Allar frslur Allir flokkar Sos Um flagi rskrning Lg Spjallid@Vantru Pstfang Vantru@Facebook Vantru@Youtube Vantru@Twitter

Hva me tungumlin, Mofi?

Stundum finnst mr eins og allt samflag okkar s a ganga af vitinu. g f etta sr lagi tilfinninguna hvert skipti sem ljs kemur a einhver mlsmetandi maurinn ea konan, flk sem maur hlt a vri me fullri skynsemi, reynist allt einu sterktra og til a tj sig um a fjlmilum. a er eins og allir su a tapa sr trarbrjlinu essa dagana og dettur mr helst hug farstt.

Ein skringilegasta tgfan af essu er egar smilega upplst flk 21. ldinni, uppvaxi vestrnu velferarjflagi ar sem menntakerfi er nokku brjla, gerist argir skpunarsinnar. essi undarlegi jflokkur hefur af einhverjum stum kosi a ganga t fr v a tilur, eli og ger veraldar s fullu samrmi vi a sem stendur Biblunni, a bkin s innihaldi sannleikann um essi atrii.

Af og til kkja svona furufuglar heimskn hinga Vantr og skrifa athugasemdakerfi. Einn eirra kemur fram undir nafninu Mofi og er s einnig flugur Mlefnunum og Innherjum Vsir.is. Hann er sem betur fer minnihluta en fari hlutfll spjallara essum rabbvllum a breytast miki skpunarsinnum hag mun g endanlega sannfrast um a vestrnt samflag s a ganga af gflunum.

Msebkur Gamla testamentisins taka til fleiri hluta en bara skpunar heimsins. ar segir t.d. fr v hvernig Gu ruglai tungumli mannanna svo enginn skildi annars ml, enda var hann fll yfir turnbyggingu einni sem tti a rsa milli jarar og himinsins.

Hann nennti ekki a f etta pakk heimskn.

Ef Mofi og arir skpunarsinnar tla a vera samkvmir sjlfum sr og trir essari bk, sem logi hefur veri a eim a innihaldi sannleikann um verldina, hljta eir a ganga t fr v a etta s satt. Um lei hljta ll mlvsindi au sem stundu eru innan veggja hsklanna a vera eintm villa og svmi.

Tunguml rast mjg svipaan htt og dra- og jurtategundir. Svokllu ind-evrpsk ml eru t.d. ll runnin af sama stofninum, tungu sem tlu var fyrir eitthva 3000 rum, ef g man rtt. Hn greindist fljtt niur tvo stofna, kentum og satem. Af essum stofnum eru svo fjlmrg evrpuml og er slenskan t.d. norur-germanskt ml. Hin norurlandamlin eru a lka, en enska og ska eru vestur-germnsk. Gotneska var eina austur-germanska mli og dagai a uppi nokkrum ldum eftir Krist, rtt eins og Neanderdalsmaurinn geri rtugsundum ur.

slenskan er stugri run, er fjarri v a vera sama mli og tala var 11. ld, hva fornnorrnan sem hn rennur undan. Hn hefur genablandast vi dnsku og ensku gegnum tina og svaxandi tkni og hraa ntmajflags hafa hrgast utan hana nyri svo hn megi velli halda. Ori flugdlgur er t.d. ekki nema um 5 ra gamalt og tm eru orin okkur munni or sem komu fyrsta skipti fyrir augu okkar sustu viku.

etta virkar rtt eins og genabreytingar og nttruval. Nyrasmin er meiri en svo a ll n or festist tungumlinu, yfirleitt vera au hentugustu ofan , or sem almenningur bj til sjlfur, en tyrfin og forneskjuleg nyrin sem runnin eru undan slenskufringum eru oftar en ekki dmd til a deyja, enda eru eir endalaust a skeyta aftan au endingum sem eru reltar.

Mofi og flagar taka varla miki mark v sem hr a ofan stendur. Gu ruglai tungumlunum eitt skipti fyrir ll fornld og san hafa mlin veri til breytt ea hva? slenskan hltur a hafa ori til , tt ekki hafi hn veri tekin notkun fyrr en lngu sar. Og forn-slenskan handritunum okkar er ekki a sem fringarnir segja hana vera, enda eru mlvsindin bara kenning.

Ea hva, Mofi? Ertu ngu vsnn til a kaupa essi vsindi, tt au fari bga vi Bibluna? Eru snnunarggnin ngjanleg a nu mati?

Ef Mofi hafnar eirri vitneskju sem tular rannsknir svii mlvsinda hafa frt okkur heim sanninn um er hann meiri verskalli en mig rai fyrir. a arf ansi miki af hunsun og mevitari skn fvisku til a draga mlvsindin efa.

Sr lagi ef a er gert til ess eins a arfavitlaus heimsmynd upp r gamalli bk fi staist huga hins sjka trmanns.

Birgir Baldursson 22.02.2005
Flokka undir: ( Vsindi og tr )

Vibrg


mofi - 22/02/05 13:14 #

Takk fyrir heiurinn a tileinka mr heila grein. Hva er a sem hefur mti v a flk tri Gu og eirri sgu sem Biblan segir? Ertu hrddur um a eim fjlgi samflaginu sem mgi flk og kalli a verskalla, fkla ffri og gesjka n ess a ekkja a? Hva er vinningurinn a eim fjlgi jflaginu sem tra a flki kringum a er bara tilviljanakend upprun efnum sem mun hverfa eilfina og vera a engu egar eirra tmi rennur t. Hvaa von hefur n kenning a bja eim sem hafa ori undir samflaginu ea ori fyrir barinu sjkdmum og ba dauans?

N, hva me tungumlin? virist vera a draga lyktun a vegna ess a tunguml breytast a a sanni eitthva. Auvita eru au a breytast og a sannar ekki neitt. En g spurning aftur mti, hva vitum vi um tungumlin og hvaa lyktanir getum vi dregi t fr eirri ekkingu. Hva segja elstu rit sem vi hfum dag? Sna au a tungumli fyrir sirka 3.500 rum var einfalt og ekki jafn ra a a sem vi hfum dag? Alls ekki, hi gagnsta er nr sannleikanum. Tunguml virist hafa tilhneigingu til a vera einfaldari og ef a verur flknara er a vegna ess a menn viljandi setja snar gfur a til a gera a flknara. Besta dmi um a eru vi slendingar sem erum duglegir a ba til n or mean flestir kringum okkur taka t.d. ensku orin beint upp. Varandi hugmyndina um a lkja run tungumla vi nttruval t nttrunni er dldi blekkjandi. N yri sem halda velli tungumli var til egar einhver kva a ba a til. a gerist ekki fyrir tilviljun eins og blind efni hega sr nttrunni. Meira um r hugmyndir hrna


Snr - 22/02/05 14:14 #

Hva er vinningurinn a eim fjlgi jflaginu sem tra a flki kringum a er bara tilviljanakend upprun efnum sem mun hverfa eilfina og vera a engu egar eirra tmi rennur t.

Flk virist enn geta gagnast umhverfi snu msan mta eftir daudaga sna, sama tt virist halda a vi trum v a a veri a engu.


mofi - 22/02/05 14:25 #

Flk virist enn geta gagnast umhverfi snu msan mta eftir daudaga sna, sama tt virist halda a vi trum v a a veri a engu.

En i tri a einstaklingurinn verur a engu. Auvita getur a veri a a sem hann geri og skildi eftir gagnist einhverjum en einstaklingurinn sjlfur veit ekkert um a eftir hans daga. Jafnvel minningin um hann hverfur fljtt gleymsku. Er etta a sem n hugmyndafri hefur upp bja eim sem r ykir vnt um og ba dauans? A eir vera einhverjum a einhverju gagni egar au deyja?


Grolsch - 22/02/05 16:04 #

a a telja Bibluna vera besta falli hugavert rit bkmenntasgunni er ekki samasemmerki vi a tra hvorki gu n lf eftir dauan enda er a margt heiminum dag sem vsindamnnum dettur ekki einu sinni hug a reyna a tskra a a er bi auvelt og algengt a tra bi vsindi og gu.

Hinsvegar finnst mr rlti barnalegt a nota a sem rk gegn trleysi a hn svipti mann voninni. a a hunsa sannleikann (hver sem hann kann a vera) vegna ess a hann hugnast manni ekki gerir ekkert gagn.


li Gneisti (melimur Vantr) - 22/02/05 16:36 #

Mofi, vi erum ekki a reyna a selja flki einhverja fallega hugmynd, vi erum bara a benda hvernig hlutirnir eru raun og veru.


Snr - 22/02/05 16:37 #

En i tri a einstaklingurinn verur a engu.

Nei, g tri engu slku.

Hinsvegar breytist virknin heila ess sem deyr, og lkaminn tekur til a rotna (ef astur eru rttar), sem er miur fyrir vikomandi, en til blessunar fyrir fjlda annarra lfvera sem hafa af v lifibrau.

Auvita getur a veri a a sem hann geri og skildi eftir gagnist einhverjum en einstaklingurinn sjlfur veit ekkert um a eftir hans daga. Jafnvel minningin um hann hverfur fljtt gleymsku. Er etta a sem n hugmyndafri hefur upp bja eim sem r ykir vnt um og ba dauans? A eir vera einhverjum a einhverju gagni egar au deyja?

g vona a gerir r grein fyrir v a skortur yfirnttrutr er ekki hugmyndafri sjlfu sr, essi ummli n virist benda til hins gagnsta.

a hvort tiltr ea sannfring bji upp eitthva gott arf ekki a hafa neitt me sannleiksgildi a gera. Og sannleikur er a sem skiptir mig mestu mli.

En g stunda enga tmhyggju, a get g sagt r.

a er lkt og setjir samasem-merki milli trleysis og tmhyggju. Hvers vegna kann a a vera?


mofi - 22/02/05 17:26 #

Hinsvegar finnst mr rlti barnalegt a nota a sem rk gegn trleysi a hn svipti mann voninni. a a hunsa sannleikann (hver sem hann kann a vera) vegna ess a hann hugnast manni ekki gerir ekkert gagn.

Bara a benda hva trleysis boar, hva innihaldi er dapurlegt.

Mofi, vi erum ekki a reyna a selja flki einhverja fallega hugmynd, vi erum bara a benda hvernig hlutirnir eru raun og veru.

a er engin spurning a i eru ekki a selja fallega hugmynd. g algjrlega sammla v a i eru a segja hlutina eins og eir eru, eru a loka augunum fyrir v sem mr finnst vera augljst.

Nei, g tri engu slku. Hinsvegar breytist virknin heila ess sem deyr, og lkaminn tekur til a rotna (ef astur eru rttar), sem er miur fyrir vikomandi, en til blessunar fyrir fjlda annarra lfvera sem hafa af v lifibrau.

Einstaklingurinn, hans vitund verur a engu ekki satt?

a er lkt og setjir samasem-merki milli trleysis og tmhyggju. Hvers vegna kann a a vera?

Mn persnulega skoun v a tra a a s ekkert lf eftir etta lf er tmlegt. A eir sem uru t undan essu lfi a eirri bi ekkert nema a vera endurunnir.


li Gneisti (melimur Vantr) - 22/02/05 18:01 #

Mr finnst tmlegt a lifa snu eina lfi draumi um anna.


mofi - 22/02/05 20:19 #

Mr finnst tmlegt a lifa snu eina lfi draumi um anna.

g algjrlega sannfrur um a stareyndirnar stafesta sgu Biblunnar. Hvaa stareyndir eru a sem stafesta na tr?


gst - 22/02/05 22:44 #

essi athugasemd var fr spjallbor Vantrar ar sem hn tengdist efni essarar greinar ekki neitt. Athugasemdakerfi vefritinu er ekki spukassi fyrir nldrara.

-Ritstjri


Snr - 22/02/05 22:58 #

g algjrlega sannfrur um a stareyndirnar stafesta sgu Biblunnar. Hvaa stareyndir eru a sem stafesta na tr?

Mofi, ber stugt einhverja tr upp okkur vantrarseggina.

Ert a nota ori merkingunni a taka e-h sem sannleik, ea er merkingin samnefnd vi sannfringu?


Snr - 22/02/05 23:09 #

Allt er etta bara stundlegt leiftur, en a varanlega er hi eilfa myrka tm og hinn algeri daui hi elilega stand.

En tekur r samt sem ur tmann til ess a bi rita og psta inn essum skrifum? a hefur ekki veri of str frn af eim litla tma sem hefur? :D

En fullri alvru, etta ekki heima hr. Athugasemdir eiga a fjalla um efni greinarinnar. Ef vilt koma til leiar skrifum sem essum ttir annahvort a setja au spjalli, ea senda til ritstjrnar til birtingar ( ekki s me llu tryggt a asendar greinar su birtar).


mofi - 22/02/05 23:46 #

Mofi, ber stugt einhverja tr upp okkur vantrarseggina.

Snr, g veit og g geri a viljandi. Flest a sem tilheyrir uppruna og fortinni er eitthva sem maur verur a taka tr. Ef einhver trir a ekkert sprakk fyrir svo og svo mrgum biljn rum vri skandi a vikomandi ttai sig v a a er ekki stareynd heldur tr. Hgt a taka til stareyndir sem styja tr en mli er flknara en a v a eru mrg vandaml sem eru leyst og eru ekki a passa vi hugmynd, en a er svo sem nnur umra.

Ert a nota ori merkingunni a taka e-h sem sannleik, ea er merkingin samnefnd vi sannfringu?

g hef bara sannfringu en veit vel a a er tr en ekki hrekjanlegur sannleikur. eir sem ahyllast aftur mti trleysi segjast ekki bara hafa sannfringu heldur segja a eir hafa vsindalegann Sannleik og a er eitthva sem g er mjg sammla.


Svar Helgi Bragason (melimur Vantr) - 23/02/05 00:11 #

eir sem ahyllast aftur mti trleysi segjast ekki bara hafa sannfringu heldur segja a eir hafa vsindalegann Sannleik og a er eitthva sem g er mjg sammla.

Fnt. a er gott a vera sammla og rkra hlutina, horfa me gagnrnu hugarfari. Stundum mega trmenn alveg vera gagnrnni snar eigin hugmyndir, a virist alla vega skorta alltof oft. Sj t.d. grein Mrnum. Sama alveg vi um marga trleysingja.

vsindum er ekkert til sem heitir "Vsindalegur sannleikur" vert a sem gerist trarbrgum. (Kannski ess vegna hafa vsindin reynst betur a sma flugvlar, sskpa, rbylgjuofna o.fl. sem hefur ltt okkur lfi) Vandinn er bara s trarbrgin eru ekki studd af snnunarggnum eins og kenningar vsindanna. Vsindakenning lsir kvenum hlut, t.d. run ea yngdarkraftinum og getur tskrt margt af v sem vi sjum kringum okkur. Hn tskrir a vel og er ess vegna vitekin. Ekkert segir a hn s "heilagur sannleikur" enda heilagur sannleikur ekki til vsindum.

Ef hefur betri kenningar, endilega settu hana fram. Vandinn er bara s a arft a styja hana me rannsknum og athugunum v sem er kringum ig, en ekki v sem vilt a s kringum ig, ea einhverjum sgusgnum um kraftaverk. Slkar sannanir eru einskis ntar. Einhvern veginn grunar mig a ftt komi r essum rannsknum anna en a sem blasir vi egar horfir heiminn.


mofi - 23/02/05 01:16 #

vsindum er ekkert til sem heitir "Vsindalegur sannleikur" vert a sem gerist trarbrgum. (Kannski ess vegna hafa vsindin reynst betur a sma flugvlar, sskpa, rbylgjuofna o.fl. sem hefur ltt okkur lfi)

Hrna ltur sem a "vsindin" eru a a tra ekki Gu, a au gtu gert flugvlar, skpa og svo framvegis. g veit ekki betur en Wright brurnir voru kristnir. Mli er a hver n tr um uppruna heimsins og sgu hans segir ekkert til um hvort getur veri vsindamaur og fundi upp hluti. g er alls ekki mti vsindum, g er mti vintrum um uppruna alheimsins og lfsins, a au vintri eru kennd sem stareyndir. Mitt vintri er a mnu mati strkostlegt og passar vi stareyndirnar en er samt vintri ea saga r bk sem g tri a s snn.

Vandinn er bara s trarbrgin eru ekki studd af snnunarggnum eins og kenningar vsindanna. Vsindakenning lsir kvenum hlut, t.d. run ea yngdarkraftinum og getur tskrt margt af v sem vi sjum kringum okkur. Hn tskrir a vel og er ess vegna vitekin. Ekkert segir a hn s "heilagur sannleikur" enda heilagur sannleikur ekki til vsindum.

arna er einmitt hundurinn grafinn, samkvmt mnum skilningi vsindum er a einmitt a sem vi vitum um heiminn og hvernig hann virkar er vsindi. Newton var mjg kristinn einstaklingur og tti strann hlut a auka skilning okkar einum af eim ttum sem taldir upp. Hvernig heimurinn virkar og hva er a finna honum, a er ekking og vsindi. Uppruni alheimsins og lfsins eru fyrir utan ennan ramma en samt er lti veri vaka a miklihvellur, aldur jararinnar og fyrstu lfverunnar og hvernig lfi raist hrna jrinni a a er allt vita og er vsindi og a vi vitum n a saga Biblunnar er rng. g er eirri skoun a uppruni alheimsins arf Gui a halda, a uppruni lfsins arf lka Gui a halda og a sem vi vitum um run lfs jrinni passar stareyndirnar betur vi hugmynd a drin voru skpu en a au hafi rast.


li Gneisti (melimur Vantr) - 23/02/05 11:49 #

Gu tskrir ekki eitt ea neitt, ef tlar a nota tskringuna Gu skapai heiminn arftu fyrst a tlista hva Gu s og hvernig hann var til.


mofi - 23/02/05 12:55 #

Gu tskrir ekki eitt ea neitt, ef tlar a nota tskringuna Gu skapai heiminn arftu fyrst a tlista hva Gu s og hvernig hann var til.

A Gu tti hlut a mli tskrir margt. T.d. tskrir a hver bj til efni og orkuna sem alheimurinn er binn til r ar sem hvorki er hgt a eya orku n skapa orku. Hgt a tskra r og reglu sem vi finnum t geimnum, a einhver utan a komandi raai essu annig. Einnig skilur maur afhverju mrg nttrulgml eru trlega fn stillt svo a tilvist okkar geti veri mguleiki. Smuleiis er hgt a tskra uppruna lfs me formlunni: upplsingar + efni = lf, allt anna er fyrra a mnu mati. Fyrir mig er Gu vera sem er ekki bundin af essum alheimi og eirri vdd af veruleika sem vi tilheyrum. mnum huga er Gu eilfur, g get ekki tskrt Gu ea hvaan Hann kom og fyrir mitt leiti arf g ess ekki.


Lrus Viar (melimur Vantr) - 23/02/05 14:43 #

Kri Mofi.

virist ekki tta ig v hva vsindi eru nkvmlega. Bendi etta hr Skepdic's Dictionary til nnari skringar.

Trarbrg og vsindi eru tvennt lkt og ekki hgt a bera etta saman a neinu leiti. a skiptir ekki mli tt a Newton hafi veri kristinn og hreinlega skil g ekki hva a kemur mlinu vi.

ert allur post hoc skringum hva lfi og alheiminn varar og hefir v einnig gott af v a skoa etta.


mofi - 23/02/05 16:40 #

virist ekki tta ig v hva vsindi eru nkvmlega. Bendi etta hr Skepdic's Dictionary til nnari skringar. Trarbrg og vsindi eru tvennt lkt og ekki hgt a bera etta saman a neinu leiti. a skiptir ekki mli tt a Newton hafi veri kristinn og hreinlega skil g ekki hva a kemur mlinu vi.

a sem virist vera mjg erfitt fyrir mig a koma eim sem "tra" runarkenningunni skilning um er a eir tra atrium varandi heiminn og fortina sem eru ekki stareyndir heldur tr. A Newton hafi veri kristinn kemur v vi a einhver sem trir getur samt veri vsindamaur og getur gert uppgvtanir. g segi a vsindalegar stareyndir passa vi mna tr og a eir sem tra runarkenningunni a eirra tr passi ekki vi vsindalegar stareyndir. villt setja runarkenninguna sem hluta af vsindum sem er rtt a v leiti a kenningar vera hluti af okkar ekkingu en essi kenning gengur mti aragra af stareyndum og menn vru lngu bnir a hafna henni nema a er engin kenning til a koma stainn nema skpun. Anna hvort skapai einhver heiminn ea heimurinn skapai sig sjlfur, ekki fleiri valmguleikar. Aeins styttri tgfa hva vsindi eru hrna

ert allur post hoc skringum hva lfi og alheiminn varar og hefir v einnig gott af v a skoa etta.

Endilega komdu me dmi fr mr, ar sem r finnst g vera a nota essa afer.


ormurinn - 23/02/05 17:02 #

a skiptir engu mli hvort vsindamenn eru trair ea ekki egar eir setja fram kenningar ea sma njar uppfinningar.

a skiptir hinsvegar mli egar veri er a tskra hvernig heimurinn "virkar" a settar su fram rkstuddar kenningar sem arir geta sannreint hvort r su rttar ea ekki.

Vitnisburur einstaklinga er bara v miur ekki ngilega gott mlitki.

g held ekki a nokkur maur ritstjrn Vantrar s eirrar skounar a vsindi geti tskrt og sanna alla mgulega hluti. Hinsvegar geta vsindi tskrt mjg margt kring um okkur. Einnig er vsindaleg ekking gagnleg egar settar eru fram kenningar um eitthva sem vi skiljum ekki (enn) hvernig virkar. a er san hlutverk vsindamanna a sannreyna slkar kenningar og styja ea hrekja.

Ef vi tkum dmi um strahvell sem Mofi minntist hr a ofan, er s kenning um tilur alheimsins studd betri rkum heldur en skpunarsaga biblunnar (og annara trarbraga).

g er n enginn srfringur um strahvell en Stephen Hawkins tskrir etta nokku vel einfaldan htt einni bka sinna. A vsu tekur hann fram a strahvellskenningin sem slk tiloki ekki tilvist gus. Hinsvegar samrmist vsindalega rkstudd kenning um tilur alheimsins mun betur ekkingu okkar nttrulgmlum heldur en skpunarsaga biblunnar.

Til a koma aeins inn innihald greinar Birgis um run tungumla arf maur ekki a grafa allt of langt aftur tmann til ess a sj hvernig tunguml rast og breytast mllskur og sjlfst tunguml. essar breytingar eiga rtur a rekja til flksflutninga og einangrunar. Til dmis eru tlu afbrigi af latnu Rmenu, Portgal, Spni og Frakklandi en latnan yfirtk au tunguml sem fyrir voru. T.d er svi N.Afrku sem byggt er innflytjendum sem upphaflega komu fr Spni. ar b er enn tlu "forn" spnska sem hefur teki minni breytingum en spnskan Spni og eiga venjulegir Spnverjar oft vandrum me a skilja etta.


mofi - 23/02/05 17:47 #

a skiptir engu mli hvort vsindamenn eru trair ea ekki egar eir setja fram kenningar ea sma njar uppfinningar.

Gott a a er hreinu.

a skiptir hinsvegar mli egar veri er a tskra hvernig heimurinn "virkar" a settar su fram rkstuddar kenningar sem arir geta sannreint hvort r su rttar ea ekki.

Alveg sammla, bum til kenningu og san finnum vi rk og stareyndir til a bakka hana upp. Svo maur taki a dmi sem liggur beint fyrir, hvernig rast dr samkvmt kenningunni og hvernig passar a vi a sem vi vitum um mli?

g er n enginn srfringur um strahvell en Stephen Hawkins tskrir etta nokku vel einfaldan htt einni bka sinna. A vsu tekur hann fram a strahvellskenningin sem slk tiloki ekki tilvist gus. Hinsvegar samrmist vsindalega rkstudd kenning um tilur alheimsins mun betur ekkingu okkar nttrulgmlum heldur en skpunarsaga biblunnar.

Miklihvellur er tilraun vsindamanna til a tskra tilur alheimsins n skapara. essi kenning gengur mti ansi miki af v sem vi vitum um heiminn en etta er a sksta sem vsindamenn hafa n ess a hleypa Gui inn myndina. Eitthva sm um sn skpunarsinna miklahvellinn


Lrus Viar (melimur Vantr) - 23/02/05 20:26 #

g segi a vsindalegar stareyndir passa vi mna tr og a eir sem tra runarkenningunni a eirra tr passi ekki vi vsindalegar stareyndir.

A sjlfsgu er hgt, ef vilji er fyrir hendi, a tlka allar stareyndir sr hag. Mli er a etta er samt sem ur rangt hj r. g tla ekki a bija um neinn rkstuning hj r v g veit a tt einungis eftir a vsa einhverja amerska gervivsindasu fulla af rangtlkunum og trsnningum trmanna.

villt setja runarkenninguna sem hluta af vsindum sem er rtt a v leiti a kenningar vera hluti af okkar ekkingu en essi kenning gengur mti aragra af stareyndum og menn vru lngu bnir a hafna henni nema a er engin kenning til a koma stainn nema skpun.

Ef vilt getur komi inn spjallbori og rtt ennan aragra af stareyndum og g get lofa r v a g skal svara eim llum. Rtt a taka fram a g tel fyrstu Msebk ekki vera gild rk slkum umrum.

Endilega komdu me dmi fr mr, ar sem r finnst g vera a nota essa afer.

A lta heiminn og segja a hann hljti a eiga sr skapara er a sem g kalla post hoc skringu. a getur svosem veri rng notkun essu hugtaki hj mr.

Miklihvellur er tilraun vsindamanna til a tskra tilur alheimsins n skapara. essi kenning gengur mti ansi miki af v sem vi vitum um heiminn en etta er a sksta sem vsindamenn hafa n ess a hleypa Gui inn myndina. Eitthva sm um sn skpunarsinna miklahvellinn

Kenningin um Miklahvell var ekki vinsl egar hn kom fyrst fram, vegna ess hversu rttk hn er, en eftir v sem vsindalegri ekkingu fleygir fram styrkist hn stugt sessi. a er rangt a halda v fram a hn gangi mti v sem vita er um heiminn. Hn hefi ekki veri sett fram annars.

essi sa sem vsar er annars strfyndin. arna eru trarnttarar a ergja sig v a vsindin gefa ekki fullkomin svr vi hinu og essu og svo er essu sltta me v a vsa hi skeikula gusor Bibluna.(!)

A safna upp vsindalegri ekkingu tekur langan tma og auvita eru ekki ll kurl komin til grafar enn og einhverjum ekkingarlegum endapunkti verur lklega aldrei n.


li Gneisti (melimur Vantr) - 23/02/05 21:37 #

essi umra er annars komin tluvert fr efni greinarinnar, spjallbori er mjg heppilegt ef plingarnar eiga a fara svona um van vll.


Snr - 23/02/05 22:01 #

Miklihvellur er tilraun vsindamanna til a tskra tilur alheimsins n skapara. essi kenning gengur mti ansi miki af v sem vi vitum um heiminn en etta er a sksta sem vsindamenn hafa n ess a hleypa Gui inn myndina.

Nei, kenningin um Miklahvell er vel rkstudd kenning um uppruna heimsins sem passar vi a sem vi vitum um hinn efnislega umheim okkar. Kenningin um Miklihvell svarar ekki spurningunni um skpun, er raun vikomandi, fyrir utan a hvernig hn er mtsgn vi kvenar trarlegar tilgtur um slkt.

Hn tilokar ekki ttku gvus ea gvua, en bendir ekki heldur til slks.

Svo dmi s teki, hefur uppgtvun doppler hrifum ljss, og framhaldi af v mlingar og treikningar stefnu og hraa snilegs efnis umheimi okkar, bent til ess a einhverntma, lklega fyrir um 14 miljrum ra, hafi allt snilegt efni heimi okkar veri stasett sama ngrenni.

Fleiri athuganir, s.s. Cosmic Microwave Background Radiation og a hvernig orka getur ori a efni (og fugt), eins og afstiskenningin segir til um, hafa stutt vi baki kenningunni um Miklahvell.


mofi - 23/02/05 22:56 #

A sjlfsgu er hgt, ef vilji er fyrir hendi, a tlka allar stareyndir sr hag. Mli er a etta er samt sem ur rangt hj r. g tla ekki a bija um neinn rkstuning hj r v g veit a tt einungis eftir a vsa einhverja amerska gervivsindasu fulla af rangtlkunum og trsnningum trmanna.

Stareyndirnar eru mr hag, stareyndirnar skra hvern sem vill hlusta a heimurinn var skapaur. Kambrumsprengingin er stareynd sem passar vi skpun en ekki run. a passar vi skpun en ekki run a a vantar r miljnir af milli tegundum af drum sem ttu a vera til setlgunum ef runarkenningin vri rtt. A dr eru ekki a rast dag og hreinlega hafa engann mekanisma til ess passar vi stareynd a drin voru skpu, geta alagast umhverfi snu en ekki ori a annari drategund. etta eru stareyndirnar sem runarsinnar urfa a teygja og beygja aeins til ess a eins a gera tmann almttugann.


Svar Helgi (melimur Vantr) - 23/02/05 23:46 #

Stareyndirnar eru mr hag, stareyndirnar skra hvern sem vill hlusta a heimurinn var skapaur.

g vil hlusta, og hlusta, en g heyri samt aldrei sannfrandi rk um etta. a er ekkert sem bendir til a heimurinn hafi veri skapaur og a sama skapi ekkert sem bendir til a hann hafi ekki veri skapaur. etta er eitthva sem vi eigum aldrei eftir a f svar vi. r finnst heimurinn ekki geta veri n skapara, finnst hann of flott stilltur. g vona a heimurinn s n skapara, mr finnst heimurinn nefnilega of flottur og magnaur til ess a draga r fegurinni me einhverri gulegri veru. Gulaus nttra vri (og er?) strglsileg.

Hva varar rkin fyrir Miklahvelli munu umfjallanir um rkin fyrir honum birtast bi Stjrnufrivefnum og Vsindavefnum innan tar.

Og sast en ekki sst, Miklihvellur tilokar ekki skapara, sumum finnst kannski lklegra a skapari hafi hrundi honum af sta. Sumir hafa kalla etta a skyggnast inn huga gus. Hver veit? Ekki g ea vsindamenn og svo sannarlega ekki trmennirnir heldur.


Snr - 23/02/05 23:50 #

Kambrumsprengingin er stareynd sem passar vi skpun en ekki run.

a. Kambrumsprengingin er ekki stareynd. a er enn til umru hvort "sprenging" s rttnefni, og ar fyrir utan hafa hefur a komi ljs a essi sngga breyting lfrkinu var ekki nndar eins sngg og ur var tali.

b. Engin rkrtt tlkun ggnunum bendir beinlnis til skpunar. a er ekkert nema skhyggja a halda v gagnsta fram.

dr eru ekki a rast dag

Hinar smvgilegu stkkbreytingar sem er grunnur runar lfverum er enn til staar, og er framhaldandi sbreytileiki rvera til marks um a.


Svar Helgi (melimur Vantr) - 23/02/05 23:55 #

dr eru ekki a rast dag

Dr eru klrlega a rast dag. runin er bara svo hg a vi tkum ekki eftir henni. Alveg eins og vi tkum ekki eftir stjrnunum hreyfast srstaklega miki innbyris, en ef gtir fylgst me eim milljn r ea svo siru greinilegan mun. Sama vi um run.

Menn vera alls ekki svona tltandi eftir milljn r (ef vi verum hr eftir milljn r). eir munu hafa rast og ra ekkinguna me sr.

Aahh, run er svo fallegt or og svo hrifarkt.


Lrus Viar (melimur Vantr) - 24/02/05 00:02 #

Sju Mofi, g bj til spjallr hrna srstaklega fyrir ig svo a getur lti gamminn geysa notendavnna umhverfi.


mofi - 24/02/05 00:25 #

Kambrumsprengingin er ekki stareynd. a er enn til umru hvort "sprenging" s rttnefni, og ar fyrir utan hafa hefur a komi ljs a essi sngga breyting lfrkinu var ekki nndar eins sngg og ur var tali.

a er stareynd a aragri af lfverum birtist n nokkura runarsgu sama setlaginu. N getur byrja a teygja essa stareynd svo hn passi vi na tr ea horfst augu vi stareyndirnar eins og r eru.

Dr eru klrlega a rast dag. runin er bara svo hg a vi tkum ekki eftir henni.
Klrlega a rast? Og vi sjum a ekki? Afhverju er a klrlega ef vi sjum a ekki? Stareyndin er s a eina sem getur lti dr last eitthva sem a hafi ekki ur, .e.a.s. rast, a eru stkkbreytingar. Allt sem vi vitum um stkkbreytingar, saga eirra og eli segir okkur a r geti ekki lti dr ra neitt ntt. Menn reyna a tna til einhverjar sm breytingar ar sem eitthva gat veri til bta en stareyndin er samt s a stkkbreyting sem hefur auki vi upplsingarnar lfveru hefur aldrei sst. Lkurnar v a stkkbreyting myndi ba t.d. r upplsingar sem arf til ess a ba til eitt prtein eru stjarnfrilegar og eftir a segja hve mrg prtein og hvernig a raa eim svo au komi a einhverju gagni. Allt lagi a tra a a geti gerst af algjrri tilviljun en a er bara mti stareyndunum.
Alveg eins og vi tkum ekki eftir stjrnunum hreyfast srstaklega miki innbyris, en ef gtir fylgst me eim milljn r ea svo siru greinilegan mun. Sama vi um run.

Er ekki undarlegt a drin sem vi finnum varveitt sem steingervinga a au hafa lti sem ekkert breyst?


Ormurinn - 24/02/05 08:47 #

a er fullt af dmum kring um okkur sem sna hvernig dr geta rast. Taki bara hvaa hsdr sem er; hunda, ketti, hesta, kr etc.. Hr hefur maurinn leiki sr a "ra" mismunandi kyn sem eru mismunandi tliti og hafa mismunandi eiginleika. Bi Chihuahua smhundar og Great Dane eiga sameiginlegan forfur i.e. lfinn - tt tliti bendi ekki endilega til ess.


ormurinn - 24/02/05 08:49 #

Hva varar rkin fyrir Miklahvelli munu umfjallanir um rkin fyrir honum birtast bi Stjrnufrivefnum og Vsindavefnum innan tar.

Vertu svo vnn og skelltu upp tilkynningu hrna egar a er komi.


mofi - 24/02/05 10:21 #

a er fullt af dmum kring um okkur sem sna hvernig dr geta rast. Taki bara hvaa hsdr sem er; hunda, ketti, hesta, kr etc.. Hr hefur maurinn leiki sr a "ra" mismunandi kyn sem eru mismunandi tliti og hafa mismunandi eiginleika. Bi Chihuahua smhundar og Great Dane eiga sameiginlegan forfur i.e. lfinn - tt tliti bendi ekki endilega til ess

Hrna er mikill miskilningur v hva a er a rast. essar trlegu upplsingar sem leynast DNA menginu eru tlkaar eftir umhverfinu sem dri vex . Upplsingarnar til a ba til ll essi afbrigi af kttum og hundum eru egar til DNA menginu. eir sem eru bnir a stunda svona rktun vita a fjlbreytileikinn er mjg mikill en san rekast eir vegg. Me meiri ekkingu hvernig DNA virkar og erfalgml Mendels vitum vi stuna og stan er s a upplsingarnar vanta. a eru ekki til upplsingar til lengra nef hundum en eitthva kvei og a sama gildir um flest anna drinu. Breytingar tliti t.d. hunda er kannski mikill innblstur fyrir myndunarafli en a er ekki raunveruleikinn, a er bara myndun og steingervingarnir segja a etta gerist aldrei.


Lrus Viar (melimur Vantr) - 24/02/05 16:08 #

Minni spjallrinn sem g bj til srstaklega fyrir Mofa.


gst - 24/02/05 21:18 #

Miklihvellur er tilraun vsindamanna til a tskra tilur alheimsins n skapara. essi kenning gengur mti ansi miki af v sem vi vitum um heiminn en etta er a sksta sem vsindamenn hafa n ess a hleypa Gui inn myndina.

Moffi, hvert er vihorf itt til eirra sem vilja kalla sig kristna, en ahyllast vsindalegar skringar? Eru menn a loka dyrunum Gu ef eir ahyllast kenninguna um miklahvell? Er a kristilegt a ayllast runarkenningu og ar me a hafna skpunarsgu gamlatestamentisins bkstaflegri merkingu?


mofi - 26/02/05 01:35 #

Moffi, hvert er vihorf itt til eirra sem vilja kalla sig kristna, en ahyllast vsindalegar skringar? Eru menn a loka dyrunum Gu ef eir ahyllast kenninguna um miklahvell? Er a kristilegt a ayllast runarkenningu og ar me a hafna skpunarsgu gamlatestamentisins bkstaflegri merkingu?

A tengja runarkenninguna vi vsindi finnst mr alltaf frekar sorglegt en allt lagi. Mr finnst eir vera hvorki a horfast augu vi vsindalegar stareyndir n a sem Biblan kennir. Kristinn einstaklingur sem vill hafna v sem Biblan og Kristur kennir...g bara veit ekki; mr finnst hann ekkert voalega kristinn ef hann heldur a hann viti betur en Kristur sjlfur. Varandi Miklahvell finnst mr a ekki skipta mli, flk er aftur mti er a tra ansi miklu a mnu mati ef a heldur a alheimurinn hafa ra sr svona trlegt kerfi af sjlfu sr.


gst - 27/02/05 01:06 #

Kristinn einstaklingur sem vill hafna v sem Biblan og Kristur kennir...g bara veit ekki; mr finnst hann ekkert voalega kristinn ef hann heldur a hann viti betur en Kristur sjlfur.


Birgir Baldursson (melimur Vantr) - 27/02/05 14:40 #

ef a heldur a alheimurinn hafa ra sr svona trlegt kerfi af sjlfu sr.

Atburir gerast bara eftir v sem astur leyfa. Eli efnanna er annig a au raa sr upp efnasambnd, dragast a strri massa o.s.frv. etta hefur allt veri tskrt, svo vandamli liggur inni eigin verskllun vi v sem vita er.


mofi - 28/02/05 15:04 #

Atburir gerast bara eftir v sem astur leyfa. Eli efnanna er annig a au raa sr upp efnasambnd, dragast a strri massa o.s.frv. etta hefur allt veri tskrt, svo vandamli liggur inni eigin verskllun vi v sem vita er.

Hvert er eli gas tegunda? Hvaa efni a hafa myndast strahvellinum? Hvaa lgml er mest berandi heiminum, eitthva sem tengist uppruna efnis og orku, veistu hva Entropy er?


Svar Helgi (melimur Vantr) - 28/02/05 15:41 #

Hvaa efni a hafa myndast strahvellinum?

etta raunar ekkert skilt vi greinina hr a ofan.

Ekkert! a er ekki rtt a hugsa um Miklahvell sem spreningu. egar sprengja springur jrinni ea ti geimnum (egar efni springur) jta leifarnar allar ttir fr mipunkti sprengingarinnar. Ef getur raki leifarnar a upprunanum gtiru fundi t nkvmlega hvar s sprenging tti sr sta. etta er hins vegar ekki mgulegt ma alheiminn vegna ess a alheimurinn sjlfur hefur alltaf og mun alltaf samanstanda af llu rmi. Rklega s getur alheimurinn ekki haft jaar.

Miklahvelli sprakk v ekkert efni, heldur rmi byrjai a enjast t og me v efni alheiminum. Efni var endanlega ttu standi.

A lokum, ekki fara a blanda varmafri og reiu inn etta. a verur alltaf svo klaufalegt og aumkunarvert hj skpunarsinnum a blanda flkinni elisfri mli, elisfri sem ekki einu sinni elisfringar kunna almennileg skil , hvaa i. Nema i kunni njar tskringar tenslu, rauviki, versgn Olbers og rbylgjuklinum.


mofi - 28/02/05 15:48 #

etta raunar ekkert skilt vi greinina hr a ofan.

J, samkvmt kenningunni voru fyrstu efnin sem mynduust ( well, alltaf hgt a breyta kenningunni ) voru a gastegundir, helum og vetni. a er alls ekki eirra eli a safnast saman og mynda...plnetur.

Ekkert! a er ekki rtt a hugsa um Miklahvell sem spreningu. egar sprengja springur jrinni ea ti geimnum (egar efni springur) jta leifarnar allar ttir fr mipunkti sprengingarinnar. Ef getur raki leifarnar a upprunanum gtiru fundi t nkvmlega hvar s sprenging tti sr sta. etta er hins vegar ekki mgulegt ma alheiminn vegna ess a alheimurinn sjlfur hefur alltaf og mun alltaf samanstanda af llu rmi. Rklega s getur alheimurinn ekki haft jaar.

annig a a var enginn hvellur? :)

A lokum, ekki fara a blanda varmafri og reiu inn etta. a verur alltaf svo klaufalegt og aumkunarvert hj skpunarsinnum a blanda flkinni elisfri mli, elisfri sem ekki einu sinni elisfringar kunna almennileg skil , hvaa i.

Vandamli me varmafrinni er a etta er lgml sem allir skilja, reian er alltaf a aukast, alls staar kringum okkur okkar daglega lfi. a lgml sem mun a endanum lta alheiminn deyja t, a a hafa raa alheimnum trlega flkna kerfi sem stjrnukerfin eru. g kaupi a ekki en r er velkomi a kaupa a, bara passau upp hva arft a borga fyrir a.


Snr - 28/02/05 15:55 #

veistu hva Entropy er?

kannski a fara ann oft gengna veg a beygja og brjta uppgtvanir nttrulgmlum rkum snum hag?

Endilega tilgreindu nnar rkin sem vsar , sta ess a gera tilraun til ess a lta okkur hrapa um eigin lyktanir ess efnis.


mofi - 28/02/05 16:12 #

kannski a fara ann oft gengna veg a beygja og brjta uppgtvanir nttrulgmlum rkum snum hag? Endilega tilgreindu nnar rkin sem vsar , sta ess a gera tilraun til ess a lta okkur hrapa um eigin lyktanir ess efnis.

etta er skp einfalt, getur veri rangt enda flkin fri fer en mr finnst etta mjg gir punktur. Hva skeur egar hlutir eru skildir eftir hiruleysi, t.d. bll sem er skilinn eftir kannski hundra r, hva skeur? etta er bara nttrulgml og tla heimi sem ltur essu lgmli a tla honum a raa sr flkin kerfi er a mnu mati rkrtt. A tla gastegundum a ttast saman og mynda stjrnur er ekki beint eitthva sem passar vi hegun sem gas snir.


Snr - 28/02/05 16:15 #

reian er alltaf a aukast, alls staar kringum okkur okkar daglega lfi.

Frbrt, sannanleg tilgta. Sannau hana.

ar til gerir a er etta bara tilgta. ;)

a lgml sem mun a endanum lta alheiminn deyja t, a a hafa raa alheimnum trlega flkna kerfi sem stjrnukerfin eru.

Alheimurinn mun ekki "deyja t". A.m.k. hef g ekki s neinar vsbendingar ess efnis. Hann mun hins vegar a llum lkindum enjast t ar til a erfitt er a hafa jafn rkulegt magn af orku jafn litlum reitum og umheimur okkar bur upp dag.

Og ar fyrir utan held g a jafnvel mtti lta heiminn stuttu eftir Miklahvell jafnvel enn flknari, enda var jafnvel enn algengara a sameindir skyllu saman. a var bara smsjan skala.

samkvmt kenningunni voru fyrstu efnin sem mynduust... voru a gastegundir, helum og vetni. a er alls ekki eirra eli a safnast saman og mynda...plnetur.

nnur sannanleg tilgta. Sannau hana.

( well, alltaf hgt a breyta kenningunni )
N, er a eitthva anna en kostur?

Svar Helgi (melimur Vantr) - 28/02/05 16:15 #

etta raunar ekkert skilt vi greinina hr a ofan.

g tti vi greinina hans Birgis. essi umra er komin langt t fyrir efni greinarinnar.

annig a a var enginn hvellur? :)

Neibb, hr er ekki um spreningu, eins og vi sjum r fyrir okkur, a ra. Fred Hoyle fann upp essu nafni grni vegna ess a hann samykkti ekki kenninguna strax. Mjg hr hiti snemma sgu alheimsins og mikill tensluhrai var til ess a hann kallai kenninguna Miklahvell. eim tma sem hann kom fram me nafni vann Hoyle a annarri kenningu sem kallast sstukenningin og fjallar lka um uppruna alheimsins. S kenning er verri fyrir skpunarsinna v hn gerir r fyrir v a alheimurinn hafi alltaf veri til. Alheimur sem alltaf hefur veri til arf ekki skapara a halda, ess vegna skil g ekki hva i hafi mti Miklahvellskenningunni, hn gefur fyllilega mguleika skapara.

Sstukenningin gekk sr til har vegna ess a athuganir og rannsknir v sem vi sjum geimnum samrmast henni ekki. Getur nefnt mr dmi um einhverja athugun sem hefur breytt num kenningum?

Vandamli me varmafrinni er a etta er lgml sem allir skilja, reian er alltaf a aukast, alls staar kringum okkur okkar daglega lfi. a lgml sem mun a endanum lta alheiminn deyja t...

Er a? tskru etta betur. tskru anna lgml varmafrinnar ef etta er svona einfalt.


mofi - 28/02/05 16:47 #

Er a? tskru etta betur. tskru anna lgml varmafrinnar ef etta er svona einfalt.

Margir vsindamenn hafa tskrt a mismunandi veg, lklegast best a vsa nokkrar annig skilgreiningar.

The second law of thermodynamics predicts that a system left to itself will, in the course of time, go toward greater disorder - Harold Blum, Times Arrow and Evolution
"To their credit, there are a few evolutionists (though apparently a few) who recognize the critical nature of this problem [of the Second Law] and who are trying to solve it."*Ilya Prigogine, Gregoire Nicolis & Agnes Babloyants, "Thermodynamics of Evolution," Physics Today
"The Entropy Principle will preside as the ruling paradigm over the next period of history. Albert Einstein said that it is the premier law of all science; Sir Arthur Eddington referred to it as the supreme metaphysical law of the entire universe."*Jeremy Rifkin, Entropy: A New World View
The greatest puzzle is where all the order in the universe came from originally. How did the cosmos get wound up, if the second law of thermodynamics predicts asymmetric unwinding towards disorder?"*Paul C.W. Davies.

Lrus Viar (melimur Vantr) - 01/03/05 00:05 #

Spjallrurinn hefur veri uppfrur.


Baldvin - 30/03/05 19:29 #

Er flk a ganga af gflunum. ef svo er a eitthva ntt? Hefur eitthva breyst undanfarinn einhver sund r? ruumst vi fr pum yfir menn. bla bla bla. g er me fullt af hugmyndum um hvernig heimurinn var til og kanski hallast srlega a einni frekar en annarri en egar botninn er hvolft arf g a htta v og hugsa um peninga og fara me blinn skoun og svoleiis skemmtilegheit sem a eru a gerast ntinni.En ar sem a enginn veit ea er me sannanir fyrir essu-og ekki var Darwin s sannsglasti einsog komi hefur ljs, frekar en a vsindamenn vita hva jrin er gmul,(giskanir giskanir) s g ekki a eiginlega neitt hafi komi ljs sem skiptir nokkru mli fyrir einn ea neinn. Segjum sem svo a jrin s 4.6 billjn ra gmul.hva segir a okkur? segir mr allevega eitthva lti.Vi ruumst fr pum! frbrt og hva? Hver er tilgangur lfsins? Gild spurning og svo einsog hvar endar tilveran og fleiri slkar sem a eru uppistaan flestum vsindaplurum a vita meira um okkur sjlf ekki svo miki umhverfi sjlft frekar en hvaan vi komum ea hva vi erum a gera hrna. Heimspeki er a sem varar okkur ll og er n minnst persnuleg sem mr finnst stundum geisla fr skrifurum hrna, v a ta hnappa hj flki til a f vibrg til ess eins a bja upp vitsmunalega skothr, stainn fyrir a vera me innlegg sem raun gti breytt oftkis skounum manskra einstaklinga sem vaa uppi i snum upplsta heimi trara ea vantrara.Brellur eru fyrir brn.Birgi fannst eflaust ekkert heimspekilegt vi etta innlegg sitt en g s ar a baki heilmiklar upplsingar um hans innri ger og hugsun og finnst mr hann vera a varpa v fram sinni heimspekilegri tsn lfi.


lafur S - 31/03/05 02:40 #

Baldvin, hva ertu a reyna a segja innleggi nu?

Loka hefur veri fyrir athugasemdir vi essa frslu. Vi bendum spjalli ef i vilji halda umrum fram.