Allar frslur Allir flokkar Sos Um flagi rskrning Lg Spjallid@Vantru Pstfang Vantru@Facebook Vantru@Youtube Vantru@Twitter

Gu er lleg kenning

Mynd af Sean Carroll

essum klukkutma fyrirlestri fjallar elisfringurinn Sean Carroll um uppruna alheimsins og tskrir hvers vegna andaveran gu er lleg kenning.

Ritstjrn 06.07.2013
Flokka undir: ( Myndbnd )

Vibrg


Gujn Eyjlfsson - 06/07/13 14:42 #

a er fnt hj ykkur a benda svona efni. g er hins vegar ekki sammla essum fyrirlesara. a er eflaust rtt hj honum a gu s lleg kenning, en g er eirrar skounar a Gu s alls engin kenning heldur hugmynd af allt ru tag. Gallinn vi ennan fyrirlestur essa gta fyrirlesara er a hann hefur engan skilning trarlegri hugsun og er fangi vsindalegra hugmynda. Hann virist halda a vsindi su upphaf og endir skynsamlegrar hugsunar. Reynslan hefur kennt mr a a jnar litlum tilgangi a ra essi ml vi sem eru sannfrir vsindahyggjumenn vegna ess a eir eru raun bnir a gefa sr hvers konar svr eru mguleg og hver ekki. Trarleg nlgun gengur tfr v a nnur svr su mguleg, a er v ekkert skrti a fyrirlesarinn sem gefur s a forsendur vsindahyggjunnar s rttar komist a eirri niurstu a hugmyndin um Gu s mguleg af eirri einfldu stu a hn tilheyrir rum hugmyndaheimi. Um etta ml er mgulegt a ra vegna ess a a er trnaarbrestur milli essara tveggja hpa .e. vsindahyggjumanna og trara.


Hjalti Rnar (melimur Vantr) - 06/07/13 16:41 #

a er eflaust rtt hj honum a gu s lleg kenning, en g er eirrar skounar a Gu s alls engin kenning heldur hugmynd af allt ru tag.

Gujn, egar flk reynir a tskra eitthva fyrirbri nttrunni (hvort sem fyrirbri er eldingar, eldfjll ea Miklihvellur) me v a segja a andaveran gu hafi gert a, er gu orinn a kenningu (ea amk tilgtu ea tskringu).

Hann virist halda a vsindi su upphaf og endir skynsamlegrar hugsunar.

Mr finnst a alls ekki vera rtt. Hann vill samt a vi hugsum skynsamlega um hugmynd a gu tskri eitthva.

Trarleg nlgun gengur tfr v a nnur svr su mguleg, a er v ekkert skrti a fyrirlesarinn sem gefur s a forsendur vsindahyggjunnar s rttar komist a eirri niurstu a hugmyndin um Gu s mguleg af eirri einfldu stu a hn tilheyrir rum hugmyndaheimi.

Gujn, sagi Sean a gu vri "mgulegt svar"?

En gtiru tskrt hvernig "trarleg nlgun" er ruvsi en a sem g myndi kalla "rklega nlgun"? Hvernig virkar "trarleg nlgun" egar kveur hvort a eitthva s satt ea ekki?


Jhann - 06/07/13 22:26 #

a er lngu vita a hugmyndin um "Gu" er ekki prfanleg kenning innan vsinda.

a er einfaldlega ekki hgt a setja nokkra tilraun upp sem gti sanna ea afsanna nokkurt eim efnum.

Punktur


Gujn Eyjlfsson - 07/07/13 09:53 #

g er sammla Jhanni. framhaldi af v vil g benda mnnum sorgleg rlg dulslfri sem snir hversu vonlaust a er a tla a svara trarlegar spurningar me vsindalegum aferum. Vsindin snast um veraldlegar tskringar sem takmarka sig vi a sem hgt er a tskra t fr eirri forsendur a ekkert yfirnttrulegt s til. a er v ekkert plss innan vsindi fyrir frigrein eins og Dulslfri. Sean er skarpur nungi, en a er hins vegar ekki srlega skynsamlegt a halda v fram fullri alvru a a a hugtaki Gu s ekki g tilgta innan vsinda sti nokkrum tindum. Sean gefur skyn a hgt s a hugsa s ann mguleika a Gu komi til greina sem tilgt, etta er algjrt bull. Til ess a hgt s nota Gu sem tilgtu innan vsinda verur a leggja au niur eirri mynd sem vi ekkjum au og taka upp einhvers konar allt nnur fri . gti dulslfrin blmstra og tilraunagufri yri til. Vsindalegar skringar og trarlegar hugmyndir urfa alls ekki a tiloka hvora ara r eru einfaldlega skringar lku plani.


Hjalti Rnar (melimur Vantr) - 07/07/13 10:57 #

Aftur: egar flk segir "Gu gerir X", er a a nota gu sem tilgtu. vilt kannski ekki segja a "gu" geri neitt, en trflk hefur veri hrtt vi a segja "gu br til eldingar" (ea eitthva lka).

i tveir eru kannski farnir t a a gera "gu" a skran a heimur me "gui" er nkvmlega eins og heimur n "gus".

g skil svo ekki lkinguna vi dularslfri. Dularslfri hefi alveg geta virka, a bara er ekkert lf eftir dauann, ess vegna virka milarnir ekki.


Stefn Pll - 07/07/13 17:23 #

maur kunni gtilega vi vileitni hj Gujni a reyna a setja hugmyndir um almttugan gu rklegan bning - verur hn samt ekki brkleg. a er alveg rtt a hugmyndin um gu er af rum toga en arar kenningar - v hn er svo haganlega smu a hvorki er hgt a sanna n afsanna hana. En a er ekkert srstakt afrek - g get haldi v fram a skapari jarar og drottnari alheims s risastr og geillur pfagaukur, sem enginn getur s. Prest, binn a setja fram jafn nothfa hugmynd um gu og kirkjan notast vi. Svo arf g bara a ba ca 2000 r og hafa einhverjir rugludallar gegnum tina skrifa um geilla pfagaukinn og bi a sma valdastrktr kringum essa "hugmynd".

En svona n grns - ef vi kstum fr okkur rkleislu og eirri ekkingu sem mannkyni hefur ori sr t um gegnum aldirnar egar vi tlum a ra "hugmyndir" um ri verur. getum alveg eins samykkt alla gui og gyjur (og frnlegar hefir kringum hvert eirra), a er eina niurstaan sem hgt er a komast a. Er a mli Gujn?


Gujn Eyjlfsson - 09/07/13 10:31 #

a er ekki rtt hj Stefni a g s a setja hugmyndina um Gu rklegan bning. a sem g er a gagnrna er r forsendur sem Sean gefur sr. Sean tekur hugtaki Gu og skoar hvaa hlutverki a geti gengt a skra alheiminn fr sjnarhorni vsindamannsins. etta er lngu afgreitt ml eins og Pierre-Simon Laplace tskri fyrir Napleon 1800 og eitthva . a er ekkert plss fyrir Gu ntma vsindum. Hlutverk ntma vsinda er a tskra vifangsefni sn me veraldlegum skringum. a er einmitt ess vegna sem vsindamenn hafna nrri v undantekningarlaust hugmyndinni um vitrna hnnun. Eins og g benti er algjrlega hugsandi a nota Gu sem tilgtu ntma raunvsindum vegna ess a au rma einungis veraldlega hugmyndir.


Valgarur Gujnsson (melimur Vantr) - 09/07/13 12:27 #

En, hva svo sem Laplace og/ea arir segja.. var ekki upphaflega hugmyndin me kenningunum um gu einmitt s a skra upphaf heimsins og alls kyns hgun nttrunnar?

Vri ekki nr a kalla etta fyribri eitthva allt anna en "gu" til a koma veg fyrir misskilning?

Og afgreia kannski um lei bibluna t af borinu sem einhvers konar skringu vikomandi fyrirbri??


Hjalti Rnar (melimur Vantr) - 09/07/13 23:08 #

Gujn, svo a vsindamenn noti vonandi ekki gu sem tskringu, er raunin samt s (eins og Sean bendir ) a trmenn reyna oft a rkstyja tilvist gus me v a nota hann sem tskringu. Sean er a svara eim rkum.

Eins og g benti er algjrlega hugsandi a nota Gu sem tilgtu ntma raunvsindum vegna ess a au rma einungis veraldlega hugmyndir.

Gujn, hva ttu vi me a vsindi rmi aeins veraldlegar hugmyndir? Ef t.d. draugar vru til, veit g ekki af hverju vsindin ttu ekki a geta uppgtva .


Vignir - 10/07/13 20:47 #

Hann er barn sns tma essi maur.


Stefn Pll - 10/07/13 21:06 #

Sll Gujn, leitt ef g hef misskili ig. En sasta innlegg itt gerir mlflutning inn enn skiljanlegri. g hlt alvru a vrir a reyna a debatta um "hugmyndina um gu" - og ar sem g ber viringu fyrir flki sem tekur slaginn a viti a a tapi, fannst mr etta viringarvert. En allt lagi, segir a veraldlegar hugmyndir geti ekki tskrt gu (a er kjarninn v sem ert a segja). Veraldlegir menn (og einhverjar konur) eru samt sem ur alltaf a tskra fyrir okkur "hugmyndina um Gu" - flest eirra eru fullum launum fr mr vi a. a sktur dlti skkku vi ekki satt?


Gujn Eyjlfsson - 10/07/13 22:09 #

g er bin a koma v framfri s g tlai mr. g er sammla Vigni um a g s barn mns tma, en gttu a v Vignir a gildir um alla og ar me tali ig lka. g vil aftur akka ykkur fyrri a benda mr etta hugvera erindi sem fjalla um mlefni sem g hef huga a g s ekki sammla honum eins og g hef fjalla um.


Jhann - 10/07/13 23:30 #

Bttur s skainn, Gujn.

Hr hafa menn enga ngju af v a velta fyrir sr hugmyndum, samanber: "...og ar sem g ber viringu fyrir flki sem tekur slaginn a viti a a tapi, fannst mr etta viringarvert."

Sem er srkennilega borginmannleg klifun.

einstrengjaheimi ellefu vddum me endanlegum hlistum heimum, er slk stahfing ekki einasta nausynleg, hn er endanlega nausynleg.


Stefn Pll - 12/07/13 21:14 #

Sll Jhann - mr snist vera hva einvastur essum ri. Hr var v einmitt fagna a Gujn vri til a taka vitsmunalega umru ( a reyndist misskilningi byggt). En til lukku me restina f skiljanlega varinu - held a hafir einn n nu eigin grni.


Einar - 12/07/13 23:01 #

Nei, nei, Stefn Pll, g ni essu vel sem Jhann sagi og er honum reyndar fyllilega sammla. a ir lti a ra vi flk sem telur sjlft sig hrra plani vitsmunalega en alla ara, er pikkfast fordmafullum fyrirframskounum og hvorki vill n getur hugsa svo miki sem brot r mkrmillimetra t fyrir ann hnausykka kassa.


Jhann - 13/07/13 21:42 #

Hlstu a etta vri grn hj mr, Stefn Pll?

Og jafnframt fagnair v a geta tt orasta vi Gujn, vegna ess a ber: "viringu fyrir flki sem tekur slaginn a viti a a tapi, fannst mr etta viringarvert."

N hefur a kannski fari fram hj r hva elis- og strfringar telja vera bestu skringar eli alheims. Skringum sem er telft fram gegn mgulegri tilvist Gus.

Samt mtti tla a bindir trss itt vi slkar skringar.

Hva um a.

Skringar okkar bestu str- og elisfringa ntildags, eru r a mgulega s gjrvallur alheimur samsettur r einvum strengjum. etta er svokllu "strengjakenning".

Til ess a gera henni skil arf a framreikna hana ellefu vddum. ((.m.t. er tminn, sem ein vdd)..reyndar voru strengirnir me tmanum taldir tu alls, en sar kom ljs a bta urfti vi elleftu vddinni).

Vandinn er s a etta er ekki vsindaleg kenning. hn s sett fram af okkar helstu hugsuum.

a er ekki hgt a sannreyna slkar hugmyndir me nokkrum htti. Strengjakenningin fellur v ekki undir hina vsindalegu afer. Eins og Gu.

Af vangaveltum strfringa um endanleika (.e. einfldu hugmynd a vinlega megi plsa 1 vi strstu mgulegu tlu) hefur niurstaan veri s a lklega su til endanlega margir heimar.

Sem er heldur ekki vsindaleg kenning.

En af henni leiir samt a sem g sagi:

" einstrengjaheimi ellefu vddum me endanlegum hlistum heimum, er slk stahfing ekki einasta nausynleg, hn er endanlega nausynleg."


Valgarur Gujnsson (melimur Vantr) - 14/07/13 15:31 #

tja, a er ekki ll vitleysan eins...

a m vissulega segja strengjakenningin s ekki hugsu sem vsindakenning sjlfu sr, heldur frekar sem rammi utan um frekari kenningar og rannsknir - ekkingarleit forsendum vsindanna.

Hva etta kemur guinum sem a hafa skapa heiminn sex dgum fyrir nokkrum rum (til ess a gera), tk bara eftir einni j, sendi plgur, refsingar, fl, steintflur og eingetinn son, sem hann lt drepa til a vekja upp fr dauum...

verur a fyrirgefa g ni (vi num) ekki essum tilraunum til a setja essar gmlu sgur eitthvert vitrnt / vsindalegt samhengi.

a er rugglega mn (okkar) takmrkun.


Jhann - 14/07/13 21:14 #

Sll Valgarur.

Lkast til hefur fari fyrir r eins og mr, a nenntir ekki a horfa essa langloku Sean Carrolls, sem Hjalti lagi t fr.

segir nefnilega:

" verur a fyrirgefa g ni (vi num) ekki essum tilraunum til a setja essar gmlu sgur eitthvert vitrnt / vsindalegt samhengi."

og ennfremur:

"Hva etta kemur guinum sem a hafa skapa heiminn sex dgum fyrir nokkrum rum (til ess a gera), tk bara eftir einni j, sendi plgur, refsingar, fl, steintflur og eingetinn son, sem hann lt drepa til a vekja upp fr dauum..."

Varla er svona snjall elisfringur a eya tma nemenda vilka selvflgeligheder og banaliteter.

a sem g var a reyna a benda r (ykkur) , er a bestu kenningar str- og elisfringa, falla ekki undir hina vsindalegu afer.

r geta vissulega veri trverugar.

a sama gildir um hugmyndina um mgulegan Gu.


Valgarur Gujnsson (melimur Vantr) - 14/07/13 23:25 #

Hann var n einmitt a benda hva etta vri frleitt.. hvers vegna hann er a eya tma etta er svo sem g spurning.

Strengjafri / kenning er ekki ein stk vsindakenning heldur hugmyndafri sem gti lagt grunninn a frekar kenningum og rannsknum.. me aferum vsindanna.

a gildir ekki um hugmyndir um mgulega gui, r leggja engan grunn a vsindalegum rannsknum.

Nema srt kominn me einhverja glnja skilgreingunu "gui", sem gti svo sem vel veri hugaver. En hvers vegna a rghalda etta hugtak "gu" og tengja annig vi trarhugmyndir liinna alda?


Benni - 08/08/13 00:02 #

Hva tri i trleysingjar ?


Matti (melimur Vantr) - 08/08/13 10:37 #

Vi trum ekki hindurvitni.


Valgarur Gujnsson (melimur Vantr) - 08/08/13 11:25 #

Benni, etta er n ekki flki, g "tri" ekki neitt... eim skilningi hugtakinu "tr" a hafa eitthva fyrir satt sem ekki er hgt a sna fram a s rtt.

g veit ekki hvort a hjlpar r a skilja hversu frleit spurningin n er ef g bera hana saman vi a spyrja ann sem hefur engan huga ftbolta sfellu me hvaa lii hann haldi enska boltanum.


Gummi - 29/08/13 22:27 #

Aeins um "Strengjakenningin fellur v ekki undir hina vsindalegu afer".

snum tma vera almenna afstiskenningingin a mestu leiti strfriknstir. Ekki var mguleigt a sannreyna hana me nokkum htti nema beint ratugum seinna. Var hn vsindaleg?

A sama skapi er strengjafri mikil strfriknst, en ef hn er rtt hefur a afleiingar (sem hgt er a sp fyrir um) sem mgulega verur hgt a mla framtinni. a sem gerir etta vsindalegt er sphfnin (prediction), og ar af leiandi er hgt a afsanna hana.


Benni - 23/10/13 22:05 #

Vsindi ntmans: Bera fram kenningu, helst einhverja sem afsannar alla ara hugmyndafri en talmda. Nsta skref er a ba til jfnu, me allslags gildum, sem eru lka bygg kenningum, og pff, komin snnun fyrir kenningunni. Finnst ykkur t.d. ekki trlegt a flest allar "kenningar" sem "afsanna" tr gu smellpassa vi a sem stendur talmdanum. Og varandi strengjakenninguna. Ef ekki vri fyrir Star Trek ttina og stjarnfrilegar fjrveitingar myndi ekki nokkur vsindamaur ora a reyna a sanna vlkt bull. Er a ekki aumkjandi og vandralegt fyrir vsindasamflagi a a s a leggja vlka vinnu og peninga (skattborgaranna), og g tala n ekki um mannor sitt, a sanna eitthva Hollywood bull. En vitii til, eim mun rugglega takast a sanna allt etta bull, v a eir vsindamenn sem eru og vera gir eru ekki velkomnir etta trflag. Kynni ykkur talmdann og srstaklega kabbalah geti i fengi ga hugmynd um hvaa kenningar ber a varast.


Hjalti Rnar (melimur Vantr) - 24/10/13 00:06 #

Finnst ykkur t.d. ekki trlegt a flest allar "kenningar" sem "afsanna" tr gu smellpassa vi a sem stendur talmdanum

Og hvaa kenningar sem afsanna tr gu "smellpassa vi a sem stendur talmdanum"?

Loka hefur veri fyrir athugasemdir vi essa frslu. Vi bendum spjalli ef i vilji halda umrum fram.