Allar frslur Allir flokkar Sos Um flagi rskrning Lg Spjallid@Vantru Pstfang Vantru@Facebook Vantru@Youtube Vantru@Twitter

Af kraftaverkum og David Hume

David Hume heldur v fram ritger sinni „Af kraftaverkum“ a kraftaverk su brot lgmlum nttrunnar og ekki s me rttu hgt a leggja trna sgur af ess httar atburum. Hr eftir verur rksemdafrsla Humes reifu og athuga hvort nokkur af eim mtrkum sem tnt hafa veri til gegn eim standist, einkum og sr lagi hvort rk Humes leii til ess a run vsindum s mguleg og hvort au su samkvm heimspeki Humes sjlfs. Ennfremur verur athuga hvaa afleiingar rksemdafrsla hans hefur grundvll trarbraga.

Hume skilgreinir kraftaverk sem: „brot nttrulgmli vegna einstakrar viljakvrunar drottins ea vegna mealgngu einhverra snilegra mttarvalda.“ Hume tilokar annig fr umrunni atburi sem yfirborinu gtu kallazt kraftaverk vegna trlegra kringumstna en eru a raun ekki vegna ess a eir eru egar nnar er a g hluti af venjulegum gangi nttrunnar, a er a segja samrmi vi lgml hennar. Nttrulgml telur Hume vera undantekningarlausa reynslu af gangi nttrunnar. ll kraftaverk stangast v samkvmt skilgreiningu vi reynslu sem ll er einn veg og er a samkvmt Hume a sama og a segja a kraftaverk geti aldrei gerzt nema til komi „andst stafesting sem vegur yngra“ . Hume telur a stafest sem undantekningalaust hefur ur gerzt en sennilegt a sem yfirleitt gerist og eim tilfellum a vega og meta andst rk til a komast a rttri niurstu. Hann segir: „Vitur maur leggur mismikinn trna hlutina hlutfalli vi a hve veigamiklar snnur eru fyrir eim.“ a sem alltaf hefur fari einn veg segir hann a htt s a gera r fyrir a svo veri fram en rum tilfellum veri a meta lkur.

stan fyrir v a vi trum yfirleitt vitnisburi manna er samkvmt Hume s a reynslan segir okkur a menn segi flestum tilfellum satt. egar vi heyrum af kraftaverki „tekst tvenns lags reynsla“ , .e. annars vegar reynsla okkar af vitnisburi manna og hins vegar reynsla af gangi nttrunnar. Vi hfum lakari snnur fyrir sannleiksgildi kraftaverka en fyrir vitnisburi eigin skilningavita. eir sem vera vitni a kraftaverki urfa a reia sig sn skilningarvit og reianleiki vitnisburarins hltur a rrna egar hann berst milli manna. Niurstaa Humes er v a aldrei eigi a taka sgur af kraftaverkum tranlegar, alltaf s lklegra a eitthva s athugavert vi vitnisburinn sjlfan en a kraftaverk hafi raun og veru tt sr sta. Allar frsagnir af kraftaverkum andst allri reynslu okkar fr upphafi og til ess a hgt s a legga trna slkar sgur urfa r a vera lklegri, ea a minnsta kosti jafn lklegar og kraftaverki er lklegt, og gefur a augalei a a getur aldrei veri. Hann teflir annig reynslu okkar af nttrunni gegn reynslu okkar af vitnisburi manna og heldur v fram a bein reynsla okkar fari alltaf me sigur af hlmi eirri barttu.

Hume hefur veri gagnrndur fyrir a a ef taka tti mark essum rkum hans vri framrun vsindum ekki mguleg, enginn tti a taka mark njum kenningum vsindum vegna ess a r stangast vi fyrri reynslu. g tel a etta su tk rk vegna vegna ess a eli kraftaverka og vsindalegra uppgtvanna er ekki hi sama. egar vsindamaur segist hafa uppgtva frvik fr ekktum nttrulgmlum er a vissulega sambrilegt vi frsagnir af kraftaverkum en a er ekki fyrr en arir vsindamenn hafa endurteki tilraunina og stafest hana a hn er samykkt af vsindasamflaginu. Kraftaverk er ekki hgt a endurtaka og v er ekki hgt a lkja frsgnum af eim vi starf vsindamanna.

Gagnrnendur Humes hafa bent ann mguleika a afstaa hans til kraftaverka s ekki samkvm heimspeki hans sjlfs. Hume heldur v nefnilega fram a engin nausynleg tengsl su milli orsakar og meintrar afleiingar hennar. Vi drgum einungis lyktun t fr endurtekinni reynslu af hlutunum. A mnu mati er Hume ekki samkvmur sjlfum sr, vegna ess a hann hafnar ekki mguleikanum a kraftaverk geti gerzt, heldur einungis a frsagnir af eim su sennilegar vegna ess a r ganga mti allri reynslu okkar. Frsgn af reynslu hltur alltaf a vera sennilegri en reynslan sjlf. Hume tekur annig ekki fyrir mguleikann v a maur sjlfur upplifi kraftaverk (hvort nokkur tri manni, a er svo nnur saga). Hume tekur sem dmi um etta Indverja sem trir ekki frsgn af frosnu vatni og heldur Hume v fram a hann s fullum rtti a efast um a, jafnvel a vatn geti vel frosi.

a svo vri a gagnrni Humes kraftaverk vri ekki samkvm heimspeki hans sjlfs myndi a ekki varpa neinni rr gagnrninna sjlfa. Hn stendur sjlfst, h hvaa skoanir hfundurinn gti hafa haft rum mlum.

Hume hefur lka veri gagnrndur fyrir a skilgreina ori kraftaverk of rngt og a skilgreining hans s ekki samrmi vi hversdagslega notkun orinu kraftaverk. A mnu viti er a heldur lleg gagnrni vegna ess a Hume veit a sjlfsgu fullvel um arar merkingar orsins. r eru bara einfaldega ekki til umru.

a sem vakir fyrir Hume er a rast grundvll trarbraga og grunar mig a hann hafi ar haft sterkari skoanir en hann lt veri vaka. Hume gefur nokkrum stum skyn ritgerinni a beita eigi rkum hans undirstur kristinnar trar, nefnilega sjlfa upprisuna. Hume vill a maur spyrji sig: Hvort er lklegra a eingetinn sonur Gus hafi risi upp fr dauum Palestnu fyrir 2.000 rum ea hvort a s einfaldlega einhverju btavant frsgninni? Ef maur samykkir rk hans, og mr snast au standast nokku vel, er g hrddur um a erfitt s a finna kristinni tr (ea rum trarbrgum sem byggjast kraftaverkum ef v er a skipta) nokkurn grundvll en g tla a leyfa gufringum a ra frekar fram r eim vanda.

sgeir Berg Matthasson 04.12.2006
Flokka undir: ( Efahyggja )

Vibrg


Sindri Gujnsson - 04/12/06 15:51 #

"Now of course we must agree with Hume that if there is absolutely 'uniform experience' against miracles, if in other words they have never happened, why then they never have. Unfortunately we know the experience against them to be uniform only if we know that all the reports of them are false. And we can know all the reports are false only if we know already that miracles have never occurred. In fact, we are arguing in a circle"

  • C.S. Lewis

Benjamn Ragnar - 04/12/06 15:55 #

hugaver grein en ekki ngu sannfrandi fyrir mig. g get samykkt a a ljsi ess a Hume skellir fram skilgreiningunni kraftaverk sem hann styst vi, a s arfi a gagnrna a a ri... nema kannski a benda m a skilgreiningin gerir r fyrir v a ef kraftaverk sr sta, s a "vegna einstakrar viljakvrunar drottins ea vegna mealgngu einhverra snilegra mttarvalda" og ar af leiandi er drottinn ea einhver snileg mttarvld til! a eitt og sr gefur grundvll fyrir mrgum vangaveltum um etta efni.

nnur pling er s hvort a a su almennt til einhver algild lgml sem stjrna llu sem gerist heiminum. En ef mig misminnir ekki vekur skammtarmfrin ea skammtafrin msar athyglisverar spurningar um a.

En g hef ekki meiri tma bili til a tj mig meira um etta ml augnablikinu :)


Jn Magns (melimur Vantr) - 04/12/06 16:04 #

nnur pling er s hvort a a su almennt til einhver algild lgml sem stjrna llu sem gerist heiminum. En ef mig misminnir ekki vekur skammtarmfrin ea skammtafrin msar athyglisverar spurningar um a.

Ha?!? Skammtarmfrin og skammtafrin? Endilega reyndu a tskra hva skammtafrin hefur eitthva a gera me kraftaverk.


sgeir (melimur Vantr) - 04/12/06 16:56 #

Sindri: Gagnrni C.S. Lewis ekki vi af tveimur stum: fyrsta lagi hafnar Hume ekki a kraftaverk geti gerzt, eins og stendur greininni:

[H]ann hafnar ekki mguleikanum a kraftaverk geti gerzt, heldur einungis a frsagnir af eim su sennilegar vegna ess a r ganga mti allri reynslu okkar. Frsgn af reynslu hltur alltaf a vera sennilegri en reynslan sjlf.

Hin stan er s a egar Hume talar um reynslu hann ekki vi samanlaga reynslu mannkynsins heldur reynslu einstaklingsins. g t.d. hef aldrei s kraftaverk og ess vegna tti g ekki a leggja trna frsagnir af eim vegna ess a r ganga gegn allri reynslu minni.


Gujn - 04/12/06 17:35 #

Hume heldur v fram a kraftaverk su brot lgmlum nttrunar. Allt lagi a eru ekki til nein raunveruleg kraftaverk- a sem vi kllum kraftverk eru einungis lgmlsbundnir atburir sem vi getur ekki enn skrt ea eru ess elis a takmarkanir mannegra hugsunar n ekki a skra en skynsemi sem er ri mannlegri skynsem gti skrt. Ef Hume fengi n fregnir af hversdaglegum atburum r mannheimum s.s. smtlum, feralegum me otum o.s.frv. vri kallinn ekki lengi a afgreia slkar fregnir etta vri samkvmt honum a llum lkindum della vegna ess a a stangaist vi reynslu hans og ekkingu.


sgeir (melimur Vantr) - 04/12/06 17:46 #

Gujn: J, og a sem meira er, a er a skynsamlegasta stunni. Samanber frsgnina af Indverjanum (sem g hefi mtt fara nnar ).


Sindri Gujnsson - 04/12/06 19:00 #

sgeir: Gott og vel. ber mr samkvmt v sem segir a minnsta a tra kraftaverk, ar sem g hef s slk me berum augum.


sgeir (melimur Vantr) - 04/12/06 19:02 #

J, a er a minnsta kosti allt nnur umra.


sgeir (melimur Vantr) - 04/12/06 19:03 #

a er a minnsta kosti, tti etta a vera.


Snbjrn - 05/12/06 10:49 #

J, n hlt g a spyrja Sindri, hvaa kraftaverk hefur s?


Gunnar Fririk Ingibergsson - 19/05/08 15:24 #

J David Hume tti a kenna grunnsklum samfara kristinfri eins Matti komst a ori Bylgjunni. g tvr bkur eftir Hume. Rannskn skilnigsgfunni og Samrur um trarbrgin. Mli me eim.

Loka hefur veri fyrir athugasemdir vi essa frslu. Vi bendum spjalli ef i vilji halda umrum fram.