurtöflur) en geta veriš į öšru formi. Žar mį nefna gerviskuršašgeršir (žar sem sjśklingurinn er skorinn og žaš er saumaš fyrir og ekkert annaš gert) eša gervi sįlfręšimešferš (žar sem engum inngripum er beitt).

Lyfleysuįhrifin stjórnast aš hluta til af vęntingum sjśklinga. Žaš eru żmsir žęttir sem viršast gera mešferšina trśveršugri ķ augum sjśklinga og hafa įhrif į žaš hversu mikil lyfleysuįhrifin eru. Til dęmis virka įkvešnir litir į töflunum betur en ašrir. Žegar lyfleysur eiga aš vera örvandi virkar best aš hafa žęr gular, raušar eša appelsķnugulur. Žegar lyfleysur eiga aš standa fyrir žunglyndislyf virkar betur aš hafa žęr blįr, gręnar eša fjólublįar. Lyfleysur virka betur ef töflurnar eru stęrri og ef žś žarft aš taka fleiri. Ef žęr eru merktar meš lógói virka žęr betur en ef žęr eru ekki merktar. Eftir žvķ sem žęr eru dżrari virka žęr betur. Sprautur virka betur en töflur. Svona mętti lengi telja (sjį til dęmis hér).

Žaš er žó żmislegt fleira sem getur haft įhrif į śtkomu mešferšar heldur en vęntingar. Flestir sjśkdómar žróast į einhvern hįtt og margir žeirra eru žannig aš fólki batnar sjįlfkrafa. Kvef batnar til dęmis yfirleitt sjįlfkrafa nokkuš fljótlega og hefur lķtiš aš gera meš žaš hvaš ég geri ķ žvķ. Žunglyndi kemur ķ lotum og žaš er mjög lķklegt aš žunglyndiš lagist aš einhverju leiti stuttu eftir aš žaš er verst.

Kienle og Kiene (1997) vilja meina aš nįnast alltaf sé hęgt aš śtskżra lyfleysuįhrifin meš einhverju öšru en lyfleysunni. Žeir tóku fyrir klassķska rannsókn Beecher (1955) į lyfleysuįhrifunum. Beecher komst aš žeirri nišurstöšu aš lyfleysur hefšu mjög mikil įhrif og kallaši (réttilega) eftir tvķblindum rannsóknum. Kienle og Kiene komust hins vegar aš žvķ aš lyfleysuįhrifin voru yfirleitt vegna: nįttśrlegs gangs sjśkdómsins, višbótarmešferšar, skekkju hjį matsmönnum, eitrunarįhrifa fyrri mešferšar, skekkju ķ mati sjśklings (t.d. kurteisi), męlingarnar komu mįlinu oft ekki viš, stundum var hreinlega ekki gefin lyfleysa, svörin voru oft afturvirk, eša tilvitnanir voru hreinlega rangar.

Kienle og Kiene draga žį įlyktun aš žaš sé ķ raun ekki rétt aš halda žvķ fram aš til séu einhvers konar lyfleysuįhrif, heldur séu žau gošsaga. Įhrifin eru ekki af lyfleysunni heldur vegna annarra žįtta. Viš getum kallaš žetta ósérhęfša žętti, en žaš hjįlpar okkur sennilega ekki mikiš aš breyta um orš. Žaš er alltaf eitthvaš sem veldur įrangrinum, viš vitum bara ekki alltaf nįkvęmlega hvaš žaš er.

Hróbjartsson og Gųtzsche (2001) geršu ašra merkilega rannsókn į lyfleysuįhrifunum. Žeir athugušu hvort einhver munur vęri į įrangri af lyfleysumešferš og engri mešferš ķ 114 įšur śtgefnum rannsóknum. Žegar breyturnar sem voru skošašar gįtu tekiš tvö gildi (t.d. er sjśklingurinn žunglyndur eša ekki, reykir sjśklingurinn eša ekki) hafši lyfleysa ekki meiri įhrif heldur en engin mešferš. Žegar huglęg fyrirbęri og sįrsauki voru męld į samfellu (t.d. hversu mikiš var žunglyndiš, hversu mikill var sįrsaukinn) hafši lyfleysan hins vegar einhver įhrif. Hins vegar minnkaši įrangurinn eftir žvķ sem śrtakiš var stęrra. Žar aš auki skilušu lyfleysurnar engum įrangri žegar kom aš hlutlęgum męlingum. Įstęšan fyrir žvķ aš rannsóknir meš smęrra śrtaki skilušu meiri įrangri en rannsóknir meš stęrra śrtaki gęti hęglega veriš sś aš žęr smįu rannsóknir sem sżna ekki įrangur hafi ekki veriš birtar (sjį til dęmis file drawer problem og publication bias). Žaš viršist vera aš žvķ meiri stjórn sem er į tilraunaašstęšum žvķ minni (ef einhver) eru lyfleysuįhrifin.

Žannig aš žvķ fęrri utanaškomandi žęttir sem hafa įhrif žvķ minni eru žessu svoköllušu lyfleysuįhrif. Gervivķsindamenn eins og hómópatar byggja sķnar lękningar eingöngu į žessum įhrifum. Žeir eru žį ķ besta falli aš sóa tķma og peningum fólks, en ķ versta falli aš gefa žvķ falsvonir og jafnvel eyšileggja fyrir žeim ašra mešferš žar sem fólk getur hętt aš žiggja mešferš ef žaš heldur aš žaš hafi fengiš bót į meinum sķnum. Žetta er grafalvarlegt mįl sérstaklega žegar kemur aš alvarlegum sjśkdómum. Žaš hefur hingaš til engum tekist aš lękna krabbamein į hįu stigi, lunga sem er falliš saman, HIV eša aflimun meš lyfleysum og žaš er ekki lķklegt aš einhver geri žaš ķ brįš.


Birtist upphaflega į Hśmbśkk

Mynd fengin hjį distillated

Žóršur Örn Arnarson 01.10.2013
Flokkaš undir: ( Efahyggja )

Višbrögš


Gestur - 01/10/13 19:09 #

Takk fyrir greinina. Žetta meš gervisįlfręšimešferšir finnst mér įhugavert. Ég get varla ķmyndaš mér hvernig žaš slķkt fer fram. Hefuršu meiri upplżsingar um žaš?


Žóršur Örn Arnarson (mešlimur ķ Vantrś) - 01/10/13 20:31 #

Ég man nś bara eftir einu dęmi akkśrat nśna. Žaš var einhvern tķman gerš rannsókn į mismunandi megrunarašferšum og ein control grśppan var "hugsašu af žér kķlóin" žar sem fólk var bešiš um aš sitja ķ einhvern tķma (man ekki hvaš lengi, en eitthvaš į milli 30-60 mķn. ef ég man rétt). Žaš er kannski ekkert sérstaklega algengt aš žetta sé gert enda getur veriš mjög erfitt aš gera svona mešferš sem er trśveršug og sem er beitt af fólki af einhverri alvöru (sem trśir aš mešferšin virki). Žaš getur aušvitaš skekkt nišurstöšurnar ef mešferšarašilarnir bśast ekki viš neinum įrangri af gervimešferšinni. Žaš er lķka ómögulegt aš blinda mešferšarašilana fyrir žvķ hvort žeir séu aš beita alvöru mešferš eša gervimešferš.

Žaš er lķka įgętt aš hafa žaš ķ huga aš ķ dag eru til virkar mešferšir viš mjög mörgu og oft į tķšum er frekar metnašarlķtiš aš bera sig saman viš lyfleysur žegar til er mešferš sem virkar, eša mešferš sem virkar betur en önnur mešferš sem virkar betur en lyfleysa. Betra aš miša sig viš žaš sem viš vitum aš virkar.


Jóhann - 01/10/13 21:09 #

Žetta er nś meiri hręrigrauturinn!

Hvar er ritnefnd?

Žaš žarf nś ekki annaš en aš skoša nišurstöšuna:

"Žaš hefur hingaš til engum tekist aš lękna krabbamein į hįu stigi, lunga sem er falliš saman, HIV eša aflimun meš lyfleysum og žaš er ekki lķklegt aš einhver geri žaš ķ brįš."

...til aš sjį aš žetta er efnishyggjusmęttunaržvašur į hęsta stigi.


Haukur Ķsleifsson (mešlimur ķ Vantrś) - 01/10/13 23:22 #

Ertu aš halda žvķ fram aš nišurstaša greinarinnar sé röng. Eša eru ašfinnslur žķnar eingöngu frumspekilegs ešlis?


Jóhann - 02/10/13 00:30 #

"Ertu aš halda žvķ fram aš nišurstaša greinarinnar sé röng."

Jį.

Svo žaš fór fram hjį žér...

Kannski Žóršur Örn Įrnason komi meš eitt dęmi, um aš žvķ hafi veriš haldiš fram aš lyfleysa geti lęknaš: "...krabbamein į hįu stigi, lunga sem er falliš saman, HIV eša aflimun..."

Žaš mį meira aš segja vera "frumspekilegs ešlis".

Žér aš segja, Haukur, af žvķ žś ert nś fróšleiksfśs strįkur, žį skiptir lķka meginmįli hvert višmót lękna er žegar žeir śtdeila lyfleysum (įn žess aš vita af žvķ).

Žeir lęknar sem gefa sjśklingum sķnum gaum og tala viš žį skora langtum hęrra en hinir sem bara śtbżtta lyfleysunni (hvorir tveggja óafvitandi).

Žannig eru "lyfleysuįhrifin" ķ fyrsta lagi ekki ein. Žau eru margvķsleg.


Valgaršur Gušjónsson (mešlimur ķ Vantrś) - 02/10/13 11:09 #

Į ekki "efnishyggjusmęttunaržvašur" skiliš einhvers konar veršlaun? Ég veit ekki alveg hvaša veršlaun eša nįkvęmlega fyrir hvaš, en...


Helgi Briem (mešlimur ķ Vantrś) - 02/10/13 13:25 #

Žaš var kannski óžarfi aš telja upp dęmi um įžreifanlega sjśkdóma sem lyfleysuįhrif gagnast ekki viš.

Lyfleysuįhrif gera ekkert viš męlanlegum sjśkdómseinkennum, ašeins skynjun sjśklingsins eša ašstandenda hans.


Jóhann - 03/10/13 20:42 #

(Kannski žś gętir veitt mér fyrstum manna frębil-veršlaun, Valgaršur.)

Helgi segir: "Lyfleysuįhrif gera ekkert viš męlanlegum sjśkdómseinkennum, ašeins skynjun sjśklingsins eša ašstandenda hans."

Žvķ er til aš svara, aš žegar sjśklingar og ašstandendur finna fyrir lękningu og betri lķšan, žį mį einu gilda hvaš "vķsindamenn" geta męlt.


Valgaršur Gušjónsson (mešlimur ķ Vantrś) - 03/10/13 22:54 #

nei, Jóhann, of seint, žaš er 51 kominn meš veršlaun frį Frębbblum

Lokaš hefur veriš fyrir athugasemdir viš žessa fęrslu. Viš bendum į spjalliš ef žiš viljiš halda umręšum įfram.