Allar frslur Allir flokkar Sos Um flagi rskrning Lg Spjallid@Vantru Pstfang Vantru@Facebook Vantru@Youtube Vantru@Twitter

Munur rttu og rngu

v er haldi fram af truum a sigi geti ekki staist nema fyrir tilstilli gus. n hans verur siferiskennd besta falli afst, gu einn geti gefi algilda mlikvara. essi rksemdafrsla er reyndar til fleiri tgfum en vi ltum ngja a fjalla um essa, enda hn vinslust meal t.d. presta rkiskirkjunnar og annarra talsmanna trarbraga.

a er ekki alveg skrt hvernig siferiskennd kemur fr gui. Anna hvort hefur hann mlt svo fyrir a a skuli vera munur rttu og rngu ea essi skilningur streymir einhvern veginn sjlfrtt fr honum. a skiptir ekki mli hvernig hann opinberast ea hvernig gott og illt var til fyrir tilstilli gus.

Bertrand Russell benti erindi snu Why I Am Not A Christian (Af hverju g er ekki kristinn) a gu getur ekki bi veri gur og hafa jafnframt komi v til leiar a a skuli vera munur gu og illu. Ef gu er gur er allt sem hann gerir gott hvort sem hann hafi mlt fyrir um mun rttu og rngu ea ekki. annig gat ekki bi rtt og rangt komi heiminn fyrir tilstilli gus, heldur verur a a hafa veri til staar ur en gu kom til. Af essu leiir a hafi gu mlt fyrir um mun rttu og rngu er hann sjlfur undaneginn gu og illu. Rtt og rangt ekki vi gu.

essi bending Russells gerir ekki anna en a segja til um eli ess gus sem mlti fyrir um mun rttu og rngu. Rtt og rangt er merkingarlaust fyrir ann gu. Fr okkar sjnarhli vri v hinn mikli lggjafi siferiskenndarinnar jafnfr um gverk sem illvirki. a hins vegar afsannar ekki sjlfu sr stahfinguna a munur gu og illu, rttu og rngu, eigi rtur snar a rekja til gus. a er sjlfu sr ekkert rkrtt vi a a silaus vera setji rum sialgml.

Gott og illt

Setjum sem svo a gu hafi mlt fyrir um rtt og rangt, gott siferi andstu vi vont. N vitum vi eins og Russell benti a gu hltur a vera sjlfur silaus. Einhvern veginn slumpast hann a gera arna greinarmun og setja hugsandi verum reglurnar. Hvaan kemur etta skynbrag gus gu og illu? Valdi hann bara eitthva sem gott og eitthva anna sem vont af einskonar handahfi, svona rtt eins og hann geri mun degi og nttu n ess a tskra a frekar af hverju dagurinn var ekki ntt og nttin ekki dagur?

S svo er gott og illt, rtt og rangt, bara einhver gettakvrun sem menn urfa sjlfu sr ekkert vi a gera. etta er bara venja rtt eins og sums staar jrinni er myrkur um ntt en bjart daginn en ekki fugt (samkvmt skpunarsgu biblunnar mun etta vera h hvort ru). Hafi gu hins vegar raunverulega skili milli rtts og rangs er a hins vegar anna hvort fyrir algera slysni, ea a hann hafi vita um muninn milli rtts og rangs ur en hann mlti svo fyrir. Hafi a veri fyrir slysni erum vi engu betur sett en gulausum heimi, en hafi gu passa a lta fyrirmli sn um gott og illt passa vi a sem er gott og illt, var s munur til ur en hann mlti fyrir um hann. Munurinn rttu og rngu getur v ekki stafa fr gui. Hann getur ekki veri upphaf gs siferis.

Rtt og rangt

nnur rk gegn gulegu upphafi eru fremur sguleg en rkleg. Gerum aftur r fyrir a gu hafi stai fyrir muninum gu og illu. essi munur er algildur og breytanlegur. a sem gu skilgreindi sem gott er gott og rtt hvaa tma sem er og a sem er illt er rangt hvar og hvenr sem er. Afsttt siferi er ekki til. a sem er gott siferi dag var a lka fyrir 3000 rum og fugt, a var og a sama fyrir 100.000 rum.

S hins vegar liti til sgunnar og sgu sifrinnar virist sem svo a algildar siferisreglur hafi einfaldlega ekki veri til ea a mnnum hafi einhverra hluta vegna ekki veri kunnugt um nnari smatrii hins ga siferis fyrr ldum. Hi fyrra er a sjlfsgu mtsgn vi kenninguna um gulegt upphaf siferis svo vi urfum ekki a staldra frekar vi a.

S a sarnefnda rtt er engin sta til a tla a nlifandi menn standi betur a vgi en forfeur eirra og hafi hndla endanlega vitneskju um muninn gu og illu. dag ykir til dmis gott siferi a stunda hvorki jarmor n strsglpi.

Ef tra m biblunni mun gu sjlfur hafa stai fyrir trmingarherferum og mannhreinsunum egar sraelsmenn brutust til valda Palestnu snum tma eftir langar eyimerkurvillur Sina. Ekki getur veri a sraelsmnnum hafi veri etta leyfilegt af v eir voru gus tvaldir en nasistum ekki, v erum vi komin beint t afstishyggju. San Mses og hans eftirmenn liu hafa a vsu arir spmenn risi, en bi fylgismenn Jessar og Mhammes tra v statt og stugt a eir sem ekki tra sinni tgfu boskaparins muni vera miskunnarlaust trmt fyllingu tmans og a s bara allt lagi.

Afsttt siferi

Vi urfum svo sem ekki a tra v a gu beinlnis hafi lagt etta fyrir, heldur su essi voaverk ea bouu fjldamor dmsdegi unnin af eigin frumkvi illmenna og mannhatara. Eftir stendur samt sem ur a a er ekki fyrr en sustu ld a a verur mnnum ljst, einkum eirra sem hafa smokra sr undan myrkri trarbraganna, a a er g siferisregla a murka ekki lfi r heilum jum ea jarhpum ea refsa heilum samflgum fyrir glpi frra. Fram 20. ldina hefur hvorutveggja veri stunda rsunda hernai um allar heimsbyggir og ekki tt srstakt tiltluml og gjarnan rttltt me tilvitnun einn ea annan ritningarsta.

Gussinnar standa annig frammi fyrir kvenum vanda. Anna hvort birti gu siareglur snar fyrr ldum og r reyndust ekki algildar, heldur afstar fyrir vikomandi tma ea j ea a reglurnar voru algildar en mannkyninu eftirlti a uppgtva r upp eigin sptur me v a reyna r eigin skinni.

N getur a fyrra ekki tt sr sta ef maur er eirrar trar a gu hafi mlt fyrir um rtt og rangt. Hi sara veldur v hins vegar reynd a siareglur, gott og illt, rtt og rangt, eru praktseraar afsttt tma og milli samflaga sem eru misjfnu runarstigi hvort sem r eru algildar ea ekki.

Strstu trarbrg heimsins eru opinberunartrarbrg eim skilningi a miklir spmenn, grar ea jafnvel sjlfur frumburur gus eingetinn gengu meal manna ekki svo margt fyrir lngu og predikuu / opinberuu vilja gus, og ekki sst hin algildu sialgml. Vitaskuld er margt spaklegt sem essir menn hafa sagt, s rtt eftir eim haft. Hitt er a enginn eirra sagi til um ll au sifrilegu litaml, algildu mannrttindi og ess httar sem venjulegir sifringar me B.A.-prf upp vasann geta nna romsa upp r sr. Hafi eir ekkt t sar ll hin dpstu leyndarml algildra sialgmla virast hinir merku upphafsmenn trarbraganna, Mses, Bdda, Jess og Mhamme fremur hafa snii opinberun sna a astum hvers tma og samflags, en lti hj la a segja fylgissveinum snum eitt skipti fyrir ll hver hinn endanlegi algildi siaboskapur er.

Saga og sifri

Fyrir sem vilja leggja stund sifri er v hvernig sem allt veltur jafn erfitt a sanna tilvist algildra siferisvimiana eins og a sanna tilvist gus. a er rtt a hverjum tma finnst manni sem siareglurnar su hlutlgar og v algildar. S liti til sgunnar og jafnvel samtmans, er svo ekki um margt sem okkur finnst sjlfsagt dag. ar sem sjlf tilvist algildra siferisvimiana er ekki einu sinnu snnu sjlf er annig tiloka a r geti talist snnun fyrir tilvist gus.

Loks m nefna lei a skoa helstu meginreglur sifrinnar, lka au boor sem spmennirnir hafa boa og skoa hvort a s nausynlegt a essar reglur komi fr gui. Hr verur ekki fari saumana v, en a m draga sterklega efa a til s algild siaregla sem tiloka er a hafi ori til nema fyrir tilstilli gus.

Skoum til dmis gullnu regluna. Hn kemst bsna nlgt v a teljast algild. Hn, ea afbrigi hennar er til flestum trarbrgum og heimspekikerfum manna. samrum Konfsusar segir t.d Tsekung spuri , Er til eitt or sem getur stai sem meginregla lfsins? Konfsus svarai, a er ori shu gagnkvmni: Geru ekki rum a sem vilt ekki a eir geri r. (Samrur 15:23). Gullna reglan var v ekki fundin upp af Jes en hann orai hana reyndar skemmtilega en fugt vi Konfsus: Allt sem r vilji, a arir menn gjri yur, a skulu r og eim gjra. (Matt 7.12). anda Konfsusar er gullna reglnan gjarnan kllu gagnkvmnisreglan.

essa reglu arf engan gu til a skapa. leikjafri er ekkt hin svokallaa valkreppa fangans. Dmi var upphaflega sett upp til a sna fram a sjlfselsk hegun vri alltaf betri fyrir einstaklinginn (fangann) en samvinna (samstaa me hinum fanganum). frekari rannsknum hefur hins vegar komi ljs a vi endurtekna framkvmd fangavalkreppunnar er besta leiktlunin s a gera alltaf a sama og fanginn sem hittir sast, (sj hr ga grein Science News eftir Ericu Klarreich ann 24. jl 2004: Generous players: game theory explores the Golden Rule's place in biology. Mbl.is gat ann 19. mars 2008 niurstu einnar slkrar rannsknar undir fyrirsgninni eir vinsamlegu vera ofan ).

Gullnu regluna er ar me arft a skra me boori gus ea erindreka hans. runarkenningin, hinir hfastu lifa af og gera a ef eir fylgja gullnu reglunni, kemur fullkomlega sta gulegrar forsjr!

Skynsemi og rttlti

bllokin er svo rtt a benda a rannsknir valkreppu fangans leysa einnig r raut Immanuel Kants. Hann kom me tgfu af hinni sirnu snnun fyrir tilvist gus sem var bygg skynsemisrkum: A stunda gott siferi er skynsamlegt. a getur ekki veri skynsamlegt nema til s rttlti, .e. gott siferi s verlauna en illu refsa. ar sem a er augljst a illmenni lifa ekki sur gu lfi en arir og gott flk verur fyrir allskyns lni getur rttlti ekki veri til nema lfi eftir etta lf. ar af leiandi er gu til sem tdeilir rttlti himnum, v n ess getur gott siferi ekki veri skynsamlegt.

N sj menn a hendi sr a ofangreindar rannsknir fangavalkreppunni benda einmitt til ess a a s einmitt skynsamlegt a fylgja gullnu reglunni vegna ess a verlaunin eru essum heimi. ar me er a.m.k. hva reglu varar grundvellinum kippt undan rksemdafrslu Kants.

annig vri hgt a taka fyrir sialgmlin sem eignu hafa veri gui hvert af ru. g lt a ekki eftir mr en leyfi rum a spreyta sig. a er reyndar ekki efasemdarmanna a skra forsendur allra mgulegar og mgulegra siareglna. Snnunarbyrin liggur hj hinum truu. a tti a vera verugt verkefni fyrir a benda eina siareglu sem s annig r gari ger a tiloka s anna en a hn s komin fyrir tilstilli gus. Veri eim a gu.

mar Hararson 12.11.2008
Flokka undir: ( Asend grein , Siferi og tr )

Vibrg

Loka hefur veri fyrir athugasemdir vi essa frslu. Vi bendum spjalli ef i vilji halda umrum fram.