Allar frslur Allir flokkar Sos Um flagi rskrning Lg Spjallid@Vantru Pstfang Vantru@Facebook Vantru@Youtube Vantru@Twitter

Dawkins vitali og rkra NFS

etta vital vi Richard Dawkins gagnast gtlega eim sem forvitnir eru um skoanir hans trarbrgum og af hverju hann hefur r. Stahfing hans um a vi sum aeins farartki gena okkar umbylti allri umru innan runarfranna, en g greip einmitt til hennar rkrum um lf eftir dauann NFS gr.

Birgir Baldursson 11.01.2006
Flokka undir: ( Vsun )

Vibrg


danskurinn - 13/01/06 20:06 #

gtis spjall hj ykkur Birgir. a var athyglisverur punktur sem Gujn Bergmann kom inn essu spjalli, sem er essi rskipting milli listar, trar og vsinda sem verkfri til tskringar skynjun okkar. a er hgt a mynda sr a listamenn hafi snum tma veri dmnerandi og a trin hafi sar teki vi sem hinn yfirgangssami aili essu sambandi og a lokum vsindin sem handhafi hins plitska rtttrnaar skilningi okkar verldinni.

v miur virumst vi ekki geta lrt af mistkum annarra og urfum v sfellt a lra af okkar eigin mistkum og jafnvel a er ekki llum gefi. Sjlfumglei eirra sem ahyllast efnis- og vsindahyggju og eru nverandi handhafar hins fyrrnefnda plitska rtttrnaar, mun auvita aka me smu gngur og sjlfumglei s-og Mhamedhopparana geri, egar plitskur rtttrnaur var allur eirra megin. Sjlfumglei er vihorf rngsni og stnunar, og n egar m sj, a efnis- og vsindahyggja er a lenda alls konar vandamlum me eigin mtsagnir og hreinar falsanir sem breia eiga yfir getuleysi handhafa "hins rtta" verkfris skilningsleit mannskepnunar.

Hugtkin rtt og rangt eru ekki raunveruleg. au eru myndu, afst hugsun um vanmttuga mannlega hugmynd. a ir a sannleikurinn er ekki til einum sta og verur ekki rannsakaur efnafritilraun ea me sjnauka. besta falli getur slkur rannsakandi upplifa aumjklega eitt lti sannleiksbrot og versta falli mynda sr alla verldina greipum sr. a er gmul saga.

Lfi jrinni er lkt og vatni og vatni er eins og lfi. a er alltaf sama vatni, ekkert btist vi a og ekkert eyist af v. v a vatnsdroparnir su "teljandi" er vatni alltaf bara vatni og vatnsdroparnir, stundu hafinu, stundum loftinu, stundum skjunum og stundum drullupollum. Og verldin er einn lkami. a btist ekkert vi hana og eyist ekkert af henni heldur. a er v ekkert til nema lf.


Birgir Baldursson (melimur Vantr) - 14/01/06 04:08 #

a mtti svo sem vita a a myndir stkkva etta rskiptingarvaur honum Gujni. egar hann kom me etta fann g strax a etta stemmdi ekki alveg. a er raun rangt a stilla vsindunum upp me essum htti og listin arna ekki heima.

etta snst um tr og skynsemi.

Vsindin eru afrakstur skynseminnar. egar Gujn var a gagnrna mig fyrir a skoa heiminn t fr sjnarhli vsindanna var hann a flaska essu sama. g skoa einfaldlega heiminn t fr sjnarhli skynseminnar. og skynsemin segir mr a treysta engum rkstuddum fullyringum.

Svo einfalt er a n. Og ef skynsemin er farin a dmnera hindurvitni trar og trarbraga er a bara hi besta ml.


danskurinn - 14/01/06 11:05 #

"a er raun rangt a stilla vsindunum upp me essum htti og listin arna ekki heima."

Athugasemdin hans Gujns fjallai einmitt um etta vihorf. eir sem ahyllast efnis- og vsindahyggju vilja ekki lta stilla snu verkfri upp me rum. a er alveg augljst a skoun eirra verldinni verur a fara gegnum ennan eina farveg, sem er aftur vsun rngsni og a lokum mtsagnir og stnun. Og listin er greinilega merkilegra fyrirbri en ltur og gefur meira en bara bumbusltt nsta bar.

"Vsindin eru afrakstur skynseminnar."

Vsindi hafa engan einkartt skynsemi. Hvaan kmi s hrokafulla afstaa? Vsindi eru afrakstur uppsafnaar ekkingar mannsins og byggja fleiru en skynsemi, v a er helst samspili allra tta mannlegs elis sem manneskjan rs upp til afreka. a er nefnilega ekki alltaf skynsamlegt a gera aeins a sem er skynsamlegt.

"g skoa einfaldlega heiminn t fr sjnarhli skynseminnar. og skynsemin segir mr a treysta engum rkstuddum fullyringum."

etta er ranghugmynd. Skynsemi n er afst, sem ir a skoar heiminn t fr afstum sjnarhli. Afst ir takmrku og s takmrkun er vimi itt og a lokum lfsskoun. Hversu skynsamlegt er a? Vi hljtum a gera r fyrir a skynsemi s eitthva miklu strra en kollurinn r Birgir. a ir einfaldlega a rkstudd fullyring getur auveldlega veri eitthva sem ber ekkert skynbrag . annig stu er hin takmarkandi skynsemi orinn meiri hemill en farvegur. a er nefnilega stutt milli mannlegrar skynsemi og rngsni.


Gujn - 14/01/06 11:21 #

g tek undir gagnrni nafna mns ein og g skil hana. Meginatrii essa mls er a engin maur er getur tlast til ess a arir taka mark v a hann handi fram a hann viti hva skynsamleg hugsun s

Vsindin eru gt til sns brks, en a er misskilningur a au su einhver alsherjar lausn eim vanda a vera manneskja.

Auvita a nota vsindi til a afla ekkingar um efnisheiminn og hi veraldlega, en vanda a vera manneskja verur hver og einn a leysa sjlfur me eim aferum sem hann sjlfur velur

eir sem eru mjg hrifnir af vsindum tta sig margrir ekki au hafa ann grundvallar galla a vera h mannlegum takmrkunum

a er merkilegt a menn ein og sem tala svo miki um skynsemina sem eir telja sig vera talsmenn fyrir, tala me ltilsviringu um hugmynd a skynsamleg hugsun s undirstaa tilverunar og hald ess sta fram eirri skoun a blind tilviljuranrkennd fl s uppretta tilverunar.


Birgir Baldursson (melimur Vantr) - 14/01/06 19:55 #

eir sem ahyllast efnis- og vsindahyggju vilja ekki lta stilla snu verkfri upp me rum.

En g var n einmitt a stilla skynseminni (verkfri mnu) upp vi hliina tr. a var listin sem g sagist ekki sj a tti heima arna. Svo um hva ertu a tala?

a er alveg augljst a skoun eirra verldinni verur a fara gegnum ennan eina farveg, sem er aftur vsun rngsni og a lokum mtsagnir og stnun.

Einmitt a. Er a vsun rngsni a ahyllast skynsemi egar heimurinn er metinn? Hva dugar betur? rkstuddar fullyringar og hindurvitni? Sru ekki hva etta er glrulaust hj ykkur Gujni Bergmann og rum galopnum njaldarsinnum. i einblni etta eitthva ykkar sem verur a nota til a skoa heiminn, svo maur urfi ekki a nota skynsemina.

Glrulaust.

Og listin er greinilega merkilegra fyrirbri en ltur og gefur meira en bara bumbusltt nsta bar.

J, gi geru bara eins lti r listskpun minni og r snist. essi mlflutningur inn segir raun allt um mlefnaleik inn rkru sem essari.

g tta mig alveg mikilvgi listar, gfgi hennar og hvaeina. En hn er ekki ekkingartki sama htt og skynsemi ea vanekkingartki tr (til a komast a hvernig heimurinn er raun og veru), heldur rfst hn snu eigin plani h hinum tveimur. List getur aldrei komi sta skynseminnar sem ekkingartki verldinni. Ekki frekar en hi gagnslausa ekkingartki tr. g gti allt eins stillt upp skynsemi-tr-vinnu ea skynsemi-tr-feralgum.

Gujn og heimspekingurinn hans eru bara a bulla og veist a, danskur.

Vsindi hafa engan einkartt skynsemi.

Fl stahfing mn, um a au vru afrakstur skynseminnar, a sr? Nei. Af hverju helduru v fram? Af v a mlflutningur inn hr felst fyrst og fremst v a sl r upp v a gera eim sem rst upp skoanir. ert aumur rkbrellumeistari og ekki einu sinni neitt srlega gur slkur.

etta er ranghugmynd. Skynsemi n er afst, sem ir a skoar heiminn t fr afstum sjnarhli.

Nei, a ir einfaldlega a g hef heiri kvena vinnureglu egar g met heiminn, nefnilega a halda rkstuddu blari fyrir utan heimsmyndina. ekking mn og annarra er aftur mti breytileg, en a gerir ekki ar me skynsemina afsta. g tri v varla a hafir rugla saman essu tvennu, eins og virist hafa veri a gerast.

ert frekar rngsnn allri inni naldarvsni danskurinn minn. rngsnn og okukenndur hugsun. En bum n vi! Gerir a ig raun rngsnan a g segi a srt a? Nei, ekki frekar en a gerir mig rngsnan a skulir segja mig vera a. a minnsta ekki egar g get hraki ml itt eins og g hef hr gert.


Birgir Baldursson (melimur Vantr) - 14/01/06 19:57 #

Vsindin eru gt til sns brks, en a er misskilningur a au su einhver alsherjar lausn eim vanda a vera manneskja.

Hvar hefur v veri haldi fram? Hr er ekki nokkur maur a tala um vandann vi a vera manneskja, heldur hvaa tki gagnast okkur til ekkingar raunveruleikanum. Sru ekki muninn? Af hverju viltu gera mr upp essa skoun?


Birgir Baldursson (melimur Vantr) - 14/01/06 20:01 #

Auvita a nota vsindi til a afla ekkingar um efnisheiminn og hi veraldlega, en vanda a vera manneskja verur hver og einn a leysa sjlfur me eim aferum sem hann sjlfur velur

Helduru virkilega a g s a halda v fram a maur beiti vsindum ennan tt tilveru sinnar? Maur fer a skilja af hverju menn grpa svona mjg til ess a thrpa mann rngsnan, egar etta er hugmyndin sem eir ganga me um mann kollinum!

Komm onn Gujn, essu hefur hvergi veri haldi fram. Reyndu a tta ig v um hva er veri a tala hrna. ert ekkert betri en nafni inn Bergmann.

g reyni a beita skynseminni egar g met lfi og tilveruna. Skynsemin er ekki a sama og vsindin. etta er alveg frnlegur strmaur hj r.


danskurinn - 15/01/06 00:08 #

"En g var n einmitt a stilla skynseminni (verkfri mnu) upp vi hliina tr."

Verkfri itt er skynsemi n. leggur sem sagt skynsemi na vogarsklar til mlingar og skounar. Hve skynsamur ertu Birgir? Og ef vrir ekki skynsamur, er mat itt einskis viri? Viltu kannski segja fullum fetum a srt me brenglaa ea takmarkaa skynsemi? g get bara ekki skili hvernig menn tlast til ess a hgt s a mla verldina me einhverju frvkjanlegu patenti. Hin skipulgu trarbrg eru einmitt hver fyrir sig, me eitt svona patent, og allir ykjast vera jafn skynsamir og ykist vera. Hver er munurinn? A einmitt loksins nna hefur einhver rtt fyrir sr eftir allt bulli?

"Er a vsun rngsni a ahyllast skynsemi egar heimurinn er metinn? Hva dugar betur? rkstuddar fullyringar og hindurvitni?"

g er alveg sammla r um essa bibblukreddur og ennan hefnigjarna og illgjarna skapara sem mennirnir hafa skapa sinni mynd. a besta sem gti gerst fyrir jirnar er niurlagning essum skipulgu trarbrgum. a verur aldrei nokkur friur me nverandi skipan mla. En a er vissulega vsun rngsni og stnun a urfa stugt a vera s sem hefur rtt fyrir sr. a verur nefnilega engin sigurvegari skilningsleit mannskepnunar.

"g tta mig alveg mikilvgi listar, gfgi hennar og hvaeina. En hn er ekki ekkingartki sama htt og skynsemi ea vanekkingartki tr (til a komast a hvernig heimurinn er raun og veru), ... List getur aldrei komi sta skynseminnar sem ekkingartki verldinni."

List kemur ekki stain fyrir eitt n neitt, ekki frekar en skynsemi. Og list er miklu meira en verkfri til afreyingar. List breytir v hvernig flk hugsar, vihorfum eirra og vimium. List breytir v m.a. hva flki finnst skynsamlegt. jflagsbyltingar vera kjlfari listrnnar skpunar og upplifunar. Skynsemi er rktu og jlfu listrnum tkum og upplifunum. Skynsemi n listar er jafn gagnslaus og list n skynsemi. Allt er etta toga fram eirri tr a vi urfum stugt a vera bta okkur. Tr sem skilur okkur fr rum drategundum. a er rngsni a tla skynsemi einni a vera ekkingartki. a er vsun stnun sem listamenn urfa san brjta upp me skpunarkrafti snum og innsi.

"ekking mn og annarra er aftur mti breytileg, en a gerir ekki ar me skynsemina afsta. g tri v varla a hafir rugla saman essu tvennu, eins og virist hafa veri a gerast."

Skynsemi er ekki afsttt hugtak nema sem hluti af einstaklingi. Skynsemi n er rugglega afst og h ekkingu inni og rum takmrkunum. g tr varla a viljir lsa v yfir a skynsemi n s takmarkalaus?


Birgir Baldursson (melimur Vantr) - 15/01/06 03:22 #

Viltu kannski segja fullum fetum a srt me brenglaa ea takmarkaa skynsemi?

g geri mr far um a beita skynsemi sem verkfri egar g met heiminn. etta er afer, en ekki srlegur andlegur eiginlegiki minn, rtt eins og vsindaleg afer er afer en ekki srstakt heimspekilegt sjnarhorn verldina.

stundun skynseminnar gerir a a verkum a ekki skiptir mli hvert gfnafar mitt er, n heldur hve djp ekking mn nr, v alltaf geta arir leirtt a sem ekki stenst rk hj mr og ekking mn v vaxi kjlfari. a er ekki sst af eim skum sem g legg hr skoun mna heiminum undir lit annarra. Rttari upplsingar en g b yfir taka fram eigin ranghugmyndum mnum og g fagna v a vera leirttur.

a eina sem skitptir mli er a skynsemi s beitt.

En a er ekki miki gagn r til eirra hluta, ert allur einhverjum illyrmislegum ad hominem og rum rkbrellum.

Svo ttar ig klrlega ekki ekki grundvallarhugtkum. v er ingarlaust a vera eitthva a ra etta vi ig, danskur.

En endilega haltu fram a bullukollast hr. Skrif n munu standa sem kjrefniveiur greiningu llegum og illa grunduum rkleislum.

List kemur ekki stain fyrir eitt n neitt, ekki frekar en skynsemi.

Skynsemi leysir tr og trgirni fullkomlega af hlmi sem aferi vi a mynda sr skoun verldinni. etta snir okkur sagan.

a er rngsni a tla skynsemi einni a vera ekkingartki.

virist auveldlega geta skipt t hugakinu vsindi fyrir skynsemi essari umru, bara vegna ess a g kynni a til sgunnar stainn fyrir hitt. g er ekki einu sinni viss um a Gujn Bergmann stykki svo auveldlega ann hest. Hann var blindaur af llegum heimspekingi sem hann las, en eflaust gti hann fallist a best s a hafa skynsemi a leiarljsi, lka egar vsindin eru ekki notu sem afer til ekkingarleitar.

En arft greinilega ekki s svoleiis a halda.

egar listikun leiir til einhverra framfara ekkingu okkar verldinni er a vegna skynseminnar listinni, .e. egar skynsemi er beitt listrnum tilgangi. ruglar essu tvennu saman og heldur listina sem slka geta komi stainn fyrir hitt. ttar ig ekki samhenginu.

Listin getur veri gtis farvegur fyrir skynsemi, en kemur ekki stainn fyrir hana egar verldin er greind.


danskurinn - 15/01/06 10:15 #

"g geri mr far um a beita skynsemi sem verkfri egar g met heiminn. etta er afer, en ekki srlegur andlegur eiginlegiki minn, rtt eins og vsindaleg afer er afer en ekki srstakt heimspekilegt sjnarhorn verldina."

Auvita er skynsemi andlegur eiginleiki inn og takmarkast af msum rum eiginleikum sem hefur. Sjnarhorn itt er afsttt.

"stundun skynseminnar gerir a a verkum a ekki skiptir mli hvert gfnafar mitt er, n heldur hve djp ekking mn nr, v alltaf geta arir leirtt a sem ekki stenst rk hj mr og ekking mn v vaxi kjlfari."

Mat itt ekkingu annarra byggist num eigin eiginleikum, inni eigin ekkingu og skynsemi. Skoun n er hvorki rtt n rng, hn er afst. ekking vex me vsni og umburarlyndi v verldin kemst ekki fyrir einum mlikvara. Slk afstaa er rrsn og br til fagidta, menn sem hafa alltaf rtt fyrir sr.

"egar listikun leiir til einhverra framfara ekkingu okkar verldinni er a vegna skynseminnar listinni, .e. egar skynsemi er beitt listrnum tilgangi."

etta er misskilningur Birgir. a er einmitt lklegra a skortur skynsemi listinni (eins og skynsemi er viurkennd hverjum tma), leii til framfara rum svium. Hugmynd listamanns getur virst vera frnlegt og nausynlegt a brjta upp viurkennda stala ef framkvmda slka hugmynd. v a er einmitt skortur skynsemi og vilja til mlamilunar hj listamanni sem leiir til breytinga hugsunarhtti egar kemur a framkvmdum. ekkingin vex tkum vi andstur.

" ruglar essu tvennu saman og heldur listina sem slka geta komi stainn fyrir hitt. ttar ig ekki samhenginu."

g rugla engu saman. vert mti hef g egar skrifa og get skrifa a aftur a listin komi ekki stain fyrir eitt n neitt. a er einmitt me inni rrsn sem heldur v fram a skynsemi ein og sr ngi til a vega og meta verldina og afla ekkingar. a er einmitt g sem held v fram a framfarir veri til tkum andstna. S sem beitir eingngu sinni afstu skynsemi verur fyrr ea sar hemill framfarir.


Birgir Baldursson (melimur Vantr) - 15/01/06 12:16 #

Auvita er skynsemi andlegur eiginleiki inn og takmarkast af msum rum eiginleikum sem hefur.

Um etta erum vi sammla. Skynsemi arf ekkert a hafa me gfur a gera ea anna andlegt upplag, heldur m tileinka sr hana burts fr slkum ttum. Skynsemi og gagnrnin hugsun eru nnast sama fyrirbri og ef hgt er a lta skynsemi sem andlegan eiginleika minn, er hann unnin me stundun gagnrnininnar hugsunar.

a er einmitt g sem held v fram a framfarir veri til tkum andstna.

Bddu, hva kemur etta mlinu vi? g er alveg sammla v a tk andstna getur leitt t niurstu sem tekur bum hinum andstu plum fram. Um a snst ekki deilan og trlegt a skulir vera a draga etta fram hr eins og a s einhver steytingarsteinn milli okkar. ER a ekki einmitt skynsemi okkar og gagnrnin hugsun sem leiir t hina nju niurstu eftir a hinir tveir lku plar hafa lagt fram ml sitt. Ea br kannski betri niurstaa sellsvtum Bach, eins gtar og r n annars eru? Leikritum Pinter? Skldsgum Laxness. Kemur Laxness ekki samflagslegum skilaboum snum til okkar gegnum listina, ein samt eiga au sr upphaf skynsemi hans og gagnrninni hugsun.

Sndu mr n hvernig beitir listinni einni og studdri sem ekkingartki og g skal draga land me ngju, s eitthvert vit v hj r.


danskurinn - 15/01/06 15:06 #

"...ef hgt er a lta skynsemi sem andlegan eiginleika minn, er hann unnin me stundun gagnrnininnar hugsunar.!

M..o. takmarkast skynsemi n af mefddri getu inni til a hugsa og muna og umhverfisttum eins og menntun inni og leikni. Skynsemi er ekki einhver fst str sem allir hafa sama agang a. Hn er takmrku aulind egar einstaklingurinn beitir henni.

"ER a ekki einmitt skynsemi okkar og gagnrnin hugsun sem leiir t hina nju niurstu eftir a hinir tveir lku plar hafa lagt fram ml sitt."

etta eru samverkandi ttir og ess vegna er a rngsni a skrifa "g skoa einfaldlega heiminn t fr sjnarhli skynseminnar. og skynsemin segir mr a treysta engum rkstuddum fullyringum. Svo einfalt er a n." v etta vihorf hefur s sem ltur ekki ngu gagnrnum augum sna eigin skynsemi. egar maur telur a skynsemi sn s hafin yfir allan vafa er hann kominn sama sta shoppararnir. a er nefnilega vandlifa.

"Kemur Laxness ekki samflagslegum skilaboum snum til okkar gegnum listina, ein samt eiga au sr upphaf skynsemi hans og gagnrninni hugsun."

Laxness gerir miklu meira en a. Hann frir okkur tunguml sem er hafi yfir akademskar mlfrikreddur og skynsemisklafa sns tma. Bkur hans fjalla ekki um skynsamlegt flk, heldur miklu frekar hina skynsamlegu. ar er upphafi og ess vegna eru r hugaverar og frandi.

"Sndu mr n hvernig beitir listinni einni og studdri sem ekkingartki og g skal draga land me ngju, s eitthvert vit v hj r."

Ef g geri a vri g orinn eins og Birgir, one track pony, sem skoar heiminn t fr einum sjnarhli. g tel einmitt a skynjun okkar s ekki alveg svona einfld.


Birgir Baldursson (melimur Vantr) - 15/01/06 18:40 #

Skoun n er semsagt s a best s a beita bi skynsemi og skynsemi egar heimurinn er metinn til ekkingarauka. Hefuru einhver dmi ess a slk afer hafi gagnast betur en beiting skynseminnar og tla hennar eingngu?


Steindr J. Erlingsson - 15/01/06 19:48 #

Birgir, krafan n um a umheimurinn s rannsakaur me skynseminni einni saman, .e. n hrifa fr v sem kallar skynsemi, er falleg hugsjn, en rannsknir okkar vsindasagnfringanna hafa snt a essir tveir ttir hafa gegnum tina blandast saman, mismiklum mli, kenningasm vsindamanna. g bendi r og dansknum essu sambandi nlega gagnrni mna pstmdernismann og rannsknir mnar nttrufringnum orvaldi Thoroddsen (1855-1921).

Rannsknir frimanna hafa sem sagt snt fram a a vsindi (skynsemin) vera fyrir hrifum fr menningunni (skynsemin). etta breytir v hins vegar ekki a skynsemin a vera markmi okkar allra, en hvort vi num a hndla hana mengaa er g efins um.


Birgir Baldursson (melimur Vantr) - 15/01/06 20:02 #

g reyni a hafa skynsemina a leiarljsi og fyrir a segir danskurinn mig rngsnan. Ekkert hef g fullyrt um hvort og hvernig mr hefur gengi a hndla hana. a er lka efni allt ara umru.


Steindr J. Erlingsson - 15/01/06 20:43 #

Mr tti vnt um a f lit ykkar eftirfarandi vsun r grein eftir breska elisefnafringin Peter Atkins, sem g geri a umtalsefni bkinni minni Genin okkar: Lftknin og slenskt samflag (2002, bls 76):

En andstingar smttarhyggjunnar munu hrpa a vi urfum a hlusta andann og a vsindi geti ekki komi sta trarbraga. Jafnvel tt maur tali fjlglega um uppljmunina sem skldin veita manni og tt au skist eftir a last skilning hlutunum felast hfileikar eirra fremur v a nra sjlfsblekkingu okkar g er hrddur um a heimspekingar hafi gert lti meira en skld til ess a auka skilning okkar alheiminum Framlag gufringa hefur hins vegar ekki veri neitt. Me smttarhyggjuna a vopni ba vsindamenn vi srstu a standa htindi ekkingarinnar og sj v lengra inn lendur sannleikans en arir samtmamenn eirra. ekking eirra er borleggjandi fyrir alla, ar sem sameiginleg reynsla mannkyns leggur mat sanngildi hennar; sanngildi sem hafi er yfir aljlega menningu og landamri. Vsindamenn frelsa sannleikann undan fordmum og koma vntingum samflagsins flug me starfi snu. Vsindin frelsa en skldskapur rvar og gufri ruglar.

Endurspeglar etta afstu na Birgir? Hvernig horfir mtt smttarhyggjunnar? Endar allt elisfrinni?


danskurinn - 15/01/06 22:51 #

Birgir skrifar:"g reyni a hafa skynsemina a leiarljsi og fyrir a segir danskurinn mig rngsnan."

etta er misskilningur. g kalla a rngsni ef tlar eingngu a nota skynsemina til a upplifa verldina. a er svo margt sem maur fer mis vi, ef maur hefur enga hfileika til a vera vitlaus. Prfau t.d. a semja tnverk sem er svo tknilega erfitt flutningi og krefjandi tnhugsun a lkast til veri engin hfur til a leika a og skilja fyrr en 200 rum eftir daua inn. etta hljmar reyndar sem mjg skynsamleg rlegging og furuleg, en etta geri Bach cellsvtunum sem minntist fyrr umrunni. Almennt var tali a karlinn hefi bara veri a gera tilraunir me form, en hefi raun ekki tlast til a verkin yru leikin, erfi eins og au eru. a var ekki tali skynsamlegt fyrir cellleikara a tkla essi verk fyrr en Casals braut sinn 20. ldinnni, vert rleggingar margra skynsamra manna. N er ekki tali skynsamlegt a kalla sig sellleikara nema kunnir essi verk. Allt taf einhverri vitleysu Bach. Til hvers var 20 barna fair a eya tma snum a semja tnverk sem aldrei heyrust hans tma. Hvar er skynsemin v? Kannski er ekki vi neinni skynsemi a bast hj Bach karlinum, sem var vissulega mjg traur ;-)


Birgir Baldursson (melimur Vantr) - 15/01/06 23:06 #

g kalla a rngsni ef tlar eingngu a nota skynsemina til a upplifa verldina.

Hver var a tala um a upplifa verldina? ert binn a vera a misskilja umruna fr upphafi. g er a tala um skynsemina/trna/listina sem tki til ekkingarflunar.

En varst allan tmann a tala um upplifanir og ert v alveg ti a skta essari umru eins og svo margri annarri hr.


Birgir Baldursson (melimur Vantr) - 15/01/06 23:09 #

Endurspeglar etta afstu na Birgir?

Heldur betur. g hef meira a segja skrifa heilu greinarnar um etta.


Steindr J. Erlingsson - 16/01/06 08:20 #

Birgir, hr greinir okkur . virist vera a kallast naive realist mean g ahyllist a sem kallast critical realism, sem gerir r fyrir a ekki s endilega hgt smtta alla eiginleika vegna emergent eiginleika.


danskurinn - 16/01/06 08:43 #

Birgir skirifar: "Hver var a tala um a upplifa verldina? ert binn a vera a misskilja umruna fr upphafi. g er a tala um skynsemina/trna/listina sem tki til ekkingarflunar. En varst allan tmann a tala um upplifanir og ert v alveg ti a skta essari umru eins og svo margri annarri hr. "

Skynjun n og upplifun verldinni er leiin til flunar ekkingar. g ekki enga ara lei til a lra. En ert greinilega a ra me r nja lrdmslei, sem fer ll inn um rassgati r og t um tllann r, n vikomu heilanum.


Birgir Baldursson (melimur Vantr) - 16/01/06 16:07 #

tskru fyrir mr essa emergent-eiginleika, Steindr.

Og danskur, vertu ti. Vsindaleg afer er t.d. ein lei ar sem menn beita ekki bara skynjun sinni til a last ekkingu verldinni.


Matti (melimur Vantr) - 16/01/06 16:18 #

Er Steindr a tala um eitthva essu lkt ?


Steindr J. Erlingsson - 16/01/06 16:51 #

Birgir g skal skra emergent eiginleika fyrir r me dmi r bkinni minni Genin okkar (bls. 70-73) ar sem g fjalla skoanir tveggja nbelsverlaunahafa elisfri um etta efni:

essir nju eiginleikar kallast uppkomnir eiginleikar (emergent properties) og skulum vi lta einfalt dmi sem skrir etta vel. ll ekkjum vi bragi af matarsalti og skiptir efnafriformla ess fst okkar nokkru mli en a vill svo til a essi formla skrir einfaldan htt a sem Laughin og Pines fjalla um flkinn og torrinn htt. Salti verur til samkvmt essari jfnu:
2Na + Cl2 --> 2Na+Cl-.
Jafnan segir okkur a tvr natrumfrumeindir renni saman vi eina klrsameind og a veri til efnasambandi natrumklr, sem er salt. Frumefnin natrum og klr hafa kvena eiginleika sem grundvallast stu eirra innan lotukerfisins, sem inniheldur ll frumefni nttrunnar. Natrum er nokkurs konar mlmur sem hefur eiginleika a ef hann kemst snertingu vi vatn brennur hann upp me miklu offorsi; a verur nnast sprenging. Klr er baneitru lofttegund sem ntist til a drepa skla egar hn er vatnslausn, samanber sundlaugar. Natrum og klr eru v strhttuleg okkur mnnunum egar au eru hreinu frumefnastandi. Anna er hins vegar uppi teningnum egar frumefnin renna saman og mynda efnasambandi natrumklr. etta snir okkur er a lgmlin sem lsa hegun eininganna natrums og klrs segja okkur lti sem ekkert um eiginleika kerfisins/efnasambandsins natrumklrs. ljsi alls ess sem vi vitum um efnafri n tmum getum vi augljslega sagt fyrir um eiginleika matarsalts en a sem skiptir mli er hverju sp yri um eiginleika salts, hva heldur um miklu flknara kerfis eins og manninn, ef vi fengjum a vita allt um natrum og klr n ess a vita nokku um salt og nnur svipu efnasambnd.

essu felst a draumur Peter Atkins um endanlega getu smttarhyggjunar gengur ekki upp.


Gumundur I. Marksson - 16/01/06 18:39 #

Matti: "Er Steindr a tala um eitthva essu lkt ?"

Eftir a hafa ltillega rent augunum yfir essa su er svari j.


Gumundur I. Marksson - 16/01/06 18:42 #

Bk Rogers Lewin: COMPLEXITY: LIFE AT THE EDGE OF CHAOS, sem vsa er arna, er glimmrandi og brskemmtileg kynning complexity og emergence.


Birgir Baldursson (melimur Vantr) - 16/01/06 19:12 #

Best a skoa etta rlegheitunum. Ef rkin arna eru ngilega sannfrandi mun maur eflaust frast r hpi navra realista yfir krtskan slkan.

Vi fyrstu sn snist mr felast einhver hugsanavilla essu. Natrum og klr eru ekki frumefnastandi salti, heldur er um a ra Na+ og Cl-. Af hverju ttu menn a gefa sr a frumefnastandi geti alhfst yfir stand essara frumefna sem jna lausn? Er ekki mli a rannsaka bara eliseginleikana hvoru standi fyrir sig?

En eins og g segi, maur arf a skoa etta betur.


Birgir Baldursson (melimur Vantr) - 16/01/06 19:14 #

ljsi alls ess sem vi vitum um efnafri n tmum getum vi augljslega sagt fyrir um eiginleika matarsalts en a sem skiptir mli er hverju sp yri um eiginleika salts, hva heldur um miklu flknara kerfis eins og manninn, ef vi fengjum a vita allt um natrum og klr n ess a vita nokku um salt og nnur svipu efnasambnd.

Dugir ekki bara a greina manninn niur ll hin smrri kerfi sta ess a reyna a skoa hann sem eitt heildsttt?


Steindr J. Erlingsson - 16/01/06 19:34 #

Auvita greinum vi manninn niur smrri kerfi, en eins og ttefniselisfrin hefur snt getum vi ekki smtta manninn alfari niur elisfri, .e. t af essum emergent eiginleikum.


Birgir Baldursson (melimur Vantr) - 16/01/06 19:56 #

Er nokkur rf v til a byrja me? Ngir ekki a smtta einstaka tti niur og skilja , n ess a reyna a gera a vi heildina? Ef hgt er a sna fram hva gerist heilabinu vi mis gebrigi og ara andlega tti (tr, st, reii, frni a beita reglulegum sgnum o.s.frv.) er ekki markinu n? Hva kallar a maurinn sem slkur s smttaur sem heild? Mr finnst slk krafa byggjast hugsanaskekkju.

En eins og g segi, maur verur a skoa etta betur.


Gumundur I. Marksson - 16/01/06 21:34 #

BB: "Dugir ekki bara a greina manninn niur ll hin smrri kerfi sta ess a reyna a skoa hann sem eitt heildsttt?"

Kenningar um complexity og emergence byggja v a eiginleika svii heildarkerfisins s ekki hgt a skilja grundvelli ess a greina smrri kerfin. Eiginleikar heildarkerfisins koma fram SAMSPILI smrri kerfanna--heildarkerfi er sem sagt ANNA og MEIRA en summa eirra eininga sem a samanstendur af.

Einfalt dmi sem g vitna eftir minni: ert me kerfi (t.d. vatn) sem samanstendur af einingum (h2o). egar essar einingar spila saman vi kvenar astur kemur fram nr (emergent) eiginleiki (yfirborsspenna) sem ekki er hgt a segja fyrir um me v a greina eiginleika einstakra eininga (H2O sameinda).

Einn eiginleiki mannsins sem heldsts, lffrilegs kerfis er STUGLEIKI kerfisins. essi stugleiki kemur fram vi flki samspil missa tta eins og umhverfisins og eirra kerfa (ea eininga) sem maurinn samanstendur af.

Lffringar sem ahyllast complexity sjnarhorni lta fsturroska, vistkerfi, run lfsins, formger og virkni heilabsins, og margt anna sem dmi um emergent tti flkinna kerfa.

Menn eru hr a skoa raunverulega eiginleika sem smttarhyggjan rur ekki vi. v er hr ekki um hugsunarvillu a ra. etta ir hins vegar ekki a smttarhyggjan s rng, aeins a hn hafi sn takmrk.


Birgir Baldursson (melimur Vantr) - 16/01/06 22:58 #

Gott og vel, sennilega er hgt a fallast etta. raun segir etta okkur aeins a smttarhyggjan dugar ekki vi ll skilyri, rtt eins og afstiskenningin sndi fram a kenning Newton um yngdarlgmli dugir ekki vi ll skilyri.

En etta segir okkur samt ekkert um a arir ttir en skynsemi dugi til a afla sld ekkingar heiminum, sst af llu a tr, list og nnur skynsemi geri a, ea hva?


Birgir Baldursson (melimur Vantr) - 16/01/06 23:03 #

M..o: Or Peter Atkins hr a ofan eru ekki rng sjlfu sr, heldur versta falli ekki ngu nkvm, ar sem bi er a sna fram a vi kvein skilyri urfi a skoa hlutina t fr emergent-sjnarhorni. Ef hann myndi bta v vi vri hann spott-onn, ekki satt?


Gumundur I. Marksson - 17/01/06 01:11 #

BB: "En etta segir okkur samt ekkert um a arir ttir en skynsemi dugi til a afla sld ekkingar heiminum, sst af llu a tr, list og nnur skynsemi geri a, ea hva?"

Hrrtt, hr er um pra skynsemishyggju a ra. Complexity kenningin er vsindalegs elis.

Varandi spurningu na um Atkins er Steindr sennilega betur til ess fallinn a svara en g.


Gumundur I. Marksson - 17/01/06 11:18 #

BB: " raun segir etta okkur aeins a smttarhyggjan dugar ekki vi ll skilyri ..."

Einmitt. En ath. a hr er um djpa heimspekilega hluti a ra (ef g m komast svo illa a ori).

etta ir nefnilega a hi mekanska sjnarhorn veruleikann gengur ekki upp ar sem a er blint emergent tti veruleikans. Emergent ttir bta vi annarri vdd, svo a segja.

a sem skilur a emergent og mekanskt sjnarhorn er a verldin ekki lengur fyrirsjanleg:

mekansku sjnarhorni er hgt a reikna t afleiingu kveins reitis sem eitthvert kerfi verur fyrir (t.d. vistkerfi sem verur fyrir v a n drategund komi til skjalanna). reiti X tti fyrirsjanlega a leia til tkomu Y, sem m reikna t me greiningu eirra eininga sem kerfi samanstendur af (kerfi er einungis summa partanna).

complexity sjnarhorni er tkoman EKKI fyrirsjanleg. reiti X getur leitt af sr lkar tkomur vegna hins flkna samspils eirra tta sem undirbyggja kerfi (kerfi er anna og meira en summa partanna).

M..o. veruleikinn er kreatfur. Hann br yfir skpunarkrafti--ekki utan a komandi "intelligent design" krafti, heldur innbyggum fyrir tilstilli samspils missa, fullkomlega nttrulegra tta. Hin efnislega heimsmynd er sem sagt EKKI s fyrirsjanlega grmygla sem talsmenn andlegra vihorfa halda oft tum fram.

Mekanska sjnarhorni er auvita gott og gilt og tskrir geysi margt um eli veraldarinnar--a hefur hins vega sn takmrk og ar kemur complexity sjnarhorni til skjalanna. a m svo deila um a hversu mikilvg hin msu emergent fyrirbri eru og hversu miki vgi au hafi. Og complexity rannsknir eru a njar nlinni a um etta verur deilt um langan aldur.


danskurinn - 17/01/06 12:04 #

"Gumundur I. Marksson - 17/01/06 01:11 # BB: "En etta segir okkur samt ekkert um a arir ttir en skynsemi dugi til a afla sld ekkingar heiminum, sst af llu a tr, list og nnur skynsemi geri a, ea hva?" Hrrtt, hr er um pra skynsemishyggju a ra. Complexity kenningin er vsindalegs elis."

Miklivgari spurning er hvernig vi eflum skynsemi okkar annig a eitthvert gagn s . Getur veri a vsindamaur sem ber "ekkert" skynbrag listir veri a lokum takmarkaur skynsemi sinni? Ea tla vsindi a greina t.d. tnlist niur eigindir eins og tnh, tnbl, tnstyrk, tntegund og tempo, hraa, takttegund ofl., og me v gefa okkur uppskrift a v hvernig a semja meistaraverk? Ef ykkur finnst lklegt a takist, af hverju tti pra skynsemishyggju a takast betur upp enn flknari greiningum?


danskurinn - 17/01/06 12:48 #

Gumundur I. Marksson skrifar: "M..o. veruleikinn er kreatfur. Hann br yfir skpunarkrafti--ekki utan a komandi "intelligent design" krafti, heldur innbyggum fyrir tilstilli samspils missa, fullkomlega nttrulegra tta. Hin efnislega heimsmynd er sem sagt EKKI s fyrirsjanlega grmygla sem talsmenn andlegra vihorfa halda oft tum fram."

Er ekki veri a sna hlutum hvolf? g ekki aeins bkstafstrarflk og pra skynsemishyggjuflk sem telur verldina vera fyrirsjanlega og hefur ll svr reium hndum. a arf helst a tskra hva tt er vi me "talsmenn andlegra vihorfa" ur en hgt er a greina merkingu fullyringarinnar. mnum huga eru pra skynsemishyggumenn talsmenn andlegra vihorfa, enda er skynsemi jafn snertanleg og efnisleg og tr, svo dmi s teki. Reyndar er bkstarfstr ekki andleg heldur efni bk. eim skilningi er bkstafstr efnisleg reynsla og efnislegt vihorf.


Gudjon - 17/01/06 13:11 #

etta er afar hugaver umra.

Er hugsanlegt a a s ekki bara hugmyndir Dawkins um smttarhyggju sem eru umdeilanlegar fr sjnamii skynsams efnishyggjumanns?

Getur nokku veri a hugmyndir hans um trarbrg su jafn hpin og um smttarhyggju?

g tla ekki a ra a neitt frekar ar sem a g held a Birgir taki ekkert mark mr en og mr snist a hann lri meira af umrum vi skynsama efnishyggjumenn


Matti (melimur Vantr) - 17/01/06 13:15 #

Getur nokku veri a hugmyndir hans um trarbrg su jafn hpin og um smttarhyggju?

g hef ekki s g rk fyrir v, tel ar a auki a "smttarhyggjan" hafi ekki veri afgreidd hr.

g tla ekki a ra a neitt frekar...

Til hvers skpunum ertu a nefna a hr?

Furulegt.


Matti (melimur Vantr) - 17/01/06 14:27 #

g eyddi t athugasemd Gujns. Bi hann um a halda sig vi umruefni ea vera ti.


Steindr J. Erlingsson - 17/01/06 18:44 #

Birgir, g myndi ekki gagna svo langt a Atkins alfari rttu a standa ef tillit er teki til emergent eiginleika v hann gefur til kynna a full agreining s milli ess sem vi hfum ur kalla skynsemi og skynsemi, .e. vsinda og menningar. Eins og g hef ur bent gefa rannsknir til kynna a essi agreining s ekki svona skr.

A essu sgu hefur Atkins auvita eitthva til sns mls v vi vitum ll hvaa vinning vsindin hafa frt okkur, t.d. essa dsamlegu tkni sem gerir okkur kleift a eiga essi samskipti. Anna sem greinir vsindin fr rum ttum menningarinnar er a au virka hvaa menningu sem er, lkt trarvihorfum. Hr komum vi kjarna mlsins v vsindin er eina ekkingarkerfi sem maurinn hefur bi til sem virir engin landamri. Mean trarvihorf gera a a verkum a mslimar og kristnir menn geta tt illdeilum, vera essir hpar a tala sama tungumli ef eir tla a skilja DNA, .e. vsindi ran og slandi eru eins mean arir ttir menningarinnar eru a ekki. A essu leyti er g sammla Atkins.

Loka hefur veri fyrir athugasemdir vi essa frslu. Vi bendum spjalli ef i vilji halda umrum fram.