Allar frslur Allir flokkar Sos Um flagi rskrning Lg Spjallid@Vantru Pstfang Vantru@Facebook Vantru@Youtube Vantru@Twitter

Frumorskin

g get sanna tilvist gus! arft ekkert a nota tr, etta eru bara beinhr vsindi.

g er mjg forvitinn a elisfari og egar g heyri svona fullyringar vill g nttrulega heyra meira. tli honum hafi tekist a, eftir allan ennan tma? hugsai g egar g heyri etta fyrst. En svo fylgdi bara steypa, tp rk og hvorki tangur n tetur af essum beinhru vsindum. Og etta hef g heyrt of oft og aldrei hefur fylgt essu neitt af viti. Heimspekilegar gussannanir hafa veri til sundir ra og g hafi ekki heyrt r allar leyfi g mr a efast um a til s slk sem stendur undir nafni. Ein tgfa af slkri snnun er heimsfri-snnuninn (Cosmology) og hn hljmar einhvern veginn svona:

Allt nttrulegt sr orsk. Og ef vi fylgjum orsakasamhenginu a upphafi arf a vera eitthva sem kom llu sta. Einhver frumorsk, einhver byrjun. Og a arf a vera yfirnttrulegt. frumorsk kllum vi gu.

En af hverju "gu"? Gat ekki eitthva anna en "gu" veri frumorskin? Og jafnvel vi gefum okkur a a hafi veri "gu" sem geri etta, af hverju "inn gu"? Af hverju ekki einhver annar "gu"?

Mannkyni hefur lklegast veri til milljnir ra og tilbei milljnir gua, gti ekki einn af eim veri frumorskin? Hfu allir hinir bara rangt fyrir sr?

Og ef vi ltum til framtar eru allar lkur v a milljnir trarbraga muni vera til anga til vi deyjum t, getur ekki veri a einhver af eim "guum" s eina rtta frumorskin?

En "gu" hefur alltaf fyllt upp eyur mannlegrar ekkingar ("no-know-zone"). Vi hfum einu sinni regn-gui v vi skildum ekki hringrs vatnsins. Vi hfum sl-gui v vi skildum ekki kjarnasamruna. Vi hfum frjsemisgui v vi skildum ekki efnahvrf plantna. Og nna hfum vi frumorsakargui v vi vitum ekki hvernig heimurinn var til. g er fullviss um a - ef mannkyni lifir ngu lengi - framtarmenn muni lta aftur ennan tma og hlja a frnlegum tilgtum okkar um frumorsk alheimsins og tilbija svo sinn eigin "gu".

Haukur sleifsson 13.08.2008
Flokka undir: ( Efahyggja )

Vibrg


Siggi - 13/08/08 13:20 #

Hversvegna arf a vera frumorsk, hva ef alheimurinn gengur bylgjum, eas. expandar fr svartholi, retractar svarthol, svartholinu tapa nttrulgml llu snu gildi og vi hverja sprengingu byrjar tmi aftur. etta kerfi hefi alltaf veri til, (sem er mgulegt ar sem tmi byrjar og endar ofurdense svartholinu vi hvert cycle).

Ea er etta kannski bara sk f? :P

http://www.hawking.org.uk/text/public/bot.html


sgeir (melimur Vantr) - 13/08/08 13:43 #

essi kenning er alaandi, en bendir ekki flest til a heimurinn muni ekki dragast saman aftur heldur enjast t a eilfu?


sgeir (melimur Vantr) - 13/08/08 13:47 #

En af hverju "gu"? Gat ekki eitthva anna en "gu" veri frumorskin? Og jafnvel vi gefum okkur a a hafi veri "gu" sem geri etta, af hverju "inn gu"? Af hverju ekki einhver annar "gu"?

Ertu a segja a heimurinn hafi ekki ori til egar eldur og s mttust Ginnungagapi? Hvernig gti a veri ruvsi?


Reynir (melimur Vantr) - 13/08/08 16:20 #

essi frumorsk heldur ekki vatni. Ef allt arf a eiga sr orsk arf gu lka a eiga sr orsk. Hver skapai gu?

Menn virast geta stt sig vi a gu hafi alltaf veri til en ekki a alheimurinn hafi alltaf veri til.

N vitum vi a tmi og rm byrjai me hvelli - v er ekki hgt a spyrja hva var til fyrir (okkar) tma, fyrir Miklahvell, a vri eins og a spyrj hva er fyrir sunnan Suurplinn?

Ef alheimurinn var til me sveiflu himnu (membrane) ea samsltti himna, sem vi skiljum ekki enn, getur allt eins veri a hn ea r hafi "alltaf" veri til, a.m.k. sama skilningi og essi myndai gu.

Gu eyunnar (God of the gaps) er barnaleg "tskring". A segja a "gu hafi gert a" btir engu vi skilning okkar, flkir raun bara mli v essi gu hltur a krefjast tskringar lka.

A rki skuli halda uppi sttt manna sem halda essari vitleysu og gerviskringu lofti er ekki fyndi, a er grtlegt, okkur til hborinnar skammar.


legopanda (melimur Vantr) - 13/08/08 16:33 #

Mr finnst a alltaf mjg loi egar heimspekileg frumorsk er skilgreind sem ,,gu". a eina sem er veri a gera er a benda t blinn og segja ,,'etta er gu!". essi rkfra frumorsk hefur ekkert sameiginlegt me flestum eim guum sem vi ekkjum til a flk tilbiur.

En svo er rkvilla v a ganga t fr v a ekkert geti komi af engu yfir hfu, v a getur veri a eitthva sem vi skiljum sem ,,ekkert" okkar heimi s ,,eitthva" ,,ytri heimi". Nttrulgmlin sem vi vitum a eru algild urfa ekki a vera gild fyrir miklahvell, ea fyrir utan okkar tmarm.

Mr finnst hugmyndir um tilur heimsins skemmtilegar ar sem risabeljur koma vi sgu.


r Fririksson - 13/08/08 18:13 #

Er ekki lka vitlaust a gera r fyrir v a "alheimurinn" hafi upprunalega ekki veri til? egar g segi alheimurinn g ekki vi heiminn eins og hann er til staar dag (enda er hann sfellt a breytast), heldur um allt efni/orkuna heiminum. Big bang segir raun bara a essi heimur sem vi bum hafi upprunalega ori til vi grarlega enslu, .e. a upprunalega hafi allt efni/orka veri einum punkti. etta er m.a. rkstutt me msum stjarn- og elisfrilegum. Big bang segir, a g mig minnir amk, ekkert um a ll orka alheimsins hafi skyndilega ori til. Kannski hefur essi orka/efni alltaf veri til.


sgeir (melimur Vantr) - 13/08/08 18:46 #

g myndi ganga lengra, getum vi yfirhfu gert r fyrir nokkru essum mlum? etta er svo langt handan vi alla okkar reynslu a a er ekkert sem vi getum gefi okkur.


Siggi - 13/08/08 21:58 #

Auvita getum vi ekki "gefi okkur" neitt, hinsvegar hfum vi hinar og essar erur um hva etta gerist, str hluti af v er auvita bara speculation en passar vi okkar athugarnir, endilega lesi fyrirlesturinn sem g lnkai an, nokku skemmtileg lesning, etta er um upphaf tma eftir Hawking (Skrifa fyrir venjulegt flk, ekki elisfringa).


Gujn - 14/08/08 18:43 #

Gott hj Sigga a vsa essa grein sem Hawking skrifar. Gagrnin lestur eirrar greinar leiir ljs a ekkert er hgt a fullyra um upphaf heimsins. Venjuleg elisfri dugar ekki til a skra a sem gerist, en a merkir ekki a einshvers konar nnur elisfri og orsaka tengsl hafi ekki veri a verki um a atrii vitum vi ekki og en sem komi er hafa ekki komi fram neinar sannfrandi skynsamlega skringar eirri atburars. a a elisfringar botni hvorki upp n niur v sem gerist - hr eru rkfrilegar sjnhverfingar ferinni. Af hverju viurkenna vsindamenn ekki hreinskilningslega a eir hafi ekki hugmynd um hvers vegna heimurinn hafi ori til og hafa ekkert fram a fra eim efnum anna en langsttar og vafasamar skringar um upphaf heimsins eins og a samslttur himum.

Stareynd mlsins er s eins og margir hafa bent hr a vi eru ekki me neinar bitastar skringar tilvist heimsins, heldur eingusis giskarnir sem styjast ekki vi neinar athuganir ea tilraunir. a vri raun miki gilegra fyrir trleysingjanna a heimurinn vri alls ekki til og raun algjrlega skiljanlegt hvers vegna hann er a.

Forsendur trleysis og vsindahyggu leia til eirra niurstu a eigilega tti heimurinn ekki vera til og r v a hann er til tti hann a vera algjr skapnaur sem gti ekki me nokkru mti fstra lf.

Vi unnum lotti tilverunar vegna ess af llum hugsanlegum heimum er heimur okkar annig gerur a lf gat rast honum og hlaut raun a gera a.


Hjalti Rnar marsson (melimur Vantr) - 14/08/08 19:16 #

Gujn, a er rtt a a er lti vita um hvernig alheimurinn var fyrir Miklahvell. a eru vst til msar tilgtur og g held a vsindamenn su ekki eir sem eru ekki hreinskilnir egar a kemur a essari umru.

En mr finnst alltaf jafn undarlegt a eir sem ykjast vita mest um etta tmabil eru oftar en ekki trmenn.

Forsendur trleysis og vsindahyggu leia til eirra niurstu a eigilega tti heimurinn ekki vera til...

Nei.

Vi unnum lotti tilverunar vegna ess af llum hugsanlegum heimum er heimur okkar annig gerur a lf gat rast honum og hlaut raun a gera a.

Og arna segist trmaurinn Gujn vita a a su margir arir hugsanlegir heimar og af llum eim s afskaplega lklegt a lf rist.


Haukur (melimur Vantr) - 14/08/08 20:07 #

J, en vsindin munu eflaust einhverjum tmapunkti framtinni komast a lklegri niurstu um essi ml. Og jafnvel a myndi aldrei gerast er a ekki lausn nokkurn htt a segja "Gu geri a". ar sem "Gu" er skylgreindur sem ofar okkar skilningi erum vi rauninni bara a gefa vanekkingu okkar gilegra nafn.


danskurinn - 14/08/08 20:31 #

Hjalti skrifar: ..a er rtt a a er lti vita um hvernig alheimurinn var fyrir Miklahvell. a eru vst til msar tilgtur og g held a vsindamenn su ekki eir sem eru ekki hreinskilnir egar a kemur a essari umru.

Menn ttu a geta gengist vi v, a hi tskranlega stand fyrir Miklahvell httir ekki a vera til, heldur verur hluti af raunveruleikanum eins og vi ekkjum hann eftir Miklahvell. Jafnvel mtti ganga lengra og segja a hi tskranlega stand fyrir Miklahvell, hljti aldurs sns vegna a vera s grundvllur sem nverandi stand hvlir elilega .


Siggi - 14/08/08 21:00 #

standi er ekki tskranlegt, a eru til hinar og essar therur, sem ganga upp, tskra standi og passa vi nverandi athuganir, en r eru langt fr v a geta kallast stafestar. Kannski framtinni verur hgt a stafesta eina af eim.


Gujn - 14/08/08 21:49 #

Venjuleg vsindi ganga t a setja fram prfanlegar tilgtur- vonir manna og tr a framtinni veri hgt a gera etta vifangsefni a raunverulegum vsindum er ekkert anna en von og tr - tilraunir eru ekki annig a hgt s a pannta niurstur r eim - nverandi elisfri er a mrgu leyti gileg fyrir trleysingja vegna ess a msar af niurstum hennar benda til ess a heimurinn s a mrgu leyti skiljanlegur venjulegri hverdagslegri hugsun vegna ess a mtsagnirnar sem koma upp eru mrgum tilvikum ekki leysanlegar nema me v a taka fleirri vddir inn myndina heldur en vi rum vi. Hugmyndin um fyrstu orskina hefur ann ann kost a vera skiljanlegur venjulegu flki. Eitthva hltur a hafa komi strahvell a sta ekki hafi veri um venjulegt orsakasamband a ra - Ef ekkert orsakai strahvell af hverju er a stand sem rkti fyrir strahvelli ekki enn rkjandi? - kenningar sem ganga upp um etta efni hafa afar takmarka gildi ekki sst vegna ess a venjuleg hugsun rur ekki vi a skilja etta stand- eina leiin til ess a komast a v hvort kenning sem gengur upp er einhverskonar athuganir - hva mli skiptir hvort r passi vi nvarandi ahuganir. standi sem rkti fyrir miklahvell var eli snu lkt v sem n er til staar af hverju m ekki viurkenna a a er ekkert hgt a fullyra neitt me vissu um essi efni og a er ekki heldur hgt a fullyra neitt um hva rannsknir framtinni muni leia ljs. skhyggjan rur hr fr - trleysinjarnir eru gjarnir a minda sr lausnir sem stafersta heimsmynd eirra og vi trmennirnir gerum slkt hi sama - a er hins vegar engin lei til ess a skera r um slkan greining.


Siggi rn (melimur Vantr) - 15/08/08 00:31 #

Venjuleg vsindi ganga t a setja fram prfanlegar tilgtur- vonir manna og tr a framtinni veri hgt a gera etta vifangsefni a raunverulegum vsindum er ekkert anna en von og tr

g hef ekki kynnst neinum elisfringi sem er ekki hreinskilinn varandi etta. a hefur ori mikil framfr skilningi okkar essu vifangsefni og a vri mjg skrti a leggja allt einu rar bt.

nverandi elisfri er a mrgu leyti gileg fyrir trleysingja vegna ess a msar af niurstum hennar benda til ess a heimurinn s a mrgu leyti skiljanlegur venjulegri hverdagslegri hugsun vegna ess a mtsagnirnar sem koma upp eru mrgum tilvikum ekki leysanlegar nema me v a taka fleirri vddir inn myndina heldur en vi rum vi.

Flest allt ntmaelisfri er skiljanlegt "venjulegri hversdagslegri hugsun". a er alls ekkert elilegt vegna ess a ntmaelisfri seilumst vi tfyrir venjulegan hversdagslegan reynsluheim. Ekki veit g, sem trlaus elisfringur, hva tti a vera svona gilegt vi ennan sjlfsaga sannleik.

standi sem rkti fyrir miklahvell var eli snu lkt v sem n er til staar af hverju m ekki viurkenna a a er ekkert hgt a fullyra neitt me vissu um essi efni...

byrjun mlsgreinar setur sjlfur fram fullyringu um standi fyrir miklahvell. g hef sjaldan heyrt menn fullyra nokku af vissu um essi efni, nema sem setja gu eyurnar.


LegoPanda (melimur Vantr) - 15/08/08 00:59 #

Gujn:"Hugmyndin um fyrstu orskina hefur ann ann kost a vera skiljanlegur venjulegu flki."

En vi veljum okkur ekki kenningar eftir v hversu skiljanlegar r eru flki. Vi veljum r eftir v hversu vel r standast athuganir - m..o. veljast r r sem reynast passa vi raunveruleikann.

virist haldinn eirri hugmynd a trleysingjar afneiti llu sem eir skilja ekki. a er af og fr. Af eim sem g hef hitt finnst eim llum rgtur raunveruleikans afar spennandi.


Gujn - 16/08/08 13:33 #

Siggi - a er engin a tala um a leggja rar bt - a sem veri er a tala um a menn viurkenni a vissa er til staar en tali ekki eins og eir su me hlutina hreinu egar ekki er um a a ra.

Elisfrinn hefur einu sinni ori uppvs a v a halda fram kenningum sem reyndust vera vgast sagt mjg villandi og ar g vi hina klasssku elisfri- ur en byltingarmaurinn Einstein kom til sgunar tldu menn sig hafa hlutina hreinu - Frg eru ummli nbels verlaunahafas Albert Michelson sem lsti v yfir 1894 a ekkert vri eftir elisfri anna en a finna sjtta aukastafin- og tti vi a ekkert vri eftir elisfr anna en a fnpssa kenningarar.

Sar kom ljs a a urfti algjrlega nja hugsun til ess a tskyra hvernig alheimurinn virkar og hvernig atmin virka.

Hefum vi rtt saman fyrir essar breytingar hefi g eflaust fengi a heyra a sguna um a verki elisfringa vri loki llum meginatrium.

Af essu dreg g ann lrdm a vsindamenn fremstu r geta ekkert sagt okkur um hva gerast mun framtinni eir geta einugis sagt okkur hva er vita hr og n.


Gujn - 16/08/08 14:11 #

LegoPanda: Menn vera a gera skran greinarmun prvatskounum og vsindum.

Heldur a almenningur burt s fr trarafstu geri sr almennt grein fyrir a venjuleg hversdagsleg skynsemi dugir ekki til egar vi eru komin t fyrir reynslusvi okkar- er ekki vi v a bast a menn geri r fyir a atrii eins og orsk og afleiing - egar eitthva gerist erum vi vn v a fyir v su orsk ea orsakir - Er miki tt menn tlist til ess a hgt s a f einhver svr vi spurnigunni um hvers vegna alheimurinn var til og einhverjar skiljanlegar skringar v hvernig anna eins gat gerst-

Loka hefur veri fyrir athugasemdir vi essa frslu. Vi bendum spjalli ef i vilji halda umrum fram.