Allar frslur Allir flokkar Sos Um flagi rskrning Lg Spjallid@Vantru Pstfang Vantru@Facebook Vantru@Youtube Vantru@Twitter

Rttlti og sjlfsfrn

Jrin

Fyrir nokkrum dgum tti g athyglisverar samrur vi gan vin minn. Sameiginlegur vinur okkar hefur lent r erfileika sem hver um sig gti fengi marga til ess a gefast upp. Vi vorum sammla um a ef a einhver tti ekki skili a lenda essum erfileikum, vri a hann. Hann hefur vallt lifa lfinu brosandi og hefur einstakan hfileika til a smita flk kringum sig af glei og bjartsni.

Af hverju urfti etta a koma fyrir hann?

Stareyndin er s a a er ekkert svar. Ekki ng me a, spurningin felur sr hugsunarvillu. egar vi spyrjum: Af hverju urfti? erum vi a gera r fyrir a a urfi eitthva a gerast. A einhver hafi essa vondu hluti valdi snu og velji sr san frnarlamb.

a er tilhneiging hj mrgum a hugsa sem svo a heimurinn s rttltur. Margir tala um karma og nota a gjarnan egar slmt flk lendir slmum hlutum. Stareyndin er hinsvegar s a heimurinn velur ekki. a skiptir engu mli hvort ert gur ea vondur. Sjlfboaliar hj Amnesty geta fengi krabbamein og naugarar geta ori biskupar.

Ef heimurinn er svona rttltur, af hverju tti maur a reyna a lta gott af sr leia?

a eru margar stur fyrir v a a ykir viringarvert a hla a lfinu kringum okkur og vera gur vi nungann. Augljs sta er s a me v a vera gur vi nungann eru meiri lkur a hann veri gur vi okkur. essi hugsun er ekki einstk hj okkur mnnunum. Blsuguleurblkur hjlpa til dmis hver annarri ef r hafa ekki n a drekka ng bl [1]. Einnig eru til einfrumungar sem a frna sjlfum sr til ess a bjarga samborgurum snum egar rengir a.

Lengi vel var eigingirni og sjlfsfrn lfvera talin vera helsta glufan runarkenningu Darwins, en samkvmt henni er megintilgangur lfsins s a fjlga sr og tryggja annig framgngu gena sinna. N hafa vsindamenn hinsvegar margvslegar sannanir fyrir v a essi hegun eigi sr runarlegar rtur enda til ess fallinn a tryggja arflei tiltekinnar tegundar sem er j mikilvgara fyrir heildina heldur en a hver hugsi um sig.

Heimurinn er svo sannarlega ekki rttltur enda hefur hann engan vilja. a er hinsvegar snt og sanna a sjlfsfrn og eigingirni er ekki aeins eitthva hugtak sem maurinn hefur bi til heldur eiginleikar sem vi berum genunum. essa stareynd er gott a hafa huga egar flk heldur v fram a mannskepnan vri alvond ef a ekki vri fyrir himnadrauginn.


[1] Bats, Biology and Behavior. Altringham, John D. s.l. : University of Leeds, New York, 1996, Oxford University Press.

Jnatan Einarsson 19.01.2011
Flokka undir: ( Efahyggja )

Vibrg


lf Gumunds - 19/01/11 15:56 #

Gur og arfur vinkill umruna um trleysi.


danskurinn - 19/01/11 22:38 #

"..sanna a sjlfsfrn og eigingirni er ekki aeins eitthva hugtak sem maurinn hefur bi til heldur eiginleikar sem vi berum genunum."

a er nausynlegt a velta v fyrir sr hvort kom undan, hugtaki ea lffrilegi eiginleikinn.


Baldvin (melimur Vantr) - 20/01/11 08:41 #

essi eiginleiki er til staar drategundum sem hafa engar forsendur til a mgulega mta sr hugtk.

ess vegna finnst mr afskaplega lklegt a eiginleikinn hafi komi til langt undan hugtakinu.


danskurinn - 20/01/11 10:03 #

ur en hinn lffrilegi eiginleiki veur til arf sem sagt a vera til staar sk um kveinn framgang.


Baldvin (melimur Vantr) - 20/01/11 10:41 #

Nei, hvernig fru a t?


danskurinn - 20/01/11 17:43 #

Annars verur essi lffrilegi eiginleiki til r engu. Gengur a upp?


Baldvin (melimur Vantr) - 20/01/11 20:31 #

Nei, hann verur ekki til r engu.

etta er flsk klemma hj r.

a arf enga sk um eitthva til a a veri.

a sem arf til a eiginleikinn komi fram er a einhver breytileiki s milli einstaklinga a essu leyti og a eir einstaklingar sem meira hafa af vikomandi eiginleika eigi betra me a koma genum snum fram en eir sem hafa minna af vikomandi eiginleika.

a arf engin sk, vitneskja ea skoun eiginleikanum a koma til.


danskurinn - 21/01/11 00:16 #

Fyrir tma kristni, egar Grikkir td klruu snum mlum, voru rttltir ea silausir, kenndu eir guum snum um. Guir Grikkja tku annig sig skina sileysi og rttlti sinna manna. Kristni guinn ni svo yfirhndinni me v a taka sig refsinguna fyrir rttlti og sileysi sinna manna, en skildi okkur eftir me sektarkenndina, sem er reyndar eins og hver nnur geveiki hj sumu flki.

Framvindan er drifin fram af mekanskri sk um, a a sem a vera, veri. annig vera eiginleikar okkar til lngum tma. a gengur ekki upp a tala um eiginleika[r] sem vi berum genunum n ess a leitast vi a tskra tilur eirra.


Baldvin (melimur Vantr) - 21/01/11 00:31 #

sk okkar hefur akkrat ekkert a gera me phentpu okkar (birtingarmynd gena okkar).

a er sjlfsagt a velta fyrir sr tilur eiginleika okkar, en skir og vntingar hafa einfaldlega ekkert me a a gera.

Lfverur urfa engan skilning eiginleikum snum til a essir eiginleikar rist. a eina sem arf til er a eiginleikarnir geri einstaklingana betur hfa til a skila genum snum fram til nstu kynslar.

Framvindan er annig drifin fram af breytileika erfaefnis milli einstaklinga og erfum milli kynsla. "Mekansk sk um, a a sem a vera, veri" kemur ar hvergi inn . Reyndar veit g ekki hva skpunum tt vi egar talar um "mekanska sk".

Svo skil g ekki heldur hva a kemur mlinu vi a flk hafi lengi bi sr til gosgur til a fra sig byrg gjra sinna (n ea fra sig myndari blvun ttari r eldri gosgnum).


danskurinn - 21/01/11 09:16 #

"a eina sem arf til er a eiginleikarnir geri einstaklingana betur hfa til a skila genum snum fram til nstu kynslar."

Varla, v einhvernveginn vera "eiginleikarnir" til.

"Reyndar veit g ekki hva skpunum tt vi egar talar um "mekanska sk"."

Rkrtt framvinda er mekansk eli snu.

"Svo skil g ekki heldur hva a kemur mlinu vi a flk hafi lengi bi sr til gosgur til a fra sig byrg gjra sinna (n ea fra sig myndari blvun ttari r eldri gosgnum)."

J, a tengist efni greinarinnar.


Baldvin (melimur Vantr) - 21/01/11 09:46 #

Eiginleikarnir vera upphaflega til sem ltilshttar breytileiki milli einstaklinga. r essum breytileika veljast r r tgfur sem gera einstaklinginn hfari til a koma genum snum fram. Me v mti kist eiginleikinn smm saman og rast.

runin sr ekkert takmark. a er engin sk ea vitneskja um heildarstandi ea eitthva deal heildarstand sem unni er a. a eina sem skiptir mli er a genin komist fram og eim fjlgi.

Eins og g sagi ur, er sjlfsagt a velta fyrir sr hvernig eiginleikarnir, erfaefni og lfi sjlft kom til. a er hinsvegar ekki spurning sem runarkenningunni er tla a svara.

skir hafa samt alveg rugglega ekkert me a a gera vegna ess a sk krefst hugarstarfsemi. n lfs er engin hugarstarfsemi og n hugarstarfsemi er engin sk. skhyggja getur v ekki mgulega ori til ess a lf myndist. Vlrn ferli geta ekki ska sr eins ea neins. "Mekansk sk" er v innantmt og merkingarlaust orasamband, a mnu viti.

En n erum vi komnir inn kunnuglegt svi rtum okkar. tli a s ekki best a fra etta yfir spjall svi. Ef a jnar einhverjum tilgangi ra etta einu sinni enn...


Kristjn (melimur vantr) - 23/01/11 00:32 #

Svo g komi sem leiinlegi gaurinn me ,,mjku" vsindalegu nlgunina finnst mr tpt a tala um genin sem algeran hrifavald sjlfsfrn. J g kaupi a a genin valdi v a vi frnum okkur fyrir skyldmenni okkar. En hva me frnir einstaklinga fyrir flk sem a ekkir ekki? Hva me einstaklinginn sem frnar sr fyrir einhverja rttltiskennd sem hann hefur me hjlp umhverfis sns skapa sr? Genin koma ar lti vi. Hugur okkar og vibrg vi mis konar reiti er merkilega treiknanlegt og g tel a fyrirbri eins og sjlfsfrn krefjist kveinnar dualism milli lffri og flagsfri (lka mannfri). a hefur reynst illa t.d. fyrir mannfrinni a reyna a tskra mannlegt atferli fr forsendunni a a markist einungis af algun mannsins a umhverfi snu. a hafi rk hrif, stenst a ekki sem alger orsakavaldur, ef svo vri vrum vi ekki a tj okkur essum vef v blind tr vri ekki til. etta fyrirbri hj mnnum, .e. a geta mevita teki kvrun um sjlfsfrn bi fyrir skyldmenni sitt sem og ara, bi ara menn og dr er eitthva sem genarannsknir ea annars konar lffri verur erfileikum me a skra bili n hjlpar annars konar sjnarmia.

Hegun hefur hrif gen og gen hafa hrif hegun, v er a mnu mati spurningin um hvort kemur undan, hugtaki ea geni vera sama spurning og hvort kom undan, hnan ea eggi.


Baldvin (melimur Vantr) - 23/01/11 06:22 #

Auvita er erfitt a greina hva er erfafrilegt og hva ekki. En aftur mti er a nokku vst a ef kveinn eiginleiki er almennur kveinni tegund s um a ra eitthva sem erfist. Ef a anna bor er hgt a tala um a einhver eiginleiki hafi rast hltur hann einfaldlega a hafa erfst einhvern htt.

En svo er anna ml a msir eiginleikar sem eru einstaklingnum tknilega s til vansa geta erfst ef eir eru aukaafurir annarra eiginleika sem eru til bta. annig gti sjlfsfrn fyrir einhvern sem er alls ekkert skyldur manni til dmis veri aukaafur ess a frna sr fyrir sem eru sama hpi ea hjr. etta er auvita bara hypothetical dmi hj mr en a gti til dmis veri vegna ess a fyrir langa lngu hafi veri mjg miklar lkur v a einhver sem umgekkst reglulega vri nskyldur r hafi genunum veri betur borgi me strategunni "bjrgum llum nnasta hpnum" heldur en strategunni "bjrgum bara eim sem vi vitum fyrir vst a eru skyldir okkur". Svo hefur essi "nnasti hpur" auvita breyst hugum okkar mun hraar en nokkur runarfrileg breyting getur tt sr sta. Og hver veit kannski er a einmitt besta mgulega strategan a allir su tilbnir til a frna sr fyrir alla...

Margt af v sem vi tkum okkur fyrir hendur og margt af plingum okkar gti lka bara veri aukaafur ess a vi hfum stran heila. Vi hugsum t hina trlegustu hluti einfaldlega vegna ess a vi getum a. essi hfileiki gerir okkur kleyft a sigrast trlegum praktskum vandamlum, en veldur v lka a vi plum hlutum sem skipta engu mli.

Svo gti a til dmis veri annig a forvitni og vissuflni (hvoru tveggja eiginleikar sem geta veri runarfrilega hagstir) geti valdi v a vi krefjumst endanlegra svara vi spurningum sem vi hfum ekki forsendur til a svara. eru kominn me grunn a trarbrgunum.

Ef a einhver eiginleiki hefur anna bor erfst og rast hltur a sem erfist a hafa komi undan hugtakinu um a sem erfist. Einfaldlega vegna ess a hugtk eru svo spnn runarsgulegu samhengi.

Loka hefur veri fyrir athugasemdir vi essa frslu. Vi bendum spjalli ef i vilji halda umrum fram.