Allar frslur Allir flokkar Sos Um flagi rskrning Lg Spjallid@Vantru Pstfang Vantru@Facebook Vantru@Youtube Vantru@Twitter

Fylgni gefur ekki endilega til kynna orsakasamband

Heit hella

Maurinn hefur elislga tilhneigingu til a gera r fyrir v a ef tveir atburir fara saman tma og rmi, s orsakasamband milli atburanna. essi tilhneiging br lklega a baki v hugrna vlvirki sem gerir okkur kleift a lra af reynslunni og er mrgu tilliti afar gagnleg daglegu lfi. Ef vi tkum dmi af manni sem leggur lfann heita eldavlahellu og brennir sig, er hann lklegur til a setja fyrri atburinn (a er a leggja lfann eldavlahelluna) samband vi sari atburinn, (a er brunann) og lrir framhaldinu a forast a snerta heitar eldavlahellur.

essi tilhneyging til a tengja atburi saman me essum htti er augljslega gagnleg og hefur lkast til stula tegundin hefur lifa runarsgu drategundanna af til essa. Vegna hennar lrum vi a sp fyrir um atbur grundvelli annarrar atburar sem venjulega verur vart undan og lrum annig a sj fyrir httur og forast r.

En stundum drgum vi mjg heppilegar lyktanir um orsakasamband ar sem ekkert er. mi um slkt er til dmis egar maur fr kvakast, me miklum hjartsltti, svima og yfirlistilfinningu, kfnunartilfinningu, svitakfi og fleiri gilegum lkamlegum einkennum. a er algengt a kvasjklingar af essu tagi setjist bekk, styji sig vi vegg ea fori sig r eim astum ar sem kvakasti byrjar. Kvinn lur hj og vikomandi telur sig hafa lrt hvernig hann getur bundi enda essi hrilega gilegu kvakst. a sem flk sem jist af ofsakva sem essum gerir sr yfirleitt ekki grein fyrir er a kvakst la alltaf hj af sjlfu sr. Btta lan mtti v lklega skilja betur ljsi ahvarfs a mealtali. En vegna essarar tilhneigingar okkar til a tengja saman atburi sem fara saman tma og rmi og gera r fyrir orsakasambandi ar milli, lrir kvasjklingurinn ranglega a essar ryggisrstafanir sem hann greip til hafi valdi v a kvinn lei hj. Hann sr ekki bara tvo atburi fara saman tma og rmi, heldur gerir hann r fyrir orsakasambandi. Hann mun framhaldinu alltaf grpa til essara ryggisrstafana egar hann fr kvakast, og lrir v aldrei sannleikann, a er a kvi lur alltaf hj og einkennin sjlf eru ekki httuleg. Me v a grpa til essara rstafana viheldur hann v kvakstunum til lengri tma liti.

Vi hfum ur essari su lagt herslu a vsindarannsknir geta skori r um hvort tilteknar kvaranir, svo sem mefer af einhverju tagi, geti haft tiltekin hrif, svo sem bata, ea jafnvel skaa. a sem arf a hafa huga egar vi kynnum okkur slkar rannsknir er a stundum er greint fr hrri tlfrilegri fylgni n ess a hgt s a fullyra um orsakasamband. g tla nst a fjalla rstutt um a hvaa leiti fylgni og orsakasamband eru merkingarlega skyld hugtk og taka san tv dmi ar sem h fylgni og orsakasamband fer ekki saman.

Fylgni og orsakasamband eru merkingarlega tengd hugtk

egar vi tlum um orsk og afleiingu erum vi me nokku skra hugmynd um a orsk komi undan afleiingunni og valdi v afleiingunni ann htt a afleiingin hefi aldrei att sr sta nema fyrir tilstulan orsakarinnar. Ef g ti rofa vegg og ljs kviknar stofunni er til dmis um slkt orsakasamband a ra. Me v a ta endurteki rofann og vera vitni a v a ljsi kviknar og slokknar til skiptis gngum vi r skugga um a vi getum haft hrif ljsi me v a stjrna rofanum. Stjrn af essu tagi er til marks um orsakasamband. Rofinn hefur bein hrif ljsi, en fer ekki bara saman tma og rmi. Vegna ess a a eru skr tengsl milli ess hvort rofinn er inni ea ti annars vegar og hins vegar hvort ljsi er kveikt ea slkkt, er lka h fylgni milli essara tveggja atbura. Hr fara orsakasamband og fylgni augljslega saman, en a er ekkert nausynlegt a h fylgni lsi orsakasambandi. Orsakasamband er annig mjg srstakt samband milli tveggja atbura ar sem annar atbururinn veldur hinum. Fylgni lsir engu ru en v a atburirnir hafa tilhneigingu til a fara saman, hver svo sem orskin er. Til a skra etta er rtt a taka nokkur dmi

Dmi um lga fylgni en skrt orsakasamband

Reykingar geta valdi krabbameini lungum. g held a a treysi sr enginn til a draga etta efa. etta ykir nokku vel stafest af fjlda rannskna. Krabbamein er frekar sjaldgfur sjkdmur (a minnsta kosti ef bori er saman vi kvefpestirnar sem ganga veturna) og reykingar bsna algengar. a f ekki nlgt v allir reykingamenn krabbamein. Allur s fjldi reykingamanna sem ekki fr krabbamein lkkar tlfrilega fylgni, en egar reykingamaur fr krabbamein lungu m nokku rugglega rekja a til ess a hann reykti. Orsakasambandi er skrt rtt fyrir lga fylgni.

Dmi um ha fylgni n orsakasambands

a er h fylgni milli skstrar og lestrargetu meal barna aldrinum fimm til tu ra. a er samt engin sta til a tla a barn lesi betur vi a eitt a fturnir stkki. Barni arf a fa sig lestri og mean barni fir sig a lesa tekur a t vxt og arf fljtlega a f sr strri sk.

Dmi um a h fylgni skyrist af sameiginlegri orsk

ri 2006 leiddi rannskn ljs a neikva fylgni milli brjstastkkunar og krabbameins brjstum og jkva fylgni milli brjstastkkunar og sjlfsvga. Titill greinar ar sem greint er fr essum niurstur gefur til kynna orsakasamband: Breast implants lower cancer risk but boost suicides (brjstastkkanir minnka httu krabbameini en auka lkur sjlfsvgum). Me essu er veri a gefa skyn a brjstastkkun s lkamlega holl en andlegri holl. Titill greinarinnar er annig villandi. Lklegri skring, lgri krabbameinstni meal eirra kvenna sem lta stkka sr brjstin, er a r konur sem hafa efni slkum agerum s betur mennta, betur upplst um hva stular a gri heilsu, og v mevitaara um heilbriga lifnaarhtti, en r konur sem hafa ekki efni essum rannsknum. a er v hrri flagsleg og efnahagsleg staa (socio-economic status) sem skrir bi a a konurnar hafa efni agerunum og fari almennt betur me lkamann sinn. Sjlfsvgin skrast lklega frekar me v a unglyndi s algengara meal essarra kvenna en annarra. Konur sem jst af lgu sjlfsmati eru annig bi lklegri til a vilja stkka sr brjstin og ra me sr alvarlegt unglyndi.


tarefni:
Wikipedia: Correlation does not imply causation
Atheism.about: The Faulty Causation Fallacy

Birtist upphaflega Hmbkk

Mynd fengin hj Nicholas Wilson

Baldur Heiar Sigursson 10.03.2014
Flokka undir: ( Efahyggja )

Vibrg

Sni vibrg, en vinsamlegast sleppi llum rumeiingum. Einnig krefjumst vi ess a flk noti gild tlvupstfng, lka egar notast er vi dulnefni. Ef a sem i tli a segja tengist ekki essari grein beint bendum vi spjallbori. eir sem ekki fylgja essum reglum eiga httu a athugasemdir eirra veri frar spjallbori.

Hgt er a nota HTML ka ummlum. Tg sem virka eru: a href, b, i, u, br, p, strong, em, ul, li og blockquote. Einnig er hgt a notast vi Markdown rithtt athugasemdum. Noti skoa takkann til a fara yfir athugasemdina ur en i sendi hana inn.










Muna ig?