Allar fęrslur Allir flokkar Sos Um félagiš Śrskrįning Lógó Spjallid@Vantru Póstfang Vantru@Facebook Vantru@Youtube Vantru@Twitter

Grundvallarįróšur

Saušur

Um jólin gluggaši ég ķ ęfisögu Stephan G. Stephansson. Žar var vitnaš ķ orš Stephan sem voru eitthvaš į žį leiš aš eftir hundraš įr munu prestar stęra sig af žvķ aš jafnrétti kynjanna hafi veriš kristinni trś aš žakka. Sś spį hefur aušvitaš ręst og nś er kirkjunnar klerkastéttin meira aš segja farin aš endurskilgreina sjįlfa kristnina.

Hiš meinta grundvallaratriši

Ķ nżlegri predikun, sem birtist į heimasķšu rķkiskirkjunnar, sagši Arnfrķšur Gušmundsdóttir, prófessor viš gušfręšideild HĶ, žetta:

Ķ textanum sem lesinn var hér įšan śr Galatabréfi Pįls postula, segir frį žvķ nżja sem kemur meš Kristi. Skķrnin inn ķ hiš nżja samfélag meš Kristi, veitir okkur rétt til aš tilheyra rķki Gušs į jöršu. Ķ žvķ samfélagi, segir Pįll, er ekki geršur greinarmunur į žvķ hvort aš viš erum gyšingar eša af öšru žjóšerni, žręlar eša frjįls, karlar eša konur, af žvķ aš viš erum öll eitt ķ Kristi Jesś. Žó aš žaš sé grundvallaratriši kristinnar trśar aš innan kirkju Krists sé ekki geršur greinarmunur į fólki eftir kyni, kynžętti, stétt eša öšru sem kann aš ašgreina okkur, žį fer fjarri aš sś sé raunin.
[feitletrun höfundar]

Arnfrķšur viršist ekki halda žvķ fram aš grundvallaratršiš sé algert jafnrétti ķ samfélaginu öllu. Nei, hśn gengur ekki svo langt, heldur takmarkar hśn jafnréttiš viš žaš aš žaš sé “innan kirkju Krists”. Į hverju byggir Arnfrķšur eiginlega žessa fullyršingu?

Biblķan sem grundvöllur

Eini rökstušingurinn ķ predikuninni sjįlfri er aš ķ Galatabréfi Pįls postula sé bošaš jafnrétti innan kirkjunnar. Žann texta mį aušveldlega tślka žannig, en Nżja testamentiš er ekki einungis žessi texti.

Kķkjum til dęmis į annan kafla fyrra Tķmóteusarbréfs. Žar segir höfundurinn aš konur eigi aš “lęra ķ kyrržey, ķ allri undirgefni” (v.1) og aš hann leyfi konum ekki aš “kenna eša taka sér vald yfir manninum” (v. 2). Įstęšurnar sem eru gefnar fyrir žessu eru žęr aš Adam hafi veriš myndašur į undan Evu og aš žaš hafi veriš Eva sem braut af sér ķ Eden. (v. 3-4)

Žaš eru fleiri textar ķ Nżja testamentinu sem fjalla um undirgefni kvenna, en žessi eini texti dugar. Er “geršur greinarmunur į fólki eftir kyni [innan kirkju Krists]” ķ žessum texta? Heldur betur. Ef fullyršing Arnfrķšar er rétt, žį er hér um aš ręša texta ķ Nżja testamentinu sem er ķ algerri mótsögn viš “grundvallaratriši kristinnar trśar”. Žaš vęri satt best aš segja frekar undarlegt.

Arnfrķšur gęti eflaust sagt aš versin sem hśn vitnaši ķ “trompi” žessi vers, en žaš vęri alveg eins hęgt aš segja aš versin sem boša misréttiš “trompi” hennar versum. Biblķan dugar klįrlega ekki til žess aš rökstyšja žaš aš jafnrétti innan kirkjunnar sé į einhvern hįtt “grundvallaratriši kristinnar trśar”.

Hiš óžekkta grundvallaratriši

Ef leitaš er aš einhverju öšru til aš komast aš žvķ hvort žetta sé grundvallaratriši kristinnar trśar, žį er hęgt aš skoša hvort aš kristiš fólk fallist almennt į žetta. Arnfrķšur segir sjįlf aš žaš sé “fjarri žvķ raunin” aš jafnrétti sé raunin innan kirkjunnar, en įstandiš er enn verra, žar sem fjölmennustu kirkjudeildirnar eru beinlķnis ósammįla žessu meinta grundvallaratriši.

Prestvķgsla kvenna er fķnt dęmi, žvķ žar er klįrlega um mismunum į grundvelli kyns “innan kirkju Krists” aš ręša. Kažólska kirkjan og rétttrśnašarkirkjan leyfa konum ekki aš gerast prestar. Einhverjar mótmęlendakirkjur leyfa žaš, en stór hluti žeirra leyfa žaš ekki. Ég held aš žaš sé óumdeilanlegt aš innan kristindóms er sś skošun rķkjandi, aš einungis karlar eigi aš fį aš verša prestar. Žannig aš innan kristindóms er žessu meinta “grundvallaratriši” oftar en ekki hafnaš.

Svo mį aušvitaš lķka benda į sögulegu vķddina. Margar af žeim kirkjum sem leyfa konum aš gerast prestar, geršu žaš ekki fyrir ekki svo löngu sķšan. Hvernig gat žetta veriš grundvallaratriši ķ kristinni trś fyrir nokkrum öldum, žegar nįnast allar kirkjur voru mótfallnar žessu?

Grundvallaratrišiš mitt!

Žaš svar Arnfrķšar sem mér žętti skynsamlegast, vęri aš višurkenna einfaldlega aš žetta sé bara grundvallaratriši ķ žeirri śtgįfu af kristni sem hśn ašhyllist. En kažólikki getur į sömu forsendum lķka sagt aš žaš sé grundvallaratriši ķ hans śtgįfu af kristni aš žaš sé geršur greinarmunur į fólki eftir kyni. Ku Klux Klan-mešlimurinn getur lķka sagt aš ķ hans śtgįfu af kristinni trś sé žaš grundvallaratriši aš žaš sé geršur greinarmunur į fólki eftir kynžętti.

Allar vęru žęr fullyršingar jafn sannar. En ég efast um aš Arnfrķšur komi meš žetta svar. Ummęli hennar virtust vera fullyršing um aš hennar śtgįfa af kristni vęri “hin eina sanna kristni”™.

Val į grundvallaratrišum

Ef mašur athugar trśarrit kristinna manna og hverju kirkjur segjast trśa, žį er ljóst aš žaš er alveg eins, ef ekki aušveldara, aš koma meš gagnstęša fullyršinu: Aš žaš sé grundvallaratriši kristinnar trśar aš gera greinarmun į fólki eftir kyni žegar kemur aš kirkjulegu samfélagi.

Ég held aš žegar fólk fullyršir aš hitt eša žetta sé į einhvern hįtt grundvallaratriši eša įhersluatriši ķ kristni, žį sé ķ raun og veru um einhvers konar įróšursbragš aš ręša, frekar en aš žaš sé um einhvers konar raunverulega lżsingu į einhverju fyrirbęri.

Į sama hįtt og tveir Marxistar myndu hugsanlega segja aš eitthvaš sé “ófrįvķkjanleg forsenda” ķ marxisma, eša aš “Karl Marx myndi finnast žetta”, žį stundar kristiš fólk žaš aš eitthvaš sé kjarnaatriši ķ kristinni trś, eša aš Jesś hafi kennt žaš. Viškomandi ašili trśir žvķ eflaust aš žaš sem hann segir sé satt, en tilgangurinn er klįrlega sį aš fį hinn ašilan til aš skipta um skošun.

Viš skulum ekki gleypa viš žeim įróšri sem Stephan spįši fyrir og munum aš kirkja og kristni hafa nįnast alla tķš stutt kśgun.

Hjalti Rśnar Ómarsson 10.01.2012
Flokkaš undir: ( Kristindómurinn )

Višbrögš


Eirķkur (mešlimur ķ Vantrś) - 10/01/12 13:18 #

"Oceania was at war with Eurasia: therefore Oceania had always been at war with Eurasia."

-1984


JohannV - 11/01/12 14:34 #

Įgętis grein Hjalti

Held žaš sé erfitt fyrir presta aš horfast ķ augu viš "mannleika" trśarstofnanna og starfsmanna žeirra. Žį meina ég aš erfitt aš greina ašgeršir trśarstofnanna frį öšrum ķ mannlegu samfélagi, jafn gallašar (möguleiki į hatri og misrétti). Mį lķka segja aš erfitt sé aš ašgreina pólitķskan tilgang frį trśarlegum.

Fynnst kirkjan hįlf léleg (mišaš viš 1984 tilvķsunina hérna aš ofan) aš hafa ekki leišrétt žessa misręmi ķ nżja testamentinu. En žar sem fólk kunni ekki aš lesa įšur og fįir nenna enn, žį er žaš kannski óžarfi.


Kįri - 14/01/12 17:09 #

Mikiš óskaplega fara žęr ķ taugarnar į mér žessar “eftirįskżringar“ kirkjunnar manna žess efnis aš hin sķvaxandi mannśš og réttlęti ķ vestręnum žjóšfélögum sķšustu örfįar aldirnar sé “kristnum“ sišabošskap aš žakka. Ef žessi įróšur klerkanna į viš rök aš styšjast, hvķ tók žaš žį svona langan tķma fyrir hinn “kristna“ sišabošskap aš sķast inn ķ mešvitund okkar vesturlandabśa? Hin sķfellt mįttugri mannśš ķ vestręnum nśtķmarķkjum, sem vikiš er aš hér aš ofan, er ķ sögulegu samhengi algjört nżjabrum (til dęmis er velferšarrķkiskonseptiš ekki nema u.ž.b. einnar og hįlfrar aldar gamalt fyrirbęri - og almenn framkvęmd žess hugtaks er ennžį yngri, jafnvel ekki nema rśmlega hįlfrar aldar gömul). Ef viš lķtum yfir sögu kristinnar kirkju žį kemur ķ ljós aš lengst af hefur hśn alls ekki bošaš neitt ķ lķkingu viš žęr hugsjónir sem velferšarrķkiš, jafnréttisbarįtta kynjanna og ašrar slķkar mannśšar- og réttsżnistefnur nśtķmans byggjast į. Į heildina séš hefur bošskapur kirkjunnar žjóna ķ aldanna rįs veriš litašur af ķhaldssemi, sleikiskap viš “the powers that be“ ķ žjóšfélaginu, įtoritetshyggju, og karlrembu sem jašrar viš kvenfyrirlitningu (sbr. žį nöturlegu stašreynd aš enn ķ dag meina langflestar kirkjudeildir kristninnnar konum aš taka prestvķgslu). Svo er žaš aušvitaš ómótmęlanleg stašreynd aš fólk žarf alls ekki aš vera kristiš til aš fylgja hinum “kristna“ sišabošskap aš mįlum. Allir sem eitthvaš hafa lagt stund į samanburš trśarbragša vita aš žaš er ekkert sér-kristiš viš žetta svokallaša “kristna“ sišgęši; įžekkan sišabošskap er aš finna ķ öllum meirihįttar trśarbrögšum. Og žaš er ekkert sem hindrar fólk, sem er algjörlega trślaust į nokkurn yfirskilvitlegan veruleika, ķ aš standa fremst ķ fylkingu viš aš trśa į og berjast fyrir sķfellt mannśšlegra og réttlįtara žjóšfélagi. Jęja, žetta er nóg röfl ķ bili. Ég biš alla lesendur vel aš lifa - kristna sem ókristna ;)

Lokaš hefur veriš fyrir athugasemdir viš žessa fęrslu. Viš bendum į spjalliš ef žiš viljiš halda umręšum įfram.