Allar frslur Allir flokkar Sos Um flagi rskrning Lg Spjallid@Vantru Pstfang Vantru@Facebook Vantru@Youtube Vantru@Twitter

Hi tskra og hi tskranlega

a er eitt atrii umfram nnur sem tir undir tr hi dulrna og yfirnttrulega. etta atrii er rtta manna a hugsa "g get ekki skrt etta, etta er tskranlegt". arna vantar a flk hugsi augnablik "veit g raun ngu miki til a dma etta tskranlegt?".

a er margt kringum okkur sem vi vitum ekkert um n ess a vi gerum r fyrir a a s eitthva dularfullt fer. Tkni er eitt af essum atrium. Hva vita margir raunverulega hvernig hgt er a senda myndefni gegnum lofti annig a a endi sjnvarpstki heimilisins? Vi vitum um einhverjar bylgjur sem eru arna ferinni en hvernig skpunum senda myndir me essum bylgjum? g skil ekki einu sinni hvernig er hgt a senda myndefni me snrum fr myndbandstki yfir sjnvarp! g hef ekki grnan grun um hvernig etta virkar raun en mr finnst samt ekkert dularfullt vi a sj mynd sjnvarpsskj. Vi vitum a etta er skranlegt og ess vegna erum vi ekkert a sa okkur yfir essu.

Tungli togar sjinn Jrinni og ess vegna skiptast fl og fjara. etta vita flestir en hverjir vita raunverulega hvernig essir kraftar virka allir saman? Srfringarnir vntanlega. Ef ig langar a vita hva er seyi geturu skrifa fyrirspurn Vsindavefinn og lti srfringa svara. Dmin sem g nefndi eru sem betur fer ekki frasvii gufringana sem skrifa ar annig a vntanlega er hgt a f betri svr en "af v Gu vill a".

egar miill nr a koma fram me trlega nkvmar upplsingar (ea egar rhallur miill kemur me trlega merkilegar upplsingar) um kunnugt flk virast svo vera a margir kvei a hr s eitthva ferinni sem s skranlegt me llu. Svo er ekki, arna er nefnilega ferinni afer sem kallast httlestur ( ensku cold reading). Httlestur er notaur bi af milum og tframnnum til a gera flk agndofa, tframaurinn viurkennir a etta s brag mean miillinn segir a hr s eitthva dulrnt ferinni (og jafnvel trir miillinn v sjlfur). egar maur hefur kynnt sr httlestur verur manni ljst a etta bara hfileiki einsog hver annar, nr allir geta lrt etta en fir vera srfringar (flestir vera samt betri en rhallur miill).

Sumir lenda v a vakna um mija ntt annig a eir geta hvorki hreyft sig n tj sig. essu standi verur flk oft vart vi einhverja "nvist" herberginu. a er erfitt fyrir flk a tta sig hva veldur essu ef a hefur ekki lrt um svefnlmun. Flestir vera einhvern tmann fyrir svefnlmun en sumir oftar en arir. Einfalda skringin er s a arna er flk kvenu millibilsstandi milli svefns og vku. Flk hefur ekki fulla stjrn sjlfu sr og a er fullkomlega elilegt a etta rugli sem vera fyrir essu.

a er einfaldlega annig a a er afar ftt sem er tskranlegt. egar flk flokkar atburi ea fyrirbrigi sem dulrn ea yfirnttruleg er a yfirleitt af v a ekkir ekki hva er arna raunverulega a baki. Rttu vibrgin svona astum er a lesa sr aeins til um mlin. Mikilvgast er a leyfa sr ekki a flokka hluti sem ttskranlega n ess a hafa leita skringa. Sumt er lka annig a a hefur ekki veri tskrt af vsindum en a er yfirleitt er a bara tmaspursml frekar en yfirstganlegt vandaml. Sumir sem lesa etta vilja vntanlega gera mr upp blinda tr vsindin en stareyndin er einfaldlega s a vsindin eru eina aferin sem vi hfum til a skra heiminn og essi afer hefur komi okkur lengra ekkingabrautinni en bjartsnustu menn hefu geta vona. Reyndar hafa vsindin hinga til sviki okkur um flugbla, vi skulum gefa v tma.

li Gneisti Sleyjarson 02.12.2004
Flokka undir: ( Vsindi og tr )

Vibrg


sgeir - 02/12/04 02:50 #

"Sumir sem lesa etta vilja vntanlega gera mr upp blinda tr vsindin en stareyndin er einfaldlega s a vsindin eru eina aferin sem vi hfum til a skra heiminn ..." - eina aferin? Ef etta er ekki traryfirlsing veit g ekki hva. Hva me heimspeki, listir, j, og bara heilbrigt mannlegt innsi? Hugsanlega er allt skranlegt vi sum ekki enn bin a skra a en ekki lta ig dreyma um a a veri sami hugsunargangurinn (vsindalegur ea annar) sem muni svara llum heimsins spurningum. a er hreinn barnaskapur


urta (melimur Vantr) - 02/12/04 08:13 #

Hva er "a skra heiminn"? a er ekki skrti a tveir menn fi tv lk sjnarhorn ingu ess orasambands egar eir leggja svona gjrlka merkingu a. sgeir arf a leggja a sig a sj a li Gneisti er ekki a gera lti r ingu listum, heimspeki og aan af sur mannlegu innsi. En a er til nokku sem heitir vsindaleg aferafri og me henni m gera endurteknar tilraunir - sem geta leitt ljs a sem sannara reynist. A gera sr etta ljst, sgeir, er ekki trarbrg. a er trlega einkennilegur hugsunarhttur a reyna vinlega a klna v upp sem eru lausir vi tr gu, gui ea nnur yfirnttrleg fyrirbri a eir tri samt!


sgeir - 02/12/04 09:43 #

etta er einmitt kjarni mlsins; auvita er elilegt a tveir menn leggi mismunandi merkingu a a skra heiminn v a er svo strt og umfangsmiki verkefni a jafnvel str hluti tilveru mannkynsins um aldir hafi fari einmitt a verkefni a svara essari spurningu er v langt fr loki og verur sjlfsagt aldrei. Og til ess a skilja heiminn, mismunandi hluta hans, arf tal aferir, vsindalega aferin er vissulega ar meal en hn skrir ekki nrri v allt. Vsindaleg afer getur leitt ljs a sem sannara reynist, ar sem hn vi. Stundum hjlpar ekki neitt a gera endurteknar tilraunir til ess a komast a sannleikanum um hlutina. g nota ekki vsindalegar aferir til ess a komast a v hvort g geti treyst flki, hvort mr finnst einhver stelpa falleg ea hvort mr finnist eitthva rttltt ea rttltt. Og a er ekki sur mikilvgur ttur v a skilja heiminn heldur en a vita hvernig myndin kemur fr myndbandstkinu upp sjnvarpi.


urta (melimur Vantr) - 02/12/04 10:51 #

"g nota ekki vsindalegar aferir til ess a komast a v hvort g geti treyst flki, hvort mr finnst einhver stelpa falleg ea hvort mr finnist eitthva rttltt ea rttltt."

Nei - einmitt, sgeir notar annars vegar tilfinningar nar og hins vegar siferi itt. Og a dugar r ausjanlega lka egar ert a skoa mis fyrirbri eins og t.d. svefnlmun sem er illskiljanleg eim sem ekki veit hva er a gerast. Ea fyrirbri bi til af mnnum t.d. hugmyndir um a til s yfirnttrlegur gu. bum essum tilvikum duga vsindalegar aferir gtlega.


Birgir Baldursson (melimur Vantr) - 02/12/04 10:57 #

g nota ekki vsindalegar aferir til ess a komast a v hvort g geti treyst flki, hvort mr finnst einhver stelpa falleg ea hvort mr finnist eitthva rttltt ea rttltt.

trsnningur. Hr er veri a tala um ekkingu eli og ger veraldar. ar m innsi sns ltils. sr n hvert a hefur leitt mannskepnuna: Flt jr, flaguir, regndans, mannfrnir, draugahrsla, bldrykkja, andafundir, pyntingar...

Ekki reyna a gera okkur a upp a vi sum v a meta t.d. fegur kvenna t fr mlistikum vsindalegrar aferar. Hins vegar geta r mlistikur tskrt fyrir okkur hvers vegna okkur ykir sumt fari eirra alaandi og sumt ekki. a er mikill munur essu tvennu.


li Gneisti (melimur Vantr) - 02/12/04 13:09 #

Hvernig skrir listinn heiminn? eitthva gangi upp heimi skldsgunnar til dmis arf a ekki a ganga upp utan hennar. Hvaa raunverulegu svr fum vi r listunum sgeir?

Hvernig getur heimspeki skrt heiminn? Til ess a heimspeki geti raunverulega skrt heiminn yrfti a vera einhver afer sem raunverulega askilur sannar heimspekikenningar og sannar. Afer heimspekingana skilar ekki raunverulegum niurstum. Skringar heiminum byrja v a vera trarstiginu, frast yfir heimspekistigi og sast komast r vsindastigi. Vsindin get lkt heimspekinni og trnni sannreynt kenningar ea afsanna r. ess vegna er vsindaleg afer eina leiin til a skra heiminn sem virkar.

Sstu ttinn "The Human Face" ea hva hann ht me John Cleese? ar var teki nokku vel fyrir hva a er fari flks sem gerir a fallegt augum annarra. Punkturinn er nttrulega s a fegur er ekki tfrum lk heldur er hn tskranleg me vsindalegri afer.


Vsteinn (melimur Vantr) - 02/12/04 13:53 #

G grein ... en ein spurning: Svefnlmun, er a a sama og er kalla katatna erlendum mlum?


li Gneisti (melimur Vantr) - 02/12/04 14:02 #

Nei, ensku er etta sleep paralysis. Gleymdi a setja linkinn arna inn. Reyndar talai vinur minn einu sinni um etta blogginu snu: Svefnlmun.


Snr - 02/12/04 14:50 #

Strfri: fri me teljandi reglur en engin kvein lokamarkmi.

Heimspeki: fri me kvein lokamarkmi en engar teljandi reglur.

Fann ennan brandara einhvern tma fyrir lngu, finnst hann eiga smilega vel vi umruna sem ur hefur komi.


Hrafnkell Stefnsson - 02/12/04 14:56 #

G grein hj r li. Mr ykir sem heimspekin fari nokku halloka umfjllun inni og v sem eftir hefur fylgt. Vsindaleg aferafri hefur allt fr upphafi, og eli mlsins samkvmt, veri samofin heimspekinni, .e ekkingafri, rkfri og fleiri undirgreinum hennar. n heimspekinga bor vi Karl Popper vissum vi til a mynda lti um mikilvgi ess a kenningar veri a vera afsannanlegar (arir hafa gagnrnt kenningar Poppers en a er nnur saga). Svona mtti fram telja. Vsindin vru ekki neitt n heimspekilegra hugsua og erra afera sem heimspekin notar. Einnig m essu samhengi nefna a ekkingu mannkyns hefur fleygt fram svium ar sem raunvsindalegum aferum verur illa ea hreinlega alls ekki fyrirkomi (hagfri, merkingafri, fagurfri, flagsfri, stjrnspeki etc.)


li Gneisti (melimur Vantr) - 02/12/04 15:40 #

g held a g hafi n ekki gert neitt srstaklega lti r heimspekinni (n listum), hn hefur sitt hlutverk.


rni - 02/12/04 16:15 #

G grein hj r li.

g hef sjlfur upplifa svefnlmun, og ver a segja a a er ekki mjg skemmtileg lfsreynsla. Hva tli flk gamla daga hafi annars kalla sturafmagn?

Flugblar? Skoau www.moller.com


Hrafnkell Stefnsson - 02/12/04 16:22 #

Tja, segir t.d: "Afer heimspekingana skilar ekki raunverulegum niurstum. Skringar heiminum byrja v a vera trarstiginu, frast yfir heimspekistigi og sast komast r vsindastigi. Vsindin get lkt heimspekinni og trnni sannreynt kenningar ea afsanna r."

virist ekki tta ig v a a sem kallar "vsindi" og virist ar eiga vi raunvsindi nokku rngum skilningi hefur fyrir tilstilli heimspekinar rast miki ranna rs. Vsindin vru ekki neitt n ekkingarfrinnar en hn er auvita ekkert anna en hrein og klr heimspeki. a sem nefnir um afsannanleika vsindalegra kenninga var t.d ekki ekkt fyrr en um mija sustu ld me verkum Karls Poppers. Vsindin fddust ekki fullskpu einn gan veurdag og vsindaleg afer mun trlega halda fram a rast.

tskring n v hvernig ekking frist fr v a vera trarleg, yfir a a vera heimspekileg og endar loks vsindastginu er besta falli barnaleg vla. Vsindin og heimspekin eru samofin.

A lokum: Hafa greinar eins og merkingafri, rkfri, strfri, sifri og hagfri ekki hjlpa okkur a skilja verldina?


Andri - 02/12/04 16:34 #

"Vsindi eru kerfisbundnar rannsknir, greining gagna, frileg hugsun samt rkfstu og gagnnu mati rksemdafrslum og niurstum me v markmii a ra ekkingu innan kveins svis."

Ekki ljga sklabkurnar annig g f ekki s anna en a essi dmi sem Hrafnkell nefndi falli undir skilgreininguna vsindi enda byggjast vsindin frilegri hugsun.


rni - 02/12/04 18:33 #

g held srt a misskilja etta eitthva Hrafnkell, nema g s a v... a sem hann vi hr er a egar ekkt fyrirbri koma fyrst til sjnar flks, s eim fyrst komi fyrir innan ramma trar ea heimsspeki. Reynt er a last skilning fyrirbrinu me v a koma me heimspekilegar vangaveltur um a. anga til fyrirbri er ori skiljanlegt, og ar af leiandi hgt a sanna ea afsanna kenningarnar me rkfri.


li Gneisti (melimur Vantr) - 02/12/04 21:28 #

rni ni essu gtlega, verst a g man ekki hver sagi etta.


Hreinn Hjartahlr - 02/12/04 21:32 #

g hef reyndar mikla reynslu af essari svefnlmun, en vissi ekki a etta vri vel ekkt fyrirbri. a merkilega vi mna svefnlmun er a a g geti ekki hreyft neina tlimi hef g vissa stjrn nduninni og get hroti viljandi ngu htt til a konan vakni og vekji mig. Aldrei hefur mr dotti hug a um dulrna hluti vri a ra.


rni - 02/12/04 22:36 #

li, kktu aftur umrur okkar vi Httulegur Hugsunarhttur, ar erum vi a rkra um etta.


sgeir - 03/12/04 02:06 #

Biggi: ekkingu eli veraldar? Hefur raksstri eitthva me a a gera? Og tekur maur afstu ar bygga siferi ea vsindalegri afer? Vissulega geta allar aferir rngum hndum leytt til ttalegrar vitleysu en a er mannleg fullkomnun sem engin afer mun koma veg fyrir. li: The Human Face og sambrilegir ttir eru einmitt gott dmi um hve vsindin eru rtt fyrir allt takmrku afer til skilnings heiminum, vissulega f au einhverja niursstu um almennt fegurarmat en ekki um fegur sem slka. Sumt hefur veri svipa gegnum aldirnar og anna hefur breyst, sumt er persnubundi og hefur v skp lti me vsindi a gera. Hvernig skrir listin heiminn? J, ar sem listin arf ekki a burast me a sanna eitt n neitt og arf ekki a hengja sig stareyndir sem oft eru reiki getur listin oft komi auga sannleika sem annars hefi veri falinn. Hn hefur leyfi til ess a vera forskmmu ea rkrtt, nokku sem stundum er nausynlegt. Srstaklega ar sem svo margt lfinu er rkrtt, srstaklega a sem mannskepnan ahefst. ar a auki veltir listin upp llum mgulegum heimum, sem og mgulegum tgfum okkar heim. mean vinir Kafka skrifuu plitsk verk skrifai hann verk sem virtust vi fyrstu sn hafa lti me heiminn a gera en var svo einhver besta lsing alri kommnismans eftir str. er sjaldgft a gagnrni auki eftirlit me borgurunum s gagnrnt n ess a vitna Stra brur Orwells. Og etta eru bara augljsustu dmin. li virist takmarka sig vi a a skilja heiminn eftir einhverjum algildum sannleika fyrst hann hafnar heimspeki eim forsendum a hn gefi engin endanleg svr, a er stan fyrir v a g fullyri a hr s um tr a ra (ekki traust, ekki koma me ann trsnning enn eitt skipti) a eina sem virist skipta mli eru fri sem skila endanlegum niurstum og allt anna er fsk ea besta falli dgradvl sem skiptir ekki mli essu samhengi.


li Gneisti (melimur Vantr) - 03/12/04 02:14 #

g er ekki alveg a skila hverju ert a reyna a vera sammla hrna sgeir, ert fyrst og fremst a tala um hlutina allt rum forsendum en g.

Hvenr hef g hafna heimspekinni? g hlt n a vissir a g er einmitt mikill hugamaur um heimspeki og stefndi lengi vel a stdera hana Hsklanum.


li Gneisti (melimur Vantr) - 03/12/04 03:33 #

Kannski er rf sm samantekt hrna.

  • g hafna ekki heimspeki og a er alveg rtt a hn er a vissu leyti askiljanleg fr vsindum.

  • g hef aldrei sagt a listir su einskis viri til a skilja heiminn.

  • Vsindaleg afer er ekki bundin vi raunvsindi.


Birgir Baldursson (melimur Vantr) - 03/12/04 03:54 #

Biggi: ekkingu eli veraldar? Hefur raksstri eitthva me a a gera? Og tekur maur afstu ar bygga siferi ea vsindalegri afer?

Siferi. Af hverju spyru? Er hr aftur kominn essi strmaur sem g varai vi egar g sagi:

Ekki reyna a gera okkur a upp a vi sum v a meta t.d. fegur kvenna t fr mlistikum vsindalegrar aferar.

Ekki reyna a gera mr a upp a g meti vibj raksinnrsar t fr mlistikum vsindalegrar aferar. Ef fattar ekki af hverju skal g tskra a betur.

Loka hefur veri fyrir athugasemdir vi essa frslu. Vi bendum spjalli ef i vilji halda umrum fram.