Allar fŠrslur Allir flokkar Sos Um fÚlagi­ ┌rskrßning Lˇgˇ Spjallid@Vantru Pˇstfang Vantru@Facebook Vantru@Youtube Vantru@Twitter

Kristilegt si­fer­i Ý ljˇsi ■roskasßlfrŠ­innar

Ůroskaskei­ mannsins eru m÷rg og margvÝsleg en ■roskasßlfrŠ­in nefnist s˙ grein vÝsinda sem reynir a­ gera grein fyrir ■vÝ hvernig hugsanahßttur og heg­un okkar breytist, einkum ß mˇtunarßrum bernskunnar.

Jean Piaget er eflaust ■ekktastur ■eirra sem fjalla­ hafa um ■essi mßl og margir kannast vi­ skilgreiningar hans ß stigskiptum vitsmuna■roska barna. FŠrri vita af ■vÝ a­ Piaget velti einnig fyrir sÚr si­fer­is■roska og eftir nokkrar rannsˇknir komst hann a­ ■eirri ni­urst÷­u a­ si­fer­iskennd okkar ■roska­ist af einu si­fer­isstigi yfir ß anna­, oftast vi­ 10-12 ßra aldurinn. Fyrra si­fer­isstigi­ einkennist af a­haldssi­fer­i (e­a raunsŠissi­fer­i) en hi­ sÝ­ara af samvinnusi­fer­i (e­a afstŠ­u si­fer­i).

═ stuttu mßli mß segja, samkvŠmt Piaget, a­ yngri b÷rn ß a­haldssi­fer­isstigi lÝti svo ß a­ si­fer­i byggi ß ˇfrßvÝkjanlegum reglum um rÚtt e­a rangt sem settar eru af valdh÷fum. Eldri b÷rn lÝta frekar svo ß a­ si­fer­i byggi ß sameiginlegum ßkv÷r­unum jafnrÚtthßrra einstaklinga me­ sameiginlegt gildismat.

Sß frŠ­ima­ur sem hefur hva­ mest hugsa­ og skrifa­ um si­fer­is■roska er Lawrence Kohlberg. SamkvŠmt kenningum hans eru ■rj˙ si­fer­isleg pl÷n me­ samtals sex si­fer­isstigum, tv÷ ß hverju plani. Eftir ■vÝ sem einstaklingurinn eldist og ■roskast fŠrist hugsun hans upp um stig en ekki komast allir jafn hßtt og taldi Kohlberg a­ ■a­ vŠri ß fŠri ÷rfßrra manna a­ komast ß sj÷tta stig, en a­ fimmta stig sÚ e­lilegt si­fer­isstig fullor­inna. Si­fer­isstig Kohlbergs eru eftirfarandi:

A: Gildisslaust si­gŠ­i (fram a­ 9 ßra aldri)
1. Refsing ľ hlř­ni: Ëtti vi­ refsingu stjˇrnar heg­un.
2. GagnkvŠmni: Hlř­i bara ef a­rir hlř­a.

B: Hef­bundi­ si­gŠ­i (9 ľ 12 ßra aldur)
3. Vi­urkenning: Ů˙ ert ÷­rum til sˇma ef ■˙ heg­ar ■Úr vel.
4. L÷g og regla: Valdhafar setja reglur sem allir hlř­a.

C: Forsendubundi­ si­gŠ­i (eftir 12 ßra aldur)
5. SamfÚlagssßtt: JafnvŠgi milli ■arfa samfÚlagsins og rÚttar einstaklingsins.
6. Algilt si­fer­i: Einstaklingurinn ■roskar eigi­ ˇfrßvÝkjanlegt si­fer­iskerfi.

Fyrsta plani­ er ôgildislaustö ■vÝ b÷rnin hvorki skilja nÚ ■ekkja ■au samfÚlagsgildi sem liggja a­ baki si­fer­islegum ßkv÷r­unum. ┴ mi­stiginu ■ekkja b÷rnin reglur samfÚlagsins en skilja ■Šr ekki. ┴ lokastiginu er kominn skilningur ß forsendum samfÚlagslegra si­fer­isgilda.

Kenningar Kohlbergs og Piagets eru athyglisver­ar Ý ljˇsi ■eirrar umrŠ­u sem ßtt hefur sÚr sta­ undanfarin misseri var­andi kristilegt si­fer­i. Bo­skapur kirkju og kristni snřst einkum um hlř­ni og undirgefni (Ýslam) vi­ Gu­, til dŠmis er kŠrleiksbo­skapurinn skřr hva­ ■etta var­ar: ôElska­u Gu­ af ÷llu hjarta ■Ýnu, allri sßlu ■inni, ÷llum huga ■Ýnum og ÷llum mŠtti ■Ýnum.ö (Mark˙s 12:30). Bo­or­in tÝu sn˙ast s÷mulei­is um undirgefni og gu­sˇtta.

Bo­skapur Jes˙ er a­ ÷­ru leyti hvorki frumlegur nÚ sÚrstaklega si­fer­ilegur oft ß tÝ­um. Ůar sem hann rÝs hŠst, gullna reglan og jafnvel krafan um a­ elska ˇvini sÝna, er ß fer­inni hef­bundinn si­abo­skapur ľ gamalkunnur og hallŠrislegur jafnvel ß 1. ÷ld og au­vita­ ˇframkvŠmanlegur.

Ëtti vi­ yfirvald, fylgni vi­ reglur, gagnkvŠmni. Ůetta er si­abo­skapur kristninnar og nŠr ekki a­ slefa yfir si­fer­is■roska 12 ßra barna samkvŠmt ■eim Piaget og Kohlberg. Flest ■roskumst vi­ upp ˙r ■essum si­abo­skap kristninnar, sem betur fer, en skyldi ■a­ beinlÝnis vera markmi­ Ýslenskra grunnskˇlalaga a­ hefta si­fer­is■roska barna?

Brynjˇlfur Ůorvar­arson 14.05.2008
Flokka­ undir: ( Si­fer­i og tr˙ )

Vi­br÷g­


Gu­mundur D. Haraldsson - 15/05/08 03:01 #

Ůeir eru afskaplega fßir, ef nokkrir, frŠ­imenn innan ■roskasßlfrŠ­i sem taka stig Piagets bˇkstaflega. Menn hafa margsřnt fram ß a­ kenning Piagets um ■roskastig er of einf÷ld og stenst ekki sko­un. ╔g tel, ■ess vegna, a­ ■a­ hef­i veri­ mun betra a­ sleppa vÝsunum Ý Piaget Ý ■essum pistli.

Eftir ■vÝ sem einstaklingurinn eldist og ■roskast fŠrist hugsun hans upp um stig en ekki komast allir jafn hßtt og taldi Kohlberg a­ ■a­ vŠri ß fŠri ÷rfßrra manna a­ komast ß sj÷tta stig, en a­ fimmta stig sÚ e­lilegt si­fer­isstig fullor­inna.

Jß, en merkilegt nokk: ═ m÷rgum samfÚl÷gum heims er fˇlk almennt ß stigi 2 e­a 3. Ůa­ er dßlÝti­ undarlegt, ekki satt?


Íssur Ingi Jˇnsson - 15/05/08 10:59 #

"═ m÷rgum samfÚl÷gum heims er fˇlk almennt ß stigi 2 e­a 3. Ůa­ er dßlÝti­ undarlegt, ekki satt?"

Ef einhver hefur b˙i­ frß unga aldri vi­ refsingar sem flokkast undir grˇft ofbeldi ■ß nŠr hann sennilegast ekki a­ ■roskast langt upp ˙r stigi 1. Vita­ er a­ ■a­ eitt a­ b˙a vi­ st÷­ugan ˇtta hefur mj÷g neikvŠ­ ßhrif ß ■roska barna. ŮvÝ held Úg a­ ■a­ skipti miklu mßli hva­ ˇttinn vi­ refsingarnar sÚ mikill. ┴ ═slandi vir­ast mj÷g vŠgar refsingar normi­ svo okkar reynsla og vi­mi­ segja kannski lÝti­. Hva­a samfÚl÷g ertu a­ tala um?


Gu­mundur D. Haraldsson - 15/05/08 12:28 #

Hva­a samfÚl÷g ertu a­ tala um?

Ůetta eru fyrst og fremst ˇi­nvŠdd samfÚl÷g; eskimˇar, Šttbßlkar ß bahamas, en lÝka stˇr hluti fˇlks Ý Tyrklandi o.fl.

Sjß nßnar hÚr:

Cross-Cultural Universality of Social-Moral Development: A Critical Review of Kohlbergian Research, Psychological Bulletin, Volume 97(2), March 1985, p 202ľ232.


Brynjˇlfur Ůorvar­arson (me­limur Ý Vantr˙) - 15/05/08 21:03 #

SŠll Gu­mundur og takk fyrir innleggi­.

Piaget er miklu ■ekktari en Kohlberg, ■a­ er n˙ a­allega ■ess vegna sem Úg haf­i hann me­. Svo ver­ Úg a­ segja eins og er a­ mÚr finnst mj÷g ˇlÝklegt a­ heilu ■jˇ­irnar ■roskist ekki si­fer­ilega! MÚr ■Štti gaman a­ sjß hvernig ■a­ er mŠlt.

Og ef satt reynist, hvort heg­un t.d. eskimˇa sÚ almennt si­lausari en heg­un annarra? N˙ eru Tyrkir sÚrlega si­u­ ■jˇ­ og vingjarnleg, glŠpir og mannvonska tÝ­kast ■ar ekki meira en annars sta­ar. Ef Tyrkir eru svona van■rˇa­ir skvt. Kohlberg ■ß myndi Úg n˙ segja a­ ■a­ vŠri eitthva­ a­ kenningunni og ni­urst÷­um hennar.


Gu­mundur D. Haraldsson - 16/05/08 00:14 #

Brynjˇlfur: Jß, Úg mŠli me­ ■essari grein. Og Úg er sammßla ni­urst÷­u ■inni.

Loka­ hefur veri­ fyrir athugasemdir vi­ ■essa fŠrslu. Vi­ bendum ß spjalli­ ef ■i­ vilji­ halda umrŠ­um ßfram.