Allar fćrslur Allir flokkar Sos Um félagiđ Úrskráning Lógó Spjallid@Vantru Póstfang Vantru@Facebook Vantru@Youtube Vantru@Twitter

Ađskilnađur kirkju og skóla

Umrćđa undanfarinna daga og vikna hefur snúist um ţađ hvort eđlilegt sé ađ Ţjóđkirkjan noti leik- og grunnskóla sem sinn helsta trúbođsvettvang. Málsvarar kirkjunnar hafa reynt ađ fara ýmsar leiđir í réttlćtingu sinni, međal annars ţá ađ eigna sér upphaf skólahalds á Íslandi. Vćntanlega eiga ţeir ţá skólana og geta gert viđ ţá sem ţeim sýnist?

“Skólastarf á Íslandi er sprottiđ upp úr jarđvegi kirkjunnar”, segir Halldór Reynisson verkefnisstjóri frćđslusviđs Biskupsstofu í DV ţann 29. nóvember. “Ţađ gleymist alveg ađ ţađ var kirkjan sem á sínum tíma ruddi skólunum braut hér á landi” segir séra Ţórhallur Heimisson daginn eftir í Hafnarfjarđarkirkju. "Ţađ hefur alltaf veriđ samstarf milli skóla og kirkju" segir séra Jóna Hrönn Bolladóttir í Kastljósi 3. desember.

“Gunnfáni íslenskrar almenningsmenntunar”

Áriđ 1901 fékk Guđmundur Finnbogason tveggja ára styrk frá Alţingi til ađ kynna sér uppeldis- og menntamál á Íslandi. Guđmundur hafđi nýlokiđ námi í sálarfrćđi og heimspeki og gekk ţegar til verka en áđur en skýrslan kom út birti hann tillögur sínar fyrir almenning í bókinni Lýđmennt áriđ 1903. Rannsóknarstofnun Kennaraháskóla Íslands gaf bókina út í nýjum búningi áriđ 1994 og í inngangi segir Ólafur H. Jóhannsson, ađjúnkt viđ KHÍ, ađ bókin hafi á sínum tíma markađ “tímamót í íslenskri alţýđufrćđslu. Međ bođskap bókarinnar og lagasetningu um barnafrćđslu sem fylgdi í kjölfariđ var bundinn endi á aldagamla hefđ kristindómsfrćđslu á ábyrgđ heimila og hins geistlega valds”.

Fyrirsögnin hér ađ ofan er sú einkunn sem Ólafur gefur riti Guđmundar í inngangi sínum en Ólafur er sjálfur einn áhrifamesti menntafrömuđur Íslands í nútímanum.

Í inngangi bókarinnar lýsir Ólafur ţeirri stöđu sem ríkti í skólamálum viđ upphaf tuttugustu aldar. Í ţorpum og kaupstöđum viđ sjávarsíđuna voru skólar starfandi, oftast ađ frumkvćđi heimamanna, en flestir studdir af ríkissjóđi. Í sveitum var farkennslan hiđ ríkjandi form ásamt heimakennslu.

Hér er ekkert frumkvćđi presta eđa kirkju. Foreldrar hafa ávallt viljađ mennta börn sín og í ţéttbýli gefst tćkifćri til raunverulegs skólahalds. Útvegsmenn voru hlynntir skólarekstri og voru jafnvel frumkvöđlar ađ stofnun skóla og spyrja má hvort ađ baki hafi legiđ samkeppni viđ sveitirnar um vinnuafl en vistarbönd voru afnumin stuttu áđur en ţessi ţróun hófst.

Togstreita milli sjávar og sveita er ekki ný á Íslandi. Ólafur lýsir ţví í fyrrnefndum inngangi ađ á tveimur síđustu áratugum 19. aldar hafi einstaka ţingmenn gert “ítrekađar tilraunir til ađ fćra skipan frćđslumála í nútíđarhorf, ţ.e. undan umsjá kirkju og presta yfir til ríkis og skóla, en án árangurs.” Hann telur áđurnefnda togstreitu búa ţarna ađ baki og ţarf lesandi ekki ađ lesa mikiđ milli lína til ađ skipa kirkjunni í liđ međ fulltrúum sveitanna, gegn skólastarfi.

Óhjákvćmilegt ađ afnema kristnidómsfrćđslu?

Bókin Lýđmennt kom út áriđ 1903 eins og áđur sagđi en ţar fjallar Guđmundur Finnbogason međal annars um “kristnidómsfrćđslu”. Hann bendir á ađ “snörp barátta” hafi veriđ háđ víđa um lönd um ţessi mál og “sumstađar hefur henni lokiđ ţannig, ađ kristnidómsfrćđslan hefur veriđ afnumin í lýđskólunum. Svo er t.d. á Frakklandi, Hollandi, í Bandaríkjum Norđur-Ameríku og víđar. ... Ţetta fyrirkomulag er nálega óhjákvćmilegt, ţar sem svo hagar til, ađ ýms meir eđa minna fjarskyld trúarfélög verđa ađ senda börn sín til sama skólans.”

Guđmundur bendir á nokkur rök fyrir ţví ađ frćđsla um kristni eigi ekki heima í skólum. “Foreldrarnir eiga rétt á ađ uppala börn sín í ţeirri trú eđa lífsskođun, sem ţeir sjálfir ađhyllast” segir hann og bendir jafnframt á ađ varla sé hćgt ađ heimta “ákveđnar trúarskođanir af kennurum, og sé ţví rangt ađ leggja ţeim á herđar frćđslustörf í ţeirri grein sem engin trygging er fyrir, ađ ţeir geti kennt af sannfćringu sinni.”

Ađ lokum kemst Guđmundur ţó ađ ţeirri niđurstöđu ađ hćgt sé ađ halda kristnidómsfrćđslunni innan lýđskólakerfis á Íslandi enda sé íslenskt samfélag mjög einsleitt hvađ kristni varđi, hér sé engin togstreita um stöđu kirkjunnar gagnvart ríkinu auk ţess sem “prestastétt vor er frjálslynd”. Allt gćti ţetta hafa átt viđ fyrir hundrađ árum en öllum má ljóst vera ađ svo er ekki lengur.

Ekki bók af himni ofan

Sú kristnidómsfrćđsla sem Guđmundur sá fyrir sér átti ađ felast í ţví ađ lesa “valda kafla úr biblíunni og ţeir útskýrđir, sungnir fagrir sálmar og loks veitt nokkur frćđsla um sögu kristilegrar kirkju.” Fermingarfrćđsla sé á vegum kirkjunnar og hann varar eindregiđ viđ einu: “Varla ćtti ađ ţurfa ađ taka ţađ fram, hve rangt ţađ er ađ láta börnin lćra ýmislegt sem stendur í Gamla testamentinu sem sögulegan sannleika” og “ekki ćttum vér ađ dylja börnin ţess, ađ ‘Gamla testamentiđ er alls ekki bók fallin af himni ofan eđa til orđin í heimi bókmenntanna á annan hátt en ađrar bćkur’” segir Guđmundur og vitnar í rit Jóns Helgasonar síđar biskups, “Hvernig er gamlatestamentiđ orđiđ til” sem kom út 1901.

Af ofansögđu má ljóst vera ađ kirkjan stóđ engan veginn ađ uppbyggingu grunnskólastarfs á Íslandi, jafnvel ađ hún hafi lagst gegn ţví starfi. Kristin kirkja hefur haft nćrri 2000 ár til ađ efla menntun og siđgćđi á áhrifasvćđi sínu, ţar af rúm 1000 ár á Íslandi. Hvernig stendur ţá á ţví ađ frelsi, lýđrćđi og jafnrétti ásamt almennri menntun blómstri fyrst núna á síđustu öld eđa jafnvel áratugum, einmitt ţegar kirkjan er búin ađ missa ítök sín og orđin ađ jađarfyrirbćri í mannlegu samfélagi?

Greinin birtist í 24 stundum ţann 28. desember 2007

Brynjólfur Ţorvarđarson 30.12.2007
Flokkađ undir: ( Skólinn )

Viđbrögđ


Reynir (međlimur í Vantrú) - 30/12/07 14:26 #

Skólastarf á Íslandi er kirkjunni ađ ţakka, rétt eins og kvenréttindi, mannréttindi, umburđarlyndi, kćrleikur, litlu jólin, stóru jólin, frídagar, víđsýni, tćkni, vísindi, heilbrigđiskerfi, hjólreiđastígar og sauđfjárveikivarnir.

Brátt getum viđ ţakkađ kirkjunni góđa stöđu samkynhneigđra hér á landi... nei, svei mér ţá. Auđvitađ er hún nú ţegar kirkjunni ađ ţakka.


Kári Svan (međlimur í Vantrú) - 30/12/07 16:35 #

Ekki er bara um eingarupptöku á jörđum ađ rćđa heldur líka eignarupptöku á framförum.

Mađur dettur svo sem fleirra sem hún reynir ađ eigna sér. T.d heilan urmull af mannlegum tilfinningum, helst öllum ţeim vćmnu. Síđan segja ţeir ađ ţessar tilfinngar séu ţeim og ósýnilega einrćđisherranum sínum ađ ţakka.


Haukur Ísleifsson - 01/01/08 07:23 #

Mér fanst áhugaverđast ađ ţetta er mat frá árinu 190X. Ţađ hefur ekkert breyst í ţessum málum í yfir 1000 ár.


Reynir (međlimur í Vantrú) - 01/01/08 19:52 #

Ţađ er ekki upp á kirkjunnar menn logiđ, og vísa ég ţar til fyrri athugasemdar hér. Í áramótaávarpi sínu sagđi biskup: "Raunvísindin eru mesta andlega afrek Vesturlanda, ásamt lýđrćđinu. Bođskapur Biblíunnar, von og trú, guđsmynd, mannskilningur og samfélagssýn, viđ birtu jólanna og ljóma páskanna og sólglit hvítasunnunnar, hann hefur veriđ sú deigla og áhrifahvati sem gerđi ţau afrek yfirhöfuđ möguleg."

Svo hvetur hann til enn meiri kristinfrćđikennslu. Í ljósi orđa hans er ljóst ađ ţekking á sögu og gagnrýninni hugsun er verulega ábótavant, jafnvel hjá háskólagengnum mönnum á miđjum aldri. Vćri ekki nćr ađ huga ađ ţví?


danskurinn - 02/01/08 02:19 #

Reynir skrifar: “..ljóst ađ ţekking á … gagnrýninni hugsun er verulega ábótavant..”

Á margan hátt er gagnrýni andstćđa ţekkingar. Vegna ţess ađ ţekking er í eđli sínu íhaldssöm á međan gagnrýni er frjálsari. Ţegar menn vilja fara kenna gagnrýna hugsun er hćtt viđ ađ ţekkingin beri gagnrýnina ofurliđi. Gagnrýnin verđur ţá akademísk og ţar međ íhaldssöm líkt og ţekkingin og upp gćti komiđ e.k. pattstađa.

Lokađ hefur veriđ fyrir athugasemdir viđ ţessa fćrslu. Viđ bendum á spjalliđ ef ţiđ viljiđ halda umrćđum áfram.