Árbók Vantrúar
2005-2006

Árbók Vantrúar 2006-2007.

978-9935-445-34-6

Vantrú (www.vantru.is) 2015.

Forsíðumyndin er frá fyrsta bingóinu sem Vantrú hélt á föstudaginn langa. Það var skipulagt með örfárra klukkutíma fyrirvara og örfáir mættu. Í dag er þetta viðburður sem hundruðir sækja.

Formáli

Það er gaman að vera félagi í Vantrú –  þessum hópi af duglegum strákum – og núna líka stelpum – sem ræða opinskátt um líf án trúar á yfirnáttúrlega krafta og benda í ræðu og riti á fáránleika þess að setja líf sitt og athafnir í hendur tilbúins fyrirbæris sem kallaður er „guð“ leita svara í spilastokkum, kaffikorg og lófalestri og lækninga í handayfirlagningu og útþynntu vatni. 

Það var á fyrstu árum Vantrúar sem ungur frændi mannsins míns benti mér á hópinn en hann vissi að ég var laus við trú á „guði“ og yfirskilvitleg öfl. Hann vissi líka að ég hafði gefist upp á SAMT – sem ég hafði þó verið með í að stofna. Mér var – og er enn – mikill heiður af því að hafa verið samþykkt sem félagi í Vantrú. 

Ég var einlægt fermingarbarn. Mjög einlægt fermingarbarn. Ég var alin upp við bænir á kvöldin og að signa mig áður en ég fór í hreinan nærbol. Siðir sem aldrei er vikið frá festast vel. Ég fór í sunnudagaskóla. Bæði sunnudagaskóla í Dómkirkjunni og trúboðsfélaginu Betaníu. Í Betaníu gekk söfnunarháfur og ég bað foreldra mína um peninga til þess að setja í háfinn. Nú lít ég á þessa aura sem blóðpeninga því er nokkuð siðlausara en trúboð sem „kaupir“ fólk til trúar á „sinn guð“? 

Svo fór ég að efast. Ég man raunar þegar það gerðist. Í miðju amstri daganna laust spurningunni: Er guð til? niður í kollinn á mér. Og þar sem ég er með þeim ósköpum fædd að verða að taka afstöðu lét þessi spurning mig ekki í friði og ég ákvað að komast að því hvort ég tryði á guð eða ekki. 

Ég geri langa sögu stutta. Ég hafði engan til að tala við og engar bækur til að lesa – nema Biblíuna sem ég keypti og las nánast spjaldanna á milli. Hún hjálpaði mér mikið. Þær eru umhugsunarverðar allar þversagnirnar sem þar er að finna. Jesú var sagður gera kraftaverk og sagt frá nokkrum slíkum í bókinni. Hann læknaði menn af blindu og lömun með orðunum einum en svo þegar hann rak illan anda úr manni sendi hann andann í svín sem trylltust og stukku fyrir björg. Þetta hentaði dýravininum engan veginn. Margar sögur segja frá hinum fyrirgefandi Jesú og hve umburðarlyndur hann hafi verið gagnvart breiskleika mannanna. En hvernig brást hann svo sjálfur við þegar hann hékk á krossinum með mann sitt hvoru megin við sig? Þá bauð hann einungis þeim sem smjaðraði fyrir honum, vist í himnaríki. En látum ævintýri Biblíunnar liggja á milli hluta. Þau skipta engu máli. Það er lífið sjálft. Veröldin með öllum sínum dásemdum og voða sem sýnir hverjum hugsandi manni að það eru náttúruöflin í öllu sínu veldi sem stjórna lífi og dauða. Þess stærsta og þess smæsta. 

Eins og ég man þegar efinn settist að í mér man ég þegar ég viðurkenndi mig trúlausa. Ég man tilfinningu léttis og frelsis. Þegar Siðmennt var stofnuð – ég var ein af stofnendum – kynntist ég öðru fólki sem var laust við trú á yfirnáttúrleg öfl. Ég fór að kaupa bækur um trúleysi og það var gaman að lesa bækur heimspekinga sem hugsuðu eins og ég. 

Síðan eru áratugir og ýmislegt hefur gengið á lífi mínu. Aldrei hefur þó sú hugsun læðst að mér að einhver yfirnáttúrlegur stjórnandi lífs og dauða væri til. Þvert á móti hef ég orðið æ harðari í afstöðu minni og um leið hefur stórlega dregið úr umburðarlyndi mínu gagnvart trú fólks á eitthvað slíkt sem og þeim stofnunum sem haldið er úti til þess að halda fólki í blekkingarleiknum. Ég enda þetta á orðum sem maðurinn minn lét falla eitt sinn þegar við ræddum þroskaferil okkar frá trú til trúleysis: „Kirkjan og guð í allri sinni dýrð eru verri en ekkert“. 

Jórunn Sörensen

Nokkur orð um þessa bók

Þetta er fjórði árgangurinn af Árbók Vantrúar. Hér er öllum alvöru greinum af vefritinu frá ágúst 2006 til og með júlí 2007 safnað saman. Tilkynningum, teiknimyndum og vísunum (sérstaklega á myndbönd og hljóðskrár) og öðru slíku dægurefni sem ekki passar í heildarsafnið er sleppt. Að mestu eru greinarnar í tímaröð en greinaflokkum hefur verið safnað saman og birtast í röð. Ekki hefur verið farið í neinn sérstakan prófarkalestur fyrir þessa útgáfu og því eru flestar villur enn á sínum stað.

Þó það hafi ekki verið framkvæmanlegt að láta athugasemdahala við greinar fylgja með þá hvetjum við fólk til að kíkja á athugasemdirnar. Hverri grein fylgir hlekkur merktur með # sem hægt er að smella á í mörgum lestækjum. Það má þó líka einfaldlega nota leitarvélar til að finna þessar umræður („titill greinar“ og „vantrú“ ættu að koma fólki á réttan stað). Við höfum alltaf talið þessar athugasemdir nauðsynlegar fyrir vefritið, bæði til þess að skapa umræður og einnig til þess að leggja áherslu á að við erum ekki fullkomin. Það hefur komið fyrir miklu oftar en einu sinni að lesendur okkar hafa þurft að leiðrétta okkur í athugasemdum og fyrir það erum við þakklát.

Eðli vefsins samkvæmt hafa ýmsar síður og vefir sem við höfum vísað á í gegnum tíðina horfið og í þeim tilfellum bendum við lesendum á Vefsafn Landsbókasafns (vefsafn.is) og Internet Archive (archive.org) sem geyma afrit af ótrúlega stórum hluta veraldarvefsins.

Óli Gneisti

Lífssýn eða trú

1. ágúst 2006# (Efahyggja)

Í greininni Trú og vísindi sem presturinn Gunnar Jóhannesson ætlaði sem svar við málflutningi Richard Dawkins þá kom hann fram með frekar þversagnakenndar skilgreiningar á trú og trúleysi. Markmið hans var, eins og margra presta, að skilgreina trúleysi út úr myndinni. Í upphaflegu svargrein minni hafði ég ekki pláss til að fjalla nákvæmlega um þennan hluta málflutnings Gunnars en nú mun ég bæta úr því.

Gunnar byrjar á að skilgreina það „að trúa“.

Trú er ekki hægt að rökstyðja með vísindalegum hætti. Ef það væri hægt að skjóta rökrænni kjölfestu undir trú þá er ekki lengur um trú að ræða heldur sannanlegar staðreyndir. En eðli þess „að trúa“ leyfir einfaldlega ekki slíkt. Það finnur engin trú eftir rökrænum leiðum. Ég mundi aldrei geta sannfært Dawkins á rökrænan hátt um upprisu Jesú Krists frá dauðum einfaldlega vegna þess að þar er um trúaratriði að ræða, veruleika sem eingöngu er hægt að nálgast í gegnum trú.

Þetta er gott og gilt en síðan skilgreinir Gunnar trú sem eitthvað sem virðist algjörlega ótengt því „að trúa“.

En segja má að í innsta eðli sínu sé trú hið sama og að treysta; að trúa er að leggja traust sitt á eitthvað. Dawkins er ekki trúlaus að mínu viti. Hann trúir á skynsemina og vísindin og burði þeirra til að ljúka upp leyndardómum heimsins og mannsins og hann skilgreinir heiminn og sjálfan sig í ljósi þeirrar trúar.

Samkvæmt þessu virðist trú vera einhvers konar lífssýn eða lífsskoðun en þegar Gunnar heldur áfram þá er trú allt í einu orðin skilyrt því „að trúa“.

Ágústínus kirkjufaðir (354-430) sagði eitt sinn: „Skilningur er laun trúarinnar. Reyndu því ekki að skilja til þess að geta trúað, heldur trúðu til þess að skilja.“ Það eru orð að sönnu. Trú er með öðrum orðum sannfæring um það sem þú færð ekki séð en laun trúarinnar er að sjá það sem þú ert sannfærður um (sbr. Heb 11.1). Þó að trúarbrögð feli í sér tiltekna þekkingu á átrúnaðinum þá finnur trú sem slík sér ekki leið í gegnum huga mannsins heldur hjarta hans, þ.e. í gegnum tilfinningar og innri skynjun.

Nú ætti að sjást að fyrri trúarskilgreiningin passar ekki við þá seinni. Seinni útlistunin á trú er byggð á því „að trúa“ einhverju (eða á eitthvað) sem er ekki sannanlegt (semsagt það sem ég myndi kalla yfirnáttúruleg fyrirbrigði). Gunnar virðist gera hvað hann getur til að aðskilja ekki þessar tvær skýringar sínar á trú og reynir þannig að segja að trúleysi sé ekki til. Þetta er einfaldlega orðhengilsháttur.

Nú er það væntanlega þannig að í hugum trúaðra manna þá blandast trú sem lífssýn og trú á eitthvað sem er ósannanlegt í eina heild. Þannig er það augljóslega ekki hjá okkur trúleysingjunum. Við höfum okkar lífssýn og skoðanir en við trúum ekki á yfirnáttúruleg fyrirbrigði. Trúleysi okkar blandast hins vegar saman við lífsskoðanir okkar og mynda heild. Gunnar kýs að kalla sinn heildarviðhorfapakka trú en ég myndi kalla minn pakka lífssýn.

Það er mjög skýrt að þegar við trúleysingjar tölum um trúleysi þá er það út frá „yfirnáttúrulegu“/„ósannanlegu“ skilgreiningunni á trú og út frá útlistun Gunnars á því hvað felst í því „að trúa“. Af því má sjá að trúleysi er augljóslega til. Þeir sem ætla í einhvern orðaleik til að losna við trúleysið eru einfaldlega að dæma sjálfa sig frá þátttöku í umræðunni.

Óli Gneisti

Trúleysi er ekki jaðarskoðun

3. ágúst 2006# (Efahyggja)

Það kemur reglulega fyrir að ég rekst á trúleysingja sem telja að trúleysið sé ekkert sem þeir eiga að halda á lofti. Þeir telja að þetta sé bara einkamál þeirra og komi í raun engum við. Í fullkomnum heimi þá væri það vissulega góð og gild skoðun. Allir gætu bara haft sínar trúarskoðanir fyrir sig. Við búum því miður ekki í fullkomnum heimi.

Í Bandaríkjunum eru trúleysingjar sá þjóðfélagshópur sem almenningur treystir síst. Þetta er augljóslega stórfurðuleg skoðun þar sem trúleysingjar gera yfirleitt ekki neinum neitt vegna trúarafstöðu sinnar. Það að hinir margrómuðu stofnendur Bandaríkjanna hafi upp til hópa verið mjög skeptískir á tilvist guðs virðist ekkert gera til að sannfæra þjóðina um ágæti trúleysingja. Trúmönnum hefur tekist að gera trúleysingja að jaðarhóp í Bandaríkjunum. Er hætta á að það sama gerist eða sé að gerast á Íslandi?

Það er ljóst að ákveðnir trúmenn á Íslandi reyna að vekja upp vantraust á trúleysingjum. Karl Sigurbjörnsson hefur farið þar fremstur í flokki. Hann hefur sagt okkur ógna mannlegu samfélagi og stillt trúleysi upp sem siðleysi. Þetta er hræðilegur málflutningur sem á ekki við rök að styðjast. Oft virðist þetta vera byggt á þeirri rökleysu að án guðs sé allt leyfilegt. Ég hef það fyrir reglu að spyrja alla sem koma með þessa staðhæfingu að því hvað það myndi gera ef það kæmist að því að guð væri ekki til. Myndu trúmenn upp til hópa fara að ljúga, stela og myrða ef enginn guð væri til? Augljóslega ekki. Sama gildir um trúleysingja, þó enginn guð sé til þá reynum við að halda okkur við góðu verkin.

Hvað eru trúleysingjar stór hluti Íslendinga? Miðað við kannanir þá erum við á bilinu 20-30% (í raun eftir því hvaða skilgreining er notuð). Í samanburði má benda á að rétt rúmur helmingur þjóðarinnar játar kristna trú (skv. könnuninni Trúarlíf Íslendinga 2004). Við erum augljóslega svo stór hluti þjóðarinnar að við ættum ekki að þurfa að vera jaðarhópur en við virðumst oft vera það. Stjórnmálamenn ættu að þurfa að taka tillit til okkar þegar þeir setja lög er varða okkur en þeir gera það ekki.

Við erum hunsuð sem þjóðfélagshópur. Hvers vegna? Af því að við erum ekki nægilega áberandi. Við erum að gera okkur sjálf að jaðarhóp með þögninni. Trúleysingjar þurfa að vakna og taka á sínum málum. Við erum hluti af þessu fjölmenningarsamfélagi, samt fer mikið meira fyrir mun smærri minnihlutahópum heldur en okkur.

Staðreyndin er sú að við höfum ekki sömu stöðu og trúmenn. Trúleysingjar þurfa ekki kirkjur en við þurfum félög sem geta séð um þær athafnir sem flestir ganga í gegnum á ævinni. Siðmennt hefur séð um slíkar athafnir en félagið hefur bara ekki sömu réttarstöðu og trúfélög. Trúleysi er einfaldlega annars flokks í augum ráðamanna.

Trúleysingjar þurfa líka að hafa áhyggjur af því hvernig okkur er lýst í kristinfræði- og trúarbragðakennslu. Þeir sem skoða kristinfræðibækur sjá að þær eru flestar einfaldlega áróður fyrir kristni. Þar sem fjallað er um kristin fræði, siðfræði og trúarbragðafræði í aðalnámskrá er ekki minnst einu orði á trúleysi. Við virðumst ekki vera til. Múslímar, Búddistar, Gyðingar og Hindúar fá allir sinn sess þar en þó við séum mun stærri hópur á Íslandi þá er ekki minnst á okkur. Þarna erum við jaðarhópur.

Við erum til og við erum stór hluti þjóðarinnar. Við höfum ekki verið áberandi en við ættum að vera það þó það sé ekki nema til þess að minna á okkur. Stjórnmálamenn þurfa að hugsa til okkar þegar þeir setja lög er varða okkur sem hóp.

Ég er stoltur af trúleysi mínu, ég er glaður að ég er trúleysingi. Það er ekki neikvætt að vera trúlaus heldur jákvætt. Ég hef stundum sagt að kjarninn í málflutningi okkar sé lifðu lífinu lifandi. Við eigum okkur líf fyrir dauðann og við viljum nota það, njóta þess.

Þetta er örlítið breytt útgáfa af grein sem var send Morgunblaðinu þann 18. júní síðastliðinn og birtist í gær, þann 2. ágúst.

Frelsarinn

Til hamingju Ísland

4. ágúst 2006# (Grín)

Dauðlegum vesalingum hafa hlotnast sannindi. Okkar ágætu prestar hafa upplýst okkur að norrænt velferðakerfi og jöfnuður eigi upphaf sitt í því að þjónar kirkjunnar deildu kjörum með kotbændum og sárþjáðum leiguliðum. „Fram þjáðir prestar í þúsund löndum“. Látið ykkur ekki í eitt augnablik detta í hug að velferðakerfið sé afleiðing misskiptingar og baráttu verkalýðshreyfinga, heldur er það okkar evangelísku prestum og fórnum þeirra að þakka. Orðatiltækið Jón eða séra Jón er innantómt þvaður, hafið það sem engu viljið trúa. Það er óþolandi þegar trúlausir skattgreiðendur reyna að bregða fæti fyrir sjálfsagðar þjáningabætur sem prestarnir okkar fá í formi launa. Það er skylda okkar norræna velferðakerfis að huga að öryrkjum, sjúkum, öldruðum og prestum.

Samt reynir trúleysislýðurinn alltaf að skemma stemminguna í kringum okkar evangelíska velferðakerfi. Núna hópast öfundarlýðurinn í lágmenningasjoppur landsins til lesa eina af höfuðsyndunum sjö sem er Tekjublað Frjálsar verslunar. Þar er því haldið fram að sóknarprestar í fámennustu kotbændaembættum fái hálfa milljón á mánuði. Einnig að okkar ástsælu almúgaguðsþrælar á höfuðborgarsvæðinu fái til hnífs og skeiðar sex til átta hundruð þúsund á mánuði. Nei, látið ekki blekkjast. Nálaraugað er rétt svo úlfaldagengt. Það er ekkert annað en lágkúra að bera kjör öryrkja og aldraða saman við þjáningabætur presta. Við verðum að átta okkur á því að í okkar evangelíska velferðakerfi eru sumir jafnari en aðrir.

Hjálmar Jónsson, dómkirkjuprestur 855

Karl Sigurbjörnsson, biskup Íslands 823

Gísli Gunnarsson, Glaumbæ 807

Kristinn Á. Friðfinnson, Hraungerði 783

Cecil Haraldsson, Seyðisfirði 753

Jón Dalbú Hróbjartsson, dómprófastur, Hallgrímskirkju 748

Pálmi Matthíasson, Bústaðaprestakalli 725

Guðni Þór Ólafsson, Melstað 717

Hulda Hrönn M. Helgadóttir, Hrísey 695

Gunnlaugur S. Stefánsson, Heydölum 685

Þorvaldur Karl Helgason, biskupsritari 661

Jón Helgi Þórarinsson, Langholtskirkju 649

Dalla Þórðardóttir, Miklabæ, prestur 626

Ægir Frímann Sigurgeirsson, Kópavogi 624

Þórhallur Heimisson, Hafnarfirði 603

Vigfús Þór Árnason, Grafavogi 601

Sigurður Sigurðson, vígslubiskup, Skálholti 597

Sigurður Pálsson, fv. prestur Hallgrímskirkju 596

Sighvatur Karlsson, Húsavík 578

Svavar A. Jónsson, Akureyrarkirkju 576

Bjarni Karlsson, Laugarnesi 572

Agnes M. Sigurðardóttir, prófastur Vf. Bolgunarvík 568

Gunnar Björnsson, Selfossi 562

Jóna Hrönn Bolladóttir, Garðabæ 558

Sveinn Valgeirsson, Tálknafirði 546

Örn Bárður Jónsson, Nesprestakalli 534

Birgir Baldursson

Glæpurinn

7. ágúst 2006# (Siðferði og trú)

Eins og kemur fram í myndbandinu sem við vísuðum á í gær, þá var rannsókn gerð á því við háskólann í Minnesota hvaða hóp samborgara sinna menn töldu helst skorta heilbrigða sýn á amerískt þjóðlíf. Sá hópur sem skoraði þarna hæst, hærra en múslimar, innflytjendur og samkynhneigðir, voru hinir trúlausu. Bandaríkjamenn virðast síst af öllu treysta trúlausum eða sjá þá fyrir sér sem æskilega borgara.

Hvað er það sem veldur þessu áliti almennings á fólki sem kýs að trúa ekki á yfirnáttúrlegar verur? Af hverju í ósköpunum þykir slíkt fólk vera óæskilegra en aðrir? Svarið liggur auðvitað í skefjalausum áróðri kirkna og trúfélaga. Í Biblíunni er þessu fólki úthúðað, það kallað heimskingjar og illgjörðamenn og skiljanlega hafa þau félög sem halda þessu riti á lofti viðhaldið þeim fordómum og gert þá djúpstæða í þjóðarsálinni.

Hér heima er hið sama upp á teningnum. Það eru ekki bara öfgasöfnuðir sem reka áróður gegn trúleysingjum, heldur fer Þjóðkirkjan þar fremst í flokki. Biskupinn þreytist ekki á að líkja trúlausum við siðleysingja og halda því fram að trúleysi fylgi vonleysi, græðigi og tómlæti fyrir velferð samborgaranna og samfélagsins alls. Vantrúin og efahyggjan eru í augum Karls Sigurbjörnssonar bæði „sálardeyðandi og mannskemmandi“. Aldrei hefur hann sést færa fyrir þessu nokkur einustu rök.

Takið eftir því að við erum að tala um Þjóðkirkjuna, þessa ríkisstofnun sem gefur sig út fyrir umburðarlyndi í garð allra trúarbragða og kirkjudeilda. Af einhverjum ástæðum er lífsskoðunin trúleysi undanþegin þessu umburðarlyndi og öllum frjálst að hnýta í helvítis trúleysingjana, meðan ekki má blaka við neinum þeim lífsskoðunum sem sækja heimsmynd sína í hindurvitni með einhverjum hætti.

Þessi aumi áróður biskupsins og preláta hans, borinn á borð þjóðarinnar í ríkisreknum kirkjum og gegnum ríkisrekið útvarp, hefur það helst í för með sér að trúleysingjar eru litnir hornauga í þjóðfélaginu, jafnvel svo mjög að skert getur tækifæri þeirra til eðlilegra lífsgæða.

Af trúleysinu er dregin upp afkáraleg skrípamynd, enda er það ekki heppilegt fyrir hina trúuðu að leggja hlutlægt mat á það hvað þessi lífsskoðun gengur út á. Um leið og það er gert er nefnilega hætta á að hindurvitnin gufi upp og menn finni sig knúna til að láta guðina gossa. Það skref þora ekki margir trúmenn að taka. Nei, þá er þægilegra að gera opinskáum trúleysingjum það bara upp að vera öfgafullir og þröngsýnir, halda því blákalt fram að skoðun þeirra skorti einhvern æðri skilning og guðlega reynslu, þrátt fyrir að til séu ágætar skýringar á því í hverju sú reynsla felst.

Með þessum skefjalausa og órökstudda áróðri trúaðra á hendur vantrúuðum er verið að fremja viðurstyggilegan glæp. Það er verið að bannfæra og dæma í útlegð skoðnir sem hinir trúuðu treysta sér vart til að ræða af einhverju viti. Það er verið að viðhalda fordómum í garð hinna trúlausu með þeim afleiðingum að flestir þeirra láta sig hafa það að eiga bara þessar skoðanir sínar fyrir sjálfa sig og liggja jafnvel með þær í felum. Meðan allir mega úthúða trúleysi er krafa dagsins sú að trúleysingjarnir haldi kjafti um skoðanir sínar og síst af öllu mega þeir ráðast á hindurvitni trúarinnar. Það er álitið ljótt og ofstækisfullt athæfi.

Í raun eru trúlausir Íslendingar í dag í svipaðri stöðu og samkynhneigðir voru þegar Samtökin 78 voru stofnuð. Í þá daga var það feimnismál og jafnvel ávísun á útskúfun og einelti að bera kynferðislegar tilfinningar til mannveru af sama kyni. En með ötulli baráttu hugrakks fólks hefur dæmið snúist svo rækilega við að glæsilegustu og fjölsóttustu hátíðarhöldin í Reykjavík kallast Gay Pride. Allt venjulegt fólk er búið að taka samkynhneigðina í sátt sem bara einn af litunum í mannlífsregnboganum og um leið hefur samfélagið orðið fjölbreyttara og fallegra.

Það er reyndar ein ríkisstofnun sem illa sættir sig við þessar breytingar. Þið megið geta upp á hvað hún heitir.

Já, nú á dögum er barátta trúlausra fyrir viðurkenningu rétt að byrja. Þeir eru ekkert sérstaklega margir Íslendingarnir sem komnir eru út úr þessum skáp, þrátt fyrir að vera um fjórðungur þjóðarinnar, skv. niðurstöðum kannana. M.a.s. skrifa einhverjir opinskáir trúleysingjar undir dulnefni hér á þennan vef af þeirri einföldu ástæðu að ef þeir kæmu fram undir nafni myndi þjóðfélagsstaða þeirra breytast umtalsvert, því þeim yrði hugsanlega úthýst úr vinnu, vinahópnum, fjölskyldunni, félagasamtökum og þar fram eftir götum.

Við hin sem erum yfirlýstir trúleysingjar erum misjafnlega stolt af því og kljáumst við miserfiðar afleiðingar þessarar dirfsku. Ranghugmyndirnar um trúleysi eru svo gríðarlegar eftir allan kirkjuáróðurinn að margir halda í alvörunni að við séum djöfladýrkendur, eða hreinlega ill öfl sem vilja drepa niður allt hið góða og fallega í mannfélaginu. Fordómarnir eru gríðarlegir og viljaleysið til að kynna sér málstað okkar og rök er yfirgengilegt. Það eru t.d. ekki mörg misseri síðan við trúleysingjarnir vorum spurðir að því af útlærðum guðfræðingum hvernig við mætum réttar gjörðir og rangar, fyrst engin væri trúin til að halla sér að. Fáfræðin á þeim bænum var algjör, allt þar til við kynntum okkur til sögunnar.

Það er næstum því fyndið, en um leið sorglegt, að horfa á þetta ástand frá sjónarhóli trúleysingjans. Þeir sem halda skynsemi og heilbrigðri efahyggju á lofti ættu í samfélagi okkar að njóta virðingar og álits. Hins vegar væri eðlilegt að þeir væru teknir með fyrirvara, sem aðhyllast afkáralegar seremóníur þar sem þeir uppdubba sig í kjóla og prjál, til þess að ákalla drauga með grátstaf í kverkunum. Trúarhegðun er hvorki skynsamleg né nauðsynleg og grátlegast er að ríkið skuli styðja af fullum krafti við slíka forneskju, meðan málsvarar skynseminnar standa úti í kuldanum. Þetta er hinn stóri glæpur samfélags sem búið er að taka röggsamlega á málefnum samkynhneigðra, innflytjenda og fjölmargra annarra hópa.

Við sitjum eftir eins og hornakellíngar og megum sætta okkur við að höfuðpaur ríkisstofnununar, sem rekur áróður fyrir hindurvitnum og þiggur fyrir það fjóra milljarða á ári, úthúði okkur eins og nasistar úthúðuðu gyðingum í þriðja ríkinu.

Svipað efni:
Öfgafullir trúleysingjar?
Nafnleysingarnir

Birgir Baldursson

Okkar bestu bandamenn

9. ágúst 2006# (Kristindómurinn)

Það kemur í ljós þegar maður skoðar viðbrögð fólks við ummælum biskups, hvort sem um er að ræða hjónabönd á sorphaugum, það að trúlausir vilji útrýma kennslu um kristindóm í skólum, ellegar nýlegar rangfærslur um hvað Dawkins sagði um trúarbrögð, að mörgum er hreinlega nóg boðið. Sumir hverjir láta loks verða af því að skrá sig úr Þjóðkirkjunni, geta ekki hugsað sér að vera þegnar undir þessum foringja lengur.

Biskupinn og prestar Þjóðkirkjunnar eru í raun okkar bestu bandamenn. Því hversu mjög sem þeir reyna að gera okkur sem hér skrifum tortryggileg með yfirlýsingum um ofstæki og hatur, þá sjá menn einfaldlega, þegar þeim er bent á málflutning þeirra, hvernig í málum liggur.

Umræðan um kristinfræðikennslu í skólum sýnir okkur svart á hvítu að aðferð þessara manna felst fyrst og fremst í því að endurtaka ósannindi sín sem oftast í von um að með því endi þau sem viðtekinn sannleikur í huga almennings og ekki þurfi að ræða málið frekar. Þannig stendur greinilega til að afgreiða Dawkins líka, sem óalandi og óferjandi ofstækismann, með því að halda því fram endalaust að hann hafi kallað trúarbrögðin rót alls ills. Með því að endurtaka það nógu oft mun það síast inn í pöpulinn að maðurinn sé ekki marktækur pappír.

Þetta er aðferðin sem margt Þjóðkirkjufólk, með biskupinn í fararbroddi, notar til að tækla gagnrýni og sigra rökræður. Af einhverjum ástæðum dettur mér nafnið Göbbels í hug.

Þessi áróðurstækni gengur út á að búa vísvitandi til skrípamynd af málflutningi andstæðingsins og gagnrýna hana síðan. Svo einfaldir eru þessir fulltrúar hinna ríkisreknu kirkju, að þeir halda að enginn muni komast að hinu sanna um ósannindi þeirra og róg.

En við stöndum vaktina og munum gera áfram.

Mig langar að nota tækifærið og þakka málsvörum Þjóðkirkjunnar kærlega fyrir að færa svona vopnin upp í hendurnar á okkur. Þeir hamast við að snúa snörunni um eigin háls, rétt eins og það sé þeirra frómasta ósk að almenningur yfirgefi skútuna.

Takk, biskup og félagar. Takk.

Birgir Baldursson

Viðjarnar uppdiktuðu

13. ágúst 2006# (Hugvekja)

Á blaðsíðu 33 í Mogganum í gær birtist ansi nöturleg auglýsing frá einhverjum samvinnuhópi kristilegra félaga. Auglýsing þessi útvarpar einhverjum þeim hvimleiðustu ranghugmyndum sem spretta af of mikilli trúgirni á það sem stendur í Biblíu kristinna manna. Bókin sú afgreiðir nefnilega samkynhneigð sem synd og viðurstyggð og þeir sem hafa látið þessa arfavitlausu hugmyndfræði aftan úr öldum lita skoðanir sínar halda því fram, þvert ofan í allar rannsóknir, að samkynhneigð sé sjúkleiki sem hægt sé að lækna.

Það sem sló mig mest í auglýsingunni er að þar er talað um viðjar samkynhneigðar. Samt ætti að vera ljóst að samkynhneigt fólk sem komið hefur út úr skápnum er afar sátt við það hvert kynlöngun þess beinist og kannast ekki við að þetta séu neinar viðjar.

Ég spyr því: Hverjar eru þessar viðjar samkynhneigðar sem þessir menn segja að margir séu lausir úr? Eru þær nokkuð annað en þeir fordómar og andúð sem kristilegt pakk lætur dynja á samkynhneigðum? Og er þá ekki besta leiðin til að losa fólk úr viðjum samkynhneigðar að hætta að láta því finnast það vera annars flokks borgarar?

Hjalti Rúnar Ómarsson

Konur í augum kirkjunnar

16. ágúst 2006# (Kristindómurinn)

Á vef hinnar svokölluðu Þjóðkirkju er í hverri viku birt yfirlit morgun- og kvöldlestra vikunnar. Þar sem biblían er stútfull af heimskulegum hindurvitnum, fornaldarlegum siðaboðum og ljótum goðsögum, þá getur reynst erfitt að finna þolanlegum texta fyrir alla vikuna. Kvöldlestur dagsins er gott dæmi um slæman texta:

1. Pétursbréf 3:1-6

Eins skuluð þér, eiginkonur, vera undirgefnar eiginmönnum yðar, til þess að jafnvel þeir, sem vilja ekki hlýða orðinu, geti unnist orðalaust við hegðun kvenna sinna, þegar þeir sjá yðar grandvöru og skírlífu hegðun. Skart yðar sé ekki ytra skart, hárgreiðslur, gullskraut og viðhafnarbúningur, heldur sé það hinn huldi maður hjartans í óforgengilegum búningi hógværs og kyrrláts anda. Það er dýrmætt í augum Guðs. Þannig skreyttu sig einnig forðum hinar helgu konur, er settu von sína til Guðs. Þær voru eiginmönnum sínum undirgefnar, eins og Sara hlýddi Abraham og kallaði hann herra. Og börn hennar eruð þér orðnar, er þér hegðið yður vel og látið ekkert skelfa yður.

Hvers vegna í ósköpunum er Þjóðkirkjan að hvetja fólk til þess að lesa svona vitleysu? Í rauninni mætti halda að hún væri sammála þessu. Mér finnst reyndar afar ólíklegt að margir þjóðkirkjuprestar séu sammála þess, en ef maður kíkir á játningar Þjóðkirkjunnar, þá finnur maður þetta:

Fyrir eiginkonur

Eins skuluð þér, eiginkonur, vera undirgefnar eiginmönnum yðar eins og það væri Drottinn, eins og Sara hlýddi Abraham og kallaði hann herra, og börn hennar eruð þér orðnar, er þér hegðið yður vel og látið ekkert skelfa yður. (1Pt 3.1, 6; Ef 5.22).

Þetta er úr Fræðunum minni eftir Martein Lúther. Af þessu tvennu ætti að vera ljóst að jafnrétti kynjanna er ekki að finna innan kristinnar trúar, þar er allt á einn veg.

Sjá einnig: Til kvenna um trú

Matthías Ásgeirsson

Bowen tækni - Kjaftæði í Kastljósi

22. ágúst 2006# (Kjaftæðisvaktin)

Í Kastljósþætti Ríkissjónvarpssins í gærkvöldi var fjallað um skottulækningar á afskaplega óvandaðan máta. Rætt var við Margeir Sigurðsson, kennara í Bowen tækni og meðferðaraðila. Hann tjáði sig með illskiljanlegum frösum í Kastljósinu og eftir það var rætt við ánægða sjúklinga (í þessu tilviki foreldra ungra barna). Engin tilraun var gerð til að skoða málið ofan í kjölinn, til dæmis með því að ræða við sérfræðinga í barnalækningum. Margeir virðist, samkvæmt umfjöllun Kastljóss, meðal annars lækna ungbarnakveisu með því að pota laust í börnin.

Mér finnst alltaf dálítið óhugnalegt þegar skottulæknar gera út á ungabörn en sumu fólki finnst þetta eflaust bara sætt.

Eins og ég sagði mælti Margeir í frösum, skoðum gullkornin. Svona lýsir Margeir meðferðinni:

Bowen tækni eru léttar rúllandi hreyfingar þvert á vöðva og sinar, ólíkt öllum öðrum meðferðum sem til eru og þetta er gert þannig að maður kemur og gerir þessar léttu hreyfingar og fer svo fram, skilur fólkið eftir til að leyfa líkamanum að vinna úr þeirri truflun sem verður milli boðskipta heila og líkama við þessar hreyfingar

Margeir segir að með því að pota létt á vissa staði örvi hann taugaflæði, blóðflæði og orkuflæði líkamans til þess að leiðrétta og laga það sem er að. Jahá, þetta hljómar aldeilis sennilega. Með því að pikka létt hér og þar á líkamann fer barasta allt á fullt og líkaminn byrjar að lækna sig sjálfur. Margeir er samt nógu heiðarlegur til að taka sérstaklega fram að þau lækni engann. Hversu margar af þessum óhefðbundnu meðferðum eiga ekki að virka á „orkuflæði líkamans“. Þessi úrelta hugmynd um orkuflæði eða qi er grundvöllur gamalla kínverskra lækningaaðferða en á bak við hana er enginn fræðilegur grunnur. Orka flæðir ekki milli orkustöðva í líkamanum!

Hvernig var þessi aðferð eiginlega fundin upp? Er þetta afrakstur rannsókna, liggur mikil vinna á bak við - hafa fræðimenn um allan heim unnið ötullega að grunni þessara tækni? Ónei.

Bowen á rætur sínar að rekja til Ástralíu, en kom til evrópu fyrir um tíu árum. Tom Bowen er upphafsmaður þess eins og nafnið gefur til kynna. „Hann getur ekki með neinum hætti útskýrt hvernig hann skapaði aðferðina,“ segir Margeir og bætir við að „Tom hafi verið mikil íþróttaáhugamaður og oftar en ekki horft á menn detta og slasast og borna útaf. Einnig vann hann í steypueiningarverksmiðju þar sem mikið var um eymsli og vanlíðan.. Hann byrjaði allt í einu eitthvað að pota og pikka í vinnufélagana sem fundu mun á sér.“ Tom hætti í skóla 14 ára og fór að vinna til að leggja hönd á plóg heima fyrir og hefur því enga menntun í átt að þeim aðferðum sem hann hefur tamið sér til að hjálpa öðrum. Eini rökstuðningur hans er að þetta sé Guðs gjöf. #

Staðreyndin er að Bowen tæknin sem fjallað var um í Kastljós er kjaftæði.

Skoðum fleiri gullkorn:

„við meðhöndlum enga sjúkdóma, við meðhöndlum fólk með sjúkdóma“

Margeir er búinn að greina ungbarnakveisuna og segir að yfirleitt alltaf sé rót hennar sú sama. Ekki kemur mjög vel fram hver rótin sé, önnur en truflanir á orkuflæðinu eða eitthvað álíka gáfulegt. Síðar lýsir Margeir aðferðinni svona:

„ég segi alltaf að einfaldleikinn í meðferðinni er það góða við hana og hún virkar svolítið mikið eins og hómópatía, minna er meira og þessi meðferð getur ekki gert nokkrum manni skaða. Þó eru dæmi þess að fólki hefur versnað fyrst eftir meðferð og það er yfirleitt vegna þess að meðferðaraðilinn hefur gert of mikið

Það er gott að heyra að meðferðin virkar eins og hómópatía, því smáskammtalækningar virka alls ekki. Hverju er Margeir að lýsa hér? Jú, hann er að lýsa skorti á meðferð, því minna sem er gert, því betur virkar það. Kvillarnir sem Margeir meðhöndlar eiga það sameiginlegt að fólk læknast af þeim af sjálfum sér. Sumum sjúklingum líður betur eftir að hafa hitt Margeir, öðrum líður verr. Ef þeim líður verr er Margeir kominn með pottþétta afsökun, hann ýtti bara aðeins og mikið á vöðvana, úbbs. Hann passar sig bara á því að ýta minna næst! Að sjálfsögðu er lítið merkilegt við það að sumu fólki líði betur eftir smá slökun, því meðferðin sem Margir lýsir felst í raun ekki í neinu öðru en því að fólk slakar á. Kosturinn við meðferð Margeirs er að ólíkegt er að hann valdi skaða, jafnvel þó um ungabörn sé að ræða. En tvennt skyggir á, annars vegar er hætta á að fólk leiti frekar til Margeirs en hefðbundinna lækna auk þess sem Margeir selur falska vöru. Fólk greiðir honum peninga fyrir þjónustu sem er kjaftæði. Hættan á að fólk leiti ekki annað er ekki uppdiktuð því Margeir lýsir meðferðinni á þann hátt að hún sé eins og öfundsjúkur elskhugi, virki ekki ef fólk leitar annað!

Hún var búin að vera í sjúkraþjálfun í mörg ár án teljandi árangurs. Eftir þrjá tíma í Bowen gat hún vinkað bless,“ segir Margeir og bætir við að „hún hafi tekið frí frá sjúkraþjálfun því Bowen er eins og öfundsjúkur elskhugi. Sjúklingurinn megi ekki vera í öðrum líkamsmeðferðum á sama tíma.“ #

Hvað er hægt að segja?

Þegar Margeir var spurður hvort þetta væru ekki óhefðbundnar lækningar svaraði hann eins og þrautþjálfaður rugludallur (sem hann er)

„...persónulega lít ég á nútíma lækningar sem óhefðbundnar, því þær eru svo ungar, hinar eru miklu eldri þannig að þær eru miklu hefðbundnari“

Það er afskaplega kvimleitt og kjánalegt þegar skottulæknar gera lítið úr hefðbundnum lækningum með því að vísa í aldur skottulækninga. Vissulega eru nútíma lækningar frekar ungar en árangurinn er stórkostlegur svo ég taki ekki stærra til orða, á hverjum degi eru framin „kraftaverk“ á sjúkrastofnunum landsins, aðgerðir sem forfeður okkar hefði ekki getað dreymt um. Læknavísindin eru ekki fullkomin en þau eru í stöðugri þróun, sífellt næst meiri árangur í baráttu við sjúkdóma og stöðugt aukast lífslíkur þeirra sem lenda í slysum, þökk sé nútíma læknavísindum. Það er óþolandi að hlusta á gagnslausa skottulækna gera lítið úr nútíma læknavísindum til að upphefja kjaftæði. Hver er árangur skottulækninganna? Hver er þróunin? Hefur framþróun síðustu hundrað ára alveg farið framhjá þessu liði?

Það er skammarlegt að skottulæknar fái svona auglýsingu í sjónvarpi allra landsmanna og ókeypis í þokkabót. Við hljótum að gera þá kröfu til þessa miðils að þar sé gerð tilraun til að fjalla á ábyrgan og heiðarlegan hátt um jafn mikilvægt málefni og heilsu ungbarna. Í þættinum í gærkvöldi var verið að höfða til foreldra sem eru í afskaplega erfiðri aðstöðu því vissulega getur verið erfitt að meðhöndla ungbarnakveisu og skiljanlega eru foreldrar til í að prófa næstum hvað sem er til að lina þjáningar barna sinna, þar með talið að henda peningum í loddara eins og Margeir Sigurðsson.

Gagnsemisrökvillan

Smáskammtalækningar

Nálarstungur

Bowentækni.com

Óli Gneisti

Úr samhengi séra Gunnars

24. ágúst 2006# (Siðferði og trú)

Þann 20. júlí birtist grein eftir mig í Morgunblaðinu sem bar heitið „Um ímyndaðan andstæðing séra Gunnars“. Þar benti ég á ýmsar (en þó ekki allar) rangfærslur sem komu fram í grein séra Gunnars Jóhannessonar „Um trú og vísindi“. Löng svargrein eftir séra Gunnar birtist síðan þann 8. ágúst síðastliðinn undir titlinum „Enn um vísindi og trú“. Nú held ég áfram vörnum fyrir Richard Dawkins en einnig sjálfan mig og trúleysi almennt.

Séra Gunnar heldur að hann sé að draga eðlilegar ályktanir um skoðanir Dawkins í sínum skrifum, ég held því fram að Gunnar sé að gera Dawkins upp skoðanir. Ég hef þegar bent prestinum á að það væri góð vinnuregla hjá honum að vitna orðrétt í Dawkins þegar hann er að fjalla um skoðanir prófessorsins. Gunnar hefur ítrekað tekið orð Dawkins úr samhengi og ætti því að vanda sig betur.

Karl Sigurbjörnsson biskup sagði nýlega að Richard Dawkins héldi því blákalt fram að trúarbrögð séu rót alls ills. Þetta er ósatt og Karl væri meiri maður ef hann bæði Dawkins afsökunar á þessum orðum sínum. Dawkins hefur orðrétt sagt að trúarbrögð séu ekki rót alls ills enda væri slík staðhæfing fáránleg. En kirkjunnar menn virðast ekki eiga önnur svör við málflutningi Dawkins en þau að gera honum upp skoðanir. Það sýnir kannski best að Dawkins er að hitta í mark. Þessi nauðvörn þjóðkirkjumanna ber vott um rökþrot.

Gunnar tengir gyðingaofsóknirnar við félagslegan Darwinisma (sem hann kallar af einhverjum ástæðum sósíalískan Darwinisma). Það er alveg rétt að ýmsir vísindamenn voru á villigötum á þessum tíma en það er ekki hægt að kenna gölluðum fræðum um að hafa æst nærri því heila þjóð upp í gyðingahatur. Gyðingahatrið í Þýskalandi var líka mun eldra en félagslegur Darwinismi.

Í framhaldi af umræðu um Helförina heldur Gunnar því fram að „Hitler og flestir nasistar [hafi verið] guðleysingjar og andsnúnir kristindómi“. Sjálfur sagði Hitler í bók sinni Mein Kampf: „[...] í dag trúi ég því að ég vinni í samræmi við vilja hins almáttuga skapara: með því að verja mig gegn Gyðingunum er ég að berjast fyrir Drottinn.“ Það skiptir samt meira máli hverjar trúarskoðanir Þjóðverja voru almennt.

Ég vitna í upphaflegu grein mína „[þ]að er okkur nær óskiljanlegt að hægt sé að æsa nær heila þjóð upp í að styðja ofsóknir gegn nágrönnum sínum en ef við horfum til þess að trúarleiðtogar, bæði mótmælenda og kaþólskra, höfðu undirbúið jarðveginn í margar aldir þá skiljum við ofstækið betur.“ Séra Gunnar telur gyðingahatur alls ótengt kristni en staðreyndin er sú að ofsóknir gegn gyðingum hafa í gegnum tíðina verið réttlættar með tilvísunum í Nýja testamentið. Þá sérstaklega í Matteusarguðspjall þar sem gyðinga“lýðurinn“ segir „[k]omi blóð hans [Krists] yfir oss og yfir börn vor!“. Staðreyndin er sú að trúarbrögð (allavega kristni) er auðvelt að nota til þess að fá fólk til að fremja illvirki. Það er óásættanlegur fórnarkostnaður.

Þegar Gunnar ræðir um skilgreiningar á trúleysi þá kemur hann nokkuð reglulega með undarlegar staðhæfingar sem oft virðast ekki í neinu samhengi við fyrri orð hans. Ég ætla að svara nokkrum atriðum hér þó að ég hafi þegar svarað flestu mjög vandlega í grein á vefritinu Vantrú sem heitir “Lífssýn eða trú“. Presturinn skilur ekki skilgreiningar mínar á trúleysi annars vegar og guðleysi hins vegar. Guðlaus maður trúir ekki á guð. Trúlaus maður hefur sömu afstöðu og guðlaus maður til guða en bætir um betur og trúir ekki á nein yfirnáttúruleg fyrirbrigði. Allir trúlausir menn eru guðlausir. Guðlausir menn geta trúað á álfa en trúlausir menn ekki.

Þegar ég segi að við Dawkins skilgreinum trúleysi á svipaðan hátt þá virðist Gunnar halda að ég sé þá að nota orðið trúleysi sem þýðingu á orðinu atheism. Það er bara rangt. Á ensku væri orðið trúleysi non-belief. Dawkins er non-believer og hann er líka atheist á sama hátt og ég er guðleysingi og trúleysingi. Maður sem er non-believer er sjálfkrafa atheist eins og sá sem er trúlaus er sjálfkrafa guðlaus.

Þegar ég bendi Gunnari á að hann aðhyllist hlaðborðskristni þá segir hann að ég virðist vilja helst gera hann að íhaldssömum bókstafstrúarmanni. Að sjálfssögðu er það ekki vilji minn. Ég myndi vilja gera hann að stoltum og góðum trúleysingja sem skilur að Biblían er með öllu óþörf. Gunnar er kominn hálfa leið með því að skilja að siðferði Biblíunnar megi ekki taka hrátt upp og stendur þar með framar bókstafstrúarmönnum. Nú þarf hann bara að taka eitt skref í viðbót til að hætta að nota Biblíuna alveg.

Það er óþarfi að hafa þetta mikið lengra. Þeir sem vilja kynna sér skoðanir Dawkins á hinum ýmsu málefnum er bent á að lesa greinar hans og bækur (Gunnar og Karl mættu líka gera það). Fólk ætti að minnsta kosti ekki að treysta á túlkanir þjóðkirkjumanna á málstað hans, þar er lítinn sannleika að finna.

Ritstjórn

Feilskot djáknans

29. ágúst 2006# (Vantrú)

Halldór Elías djákni skrifaði bloggfærslu í síðustu viku þar sem hann heldur því fram að Vantrú falli undir skilgreiningar á jaðartrúarhreyfingu. Það er vissulega upphefð að djákninn skuli stúdera Vantrú af svo mikilli elju en óneitanlega setur það blett á framtakið að umfjöllun hans er frekar óvönduð að okkar mati.

Augljósu mistökin eru þau að Vantrú er ekki trúarhreyfing í nokkrum gáfulegum skilningi þess orðs. En mistökin eru fleiri og stundum er ekki annað að sjá en um sé að kenna losaralegum vinnubrögðum Halldórs. Þetta kemur nokkuð á óvart frá Halldóri þar sem hann hefur oftast verið rökfastur.

Einkenni jaðartrúarhreyfinga sem djákninn reynir að klína á Vantrú eru:

viðbrögð við breytingum

valkvæðni

algildur sannleikur

barátta

tvíhyggja

Viðbrögð við breytingum

Halldór segir að „Fyrsta einkenni jaðartrúarhreyfinga er að þeir eru að bregðast við (re-active).“ Krabbameinsfélagið er reaktívt. Það að félög séu stofnuð sem viðbrögð við einhverju er reglan frekar en undantekningin og segir okkur nákvæmlega ekkert um eðli þeirra.

Sem dæmi um viðbrögð nefnir Halldór að í skrifum Matthíasar Ásgeirssonar á bloggi hans séu „mjög sterk viðbrögð við því sem hann telur aukna sókn kirkjunnar á vettvang opinberar menntunar.“ Sjálfur bendir Halldór á að í fræðslustefnu Þjóðkirkjunnar komi fram að hún vill auka „samráð“ kirkju og skóla. Það stingur í stúf að Halldór skuli tala um að Matthías „telji“ kirkjuna vera að auka umfang sitt á þessum vettvangi þegar hann staðfestir í næstu andrá að þetta sé rétt. Raunin er að kirkjan sækir í auknum mæli inn í skólakerfið. Leikskóladjákni, Lífsleikni í framhaldsskólum, Vinaleið og kristniboð presta í leikskólum eru dæmi um þetta.

Við leggjum áherslu á að hvorki á Vantrú né síðu Matthíasar er verið að gagnrýna hlutlausa kennslu í trúarbragðafræði. Það sem við gagnrýnum er trúboð í opinberum skólastofnunum. Undanfarið hefur reyndar verið afskaplega erfitt að ræða þetta mál við kirkjunnar menn, því í þeirra augum verða börn kristin við skírn og þar af leiðandi er allt trúboð sem beinist að þeim kölluð „fræðsla“, jafnvel þegar tveggja og þriggja ára börnum er kennt að biðja bænir.

Halldór segir einnig að í jaðartrúarhreyfingum sé það þannig að „gagnrýnin beinist oft hvað harðast að þeim sem tilheyra sömu trúarbrögðum og eru til í að „gefa eftir“.“ Þessu til stuðnings nefnir hann skoðanaskipti sem meðlimir Vantrúar áttu við annan trúleysingja. Hann lýsir þessu á frekar valkvæðan hátt en það skiptir ekki öllu máli. Það sem skiptir meira máli er að í raun er mjög lítið um það að við í Vantrú deilum við aðra trúleysingja. Þessi eina deila sem Halldór vitnar í er löngu yfirstaðin og „hinn aðilinn“ hefur síðan leyft okkur að birta greinar eftir sig á vefritinu. Í sumar héldum við velheppnaða ráðstefnu með öðrum trúleysingjafélögum. Við pössum því alls ekki við þetta atriði. Vissulega kemur það fyrir að trúleysingjar gagnrýna okkur fyrir að ganga of hart fram og fyrir að vera að þeirra mati ómálefnaleg. Við getum skilið þá gagnrýni stundum þó okkur þyki yfirleitt að verið sé að gera of mikið úr meintri orðhörku okkar. En það breytir því ekki að við gagnrýnum ekki þá trúleysingja sem vilja beita öðrum aðferðum en við.

Valkvæðni

Halldór segir að „[a]nnað einkenni hreyfinganna í rannsókninni er valkvæðni.“ Til þess að reyna að láta okkur passa undir þetta einkenni segir hann að af Vantrú sé „litið á skrif Lúthers sem einhverja aðalforsendu gyðingahaturs í Þýskalandi, en þætti Nietzsche og Ofurmennishugsunar hans er því sem næst hafnað.“ Það ætti nú hverjum þeim sem lesið hefur skrif Lúthers og Nietzsche augljóst hvers vegna þessi setning Halldórs er fáránleg. Lúther hvatti til gyðingaofsókna á meðan Nietzsche hataðist við gyðingahatara. Halldór virðist ekki hafa gert neina tilraun til að kynna sér kenningar Nietzsche áður en hann ákvað að reyna að tengja hann við nasista með þessum hætti. Málflutningur Vantrúar í þessu sambandi er því einfaldalega í samhengi við raunveruleikann.

Með undarlegri þáttum greinar Halldórs er þegar hann segir að Vantrú svari „[g]agnrýni á guðleysi kommúnismans [...] með því að það hafi ekki verið sama guðleysi og Vantrúarsinnar aðhyllist“ og vísar í þessa grein. Þarna birtum við brot úr grein eftir Bertrand Russel þar sem hann fjallar um líkindi kristni og kommúnisma, hvergi er minnst á guðleysi. Ekki rámar okkur í að á Vantrú hafi því verið haldið fram að guðleysi kommúnista sé ólíkt guðleysi okkar. Það er með ólíkindum að Halldóri detti í hug að gera okkur upp skoðanir á þennan hátt.

Halldór heldur því fram að á Vantrú séu „trúarbrögð [...] talin forsenda flestra ofbeldisverka mannkynssögunnar“. Að sjálfssögðu höfum við ekki sagt nokkuð slíkt. Hins vegar höfum við sagt að „trúarbrögð og trú hafi í gegnum tíðina verið stórir áhrifavaldar til ills í mörgum ógæfuköflum mannkynssögunnar“. Þarna er stór munur á. Í raun er þetta nákvæmlega sama aðferð og þjóðkirkjumenn hafa notað til að svara gagnrýni Richard Dawkins. Einstaklega undarleg aðferðafræði og það er varla hægt annað en að efast dálítið um heilindi þeirra sem nota hana ítrekað.

Þrátt fyrir að umfjöllun Halldórs eigi að vera um Vantrú þá ákveður hann að einblína sérstaklega á einn meðlim fyrir skoðanir sem hann setur fram á eigin síðu. Sú umfjöllun er einnig frekar undarleg og túlkun á orðum Matthíasar á mörkum þess að vera heiðarleg. Halldór segir að Matthías Ásgeirsson telji „að eðlilegt hafi verið að birta skopmyndir af Múslimum sem hryðjuverkamönnum en gagnrýnir jafnframt málfrelsi nasista enda geti það móðgað gyðinga, blökkumenn eða samkynhneigða.“ Málið er að Matthías gagnrýnir ekki að nasistar hafi málfrelsi heldur er hann að hneykslast á því að fólk skuli ekki rífast við þá sem eru með nasistaáróður. Hvergi kemur fram að Matthías vilji ritskoða nasista, rasista eða hommahatara, jafnvel þó honum þyki algjörlega óviðeigandi hjá Morgunblaðinu að leyfa þessum lýð að birta skoðanir sínar í heilsíðu auglýsingu. Þess má geta að Halldór fjarlægði þessi ummæli úr grein sinni eftir að Matthías benti á að þarna væru skrif hans gróflega mistúlkuð.

Að lokum heldur Halldór því fram að „höfnun þeirra fræðigreina sem henta ekki málflutningi þeirra [Vantrúarhópsins]“ sé dæmi um valkvæðni. Þarna á Halldór við guðfræði. Raunin er sú að þessi meinta fræðigrein gefur sér ákveðnar yfirnáttúrulegar forsendur sem geta ekki einkennt alvöru fræðigrein. Þetta er ekki valkvæðni, enda myndum við líka hafna öðrum meintum fræðigreinum sem myndu gefa sér svipaðar forsendur, til dæmis stjörnuspekifræði eða vísindakirkjusálfræði. Ýmislegt af því efni sem kennt er í guðfræðinni er fræðilegt, en það efni er án undantekninga hægt að flokka sem sagnfræði, trúarbragðafræði, félagsfræði, heimspeki og svo framvegis.

Algildur sannleikur

Halldór telur að Vantrú aðhyllist algildan sannleik af því að við segjum að raunveruleikinn sé aðeins einn. Við erum nokkuð stolt af því að vera sek um það að telja að það sé aðeins til einn raunveruleiki. Við skynjum hann kannski á ólíkan hátt en það breytir engu um eðli hans. Hvað heldur Halldór að séu til margir raunveruleikar? Er hann farinn að gera dælt við afstæðishyggjuna, hver einstaklingur hafi sinn sannleika?

Þessi gagnrýni er annars dálítið undarleg frá kristnum einstaklingi, gengur kristni ekki út á algildan sannleik? Er hann ekki grunnur siðferðis þeirra, kjarninn í lífsmyndinni? Við hefðum haldið að Halldór hefði einmitt skilning á því þegar talað er um að sannleikurinn sé einn.

Halldór segir að annað einkenni hins algilda sannleika sé að hafa þá skoðun að „allan trúartexta beri að [skilja] bókstaflega“ og að „nálganir, metafórur eða líkingamál eru ögranir við kenningar“. Þrátt fyrir að segja að þetta meinta einkenni megi sjá í „fjöldanum öllum af færslum og ummælum jafn á þeirra eigin síðu og á annálum“, þá bendir Halldór ekki á eitt einasta dæmi. Það er algengt að kirkjunnar menn saki okkur um að vera eins og bókstafstrúar, en það er undantekningarlaus órökstudd ásökun. Vonandi mun Halldór rökstyðja þessa skoðun sína eða draga hana til baka.

Tvíhyggja

Halldór segir að tvíhyggja sé ekki áberandi einkenni á Vantrú en hann sér hjá okkur „sterka tilhneigingu til að greina heiminn í tvennt hvað varðar þá upplýstu og þá sem enn ganga villur vegar. Þá sem enn trúa og hina sem eru lausir undan viðjum trúarbragða.“ Við sem trúleysingjafélag gerum þetta einmitt, við skiptum heiminum í trúmenn og trúleysingja. Þjóðdansafélagið skiptir heiminum væntanlega í þá sem hafa áhuga á þjóðdönsum og þá sem hafa ekki áhuga á þjóðdönsum og Liverpool klúbburinn gerir greinarmun á þeim sem styðja Liverpool og þeim sem gera það ekki.

Baráttan

Vantrú á í baráttu og það er víst einkenni jaðartrúarhreyfinga. Það er líka eitt einkenni félaga almennt. Þjóðdansafélagið er í baráttu við að viðhalda ákveðnum þætti menningararfs okkar. Er Þjóðdansafélagið jaðartrúarhreyfing? Nei. Staðreyndin er sú að þetta „einkenni“ segir ekkert til um eðli félaga.

Það er því ljóst að það þarf að gera Vantrú og meðlimum hennar upp skoðanir til þess að reyna að láta þessi einkenni öll passa. Þau einkenni sem geta passað án þess að okkur séu gerðar upp skoðanir gætu í raun átt við fjölmörg félagasamtök sem engum dytti í hug að kalla jaðartrúarhreyfingu.

Óli Gneisti

Réttarhaldið yfir heimsmynd okkar

1. september 2006# (Efahyggja)

Við höldum réttarhald yfir heiminum til að meta hvernig hann raunverulega er. Það er vitað að við getum ekki bara gefið okkur staðreyndir sem virðast augljósar því þá væri ljóst að sólin snerist um flata jörðina. Við þurfum að rannsaka heiminn til að skilja hann. Stundum höfum við rétt fyrir okkur og stundum rangt þannig að við verðum að vanda til. Við verðum að vera gagnrýnin á það hvernig við framkvæmum rannsóknir okkar.

Í glæparéttarhöldum í nútímalýðræðisríkjum er mikilvægt að sönnunarbyrðin sé næg ef á að dæma einhvern fyrir glæp. Það sama á við um réttarhöld okkar yfir raunveruleikanum. Þegar á að dæma menn fyrir glæpaverk þá vitum við að framburður vitna er ekki alltaf traustsins verður. Við vitum að hugurinn er flóknari en svo að hann endurspili minningar eins og myndbandsupptaka. Á sama hátt vitum við að hugurinn getur blekk okkar á annan hátt þegar við erum að skoða heiminn. Það er ekki öll reynsla okkar raunveruleg, hugurinn er ekki fullkomin vél.

Þegar glæpir eru rannsakaðir þá er meira lagt upp úr vitnisburði sérfræðinga sem byggja mál sitt á því að rannsaka gögn málsins. Við vitum að þessir sérfræðingar eru ekki heilagir óskeikulir menn þannig að við látum oft aðra fara yfir framburð þeirra.

Það sem við vitum fyrir víst er að þegar glæpir eru rannsakaðir þá treystum við ekki fólki sem hefur tilfinningu fyrir því hver er sekur nema að sú skoðun sé studd staðreyndum, rökum og gögnum. Við gerum það sama í réttarhaldi okkar yfir raunveruleikanum. Tilfinningarök segja okkur ekkert um eðli heimsins, það skiptir engu hvað við viljum eða höldum. Við getum ekki leyft okkur að byggja heimsmynd okkar á grunni blindrar trúar.

Við þurfum að ástunda gagnrýna hugsun þegar við metum heimsmynd okkar því annars verður hún mjög vafasöm. Í rannsókn okkar á heiminum þá verðum við að nota aðferðir vísindana því sú aðferðafræði hefur sýnt sig og sannað. Hún er ekki fullkomin en hún er sífellt endurskoðuð og betrumbætt sem gerir hana að verðmætasta tóli okkar.

Árni Gunnar Ásgeirsson

Leiðir Kristur börnin heim úr skólanum?

5. september 2006# (Aðsend grein)

Ég hef lengi haft fordóma gagnvart kennslu í kristnifræðum við íslenska grunnskóla. Ég hef samhneykslast þeim sem segja ríkið vera að boða fagnaðarerindið að foreldrum barna, og börnum, óspurðum. Ég kalla þetta fordóma því að þeir voru það. Ég hafði lítið gert til að kynna mér málið, vissi bara að kristnifræðin er enn í dag kennd.

Það er oft ekki fyrr en málin varða manns nánustu að áhyggjurnar verða meiri og raunverulegri. Nú í ágúst byrjuðu bæði stjúpdóttir mín og bróðir í fyrsta bekk. Ég hef ekki séð stundaskrá bróður míns en þegar skrá stjúpdóttur minnar kom í hús rak ég strax augun í reit merktan kristinfræði. Ég endurtek: kristinfræði, ekki trúarbragðafræði. Ég var fljótur að hneykslast á þessum ómerkilega tveggja fersentímetra reit en skynsemin greip í taumana og ég spurði sjálfan mig: Hvað þýðir þetta eiginlega.

Ég var fljótur að finna aðalnámskrá grunnskóla á netinu (þakkir til menntamálaráðuneytisins). Undir liðnum þrepamarkmið fyrir 1. bekk er því lýst hvers til er ætlast af kennurum í kristni- og trúarbragðafræðum við íslenska grunnskóla. Ég læt lesendum það eftir að skoða námskránna en ætla að telja upp nokkur atriði hennar. Þau sem koma verst við mig í þrepamarkmiðum 1. bekkjar eru eftirfarandi: Nemandi

kynnist kristinni sköpunartrú og skoði sjálfan sig,umhverfi sitt og samskipti við aðra í ljósi hennar

kynnist afstöðu Jesú til barna, m.a. með frásögninni Jesús blessar börnin.

geri sér ljóst hvað bæn er og læri að þekkja faðir vor, kvöld- og morgunbænir og borðbænir.

Þessi atriði get ég ekki skilgreint sem neitt annað en kristniboð. Að börn skoði sig sjálf og umhverfi sitt í ljósi kristinnar sköpunartrúar er fráleitt að kalla trúarbragðafræðslu. Það er verið að segja börnunum að prófa, gá hvort þau séu ekki til í að trúa þessu. Ætlast er til þau þekki afstöðu Jesú til barna, sem í samhengi kennslunnar (samkvæmt námskrá) getur varla talist annað en áróður. Svo eiga börnin að læra að þekkja bænir, og þó að ég geti ekki fullyrt um það, sýnist mér á öllu að kenna eigi þeim bænina sem Jesú kenndi heiminum. Síðasti liður þrepamarkmiða segir svo að börnin eigi að gera sér ljóst að engir tveir séu eins, t.d. með frásögnum af börnum með ólíkan bakgrunn. Þessi liður er jafnframt óskýrastur.

Nú ætla ég að taka það fram að ég skipti mér ekki af því hvort stjúpdóttir mín eða bróðir trúi á guð. Það er eitthvað sem ég vil leyfa þeim að velja sjálfum. Foreldrar mínir og stjúpdóttur minnar taka afstöðu um það hverju er ýtt að börnunum í hinu daglega lífi. Ég er nefnilega ekki eins og ríkið. Ég vil leyfa fólki að velja.

Margir myndu eflaust segja að ríkið leyfi val og að það sé alls ekki að neyða neinn til kristni, aðeins að fræða börnin um trúarbrögð og menningarsögu. Ég er hlynntur fræðslu um trúarbrögð og menningarsögu. Það þarf enginn að efast um það. En að byrja á því að kenna eingöngu kristin fræði, á meðan börnin eru á yngstu og viðkvæmustu stigum skólagöngunnar , er alls ekki val. Það er verið að setja fast viðmið á meðan börnin skilja ekki að í öllum málum eru viðmiðin fleiri og oft veljum við sjálf eftir hverju þeirra við förum. Enginn gæti sagt að hjúkrunarfræðingur sem heldur tveggja klukkustunda fyrirlestur um áfengisdrykkju fyrir skólabörn, en endar fyrirlesturinn á orðunum „en auðvitað er þetta ykkar líf og þið ráðið sjálf hvort þið byrjið að drekka“ sé ekki að reyna að hafa áhrif á börnin.

Ef ríkið hefði raunverulegan áhuga á að kenna börnum umburðarlyndi og val í trúmálum væri námskráin á annan veg. Fyrstu tvö til þrjú árin væri kennd trúarbragðafræði, ekki kristnifræði. Þannig væri börnunum gert fyllilega ljóst að fólk velji sjálft sín trúarbrögð. Síðan væri hægt að kynna börnum kristni umfram önnur trúarbrögð, með þeim rökum að þetta séu þau trúarbrögð sem mest áhrif hafa haft á íslenskt samfélag. 5-7 ára krakkar hafa ekki vit á að taka orð kennara með fyrirvara. Þetta ætti ríkið ekki að nýta sér, heldur verja rétt barna til að velja, án áróðurs.

Í námskrá er hvergi minnst á fræðslu þess efnis að hægt sé að vera trúlaus. Trúlausir eru stærri hluti Íslendinga en Hindúar, Búddistar, Gyðingar. Ég get ekki litið það öðrum augum en að verið sé að mismuna mér og mörgum samborgurum mínum.

Ég ætla hvorki að dæma kennara stjúpdóttur minnar né bróður fyrirfram. Það kann að vera að þeir fylli upp í götin sem ríkið skilur eftir í námskrá. En baráttan fyrir stjórnarskrárbundnu trúfrelsi mun halda áfram þar til reglugerðum hefur verið breytt í samræmi við það.

Birgir Baldursson

Nei, Örn Bárður, þróunarkenningin er ekki tilgáta!

6. september 2006# (Kristindómurinn)

Áður en þið lesið þessa grein ættuð þið að hlusta á þetta viðtal sem dægurmálaútvarp Rásar 2 tók við Örn Bárð í fyrradag (ath. að eftir einhvern tíma mun þessi slóð hætta að virka).

Þið sem gátuð hlustað á þetta tókuð væntanlega eftir því að Örn Bárður margítrekar það í viðtalinu að þróunarkenningin sé einungis tilgáta um lífið. Svo reynir hann að gera sköpunarsöguna jafnréttháa þróunarkenningunni með því að fabúlera eitthvað um að hún lýsi Miklahvelli og sé í raun ljóðræn lýsing á raunverulegum atburðum.

Þróunarkenningin er ekki tilgáta, heldur vísindakenning. Munurinn á vísindakenningum og tilgátum hinna og þessara „kenningarsmiða“ felst í því að búið er að prófa tilgátuna. Í tilviki þróunarkenningarinnar er svo mikið búið að prófa upphaflega tilgátu að hún telst ein best sannaða vísindakenning sem til er. Í raun er búið að leiða það út að þessi kenning sé svo sönn að hægðarleikur væri að kalla hana þróunarlögmálið. Darwin hitti naglann á höfuðið og seinni tíma gena- og steingervingarannsóknir staðfesta niðurstöður hans svo um munar.

Þetta áttu að vita, Örn Bárður. Hvar hefur þú eiginlega verið? Hvernig dettur þér í hug að byrja að mæla af munni fram eins og argasti sköpunarsinni sértrúarinnar og leggja sköpunarsögu Biblíunnar til jafns við margprófaða vísindakenningu? Er svona nauðsynlegt að hafa guðinn þinn með í spilunum að þú vílar ekki fyrir þér að ástunda meðvitaða ásókn í fávisku?

Það mætti halda að Örn Bárður væri genginn í hvítasunnusöfnuð. Hann talaði í það minnsta fjálglega um það að sköpunarsöguna beri að kenna við hlið þróunarkenningarinnar í skólum og prísaði George W. Bush og félaga fyrir að hafa komið þeirri skikkan á í Bandaríkjunum. Það fer því ekkert á milli mála að prestur þessi vill toga allt fræðistarf aftur á miðaldir svo hægt sé að hafa drauginn með í gangverkinu.

Segið svo að trú sé ekki skaðleg.

Lárus Viðar

Raðmorðinginn guð - fyrsti hluti

11. september 2006# (Kristindómurinn)

Sá guð sem sagt er frá í Biblíunni varð oft heitt í hamsi og lét reiði sína iðulega bitna á mannkyninu. Reyndar vílaði hann ekki fyrir sér að drepa fólk með beinum eða óbeinum hætti þegar illa lá á honum. Til að glöggva sig á verkum hins almáttuga hef ég tekið saman töflu þar sem að manndráp guðs eru tekið saman. Samkvæmt henni hefur guð að minnsta kosti 2.270.354 mannslíf á samviskunni svo vitað sé. Síðar í öðrum pistli verður farið yfir þau tilfelli þar sem fjöldi fórnarlambanna er ekki nákvæmlega skráður. Má þar nefna Nóaflóðið, eyðingu Sódómu og þar fram eftir götunum. En byrjum fyrst á þeim atvikum þar sem tölur liggja fyrir hendi.

Atvik | Biblían, Brick Testament | Fjöldi drepinna | Samanlagður fjöldi
Kona Lots fyrir að líta við. | 1.Mós.19.26, BT | 1 | 1
Ger sem „var vondur í augum Drottins“. | BT | 1 | 2
Ónan fyrir að láta sæði sitt spillast á jörðu. | 1.Mós.38.9-10, BT | 1 | 3
Fyrir að dansa í kringum gullkálf Arons. | 2.Mós.32.27-35, BT | 3000 | 3003
Synir Arons fyrir að bera fram fyrir Drottin óvígðan eld. | 3.Mós.10.1-3, 4.Mós.3.4, BT | 2 | 3005
Guðlastari. | 3.Mós.24.10-23, BT | 1 | 3006
Maður sem bar saman við á hvíldardegi. | 4.Mós.15.32-36, BT | 1 | 3007
Kóra, Datan og Abíram ásamt fjölskyldum þeirra. | 4.Mós.16.27-33, BT | 12+ | 3019+
Brenndir fyrir að færa fram reykelsi. | 4.Mós.16.35, 4.Mós.26.10, BT | 250 | 3269+
Fyrir að mögla. | 4.Mós.16.49, BT | 14.700 | 17.969+
Fyrir að „drýgja hór með Móabs dætrum“. | 4.Mós.25.9, BT | 24.000 | 41.969+
Fjöldamorð á Midíanítum (32.000 hreinar meyjar voru teknar sem fangar). | 4.Mós.31.1-35, BT | 90.000+ | 131.969+
Guð skipar Jósúa að grýta Akan (og fjölskyldu hans) til bana fyrir að taka bannfærða hluti. | Jós.7.10-26, BT | 5+ | 131.974+
Guð segir Jósúa að ráðast á Aí og fara með hana eins og Jeríkó (drepa alla). | Jós.8.1-25, BT | 12.000 | 143.974+
Drottinn gefur Kanaaníta og Peresíta í hendur Ísraelsmanna. | Dóm.1.4, BT | 10.000 | 153.974+
Ehúð færir Eglóni konungi í Móab skilaboð frá guði, stingur hann með sverði í kviðinn. | Dóm.3.15-22, BT | 1 | 153.975+
Guð gefur Móabíta í hendur Ísraelsmanna. | Dóm.3.28-29, BT | 10.000 | 163.975+
Guð lætur hermenn Midíans drepa hverja aðra. | Dóm.7.2-22, Dóm.8.10, BT | 120.000 | 283.975+
Andi guðs kemur yfir Samson. | Dóm.14.19, BT | 30 | 284.005+
Andi guðs kemur kröftuglega yfir Samson. | Dóm.15.14-15, BT | 1000 | 285.005+
Guð aðstoðar Samson við að fremja hryðjuverk. | Dóm.16.27-30, BT | 3000 | 288.005+
Guð lætur Benjamín bíða ósigur fyrir Ísrael. | Dóm.20.35-37, BT | 25.100 | 313.105+
Fleiri Benjamínítar. | Dóm.20.44-46 | 25.000 | 338.105+
Fyrir að skoða örk drottins. | 1.Sam.6.19 | 50.070 | 388.175+
Drottinn gefur Filista í hendur Ísraels. | 1.Sam.14.12-14 | 20 | 388.195+
Samúel heggur Agag til bana eftir skipun guðs. | 1.Sam.15.32-33 | 1 | 388.196+
Drottinn drepur Nabal. | 1.Sam.25.38 | 1 | 388.197+
Ússa fyrir að reyna að bjarga örkinni frá falli. | 2.Sam.6.6-7, 1.Kro.13.9-10 | 1 | 388.198+
Sveinbarn Davíðs og Batsebu. | 2.Sam.12.14-18 | 1 | 388.199+
Sjö synir Sáls drepnir og bornir út fyrir guð. | 2.Sam.21.6-9 | 7 | 388.206+
Plága send til refsingar Ísraelsmönnum fyrir manntal Davíðs (einungis karlmenn taldir, líklega er hægt að gera ráð fyrir um 200.000 dauðsföllum séu konur og börn einnig talin). | 2.Sam.24.13-15, 1.Kro.21.7 | 70.000+ | 458.206+
Spámaður fyrir að trúa lygum annars spámanns. | 1.Kon.13.1-24 | 1 | 458.207+
Guð gefur Sýrlendinga í hendur Ísraelsmanna. | 1.Kon.20.28-29 | 100.000 | 558.207+
Guð lætur múrvegg falla á hermenn Sýrlendinga. | 1.Kon.20.30 | 27.000 | 585.207+
Guð sendir ljón til að éta mann sem vildi ekki slá spámann. | 1.Kon.20.35-36 | 1 | 585.208+
Ahasía er drepinn fyrir að ræða við rangan guð. | 2.Kon.1.2-4, 2.Kro.22.7-9 | 1 | 585.209+
Brenndir til bana af guði. | 2.Kon.1.9-12 | 102 | 585.311+
Tvær birnur eru sendar af guði til að drepa börn sem gerðu grín að skallanum á Elísa spámanni. | 2.Kon.2.23-24 | 42 | 585.343+
Maður troðinn til bana fyrir að trúa ekki orðum Elísa. | 2.Kon.7.17-20 | 1 | 585.344+
Jesebel. | 2.Kon.9.33-37 | 1 | 585,345+
Guð sendir ljón til að drepa aðkomumenn sem voru villutrúar. | 2.Kon.17.25-26 | 3+ | 585.348+
Sofandi hermenn Assýringa. | 2.Kon.19.35, 2.Kro.32.21, Jes.37.36 | 185.000 | 770.348+
Sál. | 1.Kro.10.14 | 1 | 770.349+
Guð gefur Ísraelsmenn á vald Júdamanna. | 2.Kro.13.15-17 | 500.000 | 1.270.348+
Jeróbóam. | 2.Kro.13.20 | 1 | 1.270.349+
Drottinn lætur Blálendingana bíða ósigur fyrir Asa og Júdamönnum. | 2.Kro.14.9-14 | 1.000.000 | 2.270.349+
Guð drepur Jóram með því að láta iður hans falla út. | 2.Kro.21.14-19 | 1 | 2.270.350+
Kona Esekíels. | Esek.24.15-18 | 1 | 2.270.351+
Ananías og Saffíra. | Post.5.1-10 | 2 | 2.270.353+
Heródes. | Post.12.23, BT | 1 | 2.270.354+

Byggt á samantekt Steve Wells.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Munnleg meðhöndlun

12. september 2006# (Messurýni)

Þarsíðasta sunnudag fengu prestar landsins ansi óþægilegan guðspjallatexta til þess að predika út frá. Textinn er kraftaverkasaga í Markúsarguðspjalli. Höfundar Lúkasarguðspjalls og Mattheusarguðspjalls, sem báðir notuðust við Markúsarguðspjall, slepptu báðir þessari frásögn. Hvað var þeim eiginlega svona illla við?

Markúsarguðspjall 7:31-37

Síðan hélt hann úr Týrusarbyggðum, um Sídon og yfir Dekapólisbyggðir miðjar til Galíleuvatns. Þá færa þeir til hans mann, daufan og málhaltan, og biðja hann að leggja hönd sína yfir hann. Jesús leiddi hann afsíðis frá fólkinu, stakk fingrum sínum í eyru honum og vætti tungu hans með munnvatni sínu. Þá leit hann upp til himins, andvarpaði og sagði við hann: Effaþa, það er: Opnist þú.

Og eyru hans opnuðust, og haft tungu hans losnaði, og hann talaði skýrt. Jesús bannaði þeim að segja þetta neinum, en svo mjög sem hann bannaði þeim, því frekar sögðu þeir frá því. Menn undruðust næsta mjög og sögðu: Allt gjörir hann vel, daufa lætur hann heyra og mállausa mæla.

Allt upplýst fólk ætti að sjá að þetta getur einungis gerst í ævintýrum eða þjóðsögum. Í raunveruleikanum læknast daufur og málhaltur maður ekki með því að láta munnvatn í eyrað og á tunguna hans og að fara með töfraformúlu. Fyrir prestastéttina hlýtur að vera vandræðalegt að frásögn sem gerðist augljóslega ekki sé að finna í guðspjöllunum. En enn vandræðalegra er sú staðreynd að þarna virðist guðinn þeirra, Jesús Jahvehsson, vera haldinn þeirri ranghugmynd að munnvatnið úr honum hafi lækningamátt.

Reyndar er þetta ekki eina frásögnin í Markúsarguðspjalli þar sem Jesús notar sitt heilaga munnvatn til þess að lækna fólk, í næsta kafla læknar hann blindan mann:

Markúsarguðspjall 8:22-26

Þeir koma nú til Betsaídu. Þar færa menn til Jesú blindan mann og biðja, að hann snerti hann. Hann tók í hönd hins blinda, leiddi hann út úr þorpinu, skyrpti í augu hans, lagði hendur yfir hann og spurði: Sér þú nokkuð? Hann leit upp og mælti: Ég sé menn, ég greini þá líkt og tré, þeir ganga. Þá lagði hann aftur hendur yfir augu hans, og nú sá hann skýrt, varð albata og heilskyggn á allt. Jesús sendi hann síðan heim til sín og sagði: Inn í þorpið máttu ekki fara.

Þarna virðist guð kristinna manna reyndar þurfa tvær tilraunir til þess að lækna blinda manninn. Kannski notaði hann ekki nógu mikið af hráka?

Þegar prestar standa frammi fyrir þessum sögum þá geta þeir annað hvort viðurkennt að þetta hafi ekki gerst, að Markúsarguðspjall sé ekki áreiðanleg heimild, eða þá að Jesús hafi haldið að munnvatnið hans hafi haft lækningamátt. Hvorugur kosturinn er álitlegur, þannig að þá munu prestarnir auðvitað reyna að forðast að minnast á þetta.

Þjóðkirkjupresturinn Yrsa Þórðardóttir virðist einmitt taka þessa stefnu í útvarpspredikun sinni þarsíðasta sunnudags. Þar lýsir hún fyrri sögunni svona:

En hverfum aftur að ónefnda manninum sem komið var með til Jesú. Fólk ákallaði Jesú og bað hann að meðhöndla manninn, það er fara höndum um hann og lækna. Jesús dró hann út úr mannþrönginni og fór höndum um hann, bæði eyru hans og tungu, leit svo til himins og andvarpaði. Því næst læknaði Jesús manninn.

Yrsa segir að Jesús hafi „farið höndum um tungu“ mannsins. Það er afskaplega óeðlilegt að segja að einhver fari höndum um tungu einhvers annars. Hvers vegna sagði Yrsa ekki einfaldlega að Jesús hafi „vætt tungu hans með munnvatni sínu“?

Miðað við predikunina virðist Yrsa líta á þessa frásögn sem lýsingu á raunverulegum atburði, þannig að ekki virðist hún efast um áreiðanleika guðspjallanna. Þar af leiðandi tel ég líklegt að hún nefni ekki þessa undarlegu lækningaraðferð vegna þess að hún, alveg eins og kollegar hennar, vill þegja um þá vandræðalegu staðreynd að Jesús var illa upplýstur heimsendaspámaður.

Góði gæinn Jesús er söluvara Þjóðkirkjunnar og það passar illa við þá söluvöru að hann hafi verið að hrækja upp í fólk til þess að lækna það. Þess vegna þurfa kirkjunnar menn að reyna að fela þetta og aðra hluti í guðspjöllunum, til þess að pranga Jesú inn á fólk.

Lárus Viðar

Raðmorðinginn guð - annar hluti

13. september 2006# (Kristindómurinn)

Áður hef ég fjallað um þau dráp sem guð er ábyrgur fyrir í Biblíunni, þar sem tala fórnarlambanna er þekkt. Þar kom fram að heildarfjöldi þeirra sem láu í valnum fyrir guði er að minnsta kosti 2.270.354 manns. Nú er ætlunin að líta á stærri fjöldamorð þar sem fjöldi manndrápanna er óþekktur. Niðurstaða þessarar samantektar er sú að guð hefur í bræði sinni slátrað óheyrilegum fjölda manns í 36 skráðum tilfellum. Hann er þó hvergi nærri hættur enn eins og sagt verður frá í síðasta hluta þessa þríleiks sem fjalla mun um fyrirhuguð dráp guðs. En fyrst skulum við líta nánar á afrekaskrá guðs í fólksfækkun þar sem tölur liggja ekki fyrir um umfang drápanna.

Guð drekkir nær öllu lífi á jörðinni. 1.Mós.7.21-23, Brick Testament

Guð lætur rigna eldi og brennisteini yfir Sódómu og Gómorru, allir farast. 1.Mós.19.24, BT

Guð drepur alla frumburði Egyptalands. 2.Mós.12.29, BT

Guð drekkir her Faraós í Rauðahafinu. 2.Mós.14.4-28, BT

Jósúa stráfellir Amalekíta með hjálp guðs og Móses. 2.Mós.17.13, BT

Guð breiðir út holdsveiki meðal Kanaaníta. 3.Mós.14.34

Guð brennir fjölda Ísraelsmanna fyrir að kvarta. 4.Mós.11.1, BT

Guð sendir plágu sem refsingu fyrir að kvarta yfir matnum. 4.Mós.11.33, BT

Guð sendir aðra plágu á þá sem mögluðu. 4.Mós.14.36-37, BT

Fjöldamorð á Kanaanítum. 4.Mós.21.3, BT

Fyrir að kvarta yfir skort á mat og drykk sendir guð eitraða höggorma til að bíta fólkið. Margir deyja af þeim sökum. 4.Mós.21.6, BT

Guð gefur fólkið í Basan í hendur Móses sem drepur alla „svo að enginn var eftir skilinn, er undan kæmist“. 4.Mós.21.3, BT

Guð herðir anda konungsins í Hesbon til að gefa Ísraelsmönnum færi á því að slátra þegnum hans. „En Drottinn Guð vor gaf hann á vort vald, svo að vér unnum sigur á honum, sonum hans og öllu liði hans. Þá unnum vér og á sama tíma allar borgir hans og gjöreyddum hverja borg að karlmönnum, konum og börnum. Vér létum engan undan komast.“ 5.Mós.2.33-34, BT

Guð gefur Óg, konung í Basan, og allt hans lið í hendur Ísraelsmanna svo þeir framið fjöldamorð á þeim. „Drottinn Guð vor gaf oss þannig og í hendur Óg, konung í Basan, og lið hans allt, og vér felldum hann, svo að enginn var eftir skilinn, er undan kæmist... Og vér gjöreyddum þær, eins og vér höfðum áður gjört við Síhon, konung í Hesbon, með því að gjöreyða hverja borg að karlmönnum, konum og börnum.“5.Mós.3.3-6, BT

Fjöldamorð í Jeríkó. „Og þeir bannfærðu allt, sem í borginni var, bæði karla og konur, unga og gamla, naut og sauði og asna, með sverðseggjum.“ Jós.6.21, BT

Fjöldamorð í Makeda. Jós.10.28, BT

Fjöldamorð í Líbna. Jós.10.29-30, BT

Fjöldamorð í Lakís. Jós.10.32, BT

Fjöldamorð í Geser. Jós.10.33, BT

Fjöldamorð í Eglon. Jós.10.34-35, BT

Fjöldamorð í Hebron. Jós.10.36-37, BT

Fjöldamorð í Debír. Jós.10.38-39, BT

Ísraelsmenn vinna sigur á sameinuðu liði undir stjórn konungsins í Hasór, að sjálfsögðu með dyggri aðstoð guðs. „Og Drottinn gaf þá í hendur Ísrael, og þeir unnu sigur á þeim... og þeir felldu þá, svo að enginn af þeim komst undan.“Jós.11.8-9, BT

Fjöldamorð í Hasór. Jós.11.10-12, BT

Fjöldamorð á Anakítum. Jós.11.20-21, BT

Fjöldamorð á Kanaanítum. BT

Guð færir Ammóníta í hendur Jefta til slátrunar. Dóm.11.32-33

Guð lætur hermenn Filista berjast innbyrðis. „En er þeir komu í orustuna, sjá, þá reiddi þar hver sverð að öðrum, og allt var í uppnámi.“ 1. Sam.14.20

Guð skipar Sál að drepa alla Amalekíta; menn, konur og börn. „Svo segir Drottinn allsherjar... Far því og vinn sigur á Amalek og helgaðu hann banni og allt, sem hann á. Og þú skalt ekki þyrma honum, heldur skalt þú deyða bæði karla og konur, börn og brjóstmylkinga, naut og sauðfé, úlfalda og asna... Sál vann sigur á Amalek frá Havíla suður undir Súr, sem liggur fyrir austan Egyptaland. Og Agag, konung Amaleks, tók hann höndum lifandi, en fólkið allt bannfærði hann með sverðseggjum.“ 1.Sam.15.2-18

Guð gefur Filista í hendur Davíðs. „...Drottinn svaraði honum og sagði: „Tak þig upp og far til Kegílu, því að ég mun gefa Filista í hendur þér“. Síðan fór Davíð og menn hans til Kegílu, og hann herjaði á Filista, rak fénað þeirra burt og lagði fjölda þeirra að velli.“ 1.Sam.23.2-5

Guð gefur Filista í hendur Davíðs (aftur). „Þá gekk Davíð til frétta við Drottin og sagði: „Á ég að fara móti Filistum? Munt þú gefa þá í hendur mér?“ Drottinn svaraði Davíð: „Far þú, því að ég mun vissulega gefa Filista í hendur þér“... Og Davíð gjörði eins og Drottinn bauð honum og vann sigur á Filistum frá Geba alla leið til Geser.“ 2.Sam.5.19-25

Guð lætur hungursneyð geysa í þrjú ár vegna verka Sáls. „Á dögum Davíðs varð hallæri í þrjú ár samfleytt. Gekk þá Davíð til frétta við Drottin, en Drottinn svaraði: „Á Sál og ætt hans hvílir blóðsök fyrir það, að hann drap Gíbeoníta.“ 2.Sam.21.1

Basa drepur alla af ætt Jeróbóams. „En er hann var konungur orðinn, drap hann alla ætt Jeróbóams. Hann lét engan eftir verða af konungsættinni, þann er anda dró, uns hann hafði gjöreytt henni, og rættist þannig orð Drottins...“ 1.Kon.15.29-30

Simrí drepur alla af ætt Basa. „En er hann var konungur orðinn og setstur í hásæti, drap hann alla ættmenn Basa lét hann engan karlmann eftir verða af konungsættinni svo og vandamenn hans og vini. Þannig gjöreyddi Simrí allri ætt Basa, og rættist svo orð Drottins...“ 1.Kon.16.11-12

Guð lætur bresta á sjö ára hungursneyð. „Drottinn kallar sjö ára hallæri yfir landið, og er það þegar komið.“ 2.Kon.8.1

Ísraelsmenn eru gefnir Kaldeum á vald af guði. „...reiði Drottins við lýð hans var orðin svo mikil, að eigi mátti við gjöra. Hann lét Kaldeakonung fara herför gegn þeim, og drap hann æskumenn þeirra með sverði í helgidómi þeirra. Þyrmdi hann hvorki æskumönnum né ungmeyjum, öldruðum né örvasa allt gaf Guð honum á vald.“ 2.Kro.36.16-17

Byggt á samantekt Steve Wells.

Aiwaz

Skylduaðild að knattspyrnufélögum

14. september 2006# (Grín)

Við Íslendingar erum sannkölluð knattspyrnuþjóð. Knattspyrna er langvinsælasta íþróttagreinin á Íslandi og hana stunda miklu fleiri einstaklingar en nokkra aðra íþrótt. Því tel ég eðlilegt að það verði sett í landslög að öllum sé skylt að greiða félagsgjald til þess knattspyrnufélags sem þeir styðja. Ísland er lýðræðisríki og hér er auðvitað algjört frelsi í svona málum svo hver og einn getur valið hvaða knattspyrnufélag þeir styðja með sinni félagsgjaldsgreiðslu og fá þeir fyrir sinn pening þjónustu hámenntaðra knattspyrnuþjálfara fyrir sitt lið og geta mætt á völlinn um helgar. Jú,jú, stúkur knattspyrnuvallanna eru reyndar hálftómar á leikjum og mætti vera miklu betri ástundun en aðalatriðið er það að allir séu skyldir til að styðja þetta skemmtilega og holla starf.

En þá kynni einhver að spyrja hvað eigi að gera við það ólukkufólk sem segist bara alls ekki halda með neinu fótboltaliði og hafi engan áhuga á knattspyrnu? Það er einfalt því slíkt fólk telst varla til þjóðarinnar því eins og við vitum eru Íslendingar knattspyrnuþjóð og því legg ég til að slíkir dólgar séu skyldaðir til þess að greiða knattspyrnufélagsgjald til Frímerkjasafnarafélags Íslands en þó þannig að þeir fái enga þjónustu frá Frímerkjasafnarafélaginu umfram knattspyrnuáhugafólk þrátt fyrir þetta gjald. Þannig má líta á knattspyrnufélagsgjald þeirra frekar sem refsingu fyrir óþjóðlegheit heldur en að það hafi einhvern sérstakan tilgang enda áríðandi að engin þjónusta komi á móti þessu gjaldi þeirra. Í ljósi þess að þeir væru skyldaðir til að greiða knattspyrnufélagsgjald hvort sem þeim líkar betur eða verr gætu þessir kónar jafnvel óskað eftir því að fá þá að greiða knattspyrnufélagsgjaldið til annars félags að eigin vali, jafnvel til skákfélags, en auðvitað yrði það harðbannað enda vita allir að það er enginn bolti notaður í skák.

Mjög nauðsynlegt er líka að halda vel utanum alla knattspyrnufélagsskráningu þannig að foreldrar séu skyldaðir til þess að skrá nýfætt barn sitt strax í þeirra knattspyrnufélag en sé ekki sérstaklega sótt um það sé barn skráð í knattspyrnufélag móður.

Nú er það alþekkt að knattspyrnufélög hafa a.m.k. tvær meginhátíðir á ári hverju, þ.e. afmælishátíð og uppskeruhátíð að loknu leiktímabili. Ég legg því til að einnig verði sett í landslög að þessir dagar séu alveg friðhelgir og að verslanir og skemmtistaðir verði lokaðir auk þess sem öll háreysti og truflun sem ekki tengist hátíðisdagskrá knattspyrnufélaganna verði harðbannað og fylgt eftir með lögregluaðgerðum.

Lárus Viðar

Raðmorðinginn guð - þriðji hluti

15. september 2006# (Kristindómurinn)

Í fyrri hlutum þessa þríleiks var farið yfir manndráp guðs í Biblíunni og tilraun gerð til að ná áttum í þeim umfangsmiklu fjöldamorðum sem guð hefur staðið fyrir i gegnum tíðina. Fyrsti hluti fjallaði um þau atvik þar sem tölur liggja fyrir hendi og kom þar fram að guð hefur stytt ævina hjá að minnsta kosti 2.270.354 einstaklingum. Annar hluti fjallaði um þau atvik þar sem tölur liggja ekki fyrir en samkvæmt þeirri samantekt hefur guð tekið þátt í, með beinum og óbeinum hætti, 36 fjöldamorðum. Þar ber þó líklega hæst Nóaflóðið þar sem öllum jarðarbúum var drekkt fyrir utan eina fjölskyldu.

En Biblían í augum kristinna manna er ekki einungis heimild um fortíð hins blóðþyrsta guðs Jahve/Jesús og samskipti hans við mannkynið. Hún er einnig spádómsrit sem segir til um framtíðina, sem lítur alls ekki gæfulega út ef marka ber bók bókanna. Í þessum pistli verður reynt að kasta tölu á það hversu margir eiga eftir að farast við heimsendi, eins og honum er lýst í Opinberunarbókinni. Heimsenda sem margir trúmenn biðja fyrir og vona að komi sem fyrst.

Tvö ritningarvers gefa okkur hugmynd um umfang slátrunarinnar.

Og ég sá, og sjá: Bleikur hestur, og sá er á honum sat, hann hét Dauði, og Hel var í för með honum. Þeim var gefið vald yfir fjórða hluta jarðarinnar, til þess að deyða með sverði, með hungri og drepsótt og láta menn farast fyrir villidýrum jarðarinnar. (Op.6.8)

Og englarnir fjórir voru leystir, sem búnir stóðu til stundar þessarar, dags þessa, mánaðar þessa og árs þessa, til þess að deyða þriðjung mannanna. Og talan á herfylkingum riddaraliðsins var tveim sinnum tíu þúsundir tíu þúsunda... Í þessum þremur plágum varð þriðji hluti mannanna deyddur, af eldinum, reyknum og brennisteininum, sem út gekk af munnum þeirra. (Op.9.15-18)

Samkvæmt þessu mun fjórðungur farast í byrjun fyrir félögunum Dauða og Hel. (Op.6.8) Þrír fjórðu hlutar mannkyns munu standa eftir og af þeim fellur þriðjungur fyrir eldspúandi hestum riddaraliðsins. Þar sem 1/3 af 3/4 er u.þ.b. 1/4 þá mun að minnsta kosti helmingur mannkyns falla í þessum ósköpum. Ef við gerum ráð fyrir því að heimsendir sé í nánd (eins og hann hefur verið síðustu 2000 ár) þá er núverandi íbúafjöldi jarðarinnar um 6,5 milljarðar og helmingurinn af því er 3,25 milljarðar. Ef marka má Opinberun Jóhannesar þá eiga fleiri eftir að farast en tala þeirra er ekki gefin nákvæmlega fyrir utan eitt tilfelli þar sem 7.000 manns eru drepnir í jarðskjálfta (Op.11.13). Sú tala skiptir þó litlu í þessum útreikningum og við höldum okkur því við töluna 3.250.000.000 mannslíf, sem guð hefur í hyggju að stytta innan skamms.

Reyndar er nokkuð skemmtilega (ef menn hafa húmor fyrir slíku) vísbendingu um frekari fjöldamorð guðs að finna í Opinberunarbókinni.

Og annar engill gekk út frá altarinu, hann hafði vald yfir eldinum. Hann kallaði hárri röddu til þess, sem hafði bitru sigðina: ,„Ber þú út bitru sigðina þína, og sker þrúgurnar af vínviði jarðarinnar, því að vínberin á honum eru orðin þroskuð.“Og engillinn brá sigð sinni á jörðina, skar af vínvið jarðarinnar og kastaði honum í reiði-vínþröng Guðs hina miklu. Og vínþröngin var troðin fyrir utan borgina og gekk blóð út af vínþrönginni, svo að tók upp undir beisli hestanna, eitt þúsund og sex hundruð skeiðrúm þar frá. (Op.14.18-20)

Athyglisvert er að velta fyrir sér hversu mikið af blóði þarf í þessa stórtæku víngerð guðs. Mér telst svo til að 1600 skeiðrúm séu um 320 kílómetrar og hægt er að gera ráð fyrir um 1,5 metrum til að ná upp undir beisli hestanna. Ef við gefum okkur að þessi vínþröng sé hringlaga og 320 kílómetrar í þvermál þá er heildarrúmál hennar 1.2 x 10¹⁴ lítrar. Fullorðinn einstaklingur hefur um 5 lítra af blóði í sér þannig að til að ná slíku magni af blóði þarf guð almáttugur að fleygja 2.4 x 10¹³ manns í reiði-vínþröngina miklu. Það er þó margfaldur íbúafjöldi jarðar en guð hefur sjálfsagt einhver ráð með að fylla upp í hana. Kannski skapar hann fleira fólk fyrir þennan gjörning, hver veit?

Byggt á samantektum Steve Wells. [1] [2]

Vésteinn Valgarðsson

17. september, messa heilags Róberts Bellarmine

17. september 2006# (Vísindi og trú)

Í dag minnast kaþólskir Róberts Bellarmine (1542-1621), eins af „fræðurum“ kaþólsku kirkjunnar. Hann var kardínáli og jesúíti og af sumum talinn heilagur maður. Bellarmine þótti strax í bernsku afbragðsvel gefinn. Hann var af fremur fátækri aðalsætt, og bundu foreldrar hans vonir við að hinn efnilegi sonur mundi veita ættinni nýja reisn. Hann gekk þann veg sem varð mörgum til frama til forna, sem var að ganga kaþólsku kirkjunni á hönd.

Frægasta rit hans var Disputationes de controversiis christianae fidei, sem kom út á árunum 1581-1593. Með því tókst hann á hendur það mikla verk að taka deilur kristinna manna fyrir með kerfisbundnum hætti, og þótti mönnum rit hans greiða mótmælendum þungt högg.

Ein af mikilvægustu niðurstöðum Bellarmines var að einveldi væri betra stjórnarform en önnur, ekki síst fyrir kaþólsku kirkjuna. Það þarf í sjálfu sér ekki að koma neinum á óvart, og er enda í samræmi við það með hverjum hún hefur jafnan haldið í gegn um tíðina, þegar fólk hefur stunið undan oki ráðríkra kónga.

Bellarmine svaraði ásökunum mótmælenda um að páfinn væri andkristur með því að andkristur mundi koma skömmu fyrir heimsendi, gyðingar mundu taka við honum sem meistara og krýna hann í musterinu í Jerúsalem. Það er í góðu samræmi við þann gamla sið kaþólsku kirkjunnar (eins og svo margra kirkjudeilda) að taka afstöðu gegn gyðingum og klína á þá rógi.

Starfsframi Bellarmines var glæsilegur á kaþólska vísu: Hann ritaði formála að nýrri útgáfu Vúlgötu, latnesku Biblíunnar og hann var skipaður rektor, sérlegur eftirlitsmaður með biskupum og loks, árið 1599, kardínáli.

Það sem er komið fram er meira en nóg til að gera einn mann ógeðfelldan í augum flestra, en dýrling í augum annarra. Þar sannast kannski hið fornkveðna, að sá sem er hryðjuverkamaður fyrir einum er hetja fyrir öðrum. Eitt skal þó nefnt til viðbótar.

Róbert Bellarmine var rannsóknardómari við rannsóknarréttinn, sem þekktur er af öðru en góðu. Sem rannsóknardómari hafði hann meðal annars umsjón með máli Giordanos nokkurs Bruno. Bruno þarf kannski ekki að kynna, en hann var guðfræðingur, heimspekingur og stjörnufræðingur sem áttaði sig á því að heimsmynd Biblíunnar væri kolröng, að sólin væri í miðju sólkerfisins, stjörnur himinsins væru áþekkar sólinni okkar, að til væru aðrir hnettir en jörðin og heimurinn væri takmarkalaus. Hann taldi að vitsmunalíf þrifist á flestum öðrum hnöttum. Þar sem hann hélt þessari óhæfu ekki fyrir sjálfan sig, þá var hann að sjálfsögðu bannfærður, fyrst af kaþólikkum og svo líka af lútherstrúarmönnum. 1592 gómuðu menn kaþólsku kirkjunnar hann og við tóku margra ára réttarhöld. Fyrir sanngirnis sakir skal þess getið að kaþólska kirkjan ákærði hann fyrir fleira en að skilja heiminn betur en var leyfilegt. Hann átti líka að vera guðlastari, siðleysingi, dóketisti og fleira slíkt.

Rannsóknardómarinn Róbert Bellarmine sá um réttarhöldin. Hann krafðist þess að Bruno tæki til baka allt sem hann hafði sagt og stangaðist á við helgislepjukreddur kirkjunnar. Bruno vildi það ekki. Hann var því á endanum úrskurðaður guðníðingur og dæmdur til dauða. Við dómsuppkvaðninguna sagði hann við dómarana: „Það getur verið, dómarar mínir, að þið kveðið upp þennan dóm hræddari en ég er, sem tek við honum.“

Bruno var hengdur á steglu á hvolfi, með ginkefli uppi í sér, og brenndur á báli þann 17. febrúar árið 1600. „Kóperníkanismi“ var ein dauðasök af nokkrum. Bruno dó sem píslarvottur fyrir gagnrýna hugsun og andóf gegn kennivaldi. Hendur Bellarmines voru blóði - eða réttara sagt ösku - drifnar.

Í réttarhöldum yfir Galileo Galilei árið 1616 lét Bellarmine þau fleygu, og mjög svo sönnu, orð falla, að „Að halda því fram að jörðin snúist í kring um sólina er jafn fráleitt og að halda því fram að Jesús hafi ekki verið fæddur af hreinni mey.“ Fleyg orð að sönnu. Galilei fékk „viðvörun“ frá Bellarmine (við vitum öll hvað það þýðir á Ítalíu...), um að rannsóknarrétturinn teldi kóperníkanskar hugmyndir rangar og varasamar. Galilei kvartaði undan því að alls kyns sögur gengu um hann, sem ættu við mismikil rök að styðjast. Bellarmine greindi honum þá frá því skriflega, hvað það væri sem menn segðu um hann, og það bréf nýttist Galilei í málsvörn sinni árið 1633.

Róbert Bellarmine lést í Róm þann 17. september árið 1621 og var sumum harmdauði. Hann var tekinn í heilagra manna tölu af Píusi páfa XI árið 1930 og árið eftir tekinn í útvalinn hóp „fræðara“ kirkjunnar.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Ímyndað samræmi skynsemi og trúar

18. september 2006# (Kristindómurinn)

Í kjölfar heimsóknar Richards Dawkins og tveggja drottningarviðtala við hann hafa prestar af og til minnst á Dawkins. Gæði þessara svara hafa verið misgóð, þó svo að mistúlkun Karls Sigurbjörnssonar sé án nokkurs vafa sú allra versta. Presturinn Skúli Sigurður Ólafsson hefur fjallað presta mest um málflutning Dawkins og í predikun sem bar heitið Ímyndið ykkur fjallar hann meðal annars um samband skynsemi og trúar.

Í umfjölluninni byrjar Skúli á því að spyrja:

Já, eru þetta ekki tvær ósamrýmanlegar andstæður – átrúnaðurinn sem sendir okkur inn á óræðar lendur til samfundar við hið almáttuga sem sprengir þann ramma sem tungumálið setur – og skynsemin, rökhugsunin sem beislar efnisheiminn og hafnar því öllu sem ekki stenst ítrustu kröfur um áreiðanleika og nákvænmi? Þeir eru margir sem halda slíku fram og benda máli sínu til stuðnins á þessa ógæfusömu einstaklinga sem fastir eru í neti haturs og ofbeldis.

Trú, fullvissa án raka, og skynsemin, það að mynda sér skoðanir í hlutfalli við vægi raka, eru auðvitað ósamrýmanlegar andstæður. Þú getur ekki bæði myndað þér skoðun á einhverju með því að nota rök og án þess að nota rök. Ekki hægt.

Það þarf ekki að benda á „ógæfusama einstaklinga sem fastir eru í neti haturs og ofbeldis“ til þess að sjá þetta, okkur nægir að kíkja á Skúla sjálfan og kirkjuna hans.

Þar sem Skúli er þjóðkirkjuprestur geri ég ráð fyrir því að hann aðhyllist grundvallarkenningar kristindómsins, svo sem þrenningarkenninguna, upprisu Jesú og að Jesús hafi í senn verið sannur guð og sannur maður. Ef við beitum skynseminni á þessar kenningar verður niðurstaðan sú að það beri ekki að trúa þeim þar sem þær eru annað hvort óskiljanlegar, mótsagnakenndar eða ganga gegn almennri vitneskju.

Þetta hlýtur Skúli að vita. Til þess að samræma trú og skynsemi þarf hann því að halda því fram að á sumum sviðum sé ekki hægt að beita skynseminni og þar af leiðandi geti trúin fyllt upp í plássið:

Skynsemin og trúin eru ekki andstæður samkvæmt þessum skilningi. Þær glíma ekki við sömu spurningarnar. Þær leita ekki sömu svaranna.

Þessi skilningur Skúla er rangur. Skynsemin getur vel „glímt við“ spurningar trúarinnar: „Er til þrí-einn andi sem talar við mig? Nei.“, „Reis Jesús upp frá dauðum? Nei.“ „Var Jesús bæði sannur guð og sannur maður? Nei.“. Skúli er líklega ekki sáttur við þessi svör skynseminnar og þar af leiðandi lýsir Skúli því yfir að skynsemin ráði barasta ekki við þessar spurningar! Og þar sem að skynsemin getur ekki ráðið við þessar spurningar, að þá skapast pláss fyrir trúnna að svara þeim.

Reyndar er það ekki merkilegt að trú geti svarað þessum spurningum, þar sem hún getur í raun svarað öllum spurningum sem til eru. Því hverju er ekki hægt að svara ef þú þarft ekki að rökstyðja svarið? Á sama hátt og þú getur notast við trúnna til að svara þeim spurningum sem skynsemin á ekki að ráða við samkvæmt Skúla geturðu einnig kastað peningi upp á svarið. „Er til þríeinn andi?“ Kastaðu peningi og ef landvættirnir koma upp er svarið „Já“, en ef fiskur kemur upp þá er svarið „Nei“. Þetta er ekkert verra eða heimskulegra en að notast við trúna.

Ímyndið ykkur svo heim þar sem fólk myndi ekki kasta upp á hvort eitthvað sé satt eða ósatt! Ímyndið ykkur allan þann sannleika sem menn færu á mis við!

Eflaust færu menn ekki á mis við neitt, því að ef við notum eitthvað annað en skynsemina til þess að dæma um hvað sé sannleikanum samkvæmt, þá er öruggt að sá „sannleikur“ verður lítils virði. Þannig að þegar Skúli segir þetta um hvað myndi gerast ef heimurinn væri án trúarbragða:

Fyrst og fremst færu menn þó á mis við þann sannleika sem trúarbrögðin miðla.

...þá held ég að það væri fínt að fara á mis við þennan „sannleika“, því að allur sannleikur sem fæst með peningakasti og trú er ekki neins virði.

Ritstjórn

Verufræðilegu rökin

19. september 2006# (Grín)

Ég get ímyndað mér fullkominn guð

Tilvist er einn af eiginleikum fullkomnunarinnar

Þar af leiðandi er guð til

Birgir Baldursson

Þolrif

20. september 2006# (Efahyggja)

Þetta lá eftir mig í Fréttablaði gærdagsins:

Besti mælikvarðinn á réttmæti skoðana eru rök. Og allar skoðanir eru jafngagnrýniverðar, trúarskoðanir líka. En til að hægt sé að gagnrýna skoðanir þurfa þær að fá að heyrast. Nú vilja einhverjir múslimar draga páfann fyrir dóm fyrir ummæli hans um Múhameð og Islam. Það kemur ekki á óvart, eftir að við höfum fylgst með viðbrögðunum við skopmyndunum í vetur sem leið. Heilagleiki skoðana eru til marks um það hversu fátækleg rök standa að baki þeim. Í stað þess að hrekja skoðanir páfans brenna múslimar bara brúður af honum, heimta hann fyrir rétt eða vilja skjóta úr honum líftóruna. Getur nokkur maður verið raunverulega stoltur af því að burðast með skoðanir sem ekki má pota í? Ef þetta eru mótrökin getur varla verið mikið varið í innihaldið.

Ástæða þess að ég tók þennan sjónarhól, þegar blaðið bað mig um að tjá mig um páfann og Islam, er sú að ég reyndi þennan rakalitla heilagleika skoðana á eigin skinni nú um helgina.

Ég sat ásamt félaga mínum á Næsta bar. Einhver kona kom og settist upp á okkur, ásamt eiginmanni sínum. Konan var skoðanaglöð og málfús, en eiginmaðurinn skaut inn misfúlum bröndurum þegar hún andaði að sér milli málsgreina. Talið barst fljótlega að fótum lýðræðisins og hvað það væri nú sem tryggði viðhald þess.

Við vorum sammála um að skoðanir mætti aldrei banna eða þagga niður, hversu mjög sem þær væru hættulegar eða rangar. Skoðanir þurfa alltaf að fá að heyrast, svo hægt sé að beita á þær rökum, hrekja þær eða styðja. Þess vegna hafi t.d. verið rangt að sekta Hlyn þjóðernissinna fyrir að tala niður til Afríkusvertingja í DV.

Sama gildir auðvitað um páfann og múslimana sem vilja rétta yfir honum eða jafnvel drepa hann, af því að hann gagnrýndi trú þeirra. En við frúin minntumst reyndar ekkert á páfann.

Aftur á móti töluðum við fjálglega um það hversu viðkvæmt fólk væri fyrir gagnrýni á trúarskoðanir og það sem því væri heilagt. Við töldum það mikinn ágalla á lífsleikni samborgaranna.

En svo fór hún að tala um trúmál. Hún sagðist ekki vera kristin, heldur tryði bara á svona einhvern ótilgreindan mátt sem hún gæti leitað til í bæn og átt samræður við. Ég spurði hana hvort þessi átrúnaður væri byggður á einhverjum rökum og hún hélt það nú. Ég bað hana að færa þau fram, því að sennilega myndi ég geta sýnt henni fram á rangindi þessara trúarskoðanna þegar upp væri staðið, minnugur yfirlýsinga hennar um vanheilagleika skoðana skömmu áður.

Hún sagði mér tvær reynslusögur þar sem einhverjir atburðir tengdust ótta hennar og kvíða. Hún túlkaði það þannig að guðdómurinn hefði verið að vara hana við. Ég upphóf ræðu um valkvæma hugsun og þar fram eftir götum. Og þá allt í einu...

TROMPAÐIST fraukan! Byrjaði að ausa yfir mig fúkyrðum, þar sem mér var tjáð að ég gæti ekkert vitað hvað hún hefði upplifað, ég hefði aldrei migið í saltan sjó eða reynt neitt erfitt í lífinu, væri bara sjálfumglaður ruddi sem nyti þess að gera lítið úr fólki og ég veit ekki hvað. Það spaugilega var að þegar hún jós yfir mig þessum svívirðingum og sakaði mig um ruddaskap, þá var hún sjálf að sýna af sér nákvæmlega þá hegðun sem hún var að bera upp á mig.

Hún var helvítis ruddi. Gargandi dóni. Ég vissi ekki hvaðan á mig stóð veðrið. Það eina sem ég var að gera var að gagnrýna skoðanir hennar og lífssýn, benda henni á hvaða hugsanaferli væru að öllum líkindum í gangi.

Þegar þarna var komið við sögu gat ég lítið annað gert en reynt að benda henni á að hún væri þarna að fremja Ad hominem-rökvillu, að sennilega væri hún ráðþrota gagnvart röksemdum mínum og gripi þá til þess ráðs að ráðast á persónu mína og ata aur. Það varð ekki til að róa hana, hitt þó heldur. Hún endurtók þetta með salta sjóinn og ruddaskapinn og strunsaði svo burt.

Í millitíðinni hafði frænka hennar sest við borðið og nú tók hún til við að demba yfir mig setningum sem allar byrjuð á „Þið þessir efahyggjumenn...“ Samkvæmt því sem hún sagði átti ég helst að þegja um þessar skoðanir mínar og láta fólk í friði með trú sína. Hei komm on, við vorum að ræða málin, það var ekki eins og ég væri að predika yfir þessu fólki. Ekki var það ég sem dró trúarsannfæringu inn í umræðuna.

Eftir stendur, að það sem við vorum svo sammála um, áður en ég gagnrýndi skoðanir hennar og hún strunsaði burt, verður að gefa meiri gaum. Hún er sjálf gangandi sönnun þess að gagnrýnin hugsun er ekki sjálfsagður hlutur í samfélaginu. Það er í raun grátlegt að börnum og unglingum skuli í skólakerfi okkar ekki vera kennd slík hugsun og það að allar skoðanir séu gagnrýniverðar. Þeim er ekki kennt að rökstyðja og meta rök. Nei, í staðinn þurfa þau að sitja undir endalausri kristinfræðikennslu sem gengur ekki út á neitt annað en að fylla hausinn á þeim af ömurlegum hindurvitnum og kjaftæði.

Menntakerfið okkar er þarna að bregðast. En sem betur fer er aðeins verið að sinna þessum málum. Það eru nefnilega heimspekinámskeið fyrir börn í gangi, en þar er börnum kennd gagnrýnin og skapandi hugsun. Það er alveg spurning hvort sú kennsla ætti ekki að færast inn í grunnskólana, en kristinfræðin yfir á sunnudagaskólana. Hún er hvort sem er lítið annað en illa dulbúið trúboð og forheimskandi innræting. Í stað þess að kenna börnum að hugsa gagnrýnið er þeim nefnilega kennt að trúa.

Eins og það að trúa sé einhver dyggð.

Vésteinn Valgarðsson

Ögn um ljóðrænu og myndlíkingar í Biblíunni

22. september 2006# (Kristindómurinn)

Í Jóhannesarguðspjalli 10:9 segir Jesús „Ég er dyrnar. Sá sem kemur inn um mig, mun frelsast, og hann mun ganga inn og út og finna haga.“ Það er engum blöðum um það að fletta að þarna er myndlíking á ferðinni. Eða í Lúkasarguðspjalli 22:36, þar sem Jesús er látinn segja „[Sá] sem ekkert á, selji yfirhöfn sína og kaupi sverð.“ Það er ekki erfitt að líta á þessi ummæli sem myndlíkingu, að maður skuli losa sig við jarðneskar byrðar og búa sig undir baráttu fyrir málstaðinn.

Í Matteusarguðspjalli 26:26 „tók Jesús brauð, þakkaði Guði, braut það og gaf lærisveinunum og sagði: Takið og etið, þetta er líkami minn.“ Sá sem tekur þessu bókstaflega getur tæpast annað en álitið kristna menn vera mannætur, a.m.k. þá sem hafa gengið til altaris. Hins vegar er heldur ekki erfitt að sjá fyrir sér að þetta sé líka myndlíking. Það er urmull dæma um það í Biblíunni að texti sé fráleitur ef hann er lesinn bókstaflega en meiki sens ef hann er lesinn sem ljóð.

Þann 14. nóvember 20febrúar ávarpaði dr. Einar Sigurbjörnsson málstofu í Neskirkju, þar sem hann skýrði frá þeirri skoðun sinni að sköpunarsaga Biblíunnar væri í raun ljóð, a.m.k. önnur þeirra: „Raunar geymir fyrsta Mósebók tvær sköpunarsögur. Sú fyrri er ljóð sem gerir grein fyrir tilurð alheimsins fyrir tilstuðlan Guðs. Það er orð Guðs sem er sköpunarmátturinn. Guð segir: „Verði!“ og það verður svo sem hann segir.“

Það er, að mínu viti, tiltölulega nýleg stefna að guðfræðingar álíti sköpunarsöguna vera líkingu. Þar sem þessi nýlega stefna er skref frá meiri trú til minni trúar, skref frá meiri vitleysu til minni vitleysu, hlýtur að mega telja óhætt að þetta sé framför. Varfærin framför, en framför þó, að viðurkenna að Biblíuna sé hægt að líta á sem eitthvað annað en óskeikula.

Þegar opnað er fyrir þann sjálfsagða möguleika að höfundar Biblíunnar hafi haft vald á myndlíkingum eða ljóðrænni nálgun, þá vakna óneitanlega spurningar. Alþekkt er þegar húmanistar sem halda að þeir séu kristnir segja að guð sé „hið góða í manninum“ eða slíkt. Hvað ef við lítum á guð sem eina allsherjar myndlíkingu? Ef sá fyrirvari er hafður á að þetta sé bara myndlíking, þá gerbreytist ásýnd þess sem sagt er.

Guð gæti verið myndlíking fyrir náttúruna eða fyrir lífið. Til að ég misskiljist ekki er rétt að ítreka: Myndlíking. Tökum sem dæmi Jobsbók 1:21: „Nakinn kom ég af móðurskauti og nakinn mun ég aftur þangað fara. Drottinn gaf og Drottinn tók, lofað veri nafn Drottins.“ Það fer enginn aftur í móðurskaut -- og vegna þess að guð er ekki til, þá getur hann, eðli málsins samkvæmt, ekki gefið neitt né tekið. En sé versið skoðað sem myndlíking, þá má sjá út úr því hringrás lífsins, móður jörð og hverfula náttúruna persónugerða, sem stundum er gjöful og sviptir mann stundum öllu.

Sumt er á hálum ís þótt það sé skoðað sem myndlíking, til dæmis í 5. Mósebók 2:25, „Skal ég láta það hefjast í dag, að öllum þjóðum undir himninum standi af þér ótti og hræðsla. Ef þær heyra þig nefndan á nafn, skulu þær fá í sig hræðslu og kvíða fyrir þér.“ Eða Orðskviðirnir 13:24: „Sá sem sparar vöndinn, hatar son sinn, en sá sem elskar hann, agar hann snemma.“

Sumt fallegt, sumt á hálum ís -- og sumt er beinlínis ljótt. Í Sálmunum 2:8-9 segir hinn mildi og miskunnsami: „Bið þú mig, og ég mun gefa þér þjóðirnar að erfð og endimörk jarðar að óðali. Þú skalt mola þá með járnsprota, mölva þá sem leirsmiðs ker.“ Ég fæ ekki séð að það geti í neinum skilningi talist forsvaranlegt að „mölva“ fólk eða gefa það eins og tækifærisgjöf. Eða Orðskviðirnir, t.d. 18:6: „Varir heimskingjans valda deilum, og munnur hans kallar á högg.“ Á að berja heimskingja? Þeir geta verið pirrandi, en ef þeir eru heimskingjar í alvörunni, þá geta þeir varla að því gert og þá eiga þeir varla skilið að hljóta barsmíðar, eða hvað?

Að mínu mati er Biblían því merkilegri sem maður tekur henni með meiri fyrirvara. Hún er mannaverk og í henni má finna margt fallegt og margt ljótt, en ekkert sem kemur frá neinum „guði“.

Heimildir:
Biblían, www.biblian.is
Dr. Einar Sigurbjörnsson: „Maður og náttúra - staða mannsins í sköpunarverkinu“, erindi flutt í Neskirkju 14. nóvember 2002.

Ritstjórn

Fræga fólkið segir: Umsagnir um The God Delusion

25. september 2006# (Bókaskápur efahyggjumannsins)

Þegar bækur koma út er vaninn að útgefendur láti fylgja með umsagnir frá frægu fólki til að selja bókina. Sama á við um The God Delusion eftir Richard Dawkins. Þó þetta lykti óneitanlega af vísun í yfirvald þá látum við nokkrar umsagnir fylgja.

Óskynsemi ákafrar trúar hefur oft lagt stóran stein í götu framfara mannkynsins. Til að geta tekist á við hana þarf rödd skynseminnar að hljóma af sömu ákefð og vera óhrædd við að draga í efa rótgrónar skoðanir. Richard Dawkins gerir það eftirminnilega með hárbeittri skynsemi í The God Delusion. James D. Watson, nóbelsverðlaunahafi og einn þeirra sem uppgötvaði byggingu DNA.

Loksins hefur Richard Dawkins, einn besti fræðibókahöfundur samtímans, sett á blað vangaveltur sínar um trúarbrögð með glæsilegum hætti eins og honum einum er lagið. Steven Pinker sálfræðingur, höfundur How the Mind Works.

Ég lít á hana sem bók fyrir nýtt árþúsund, á því gætum við losað líf okkar undan oki yfirnáttúrunnar. Brian Eno tónlistarmaður.

Þetta er uppáhaldsbókin mín. Ég vona að þeir menn sem búa yfir sjálfsöryggi og eru nægjanlega skynsamir til að meta gildi þess að skoðanir þeirra séu gagnrýndar, séu menn til þess að lesa þessa bók. Verkið er skrifað af dirfsku og á áhrifamikinn hátt. Derren Brown hughverfingarmaður og umsjónarmaður sjónvarpsþáttanna Trick of the Mind (Hugarbrellur).

The God Delusion er skrifuð með þeirri skörpu sýn og þeim glæsilega stíl sem Dawkins er frægur fyrir. Hún er svo vel skrifuð að í rauninni gætu börn lesið hana jafnt og fullorðnir. Hún ætti að vera til í öllum skólabókasöfnum, sérstaklega í bókasöfnum þeirra skóla sem reknir eru af trúfélögum. Philip Pullman höfundur Myrkaefnaþríleiksins.

Þetta er kjarkmikil og mikilvæg bók. Desmond Morris dýrafræðingur, höfundur Nakta apans.

The God Delusion er snjöll, áhrifamikil og sönn... ef þessi bók breytir ekki heiminum þá erum við öll í vondum málum. Penn & Teller töframenn, umsjónarmenn sjónvarpsþáttarins Bullshit.

Ritstjórn

The God Delusion, bókardómur eftir Dan Barker

25. september 2006# (Bókaskápur efahyggjumannsins)

Í dag er formlegur útgáfudagur bókarinnar The God Delusion eftir Richard Dawkins. Hún situr í efsta sæti sölulista Amazon í Bretlandi. Í Bandaríkjunum kemur bókin ekki út fyrr en eftir nærri mánuð en hefur samt náð ellefta sæti sölulista Amazon þar í landi.

Í sumar kom Dawkins með nokkur prufueintök af bókinni með sér til landsins. Dan Barker, formaður The Freedom from Religion Foundation var svo heppinn að fá eina bók frá Dawkins. Hann skrifaði dóm um bókina og við gefum Dan orðið.

The God Delusion, bókardómur eftir Dan Barker

Á Íslandi, þar sem lágt kjarr þekur landið, segja leiðsögumenn túristum brandarann „Ef þið villist í skóginum, þá standið þið bara upp!“

Richard Dawkins hefur einmitt gert þetta með bókinni sinni The God Delusion (Ranghugmyndin Guð). Á meðan guðfræðilegu fjórfætlingarnir skríða um í kjarrinu reyna að þefa uppi einhverja merkingu, og ásaka efasemdamenn um að sjá ekki skóginn fyrir trjánum, þá rís Dawkins upp beinn og spyr: „Hvaða skóg?“

„Ef bókin virkar eins og ætlað er,“ ritar Dawkins, „munu þeir trúarleiðtogar sem lesa hana í gegn verða orðnir trúlausir þegar þeir leggja hana aftur niður.“ En fyrir þá lesendur sem væru svo gjörsamlega innrættir til að velja blinda trú fremur en rökvísi að það virti sönnunargögn að vettugi, væri engin von. En fyrir óskemmda lesendur væri aðeins ein rökrétt útkoma, sem er, að eftir lestur bókarinnar The God Delusion, verði það trúlaust.

Með því að taka ástæður og framfærð sönnunargögn guðstrúarmanna alvarlega - í raun alvarlegar en margir trúmenn gera - afbyggir Dawkins, með léttúð og leikni, rökin fyrir hverskonar trú á hvaða guði sem er. Í kaflanum „Why there almost certainly is no God“ minnir hann okkur á að tilviljun og vitræn hönnun eru ekki einu möguleikarnir í stöðunni til að útskýra uppruna lífvera, eða jafnvel uppruna alheimsins, og byggir þá á fyrri bókum sínum, sem sýna fram á raunveru og fegurð þróunarinnar. Náttúruval veitir okkur öflugra líkan til að meta sennileika atvika sem í fyrstu virðast ósennileg, og í raun eina raunhæfa líkanið í stöðunni.

Vitsmunir eru eiginleiki sem þróast, og ef heimurinn væri skapaður af æðri vitsmunaveru, þá yrðu vitsmunir þessarar vitmunaveru að vera afrakstur þróunnar. Að skjóta einfeldningslega inn einhverjum „vitrænum hönnuði“ sem á að hafa verið þar fyrir, bara úr lausu lofti, svarar engum spurningum. Hugur slíks hönnuðar þyrfti að minnsta kosti að vera álíka flókin að gerð og viðfangsefnin sem hann hannaði, en ef viðfangsefni sem er flókið að gerð þarf á hönnuði að halda, þá þarf hönnuðurinn alveg eins á hönnuði að halda líka. Náttúruval er eina leiðin til að skýra hvernig flókin fyrirbæri verða til „frá svo einfaldri byrjun.“ Sköpun getur það ekki.

The God Delusion glímir Dawkins við öll helstu (og fáein óvenjuleg) rök sem nefnd hafa verið til að sýna fram á tilvist Guðs, og sýnir síðan fram á galla þeirra. Einnig sýnir hann fram á hvernig vísindin fræða okkur um uppruna siðgæðis og trúar, og gagnrýnir opinskátt vafasaman og jafnvel skæðan trúarlærdóm hinnar svo kölluðu „Góðu bókar“.

Vissulega hafa margar bækur í gegnum tíðina útlistað kosti trúleysis og gagnrýnt trúarbrögðin, og sumar þeirra kafað dýpra en Dawkins hefur pláss fyrir í einu bindi. Hann viðurkennir það fúslega að til séu margar vandaðar bækur fríþenkjara, og vísindalegar bækur sem ná yfir ýmis sérsvið (og sýndarfræðigreinar, eins og guðfræði). Þó hef ég aldrei skemmt mér jafnvel við lestur þess háttar bóka og nú. Engin þeirra segir jafn mikið, jafn vel. Ég sagði í sífellu „já“ og „hallelúja“ (í óeiginlegri merkingu, að sjálfsögðu...), í þeirri vissu minni að umfangsefnið væri í jafn hæfum, fjörugum og föstum, jafnt sem umhyggjusömum höndum.

Ég var sjálfur kristinn predikari áður en ég varð trúlaus, þannig að ég hef fyrir löngu misst spádómshæfileika mína, en ég þó óhræddur að segja að ég spái því að The God Delusion sé bók sem mun breyta heiminum. Við erum núna tvífætt og getum því skyggnst yfir hin lága skóg vanþekkingarinnar og séð hið víðáttumikla landslag, og öðlast ríkari skilning á gangi alheimsins og fegurð en giftulaus trú gæti nokkru sinni veitt.

Vésteinn Valgarðsson

Um guðfræðideild og aðskilnað ríkis og kirkju

26. september 2006# (Stjórnmál og trú)

Vegir guðs eru órannsakanlegir, rétt eins og vegir einhyrninga, tannálfa og snjómannsins ógurlega. Eðli málsins samkvæmt er ekki hægt að rannsaka það sem er órannsakanlegt. Ef Háskóli Ísland er rannsóknastofnun, hvers vegna rekur hann þá guðfræðideild? Stofnun eins og Þjóðkirkjunni, sem moðar úr milljörðum króna á ári, ætti ekki að verða skotaskuld úr því að reka eitt skólaræksni sem gæti ungað út prestum. Sameiginlegir sjóðir þjóðarinnar ættu ekki að þurfa að standa undir kostnaðinum við það.

Guðfræðideild Háskóla Íslands er hluti af hefð sem af undarlegum ástæðum viðgengst ennþá á Íslandi. Það jaðrar við að vera óskiljanlegt, að ríki og kirkja skuli ekki vera aðskilin á Íslandi. Ef Íslendingar eru svona kristnir, þá ætti kirkjan að geta spjarað sig betur ef hún fengi að leika lausum hala. Ef þeir eru ekki svona kristnir, þá er í hæsta máta óeðlilegt að þeir skuli samt halda uppi stofnun sem heldur fram lífsskoðun sem þeir aðhyllast ekki. Ég hef reyndar heyrt þriðju mögulegu skýringunni fleygt, þeirri að leikurinn sé til þess gerður að hin dauða hönd ríkisvaldsins geti haft hemil á kirkjunni og gert hana lata og værukæra. Sú skýring þykir mér skömminni skást, en þó finnst mér hún ekki duga sem aðgöngumiði fyrir heila klerkastétt að fjárhirslu þjóðarinnar.

Meirihluti þjóðarinnar vill aðskilnað ríkis og kirkju. Meirihluti þjóðarinnar aðhyllist lífsskoðanir sem stangast á við það sem kirkjan boðar. Níkeujátninguna og Ágsborgarjátninguna hafa fáir lesið, en meira að segja hin einfalda Postullega trúarjátning („Ég trúi í guð föður almáttugan, skapara himins og jarðar...“) er ekki í samræmi við lífsskoðanir nema tiltölulega fárra Íslendinga! Hvaða rugl er þetta eiginlega? Hverju sætir?

Staða þjóðkirkjunnar er kannski táknræn fyrir það sem vantar upp á lýðræði á Íslandi. Eina ástæðan fyrir því að sú undarlega útgáfa af sósíalisma, sem þjóðnýtt trúfélag hlýtur að mega teljast, viðgengst á Íslandi, er að fámenn klíka valdamikilla manna vill það endilega. Töluvert stærri hópur -- samt minnihluti þjóðarinnar -- samþykkir það, annað hvort vegna trúar sinnar eða vegna hefðarinnar -- og loks hefur meirihluta þjóðarinnar verið talin trú um að þetta mál sé lítilfjörlegt. Að þessir milljarðar, sem kirkjan fær í árlegt meðlag eins og niðursetningur, skipti engu máli. Að trúarítroðslan sem börn eru útsett fyrir í fyrsta bekk skipti engu máli. Að hljóðmengunin af kirkjuklukkunum, trúðslæti við setningu Alþingis, sóun á dýrmætum útsendingartíma Ríkisútvarpsins og allt að því einokun á hjónabandsráðgjöf, áfallahjálp og annarri nauðsynlegri samfélagsþjónustu, að þetta skipti ekki máli.

Gott og vel, það eru til mál sem vega þyngra. Því verður tæpast á móti mælt. En svo skal böl bæta að benda á annað. Til að styrkja hið æskilega þarf að andæfa því óæskilega, hvort sem það er stórt eða smátt í sniðum. Og Þjóðkirkjan er ekki smá í sniðum.

Vésteinn Valgarðsson

Benedikt páfi, orð og samhengi

27. september 2006# (Stjórnmál og trú)

Það virðist vera komið í ljós að orð Benedikts páfa hafi verið tekin úr samhengi. Hann sagði víst ekki sjálfur að Múhameð hefði aðeins fært heiminum illsku og ómennsku, þótt það megi skilja af orðum hans að hann sé ekki hrifinn af trúboði með valdboði. Snögg og ofsafengin viðbrögð sumar múslima eru eftirtektarverður vitnisburður um spennuna sem ríkir milli heittrúaðra um þessar mundir. Menn virðast hafa átt von á því versta, og brugðist við samkvæmt því. Kapp er víst best með forsjá. Ef páfinn gefur til kynna að valdboðs-trúboð sé óæskilegt, þá getur verið að einhver móðgist, en tæpast færu menn að brenna kirkjur. Hvað þá heimta að páfi yrði myrtur.

Það er í sjálfu sér ekkert skrítið við að menn hafi trúað því upp á páfa að láta svona út úr sér. Kaþólska kirkjan er víst þekktari fyrir ýmislegt annað en nærgætni og skynsemi. Páfinn hefur verið kallaður skilningssljór á pólitískt vægi orða sinna. Verið getur að það sé rétt. Hins vegar er býsna augljóst að hann er skilningssljór á stöðu síns eigin trúfélags. Að telja glæpaverk kaþólsku kirkjunnar væri eins og að ætla að telja sandkorn á strönd, held ég að Þórbergur hafi sagt. Ég þarf ekki einu sinni að nefna dæmi. Páfa væri réttast að gera ærlega sjálfsgagnrýni fyrir hönd síns eigin afturhaldssama trúfélags, áður en hann byrjar að gagnrýna afturhaldssöm trúfélög annarra.

Erdogan forsætisráðherra Tyrkja skoraði á dögunum eindregið á páfa að biðjast afsökunar og sagði að þarna hafi hann talað „ekki eins og maður trúarinnar heldur eins og venjulegur stjórnmálamaður.„ Ég hefði nú, fyrir mitt leyti, komist þveröfugt að orði.

Vésteinn Valgarðsson

Fermingarvertíð Þjóðkirkjunnar er að hefjast

29. september 2006# (Fermingar)

Nú er sá tími árs að fermingarundirbúningur Þjóðkirkjunnar er að hefjast. Allir vita að flestir krakkar fermast hjá Þjóðkirkjunni, að þeir gera það vegna gjafanna og láta svo ekki sjá sig þar framar. Prestar vita þetta ekki síður en aðrir. Eins og við höfum ítrekað rakið hér á Vantrú, þá er það andstætt landslögum að ferma þann sem er ekki orðinn fullra 14 ára -- en eins og allir vita eru flestir 13 ára þegar þeir fermast.

Lögin segja , að barn skuli verða fullra fjórtán ára, en reyndar er tekið fram að biskup geti veitt undanþágu sem nemur allt að 6 mánuðum ef barnið er dauðvona eða á förum til heiðinna landa. Mér er ekki kunnugt um að biskup hafi veitt slíka heimild, og í öllu falli vantar meira en 6 mánuði upp á hjá mörgum fermingarbörnum, þar á meðal undirrituðum á sínum tíma.

Það er engin tilviljun að kirkjan velji að sniðganga þessi lög. Í Námsskrá fermingarstarfanna (s. 20) segir María Ágústsdóttir beinum orðum, um unglingsárin:

„Félagshópurinn hefur æ meira áhrifavald, en foreldrar minna, þegar ungmennin verða óháðari foreldrum sínum tilfinningalega. Áhrif félagshópsins eru hvað sterkust í 8. og 9. bekk. Þá staðreynd er mikilvægt að nýta sér í fermingarstörfunum.“

Þurfið þér frekari vitnanna við? Afstaða kirkjunnar kemur fram víðar, til dæmis segir Irma Sjöfn Óskarsdóttir í svari á trú.is:

„Hvað varðar þroskann til að tileinka sér slíkan lærdóm er talið að aldurinn 13 sé nægur til þessa. Hvað varðar skilninginn þá tekur lífið allt að skilja til fulls og skynja hver sá Guð er sem trúarlærdómurinn fjallar um og í þeim fræðum verðum við aldrei fullnuma hvorki 13 ára eða síðar á lífsleiðinni.“

Þetta er bara blaður. Hver telur að 13 ára aldurinn sé nægur? Kannski kirkjan, sem vill svo til að fær um 17-18.000 krónur fyrir hvert fermingarbarn * og hefur því fjárhagslegan ábata af því að ferma sem flesta áður en þeir ná að mynda sér upplýsta skoðun? Er það ekki venjan að dómari víki sæti ef hann á hagsmuna að gæta sjálfur? Eru það fordómar gegn 13 ára fólki að telja það ekki hafa þroska til að velja? Fólk er ekki talið fært um að velja sér trúfélag upp á eigin ábyrgð þegar það er 13 ára, og ekki hvort það reykir eða drekkur eða ekur bíl, er það? Ætli það sé vegna fordóma? Í annarri færslu á trú.is svarar Guðmundur Þór Guðmundsson, vitnar í lög frá 1997 um að foreldrar ráði persónulegum högum ólögráða barns, og þess vegna ráði foreldrar væntanlega hvort barnið má fermast eða ekki.

Mætti ekki með sömu rökum segja að foreldrar geti leyft 13 ára barni að drekka áfengi í óhófi, kaupa tóbak eða ganga í hjónaband? Eða kannski taka sér há bankalán? Varla mega foreldrar ganga lengra en lög leyfa, eða hvað? Guðmundur bætir við og segir „Einnig verður að horfa til þess að börn í dag eru vafalaust almennt betur í stakk búin til að meta hvort þau vilji fermast eða ekki, enda hafa þau notið skólagöngu og eru líklegast mun betur upplýst almennt, a.m.k. á mælikvarða nútímans.“

Í eina tíð var kallað að fólk væri tekið í fullorðinna tölu þegar það fermdist, og réði sig þá venjulega í vinnu. Er Guðmundur að segja að 13 ára nútímabörn séu fær um að fara að vinna fyrir sér? Mér þykir Guðmundur fullyrða of mikið þegar hann segir að börn séu „vafalaust“ betur fær um að fermast. Annars vegar má að vísu segja að þau hafi hlotið meiri menntun en 13 ára börn almennt fyrr á öldum, en á hinn bóginn kemur að þau njóta meiri verndar og þroskast varla eins snemma og börn sem ólust upp fyrir 200 árum síðan, sem umgengust aðallega fullorðið fólk og voru ekki hluti af samskonar félagahóp með tilheyrandi hópþrýstingi og unglingar eru nú til dags (eins og María benti réttilega á).

Árni Svanur Daníelsson, vefstjóri Biskupsstofu, segir í „Ummælum frá lesendum“ á eftir svari Guðmundar, að það sé „í raun makalaust hversu miklir fordómar eru í garð unglinga ... þegar kemur að fermingunni. Ég hef komið að fermingarfræðslu um árabil og hef allstaðar hitt fyrir fróðleiksfúsa unglinga sem eru áhugasamir um samræðu um tilvist, trú og tilgang.“ Eru það fordómar að benda á hvað hópþrýstingur er sterkur í 8. bekk? Það er enginn að halda því fram að unglingar séu heimskir. Það er ekki málið. Það gegnir hins vegar ekki sama máli um þá sem eru fullorðnir og þá sem eru ekki fullorðnir. Unglingar eru millistigið, og þroskinn er gjarnan hraður á unglingsárunum. Hvað heldur kirkjan að gerist ef lögum um 14 ára lágmarksaldur væri framfylgt? Hvað hefur hún að óttast? Kannski að margir mundu, að athuguðu máli, ekki velja að fermast hjá Þjóðkirkjunni? Ef Árna Svani finnst fólk nógu þroskað 13 ára til að vera fært um að fermast, ætti það þá ekki með sömu rökum að vera fært um að breyta trúfélagsskráningu sinni?

Það er hárrétt hjá Árna Svani að unglingar séu fróðleiksfúsir. Reynsla mín segir mér það sama. Hún segir mér líka að þorsta þeirra í fróðleik um lífsskoðanir er ekki svalað í skólanum, og því síður í kirkjunni, og að þeir sem komast í tæri við aðrar hugmyndir en lúthersk-evangelíska kristni eiga það til að velja aðra kosti en Þjóðkirkjuna. Þess vegna er það svo mikið hagsmunamál fyrir kirkjuna að fá unglingana um borð áður en þeim eru kynntar fleiri hugmyndir í skólanum. Ég get sagt það fyrir mitt eigið leyti, að þegar ég var 13 ára var ég fróðleiksfús og áhugasamur um tilvist, trú og tilgang. En að ég hafi haft þroska til að meta hvort ég ætti að selja sál mína eða ekki, það var ekki svo.

Í Blaðinu 1. febrúar sl. var rætt við sr. Magnús B. Magnússon og hann hafði þetta um málið að segja: „Þjóðkirkjan er að fá í fræðslu til sín um 90% árgangsins. Við myndum aldrei í lífinu sleppa þessu tækifæri sem við höfum til að ná til heils árgangs“ -- finnst öðrum en mér þetta lykta undarlega? Mundu Magnús og kollegar hans í kirkjunni búast við færra fólki í fermingarnar ef það væri fermt í 9. bekk en ekki 8.? Hvers vegna ætli það sé? Ætli 9. bekkingar séu vanþroskaðri en 8. bekkingar? Væri börnunum gerður grikkur með því að fara að gildandi landslögum?

Þetta ber allt að sama brunni. Ésús á að hafa sagt „Leyfið börnunum að koma til mín“ og eftir því fara prestarnir. Það er aukaatriði hvort börnin hafa þroska til eða ekki. Ferming er í senn yfirtaka kirkjunnar á manndómsvígslunni, og hálmstrá til að réttlæta óvitaskírnir. Þetta ber allt að sama brunni: Ná þeim meðan þau eru ung og saklaus.

Þegar upp er staðið stendur þetta eftir: Þjóðkirkjan gerir sér fulla grein fyrir því að 13 ára börn eru ekki tilbúin til að taka upplýsta afstöðu. Hún nýtir sér þetta til að lokka þau til fylgilags, meðvituð um að hún sé að brjóta landslög. Það getur verið að fleira ráði för en græðgin ein, það getur verið að prestar trúi því sjálfir að þetta sé fyrir bestu. Ef sú er raunin er því meiri ástæða til að hleypa þeim ekki inn í skóla. Fólk sem sér ekkert athugavert við að troða sér inn í barnaskóla til að halda yfirnáttúru að ófullveðja ungmennum, í trássi við lög en í krafti blindrar trúar, er varasamt.

María Ágústsdóttir: Námsskrá fermingarstarfanna, Reykjavík 1999.

Lög:

1759 25. maí Tilskipun um ferminguna

1827 23. mars Tilskipun um vald biskupa til að veita undanþágur frá fermingartilskipunum

1997 nr. 71 28. maí Lögræðislög

Spurningar af trú.is:

Ferming fjórtán ára

Hvað kostar að ferma?

Hvers vegna fermast börn 13 ára gömul?

Vésteinn Valgarðsson

Hefur Hildur Eir Bolladóttir tjáningarfrelsi?

1. október 2006# (Stjórnmál og trú)

Hildur Eir Bolladóttir, prestur í Laugarneskirkju, ritar opið bréf til Smára Geirssonar í Morgunblaðinu föstudaginn 29. september. Tilefnið er að Smári, sem frv. formaður Samtaka sveitarfélaga á Austurlandi, hefur gagnrýnt hana fyrir predikun sem Hildur flutti í útvarpi sl. sunnudag og nefndi Þörf eða græðgi?

Hildur greinir Smára frá því í opnu bréfi sínu, að starf prests feli ekki í sér afsal á réttinum til að hafa og tjá skoðanir á málefnum líðandi stundar, til dæmis pólitískum málum. Hún áréttar með öðrum orðum að hún hafi sama rétt og aðrir til að hafa skoðun á Kárahnjúkavirkjun, og að hún sé ekki að tjá afstöðu kirkjunnar sem slíkrar þótt hún tali í krafti embættis síns.

Rétt er að taka fram að ég er ekki alveg hlutlaus í þessu máli, þar sem ég hef verið andvígur Kárahnjúkavirkjun árum saman. Það er samt ekki tilefni mitt til að skrifa þessa grein, og er aukaatriði að öðru leyti en því að ég tel heiðarlegra að taka það fram.

Hefur prestur skoðanafrelsi sem prestur? Já, tvímælalaust. Hverju breytir það hvort hún er prestur eða ekki? Ég er ekki sammála þeim rökum sem Hildur færir fram í predikun sinni, að lónstæði Hálslóns sé sköpunarverk guðs og því beri að vernda það -- það er að segja, ég samþykki ekki að guð sé nein forsenda í þessu máli, né reyndar að hans sé þörf í því -- en að Hildur megi ekki tjá skoðun sína, væntanlega vegna þess að skoðunin varðar pólitískt deilumál, er fráleitt.

Þetta er ekki í fyrsta sinn sem prestar eru skammaðir fyrir að tjá skoðanir á umdeildum málefnum. Skemmst er að minnast þess þegar Örn Bárður Jónsson skrifaði smásögu í Lesbókina og hlaut bágt fyrir. Ekki er heldur langt síðan ég sat fjölsóttan fund umhverfisverndarsinna í Hallgrímskirkju (ég hefði að vísu kosið annan fundarstað...) þar sem Sigurður Pálsson tjáði samúð sína með umhverfisvernd. Merkilegt nokk heyrði ég engan skamma hann. Það er kannski ekki sama hvort maður er séra Hildur eða séra Sigurður?

Aftur að ósætti Hildar og Smára. Það er nefnilega vel skiljanlegt í sjálfu sér, ef Smári áleit að prestar ættu ekki að taka afstöðu í deilumálum. Það verður nefnilega ekki betur séð en að það sé línan hjá kirkjunni. Stundum koma fram prestar sem þora að hafa skoðanir, en þær skoðanir sem helst heyrast eindregnastar hjá kirkjunni snúast oftast um að kirkjan sé á móti umferðarslysum, náttúruhamförum eða trúleysi. Sérstaklega eftirminnileg er hin æpandi þögn Karls Sigurbjörnssonar um það, hvort kynhverfir ættu að njóta jafnra réttinda og aðrir fyrir augliti kirkjunnar.

Þjóðkirkjan er í sjálfu sér ekki öfundsverð. Félag sem hefur langflesta Íslendinga innanborðs, og fæsta nema hálfvolga, er eins og Jesús með krossinn á herðunum inni í postulínsverslun. Það er sama hvernig hann snýr sér, alltaf skal hann reka krossinn utan í eitthvað viðkvæmt. Ef þjóðin er ekki sammála um tiltekið mál, þá hlýtur kirkjan að spæla hluta þjóðarinnar með því að taka afstöðu. Afstöðuleysi, „nó komment“-strategía, er hins vegar afleit líka. Bannsett ef hún gerir, bannsett ef hún gerir ekki. Þannig að margir af kirkjunnar mönnum gerast ömmuprestar. Forðast umræður sem eru líklegar til að vekja deilur.

Smára Geirssyni er kannski vorkunn. Hann hefur líklega hingað til séð það til kirkjunnar, hvað pólitísk varkárni hennar er öfgafull. „Heggur sá er hlífa skildi,“ gæti hann hafa hugsað. Nú hef ég ekki spurt Smára eða aðra virkjunarsinna að því sérstaklega, en ætli þeir hafi átt von á sneið úr þessari átt? Smári sagði predikun Hildar ekki guðsmanni sæmandi. Skrítið að maður hafi ekki heyrt hann segja svipað þegar Karl Sigurbjörnsson blessaði Kárahnjúkastíflu.

Þótt ég sé ósammála ákveðinni forsendu sem Hildur gefur sér, þá þykir mér gott mál að prestur þori að tjá sig um pólitík úr predikunarstól. Auk þess finnst mér virðingarvert að taka afstöðu gegn Valdinu. Prestar mættu alveg vera duglegri við þetta.

Ritstjórn

Áskorun til þingmanna

2. október 2006# (Stjórnmál og trú)

Í dag, mánudag 2. október 2006, er Alþingi Íslendinga sett. Að venju hefst setning Alþingis á messu í Dómkirkjunni, þar sem biskup Íslands, Karl Sigurbjörnsson, klæðist fornfálegum búningi og hefur yfir hjátrú, og ef marka má reynsluna, fordóma gegn einhverjum saklausum þjóðfélagshópi.

Með því, í fyrsta lagi, að Þjóðkirkjan er trúfélag, og trúfélög ættu ekki að vera á könnu ríkisvaldsins, í öðru lagi að Þjóðkirkjan hefur gert margt á undanförnum árum sem hún hefði betur látið ógert, og í þriðja lagi að Karl Sigurbjörnsson hefur verið talsmaður margvíslegra afturhaldssamra og and-húmanískra viðhorfa, þá hefur félagið Vantrú sent öllum Alþingismönnum svohljóðandi áskorun í tilefni þingsetningar:

Háttvirti Alþingismaður

Flestir Íslendingar vilja að ríki og kirkja verði aðskilin. Það er í takt við þá hugsun sem hefur unnið á undanfarna mannsaldra, að stjórnmál og trúarbrögð eigi ekki heima í sömu sæng. Með því að Alþingismenn eru fulltrúar allra Íslendinga hvetur félagið Vantrú yður, og aðra Alþingismenn, til að leggja þessari frómu kröfu lið á táknrænan hátt með því að mæta ekki til messu við setningu Alþingis 2. október næstkomandi.

Með von um vinsamlegar undirtektir,

Birgir Baldursson, formaður Vantrúar

Það er einlæg von okkar að fulltrúar þjóðarinnar ljái þjóðarviljanum og skynseminni eyra og sniðgangi messuna við þingsetningu. Það væri mikið gæfuspor fyrir íslensku þjóðina ef ríki og kirkja yrðu aðskilin án allra ónauðsynlegra tafa.

Matthías Ásgeirsson

Vantrú borðar börn

3. október 2006# (Hugvekja)

Það er óhjákvæmilegt að félagsskapur eins og Vantrú, sem hefur það að markmiði að gagnrýna trú og önnur hindurvitni, fái töluverða gagnrýni. Við erum jú að setja út á sitthvað sem skiptir marga einstaklinga máli. Fólk getur verið sammála okkur um flest, en þegar við skjótum svo á eitthvað sem þetta fólk hefur slysast til að trúa á án góðra raka, er hætt við að því sárni.

Það er ekkert að því að að fólk gagnrýni Vantrú. Við sættum okkur við alla málefnalega gagnrýni og fögnum því ef einhverjar rangfærslur okkar eru leiðréttar. En það er afskaplega þreytandi að fást við það þegar fólk úti í bæ segir ósatt um málstað okkar og málflutning. Við höfum oft lent í þessu, bæði á bloggum og í fjölmiðlum [t.d. 1, 2, 3]. Okkar reynsla er sú að engu máli skiptir þó við leiðréttum rangfærslur, þær eru bara endurteknar síðar.

Tökum lítið dæmi. Laganeminn Dagbjört Hákonardóttir skrifar stutta bloggfærslu þar sem hún gagnrýnir öfgamennina í Vantrú. Þar segir hún meðal annars:

Ég hef aldrei fílað móður Theresu. Hún var íhaldssamur kaþólikki sem talaði gegn getnaðarvörnum og fóstureyðingum, en prýðilega markaðssett af kaþólsku kirkjunni sem besta kona í heimi. Ég leyfi mér samt ekki að kalla hana ógeðslega fíflatussuhóru eins og öfgamennirnir á Vantrú.

Vandamálið við málflutning lögfræðinemans er að þrátt fyrir að Teresa hafi verið gagnrýnd hér á Vantrú hefur hún aldrei verið kölluð hóra, hvað þá „fíflatussuhóra“ á þessum vettvangi eða á persónulegum síðum Vantrúarsinna. Hvernig verður svona kjaftæði til, hvaðan fær Dagbjört þessa hugdettu? Takið eftir viðbrögðunum, enn og aftur erum við sökuð um ofsa vegna þess að við gerumst svo djörf að fara fram á að Dagbjört rökstyðji mál sitt.*

Ég gæti trúað því að það sem þarna er að gerast sé einhverskonar útgáfa af hvísl-leik. Fólk sér að við gagnrýnum Teresu, en slíkt er afar sjaldgæft. Svo verða til umræður þar sem einhver hneykslast á þessu liði sem er svo óforskammað að gagnrýna dýrlinginn verðandi. Eftir að sagan hefur gengið nokkrar umferðir eru Vantrúarsinnar farnir að kalla hana „fíflatussuhóru“ í sögusögnum og ætli þetta endi ekki með því að Vantrúarsinnar grafi upp lík hennar og svívirði eða eitthvað ámóta.

Hér á þessum vef reynum við að kalla hlutina sínu rétta nafni. Fáir kvarta þegar við köllum DNA heilun kjaftæði eða kraftaverkaprédikara hyski, en stundum snertum við taug hjá fólki og þá erum við strax orðnir óalandi fordómapúkar sem ekki berum virðingu fyrir neinu.

Að mínu mati er þetta orðspor verulega ósanngjarnt og í litlum takti við þann málflutning sem fram hefur farið á Vantrúarvefnum. Ég hef tekið eftir því að þegar fólk þarf að finna skítkast á þessum vef til að rökstyðja mál sitt endar það oft með óttalegum sparðatíningi. Hér er engin virðing borin fyrir kjánalegum skoðunum og að sjálfsögðu getur fólk fundið eitthvað ef það rembist.

Við förum ekki fram á að virðing sé borin fyrir okkur, en í gvuðanna bænum, ekki ljúga. Næst þegar þið heyrið sögu um hvað Vantrúarsinnar eru óalandi og óferjandi, spyrjið þá sögumann út í málið. Biðjið hann um að vísa á dæmi, rökstyðja mál sitt. Hver veit, kannski bendir hann okkur á rangfærslu eða ósanngjarnan málflutning. Við getum ekki annað en lært af því og bætt okkur. Ásakanir um tuð og leiðindi eru lítils virði. Að sjálfsögðu má kallað það tuð þegar fólk mótmælir einhverju - en að kalla það tuð bætir nákvæmlega engu við umræðuna.

Áður en þið kallið okkur ofstækisfólk, gerið eitt fyrir mig, lesið þessar greinar:

Þið eruð ekki fífl

Upphafning sinnuleysis

Öfgafullur trúleysingjar

FAQ: Af hverju eruð þið svona ofstækisfull?

* Eftir að þessi grein var skrifuð hefur Dagbjört svarað í athugasemd og sagt að þetta hafi verið „gildra“ og hún hafi verið að færa í stílinn. Vandamálið með það svar hennar er hve aum gildran er. Svona gekk þetta fyrir sig: 1) Dagbjört laug um Vantrúarsinna 2) Vantrúarsinnar biðja um rökstuðning 3) Dagbjört segir „haha, gildra“ - Ég veit ekki með ykkur, en þetta er óskaplega barnalegt.

Vésteinn Valgarðsson

Meira um guðfræði

4. október 2006# (Stjórnmál og trú)

Vegna nýlegra skrifa minna um guðfræðideild spunnust miklar umræður þar sem hnútur flugu um borð. Mig langar því til að skýra afstöðu mína örlítið nánar. Einkum vil ég svara þeim spurningum hvort ég sé á móti guðfræði og hvort ég sé á móti guðfræðideild.

Ég er hlynntur trúfrelsi. Í trúfrelsi tel ég að felist óhjákvæmilega að ríkisvaldið sé veraldlegt og afhelgað, semsagt að sum trúfélög njóti ekki forréttinda umfram önnur trúfélög, eða félög yfir höfuð. Í íslensku samhengi þýðir það augljóslega að ég tel að ríki og kirkja ættu að vera aðskilin. Ein af þeim forréttindum sem Þjóðkirkjan nýtur eru þau að ríkisrekinn háskóli kennir guðfræði. Það eru tvær aðalástæður fyrir því að ég tel það óheppilegt. Annars vegar er sú sem þegar er komin fram, að með því er einni trú hampað umfram aðrar. Ég veit ekki hvernig það getur talist í ætt við jafnræði. Hin ástæðan er sú að í guðfræði er gengið út frá þeirri forsendu að guð sé til í alvörunni. Að minnsta kosti eftir því sem ég kemst næst.

Það ætti kannski ekki að þurfa að taka það fram, en ég geri það nú samt, að trúarbragðafræði er að mínu mati sjálfsögð námsgrein í ópinberum háskóla. Hún ætti hins vegar heima annað hvort í félagsvísindadeild eða hugvísindadeild og kristindómur ætti ekki að vera á sérstökum stalli þar frekar en önnur einstök trúarbrögð. Nú tel ég mig hvorki vera í neinni stöðu til að skipa fólki hverju það á að trúa eða ekki að trúa, né til að velja áhugasvið annars fólks eða vettvang fyrir aðra að stunda háskólanám. Þannig að ekki berst ég gegn því í sjálfu sér að guðfræði sé stunduð. Hins vegar tel ég ekki eðlilegt að hún sé kennd í opinberum háskóla. Kirkjan hangir ekki á horriminni. Ef kirkjan kæmi sér upp sínum eigin prestaskóla á háskólastigi, þá mundi ég ekki mótmæla því, og ég reikna ekki með því heldur að fjárútlátin þýddu að biskup yrði framvegis að lifa á hafragraut. Hvers vegna stofnar kirkjan ekki sinn eigin skóla?

Ásgeir Berg Matthíasson

Er siðfræði guðfræði?

5. október 2006# (Siðferði og trú)

Háttsettir menn innan kirkjunnar hafa gjarnan haldið því fram að án trúarbragða sé ekkert siðferði mögulegt og að trúleysi ógni mannlegu samfélagi. Með þessu eru þeir að halda því fram að trúleysingjar geti ekki verið siðferðisverur vegna þess að „án Guðs sé allt leyfilegt.“ En hver er grundvöllur siðferðis þeirra?

Kristnir kenna að Guð hafi skapað heiminn og okkur sem í honum lifa með einhvern tilgang í huga. Sá tilgangur er að vísu (aðeins) á huldu en ýmislegt hefur verið opinberað, t.d. af kirkjunni og í heilagri ritningu. Samkvæmt þessum heimildum hefur Guð gefið mannkyninu ýmsar reglur sem nauðsynlegt er að fylgja til að lifa góðu lífi. Að vísu lét Guð sér þetta ekki nægja heldur gaf hann okkur líka frjálsan vilja til að fylgja eða hafna boðorðum hans (en þá verðum við líka að taka afleiðingunum).

Til eru guðfræðingar sem hafa búið til úr þessu svokallaða boðorðakenningu um siðferði. Samkvæmt þessari kenningu merkir það að eitthvað sé „siðferðilega rétt“ að það sé „fyrirskipað af Guði“ og að það sem er „siðferðilega rangt“ merkir að það sé „bannað af Guði“. Siðferði ræðst af vilja Guðs og dyggðugur maður er sá sem fylgir honum. Ef við látum sem svo að þetta sé satt, hvaða afleiðingar hefur það þá? Siðferðilegar spurningar ættu sér fullkomlega hlutlægt svar. Þetta væri bara spurning um að lesa ritningarnar rétt.

En ef skyggnst er aðeins undir yfirborðið koma í ljós alvarlegir gallar á kenningunni og hafa þeir raunar verið þekktir á þriðja árþúsund. Platón, í gervi Sókratesar, spyr í einni af samræðum sínum: „Er breytni rétt vegna þess að guðirnir fyrirskipa hana eða fyrirskipa guðirnir hana af því að hún er rétt?“ Ef við samþykkjum hið fyrra, og með því boðorðakenninguna, lendum við í þversögn. Segjum t.d. sem svo að fóstureyðingar séu rangar af því að Guð skipar svo fyrir. Með því erum við að segja að ástæðan fyrir því að fóstureyðingar séu rangar sé sú að Guð skipar svo fyrir. Fóstureyðingar eru ekki réttar né rangar óháð þessu boðorði Guðs. Það er vilji hans sem gerir fóstureyðingar rangar.

Bíðum nú aðeins við. Af þessu leiðir að skipanir Guðs eru byggðar á geðþótta. Guð hefði vel getað skipað fyrir um eitthvað allt annað, eins og t.d. að fóstureyðingar væru í öllum tilfellum mjög jákvæðar. Athugið að Guð getur gert þetta vegna þess að það er fyrirskipun hans sem gerir fóstureyðingar að synd og að þær voru það ekki áður en hann mælti svo fyrir.

Þversögnin er sú að Guð er í huga trúaðra ekki bara almáttugur og alvitur heldur líka algóður og ef fallizt er á að gott og illt sé skilgreint af vilja hans hefur maður gert, eins og Leibniz sagði, „óafvitandi að engu allan kærleika Guðs og alla dýrð hans“. Því að ef eitthvað er gott og að það er gott af því að Guð fyrirskipar það þýðir setningin: „Boðorðs Guðs eru góð“ einungis „boðorð Guðs eru boðorð Guðs.“ Leibniz heldur áfram: „Hvers vegna að lofa hann [Guð] fyrir verk hans ef hann væri jafn lofsverður fyrir að gera hið gagnstæða?“ Jafnvel guðhræddasti biskup gæti ekki sætt sig við þessa niðurstöðu.

Hægt væri að reyna að komast hjá þessu með því að segja að þetta sé ekki svona. Guð er alvitur og skilur hvað er gott og hvað er illt og skipar fyrir til samræmis við það. En þá hefur maður í raun hafnað boðorðakenningunni og það er einmitt það sem margir trúaðir gera.

Kaþólskir, með heilagan Tómas frá Akvínó í broddi fylkingar hafa nefnilega aðra og betri kenningu. Þeir aðhyllast svokallaða náttúrulagakenningu. Hún er í grunninn komin til kirkjunnar frá Aristótelesi og byggir á ákveðinni tilgangshyggju. Skipan náttúrunnar er skynsamleg og gegnir hver hluti hennar tilteknu hlutverki. Uppáhaldsdæmi Aristótelesar er af rigningunni. Samkvæmt honum er hún til þess að hjálpa plöntum að vaxa. Þessa sýn á heiminn tóku guðfræðingar miðalda fegnir upp á arma sína: Ef tilgangur er í náttúrunni liggur beint við að líta svo á að það sé tilgangur Guðs enda var það hann sem skapaði heiminn.

Kenningin segir ekki bara hvernig hlutirnir eru heldur líka hvernig þeir eiga að vera, annars væri hún ekki siðfræðikenning. Hlutur sem uppfyllir tilgang sinn er góður en sá sem gerir það ekki er slæmur. Tilgangur kynlífs er t.d. getnaður og brýtur kynlíf sem ekki leiðir til getnaðar þessi náttúrulög og er því rangt. Í raun er það hugmyndin um náttúrulega og ónáttúrulega hegðun sem liggur til grundvallar siðfræði kaþólsku kirkjunnar.

Tvennt mætti týna til gegn náttúrulagakenningunni, í fyrsta lagi samræmist hún ekki heimsmynd vísindanna. Veðurfræðin kennir okkur t.d. að regnið falli vegna ópersónulegra náttúrulögmála og líffræðin að plöntur séu eins og þær eru vegna þess að þær hafa þróast eftir ákveðnum lögmálum. Í annan stað er það ekki svo í raun og veru að það sem er og það sem ætti að vera sé það sama. David Hume benti fyrstur manna á þetta og bætti því við að ekkert röklegt samhengi sé á milli þessara hluta.

Þeir sem aðhyllast náttúrulagakenninguna halda því fram að siðadómar séu boð skynseminnar. Við getum skilið lög náttúrunnar vegna þess að Guð hefur gætt okkur skynsemi. Rétta breytni er hægt að og á að styðja með rökum. Heilagur Tómas segir: „Að lítilsvirða boð skynseminnar jafngildir því að fordæma boðorð Guðs.“

Nú skiptir ekki máli hvort Guð skapaði manninn eða ekki, skynsemin er söm hvort sem maður er trúaður eða ekki. Hvort sem það er rétt eða rangt sem náttúrulagamenn segja þá hafa trúleysingjar nákvæmlega sömu möguleika til að lifa dyggðugu lífi og þeir sem trúaðir eru. Siðferði er óháð trúarbrögðum.

Þórður Ingvarsson

Er þetta eitthvað grín?

8. október 2006# (Grín)

Hún er mögnuð þessi viðkvæmni. Alveg hreint kynngimögnuð! Á þessari vefsíðu hefur verið tekið á ýmsu bulli, s.s. sköpunartrú, vísindakirkjunni, heilun og DNA-heilun, tunglsýki, afhommun, stjörnuspeki, falun gong, talnaspeki, geimverutrú, draugum og alls konar kjaftæði sem ýmist er kennt við nýaldarspeki eða óhefðbundnar lækningar. Vissulega fá þessir pistlar einhver viðbrögð, en þau viðbrögð jafnast ekkert á við hinn hörundsára og kærleiksríka kryssling.

Hvaða trúarbrögð , eða öllu heldur ranghugmyndakerfi, eru fyrirferðamest í þessu þjóðfélagi, hindurvitni sem hafa úr allsvakalegum peningafjárhæðum úr að moða til að koma boðskap sínum, skoðunum og kjaftæði á framfæri, hindurvitni sem var ástæða þess að nokkrir trúlausir einstaklingar sögðu einfaldlega að nú væri meira en nógu andskoti mikið komið? Hin lúterska-evanglíska ríkistudda kristintrú, hvað annað!

Ekki ætla ég að bera virðingu fyrir félagi sem telur sig vera á siðferðislega hærri stalli en aðrir af því siðferði þeirra er byggt á 2-3000 ára gamalli, óhagganlegri bókarskruddu, en er vitaskuld opin fyrir allskonar misvitrar og í hæsta lagi fáránlegar túlkanir og grænsápuþvott. Þessi hindurvitni telja sjálfum sér og öðrum trú um að hér sé verið að ræða um kærleika, umburðalyndi og virðingu fyrir öllu fólki. Öllu fólki! Nema sumu, t.d. þeim sem aðhyllast önnur trúarbrögð, samkynhneigðum og að sjálfsögðu trúlausum einstaklingum.

Kærleikur? Minn rass! Umburðarlyndi?! Fokking búlsjitt Virðing?!? Viðbjóðsleg lygi! Og svo ef það er drepið á þessu umbúðarlaust, þ.e.a.s. að hér sé um ósannsögli og þversagnir og bölvað kjaftæði að ræða, fært fyrir því rök og bent á tiltölulega traustar heimildir (t.a.m. fyrrgreindan doðrant), þá er sá hinn sami óalandi, óferjandi og óumburðarlyndur dóni og dusilmenni. Og hvaða ástæðu hefur sá maður er fær þessar úthúðanir og dónaskap að sýna viðkomandi „kærleik og gleði“ virðingu? Sá hinn sami hefur nákvæmlega enga ástæðu.

Maður er orðinn svo þreyttur á þessari uppgerðarviðkvæmni, barnlega væli og þessari óforskömmuðu heimtingu á virðingu fyrir „persónulega trú á minn persónulega gvuð“ og álíka hjali. Ef þessir trúmenn, prestar, prelátar, djáknar og vælukjóar þola ekki eilitla gagnrýni þá er eitthvað að! Hjá þeim. Má ekki aðeins pota í þessa lífskoðun án þess að þetta lið tapi sér í krókódílatárum, missi jafnvel saur, við smá lestur á beinskeyttri gagnrýni? Eru þessi blóðugu trúarbrögð svo ægilega viðkvæm að ekki megi skoða það í öðru ljósi, þ.e.a.s. að þetta er bara bull? Standa þessar skoðanir og lífssýn á svona gífurlega völtum brauðfótum að þeir finna sig knúna til að grenja einsog nýfædd smábörn?

Verra er það nú vælið hjá hinum afar hófsömu og sinnulausu trúleysingjum og kredduföstum óvissumönnum sem einnig vilja sjá og heyra þessa virðingu! Að skrúfa aðeins niður í gífuryrðunum og reyna ræða þetta á hófsaman og diplómatískan hátt, eða ganga svo langt að segja „sko, ég er nú alveg trúlaus, en þessir vantrúardónar eru sko alveg milljón sko! Hvernig nenna þeir þessu?! OMG! Þeir ættu betur að hætta þessu og gera eikvah uppbyggilegt. Skömm.“ Hvernig nennum við þessu? Við höfum ærna ástæðu til, helvítin ykkar!

Kirkjunnar menn ofsækja skólabörn, börn frá 4 til 14 ára. Tíu moðerfokking ár við að fylla huga þeirra af þjóðsögum og ævintýrum eins og um sannleika sé að ræða ,einhverja bölvaða og óforskammaða vitleysu. Fyrst og fremst er verið að ræða um það að almáttug, alvitur og algóð vera sem er handan alls og einskis fylgist með öllum gjörðum mannfólksins. Og það er bara dropi af hafsjó heimskunnar sem þeir halda að börnunum. Það versta er náttúrulega að segja að manneskjan er svo ægilega ófullkomin að við þurfum handleiðslu drauga og uppvakninga til þess að lifa fullkomnu lífi, annars muntu stikna í bakaraofni, í „raunverulegu“ helvíti, að eilífu. En fallegt af þeim að segja að börnin eru, í megindráttum, umkomulausir aumingjar og ósjálfbjarga alveg fram að dauða. Þessi stofnun og starfsmenn hennar eru svo gegnumsýrð af þessari ranghugmynd að menn eru bókstaflega það fjandi bilaðir að þeir halda að það sé verið að gera börnunm greiða með því að telja þeim trú um að þetta sé satt! En vita ekki að verið er að opna farveg fyrir þeirri trú að heilun, blómadropar, álfar, einhyrningar og ámóta nýaldarvitleysu virki og séu til. Þetta kallast að forheimska.

Til hvers að fara til læknis með fótbrot? Bara skella nokkrum orkukristölum yfir þetta. Mættirðu seint í vinnu og misstir úr tíma? Þér var greinilega rænt af geimverum. Ertu með krónískt mígreni? Láttu hnykkja bakið! Saknarðu einhvers nákomins ættingja sem er fallin frá? Nú, spjallaðu við miðill, hann reddar þessu. Og hefur einhver áhuga á að búa í þjóðfélagi með borgurum sem eru til hópa slefandi vanvitar sem gleypa við svona vitleysu á hverjum degi, gagnrýnislaust?

Síðan er það ofstækið sem á víst að ríkja þessari síðu og í þessum félagskap; uppnefni, blótsyrði, níðingsháttur, nöldur og að hinu ógleymdu og klassísku „að neyða annað fólk til að skipta um skoðun“ ekki sé minnst á að „troða vantrúnni ofaní kokið á fólki“ og annað fleipur og fimbulfamb. Þegar ajatolla Karl Sigurbjörnsson er uppnefndur, t.d. fífl fyrir að flengja fram horbjóðinum „trúleysi jafngildir siðleysi!“, þá eru viðbrögðin afar bókstafstrúarmúslímsk, ef svo má segja, svona einsog maður væri að teikna skopmynd af Múhaðmeð. Eina sem vantar er bóka- og brúðubrennur og mótmælaspjöld sem á standa „Afhöfðið þá sem telja að kristin trú sé ekki kærleiksrík og umburðarlynd!“ fyrir framan heimili meðlima Vantrú.is.

Sökum viðkvæmni sumra þjóðfélagsþegna hefur ritstjórnin neyðst til að strika yfir nokkur orð sem gætu farið fyrir brjóstið á trúuðum einstaklingum. Við viljum taka það fram að yfirstrikuðu orðin eru ekki fyrir viðkvæmar sálir.

Ritstjórn

Nokkrar athugasemdir við bakþanka Davíðs Þórs

9. október 2006# (Kristindómurinn)

Í pistli sem ber titillinn Vantrúarofstækið sem birtist í Fréttablaðinu þann 1. október telur Davíð Þór Jónsson upp ýmislegt sem trúleysingjar eiga að hafa haldið fram. Þar sem titillinn virðist benda til þess að hann telji að vefritið Vantrú hafi viðhaft ákveðin ummæli þá vill stjórn félagsins gera athugasemdir við málflutning Davíðs. Það virðist nefnilega vera svo að í greininni sé verið að skrumskæla ýmis mál sem við höfum haldið á lofti í gegnum tíðina. Þar að auki höfum við fylgst vel með málflutningi annarra trúleysingja og höfum ekki orðið varir við það að þeir haldi fram þeim skoðunum sem koma fram í pistli Davíðs. Einhver verður að svara þessum ásökunum og við teljum okkur tilneydd að sjá um það.

Davíð Þór sagði að þessum atriðum hefði verið haldið fram:

að allir sem séu ósammála [guðleysingjum um að guð sé ekki til] séu illa innrættir heimskingjar og hræsnarar.

Við höfum aldrei heyrt þessu haldið fram. Það væri líka fáránlegt. Augljóslega er til gott, gáfað og einlægt fólk sem trúir á Guð.

[að] þeir sem eiga sér trú [séu ekki bara] einasta fáfróðir, illgjarnir og skinhelgir heldur að trúin sé beinlínis orsök alls ills.

Við höfum aldrei heyrt trúleysingja halda því fram að allir trúaðir menn séu fáfróðir, illgjarnir og skinhelgir. Það eru samt til trúmenn sem falla undir þessa lýsingu, það eru líka til trúleysingjar sem eru svona.

Davíð Þór staðfesti að í seinni hlutanum þá sé hann að vísa í Richard Dawkins. En staðhæfing Davíðs er bara ósönn. Richard Dawkins hefur ítrekað tekið fram að hann telji trú ekki rót alls ills. Það er tekið fram í þáttunum sem báru titilinn Rót alls ills? (áhersla á spurningamerkið), það er tekið fram í nýútgefinni bók hans The God Delusion og Dawkins tók það fram í Kastljóssviðtali.

Að Desmond Tutu hafi gengið erinda hins illa þegar sáttastarf hans kom í veg fyrir borgarastyrjöld í Suður-Afríku eftir afnám aðskilnaðarstefnunnar.

Nú stöndum við á gati. Á Vantrú er tilvitnun í Desmond Tutu: „Þegar trúboðarnir komu til Afríku höfðu þeir Biblíuna og við áttum landið. Þeir sögðu: 'Vér skulum biðja'. Við lokuðum augunum. Þegar við opnuðum þau aftur höfðum við Biblíuna en þeir áttu landið.“ Annars hefur hann ekki komið við sögu.

Að það sé slæmt þegar Hjálparstofnun kirkjunnar tryggir börnum í þróunarlöndunum aðgang að hreinu vatni.

Nei, við styðjum það að börnum í þróunarlöndum sé gefið hreint vatn. Það er hins vegar slæmt þegar kristniboði og hjálparstarfi er ruglað saman. Við teljum líka almennt vont að fólk hópi sig saman í hjálparsamtök eftir trúarskoðunum. Í þessu samhengi höfum við líka gagnrýnt hjálparsamtök þar sem trúleysingjar hópa sig einir saman. Það er enginn góð ástæða fyrir því að láta trúarskoðanir koma í veg fyrir að fólk vinni saman að góðgerðarmálum.

Að áfallahjálp við ástvinamissi sé vond.

Áfallahjálp er vissulega góð. Við styðjum hiklaust að fólk með viðeigandi menntun komi að áfallahjálp. Það er hins vegar ekki gott að prestar sem hafa kannski ekki sérstaklega mikla menntun í sálfræði (hugsanlega einungis inngangskúrs í sálgæslu) séu potturinn og pannan í opinberri áfallahjálp. Sálfræðingar og félagsráðgjafar eru mikið betur menntaðir til að hjálpa fólki að komast í gegnum sorgarferli. En það er ekkert að því að þeir sem leiti til kirkjunnar fái hjálp frá prestum svo lengi sem allt sé á hreinu um hvaða menntun þeir hafa á sviðinu. Við sem tilheyrum þeim tæplega 50% þjóðarinnar sem ekki játa kristna trú höfum hins vegar lítið með hjálp presta að gera.

Að afleitt sé að trúarleg reynsla geri eiturlyfjaneytendur og drykkjusjúklinga að nýtum þjóðfélagsþegnum.

Ef þú finnur trú og hættir að dópa þá er það fínt. Það er hins vegar gagnrýnisvert að óvísindaleg aðferðafræði AA-samtakanna sé talin eitt helsta meðferðaúrræðið fyrir áfengissjúklinga og fíkniefnaneytendur sem þurfa aðstoð. Samkvæmt tölum AA-samtakann í Bandaríkjunum þá er virkni þeirrar meðferðar mjög svipuð því að hætta bara á eigin vegum. Þar að auki virðast AA-samtökin oft vera trúarsamtök í dulargervi.

Við teljum að Guð og önnur yfirnáttúruleg fyrirbrigði séu ekki til. Þar af leiðandi gagnrýnum við órökréttar hugmyndir sem fólk hefur um þessi fyrirbrigði. Við teljum nefnilega að trúarskoðanir séu ekki heilagri en aðrir málaflokkar. Vissulega geta trúarskoðanir verið mönnum tilfinningamál en það sama má segja um stjórnmálaskoðanir. Þeir sem vilja vita hvað við á Vantrú höfum um trúmál að segja mega endilega skoða greinar sem hafa birst á vefnum og dæma sjálf. Þið hafið fullan rétt til að vera ósammála okkur (þó við viljum endilega fá rök ykkar fyrir slíku) en vinsamlegast gerið okkur ekki upp skoðanir.

Óli Gneisti

Davíð Þór skuldar okkur víst afsökunarbeiðni

10. október 2006# (Efahyggja)

Mikið hefur verið rætt um bakþanka Davíðs Þórs í síðustu viku þar sem hann réðst að Vantrú. Margir sem hafa stokkið til og stutt Davíð í þessu hafa algjörlega hunsað það að pistillinn var meira og minna ósannur. Í grein Davíðs voru sjö fullyrðingar varðandi ónefnda trúleysingja sem hann hefur síðar staðfest að eigi fyrst og fremst við Vantrú. Af þessum sjö punktum var það einungis rétt að Móðir Teresa hefur verið gagnrýnd hér.

Það sem Davíð gerir af sér er fyrst og fremst að láta eins og að í ákveðnum pistlum sé verið að alhæfa um alla trúmenn eða alla kristna menn. Staðreyndin er sú að greinarnar sem Davíð bendir á eru samt allar um ákveðna trúmenn eða frekar vel skilgreinda hópa trúmanna (til dæmis biskupinn eða þá sem styðja bænahald í skólum). Sumir telja að Davíð hafi ætlað að gagnrýna Vantrú fyrir ókurteisi en það var einfaldlega ekki það sem hann gerði. Hann réðst að Vantrú á óheiðarlegan hátt og skrumskældi þær skoðanir sem þar hafa birst þannig að þær voru í raun óþekkjanlegar.

Við höfum bent Davíð á að gagnrýni hans stenst engan veginn en hann lokar eyrum og augum fyrir öllu slíku, neitar að taka gagnrýni. Það sem meira er þá virðist hann vera á þeirri skoðun að það sé undarlegt að við skulum bregðast svona hart við árás hans. Ef þú sparkar í mann þá geturðu ekki búist við að hann leggist bara í jörðina og leyfi þér að fá útrás fyrir árásargirni þína. Að sjálfssögðu svörum við fyrir okkur.

Ef Davíð er raunverulega á móti því að gagnrýna trúarskoðanir fólks þá ætti hann biðja Snorra í Betel afsökunnar fyrir að hafa tekið fyrir trúarlegar skoðanir hans á samkynhneigð. Ef Davíð telur rangt að vera ókurteis við þá sem maður telur að hafa gert eitthvað af sér þá ætti hann biðja þá þingmenn afsökunar sem hann kallaði þjóðníðinga fyrir skemmstu.

Davíð þykist fylgjast vel með Vantrú en það er augljóslega ekki rétt. Ef svo væri hefði hann til dæmis vitað að það er ósatt að Richard Dawkins hafi sagt að trúarbrögð væru rót alls ills. Hann myndi líka vita að flestir pistlar sem birtast á Vantrú eru alveg lausir við öfgar af nokkru tagi. Í raun eru pistlarnir fyrst og fremst árásir á öfgar sem birtast til dæmis í síauknu kristniboði í leik- og grunnskólum.

Davíð minn, þú lest Vantrú eins og húsmóðir í Vesturbænum [1] les Playboy. Þær sjá myndir af nöktum kvenmönnum og öskra yfir sig að þetta sé argasta klám af verstu sort. Þær hunsa einmitt að meirihluti blaðsins eru greinar og að nektarmyndir eru ekki það sama og klám. Vantrú er að sama skapi ekki þetta hatursáróðursrit sem þú heldur fram að það sé.

Það er sérlega ógeðfellt þegar fólk þykist hafa einkarétt á því hvernig skilja á eitthvað jafnóskiljanlegt og eðli almættisins og níðir alla þá sem voga sér að skilja það öðruvísi. Það er ömurlegt að hafa aðeins gífuryrði og fordæmingaráróður til málanna að leggja.

Þó þú vandaðir þig að leita uppi harðorðustu greinarnar á Vantrú og hunsaðir allar hinar þá dugði það ekki til. Í tilraun þinni til að þröngva Vantrú inn í þessa ímynd þína þá þurftirðu að taka allt úr samhengi og láta eins og þar stæði eitthvað mikið grófara en í raun var. Allir hér á Vantrú eiga sér ástvini sem eru trúaðir. Okkur myndi ekki detta í hug að koma fram með þær alhæfingar sem þú heldur fram að við höfum komið með um trúað fólk.

Það heiðarlegasta sem þú gætir gert upp úr þessu er að draga ásakanirnar til baka og biðjast afsökunar á rangfærslunum. Við erum ekki að gera aðrar kröfur til Davíðs heldur en við gerum til okkar sjálf. Þegar við höfum óvart farið með rangt mál þá höfum við beðist afsökunar.

[1] Ég meina húsmæðrum í Vesturbænum ekkert illt. Þær eru margar hverjar mjög indælar en steríótýpan var bara hentug í þessu tilviki þó hún sé ósönn.

Vésteinn Valgarðsson

Er í lagi að vera á móti hvalveiðum? En kristni?

11. október 2006# (Kristindómurinn)

Ef ég lýsti því yfir að ég væri á móti hvalveiðum, og tilgreindi rökin sem mér þættu hníga gegn því að þær væru hafnar aftur, þá dytti líklega fáum í hug að saka mig um að vera á móti fólkinu sem stundar þær. En segjum að ég lýsti því yfir að ég væri á móti kristindómi. Þá horfir málið öðruvísi við. Þá er ég að sumra sögn orðinn andvígur fólkinu sem aðhyllist hana, og í augum sumra er ég orðinn versti dóni.

Hvernig stendur á því að sumt fólk sér ekki muninn á (a) tiltekinn skoðun og (b) manneskju sem aðhyllist téða skoðun? Er sjálfgefið að ég sé á móti manneskjunum sem ég er ósammála? Eða er í lagi að vera ósammála þá og því aðeins að ég haldi mér saman? Í ljósi einfeldningslegrar svart-hvítrar heimsmyndar (gott-vont) sem sumir aðhyllast, þá er skoðunin svo nátengd sjálfsmynd þess sem aðhyllist hana að hann upplifir gagnrýni á skoðunina sem gagnrýni á sig sem manneskju.

Hvers vegna er skoðunum á trúarbrögðum frekar líkt við skoðanir á litarhætti fólks heldur en skoðanir á hvalveiðum?

Ekki veit ég hvaðan þau orð eru komin sem kristnir menn nota stundum og ég ætla hér með að snúa upp á þá sjálfa, en sjáið til: Það er hægt að elska trúmanninn þótt maður sé á móti trúnni.

Ásgeir Berg Matthíasson

Er trú óháð rökum?

12. október 2006# (Efahyggja)

Menn sem fylgjast með umræðum um trúmál, hvort sem það er á netinu eða annars staðar, komast ekki hjá því að heyra að trú sé óháð rökum (og ekki nóg með það heldur í sumum tilfellum andstæð rökum). Trúin sé þannig í eðli sínu öðruvísi en aðrar skoðanir manna, t.d. stjórnmálaskoðanir. Hefur borið alveg sérstaklega mikið á þessu undanfarna daga og er því ekki úr vegi að kanna hvað sé til í þessu.

Hugmyndin að trú sé handan skynseminnar heitir á erlendum málum fideismi og þeir sem aðhyllast hana fideistar. Sú hugmynd er frekar útbreidd, sérstaklega hjá mótmælendum, en er alls ekki ráðandi meðal trúaðra manna. Til dæmis lítur kaþólska kirkjan á fideisma sem villutrú (en til hennar teljast meira en milljarður manna). Fideismi á heldur ekki uppi á pallborðið hjá múslimum eftir því sem ég kemst næst.

Sé svo litið til heimspekisögunnar á fideismi sér líka fáa talsmenn, heimspekingar eyddu nær öllum miðöldum í að renna röklegum stoðum undir trúna og hafa flestir heimspekingar síðan verið sammála afstöðu þeirra, til helztu undantekninga má nefna Pascal, Kierkegaard og samkvæmt túlkunum sumra, hin síðari Wittgenstein.

Þegar litið er til þess hversu fáir hafa í raun haft þessa umræddu skoðun er það frekar kaldhæðnislegt að menn geti haldið þessu fram sem einu réttu skilgreiningunni á trú eins og það sé augljóst mál sem ekkert þurfi að ræða frekar.

Jafnvel gæti ég haldið því fram að í fideisma felist ákveðin gengisfelling á trú vegna að í honum felst að trú sé í eðli sínu óskynsamleg. Ég veit að páfinn er mér í þessu sammála.

Enn frekar get ég ekki skilið að menn líti á það sem vörn fyrir trú að segja að hún sé óskynsamleg, frekar mætti flokka það sem gagnrýni á trú. En eftir stendur það álit mitt að þegar maður fullyrðir að trú sé handan skynseminnar og að eðli hennar sé að vera óháð rökum, þ.e. að trú væri ekki trú nema án raka, er maður ekki einungis að lítilsvirða trú heldur líka að móðga mjög marga trúaða menn.

Vésteinn Valgarðsson

Enginn getur þjónað tveimur herrum

13. október 2006# (Stjórnmál og trú)

Þjóðkirkjan er með 85% Íslendinga innanborðs þótt innan við helmingur þeirra aðhyllist trúna sem hún boðar og mikill meirihluti landsmanna vilji aðskilnað ríkis og kirkju. Við höfum þráfaldlega séð það undanfarin ár að Þjóðkirkjan getur ekki tekið afstöðu á álitamálum án þess að vekja hneykslun og að fleiri eða færri skrái sig úr henni. Skýringin er líklega sú að áhyggjur kirkjunnar af því hvað fáir eru kristnir á Íslandi ganga meira út á að þá séu þeir líklegri til að fælast við einhver frumhlaup kirkjuhöfðingjanna og skrá sig úr Þjóðkirkjunni, heldur en að þá verði allt þetta fólk ekki sáluhólpið.

Þjóðkirkjumenn ættu að gefa meiri gaum að 6. kafla Mattheusarguðspjalls, þar sem segir m.a. (6:1) „Varist að iðka réttlæti yðar fyrir mönnum, þeim til sýnis, annars eigið þér engin laun hjá föður yðar á himnum.“ Hvers vegna ætti Þjóðkirkjan að hlaupa eftir skoðunum nútímamanna og samþykkja hjónavígslur fráskilinna eða samkynhneigðra (sem Biblían viðhefur skrautlegri orð um)? Í Matt. 6:24 segir: „Enginn getur þjónað tveimur herrum. Annaðhvort hatar hann annan og elskar hinn eða þýðist annan og afrækir hinn. Þér getið ekki þjónað Guði og mammón.“

Er nema von að Þjóðkirkjan komi sér í annkannalega stöðu þegar hún reynir að þjóna tveim herrum og vera vinur allra? Allir vita að það er ekki hægt að vera vinur allra. Sá sem reynir það verður á endanum fárra vinur en í besta lagi tækifærissinni í augum allra hinna. Ef trú er lífsafstaða, hvernig getur trúfélag þá látið reka á reiðanum ár eftir ár án þess að krefja meðlimi sína um neina afstöðu? Jú, klink í kassann.

Birgir Baldursson

Áskorun um málefnalega umfjöllun

15. október 2006# (Hugvekja)

Í greinum mínum hér á Vantrú hef ég sett fram ýmsar hugmyndir um trúarhegðun, bæði skaðsemi hennar og orsakir. Ég hef kallað trúboðandi presta hryðjuverkamenn hugans, stungið upp á því að ýmsar trúarhugmyndir geti verið sprottnar upp úr geðveiki manna, en saklaust fólk takið þær svo til handargagns, og þar fram eftir götum. Undir hverri þessara greina var opið fyrir athugasemdir, svo hrekja mætti þessar hugmyndir mínar og hugdettur ef mönnum sýndist svo. Ég hef enda engan áhuga á því að halda neinu af þessu fram sem einhverjum endanlegum sannleika, heldur meira svona velt þessu upp handa mönnum að pæla í og taka afstöðu til.

Oft hafa sprottið af þessu skemmtilegar, gagnlegar og málefnalegar umræður. En stundum gerist það þó aðeins að í stað þess að ræða málefnið sem ég legg fram grípa menn til upphrópana og kalla mig ofstækismann eða eitthvað þaðan af verra. Af hverju ætli það stafi? Getur verið að þessar hugmyndir hitti fólk einfaldlega of illa fyrir, að í þeim leynist meiri sannleikur en menn eru til í að höndla?

Ég óska eindregið eftir málefnalegum umræðum um innihald þessara greina. Ég skora trúmenn jafnt sem trúlausa að velta fyrir sér orðum mínum í þessum skrifum og hrekja málflutninginn í eitt skipti fyrir öll.

Hér koma þær greinar sem mér þykir skorta að séu ræddar á þessum forsendum:

Hryðjuverkamenn hugans. Þarna færi ég rök fyrir því að börn séu ekki frjáls að því að mynda sér skoðun á heiminum á hlutlausum forsendum þegar trúarhópar sitja um þau og menga með annarlegum og órökstuddum hugmyndum um guðdóm, eftirlíf, synd og bænalíf.

Elsta gerviþörfin og Er nauðsynlegt að trúa? Í þessum greinum velti ég upp þeirri fullyrðingu að trú sé ekki eitthvað sem okkur sé nauðsyn að ástunda. Undir þessum greinum þótti mér skorta nokkuð á að tekið sé á fullyrðingunni og hún hrakin. Hún stendur því enn. Hver vill?

Geðsjúkdómurinn kristni. Þarna sting ég upp á því að ýmsar ranghugmyndir geðsjúkra manna taki heilbrigt fólk að sér að ganga með, að uppspretta trúarhugmynda geti legið í geðrænum kvillum, ranghugmyndum og ofskynjunum. Hvað haldið þið? Sjá einnig þessa grein.

Hugmyndafylliríin. Þessi grein knúði reyndar fram ágæta umræðu, þar sem mér var m.a. bent a annmarka þessarar samlíkingar trúar og fíkniefna. En ef til vill má finna á henni nýja fleti. Grein Hjalta Rúnars Ómarssonar, Andlegar reykingar, teflir fram svipaðri samlíkingu.

Prestarusl. Þarna slæ ég því fram að ógagn sé af prestum í samfélagshjálpinni, þeir séu ekki þeir hæfustu til að inna hin ýmsu störf af hendi sem þeir taka að sér. Óþurftarstétt sem engin þörf er fyrir. Er það satt?

Prestur = töfralæknir. Er vit í þessari skilgreiningu?

Ég gef ykkur semsagt annað tækifæri til að ræða innihald þessara greina. Ágætt væri ef menn tiltækju fyrst nafn greinarinnar hér í athugasemdum og færðu svo yfirveguð rök fyrir máli sínu. Og ef það eru einhverjar vafasamar greinar eftir mig sem ég gleymi að tiltaka hér bið ég fólk endilega að tefla þeim fram og ræða innihald þeirra.

Ég frábið mér allar aðdróttanir um það hvað ég sé nú upptekinn af sjálfum mér og glórulausum hugmyndum mínum, endalaust að kalla eftir umræðu um það sem ég segi. Slíkar umvandanir koma málefnunumn sjálfum ekkert við. Það eina sem ég hef áhuga á er að rök mín séu hrakin og innihald greinanna þar með afgreitt sem ógilt innlegg í trúmálaumræðuna. Ég hef engan áhuga á að fá að vita það einu sinni enn að ég sé öfga- og ofstopamaður.

Vésteinn Valgarðsson

Ofþensluvandi Þjóðkirkjunnar

18. október 2006# (Stjórnmál og trú)

Ofþensla er vandamál sem heimsveldi hafa oft farið flatt á: Að ætla sér meiri kröfur en þau geta fylgt eftir. Sami vandi þekkist hjá stofnunum sem áskilja sér meira en þær höndla. Þegar Ottó von Bismarck heyrði að Ítalir ætluðu sér að byggja upp her sinn að prússneskri fyrirmynd, komst hann svo að orði: „Græðgin er óskapleg, en þeir eru illa tenntir.“

Þjóðkirkjan er ein af þessum stofnunum. Hún færist meira í fang en raunhæft er. Tveir þriðju hlutar landsmanna vilja aðskilnað ríkis og kirkju en kirkjan streitist á móti. Sólargeislar mannréttinda til handa samkynhneigðum ná nú sem betur fer í flest skúmaskot þjóðfélagsins, nema helst inn í katakombur Þjóðkirkjunnar. Hvað getur hún gert? Hvað getur hún gert? Það er sama hvernig hún snýr sér, hún getur ekki þóknast öllum ef hún tekur afstöðu til annars en umferðarslysa eða náttúruhamfara. Hún notar of lágan samnefnara.

Þegar öllu er á botninn hvolft, hvert er þá hlutverk kirkjunnar? Að fá sóknargjöld (auk framlaga úr Kirkjumálasjóði og Jöfnunarsjóði sókna, að ógleymdum margs kyns fríðindum) frá sem flestum skattgreiðendum eða að sinna trúuðum sem best? Að fá sem flesta krakka til að fermast þótt það sé gert ólöglega, en skeyta engu um það þótt næstum engir þeirra komi nokkurn tímann framar í venjulega messu? Beita óvönduðum meðölum til að sá óumbeðnum fræjum í varnarlausa huga?

Þjóðkirkjan glímir við ofþenslu og hún veit sem er, að þegar hún tekur afstöðu sem einhverjir eru ósammála, þá fækkar í henni. Átakafælnara batterí er því vandfundið. Hverjum dettur í hug að það sé hægt að þóknast öllum í samfélagi sem er jafn margklofið í ólíka hópa og okkar? Vandi Þjóðkirkjunnar er að hún ætlar sér stærra hlutverk en hún getur skilað.

Árið 117 varð Hadríanus keisari í Róm. Hans er minnst fyrir margs kyns skörungsskap og strategíska sýn á málefni heimsveldisins. Hann gaf upp á bátinn landakröfur þar sem nú eru Norður-England og Skotland, þar sem Rómverjar höfðu gert tilkall til yfirráða en ekki haft vald til að fylgja tilkallinu eftir. Það svaraði ekki pólitískum og hernaðarlegum kostnaði að halda kröfunum til streitu, svo hann lét það eftir sem var ekki hægt að verja, og byggði í staðinn múr sem enn stendur og er við hann kenndur. Einnig gaf hann eftir miklar valdakröfur í austri í friðarsamningum við Parþaveldið, og gat þannig losnað við feiknamikið land sem ekki hefði svarað kostnaði að verja. Með öðrum orðum, þá sendi hann rómverska heimsveldið í megrun. Frekar að gera aðeins minna en gera það vel heldur en að taka sér meira fyrir hendur en maður ræður við.

Sumir söfnuðir á Íslandi eru samstæðir og samhuga og virkir jafnt félagslega sem trúarlega. Þeir eiga það sameiginlegt að vera litlir en samanstanda af mótiveruðu fólki sem kemur gjarnan þangað sjálft. Þessir söfnuðir eru ólíkt spengilegri hinni skvapholda Þjóðkirkju. Ef Þjóðkirkjan vildi rækja hlutverk sitt, að sinna kristnu fólki á Íslandi, þá hefði hún ekki not fyrir alla þá sinnuleysingja sem fylla raðir hennar nú. Hún mundi heldur ekki berjast fyrir lengri lífdögum þess kerfis sem hafa valdið henni þessum velmegunarsjúkdómum, sambandi ríkis og kirkju.

Fyrst kirkjan fer ekki að dæmi Hadríanusar og gefur eftir það tilkall sem hún hefur ekki vald til að fylgja eftir, en velur í stað þess að reyna að þóknast öllum, þá er tæpast hægt að álykta annað en að helsta áhugamál hennar sé að fá sem mest af sóknargjöldum frá sem flestum.

Svanur Sigurbjörnsson

Trúvæðing grunnskólanna gegnum kærleiksþjónustu Þjóðkirkjunnar

20. október 2006# (Vinaleið)

Undanfarin ár hefur borið æ meira á því að prestar og jafnvel djáknar séu með viðveru og kynningar í grunnskólum landsins við öll möguleg tækifæri og hafa m.a. sett á fót kristilega ráðgjafaþjónustu innan veggja þriggja skóla.

Í Hofsstaðaskóla í Garðabæ, er þjónusta sem kallast Vinaleið. Á forsíðu vefseturs skólans má finna upplýsingar um þjónustuna, sem byggir á „kristilegri sálargæslu og forvarnarstarfi“ sem Þórdís Ásgeirsdóttir djákni var frumkvöðull að og er orðin sjö ára gömul. Verkefnið var upphaflega þróað í samvinnu við kirkju og skóla í Mosfellsbæ en þar er Þórdís með viðtöl og samskiptanámskeið fyrir börn. Vinaleið er einnig til boða í Flataskóla, Garðabæ í umsjón „skóladjákna“. Í lýsingu á Vinaleið í Hofsstaðaskóla segir:

Með stuðningsviðtölum við nemendur er leitast við að leiðbeina, sætta, styrkja og gera heilt. Það er aðalinntak sálgæslunnar. ... Sálgæsluviðtölin eru stuðningsviðtöl en ekki meðferðarviðtöl. Góð samvinna er á milli fagaðila í grunnskólanum svo sem kennara, námsráðgjafa, sálfræðinga, deildarstjóra sérkennslu...“ Áfram segir: „Boðleiðir Vinaleiðar eru þrjár: 1) Nemandi óskar eftir þjónustu beint við fulltrúa Vinaleiðar eða hann talar við umsjónarkennara. 2) Umsjónarkennari sækir um fyrir nemanda sinn. 3) Foreldri biður um viðtal. Viðtölin fara fram á skrifstofum Vinaleiðar í skólanum. Föst viðvera skóladjákna eða skólaprests í skólanum er undirstaða þess að þjónustan sé virk. Vinaleið er einnig stuðningur við kennara.

Allt hefur þetta greinilega verið sett af stað í góðri meiningu en jafnframt von djákna / presta og Þjóðkirkjunnar til að hafa sín áhrif á börnin. Ég vil gagnrýna þetta af eftirfarandi ástæðum:

Prestar og djáknar, sama frá hvaða söfnuði eða trúflokki þeir eru eiga ekki erindi inn í ríkisrekna skóla landsins þar sem börnin okkar eiga að vera vernduð frá hvers kyns trúaráhrifum. Í kristinfræði og trúarbragðafræði er séð um að kenna börnunum um trúarbrögð heimsins. Rétt eins og ríki og kirkja eiga að vera aðskilin, eiga menntun og trúboð að vera aðskilin. Þetta eru grundvallar mannréttindi sem viðurkennd eru af mannréttindasáttmála Sameinuðu Þjóðanna. Fólk getur tekið sjálft ákvarðanir um hvort að það vilji senda barnið sitt í trúarlegt viðtal utan skólatímans. Þegar sá sem tekur viðtalið er gerir það í starfi sínu sem djákni eða prestur er ekki hægt annað að flokka það annað en sem trúarlegt.

Það er óhæft að hægt sé að senda barn í trúarlegt sálgæsluviðtal eða það farið sjálft án þess að samþykki foreldra/forsjármanna liggi fyrir.

Prestar eða djáknar, sama hvaða söfnuði þeir tilheyra eiga ekki að hafa skrifstofu innan veggja ríkisrekinna skóla.

Fagaðilar eins og t.d. klínískir sálfræðingar, geðlæknar og námsráðgjafar ættu að sjá sóma sinn í því að mótmæla þessari ófaglærðu innrás presta og djákna inní grunnskólakerfið. Sagt er að „Vinaleiðin – kærleiksþjónusta“ séu „stuðningsviðtöl en ekki meðferðarviðtöl“. Þetta er bara orðaleikur. Einkaviðtöl geta haft mikil áhrif á börn og breytt hugmyndum þeirra og hegðun. Allt slíkt telst því sem meðferð, sem í þessu tilviki er ekki veitt af fagaðila. Prestar og djáknar eru ekki menntaðir á þessu sviði og hafa ekki leyfi til að bjóða uppá meðferð. Vilji þeir veita kristilegan stuðning skulu þeir / þær gera það utan grunnskólanna.

Liður í trúboði og sókn Þjóðkirkjunnar

Karl Sigurbjörnsson biskup nefndi í setningarræðu Prestastefnu Íslands 2006 (sjá á kirkja.is) eftirfarandi undir fyrirsögninni „Sóknarfæri kirkjunnar“:

„Sérþjónustan á sjúkrahúsum ... Fullorðinsfræðslan.... Námskeið um sorg og sorgarviðbrögð, biblíunámskeið Alfa námskeið, hjónanámskeið, bænabandið, tólf sporin allt hefur þetta opnað nýjar gáttir. Gleðilegt að sjá þegar slík námskeið opna brýr yfir til helgihaldsins. ... kyrrðardagar .... Vinaleiðin er stórmerkilegt framtak í Mosfellsprestakalli. Ég vildi óska að fleiri skólar og sóknir tækju höndum saman um slíka leið.“

Mér verður ómótt við þennan lestur. Af þessu er ljóst að yfirmaður Þjóðkirkjunnar styður starfsemi eins og Vinaleiðina heils hugar og ber enga virðingu fyrir því að börn eiga að vera í friði frá trúboði í skólum landsins.

Ég á ekki orð yfir þessari innrás fulltrúa Þjóðkirkjunar inn í grunnskólana. Er þeim ekki nóg að halda Sunnudagaskóla og KFUM/K í sínum húsum? Þurfa þeir að troða sér inní skólana í krafti þess að 84% landsmanna eru skráðir í Þjóðkirkjuna? Það skiptir engu máli hvort að það eru 1% eða 99% sem eru í henni. Trúboð rétt eins og stjórnmáláróður á ekki rétt á sér innan veggja skólanna. Ég vil biðja alla þá sem vilja gæta jafnræðis og mannréttinda innan menntakerfisins að mótmæla þessu.

Birtist í Morgunblaðinu 14. október 2006

Ritstjórn

Hlutlausa skóla, takk!

20. október 2006# (Vinaleið)

Reynir Harðarson sálfræðingur býr í Garðabæ og uppgötvaði nýlega að prestur og djákni eru að koma sér fyrir í skólakerfinu þar í bæ. Reynir skrifaði þetta ágæta bréf til að sýna fram á hvað er athugavert við þetta starf sem biskup og fleiri lofa. Bréfinu var dreift til allra heimila í Garðabæ og á Álftanesi.

Félagaleiðin

Skólakomminn: Í starfi mínu í flokknum hef ég umsjón með samstarfi skóla og flokks og barnastarfi flokksins í skólum. Í skólunum hef ég fasta viðveru og sinni sósíalískri sálgæslu sem ég kalla FÉLAGALEIÐ.

Allir nemendur skólans geta nýtt sér þessa þjónustu að vild og ekki þarf leyfi foreldra til að nemandi komi í viðtal. Í byrjun skólaárs kynni ég þjónustu Félagaleiðar í öllum bekkjum. Í hverri kennslustofu er auglýsingarmiði FÉLAGA-LEIÐAR. Á skrifstofu FÉLAGALEIÐAR í skólunum eru vers úr Rauða kverinu og kommúnistaávarpið er í ramma á vegg. Auglýsingamiðar um fundartíma alls barnastarfs flokksins í kjördæminu og myndir af Lenín eru í körfu þar sem allir hafa góðan aðgang að.

Þegar ég sæki nemanda í viðtal inn í bekk rétta gjarnan fleiri nemendur upp hönd til merkis um að þeir vilji koma og reyna þessa þjónustu. Þótt það sé e.t.v. af einskærri forvitni og jafnvel ósk um að sleppa úr tíma þá eru allir velkomnir í FÉLAGALEIÐ.

Hlutverk komma í skólum:

kommi er fulltrúi kommúnista og vinstri stefnunnar

kommi veitir sósíalíska sálgæslu og stuðning

kommi er tengiliður milli skóla, heimila og flokks

kommi hefur vakninga- og baráttuvökur fyrir nemendur og starfsfólk skólanna

kommi leiðbeinir inni í bekkjum og ræðir við börnin um sósíalismann, lífið og dauðann.

Með þessu móti og ýmsu öðru er kommi í FÉLAGA-LEIÐ tengiliður á milli uppeldis, menntunar og stjórnmálalífs.

Vinaleiðin

Skóladjákninn: Í starfi mínu í kirkjunni hef ég umsjón með samstarfi skóla og kirkju og barnastarfi kirkjunnar í skólum. Í skólunum hef ég fasta viðveru og sinni kristilegri sálgæslu sem ég kalla VINALEIÐ.

Allir nemendur skólans geta nýtt sér þessa þjónustu að vild og ekki þarf leyfi foreldra til að nemandi komi í viðtal. Í byrjun skólaárs kynni ég þjónustu Vinaleiðar í öllum bekkjum. Í hverri kennslustofu er auglýsingarmiði VINALEIÐAR. Á skrifstofu VINALEIÐAR í skólunum eru bænavers og Faðir vor er í ramma á vegg. Auglýsingamiðar um fundartíma alls barnastarfs kirkjunnar í sókninni og Jesúmyndir eru í körfu þar sem allir hafa góðan aðgang að.

Þegar ég sæki nemanda í viðtal inn í bekk rétta gjarnan fleiri nemendur upp hönd til merkis um að þeir vilji koma og reyna þessa þjónustu. Þótt það sé e.t.v. af einskærri forvitni og jafnvel ósk um að sleppa úr tíma þá eru allir velkomnir í VINALEIÐ.

Hlutverk djákna í skólum:

djákni er fulltrúi þjóðkirkjunnar og kristinnar trúar

djákni veitir kristilega sálgæslu og stuðning

djákni er tengiliður milli skóla, heimila og kirkju

djákni hefur bæna- og helgistundir fyrir nemendur og starfsfólk skólanna

djákni leiðbeinir inni í bekkjum og ræðir við börnin um kristin gildi, lífið og dauðann.

Með þessu móti og ýmsu öðru er djákni í VINALEIÐ tengiliður á milli uppeldis, menntunar og trúarlífs.

Félagaleiðin virðist líklega fráleit við fyrstu sýn en Vinaleiðin er orðin staðreynd.

Lýsingin á Vinaleið og störfum djákna í skólum er fengin frá forvígismanni hennar til sjö ára í Mosfellsbæ, Þórdísi Ásgeirsdóttur djákna (sjá www.kirkjan.is/kjalarnessprofastsdaemi/?deiglan/6). Skólayfirvöld í Garðabæ og á Álftanesi hafa nú hleypt Vinaleið þjóðkirkjunnar inn í grunnskólana og þar eru djákni og prestur með skrifstofu og viðveru einn dag í viku. Félagaleiðin gæti þótt sjálfsögð og þörf í N-Kóreu eða Kína en Vinaleiðin argasti ósómi. Á Íslandi er dæminu snúið við.

Lög um grunnskóla:

Markmið náms og kennslu og starfshættir grunnskóla skulu vera þannig að komið sé í veg fyrir mismunun vegna uppruna, kyns, búsetu, stéttar, trúarbragða eða fötlunar (VI. kafli, 29. gr.).

Aðalnámsskrá grunnskóla:

Mikilvægt er að skólinn sýni nærgætni og skilning þegar fjallað er um málefni sem tengjast heimilum, t.d. neyslu- og lífsvenjur. Þetta á sérstaklega við um trúar- og lífsskoðanir. (Bls. 51) Skólinn er fræðslustofnun en ekki trúboðsstofnun... (bls. 9)

Siðareglur kennara:

Kennurum ber að hafa jafnrétti allra nemenda að leiðarljósi í skólastarfi. Kennarar eiga að vinna gegn fordómum og mega ekki mismuna nemendum t.d. vegna kyns, þjóðernis eða trúarbragða. (Nr. 3)

Kennarar skulu virða ákvörðunarrét forráðamanna ósjálfráða nemenda og hafa ekki samband um málefni nemanda við sérfræðinga utan viðkomandi skóla, nema slíkt sé óhjákvæmilegt til að tryggja velferð og rétt barns. (Nr. 8)

Álit Mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna:

Norsk stjórnvöld brjóta á trúfrelsi almennra borgara með því að stunda trúboð í skólum, svo sem með því að láta börn læra og fara með bænir, syngja sálma og trúarleg lög, taka þátt í trúarathöfnum, fara í skoðunarferðir í kirkjur, vera með trúarlegar yfirlýsingar, lita eða teikna trúarlegar myndir, taka þátt í helgileikjum og láta þau taka á móti trúarlegu efni s.s. Biblíu eða Nýja testamentinu. (15. nóv. 2004)

Karl Sigurbjörnsson biskup hefur lýst Vinaleiðinni sem stórkostlegu sóknarfæri kirkjunnar. Vegna kvörtunar um að hér væri um trúboð að ræða aftók hann það í Fréttablaðinu 10. okt. sl.. Það er þá í fyrsta skipti í sögunni sem vígðir menn kirkjunnar eiga ekki að BOÐA fagnaðarerindið í störfum sínum.

Skólastjórar, kennarar og skólanefnd bera ábyrgð á því að mörgum, sem aðhyllast ekki kristna trú, sárnar og er misboðið vegna trúarstarfs í grunnskólum.

Á Íslandi er lögboðið trúfrelsi en trú manna er einkamál, rétt eins og stjórnmálaskoðanir. Almennur skóli á að vera hlutlaus í slíku – annað er óréttlæti og mismunun óháð því hversu stór hluti aðhyllist þá hugmyndafræði sem yfirvöld eða skólinn hefur kosið að hleypa að.

Bréfi þessu er aðeins ætlað að vekja athygli þína á málinu og hvetja þig til alvarlegrar umhugsunar. Börnum á að kenna gagnrýna hugsun, ekki boða rétttrúnað, hvorki í stjórnmálum né trúmálum.

Mörgum verður á að hugsa sem svo að sá sem er á móti Vinaleiðinni í skólum sé á móti aðstoð og stuðningi við nemendur, en svo er alls ekki, eða að sá hinn sami vilji meina kristnum að vera kristnir. En hér er aðeins verið að benda á óviðeigandi afskipti trúfélags af skólastarfi.

Vilji einhver leggja foreldri lið í baráttu fyrir hlutlausum skólum eða fá frekari upplýsingar má senda tölvupóst á reynirh@islandia.is.

Reynir Harðarson, Holtsbúð 14, Garðabæ 16. október 2006

Vésteinn Valgarðsson

Trú sem réttlæting á stefnu

22. október 2006# (Stjórnmál og trú)

Á þessum vef og víðar hefur oft verið bent á hvað það flækir málin að bæta guða-breytunni inn í. Rakhnífur Occams sneiðir guðdómlega agnúa af hverju málinu á fætur öðru og ekki verður betur séð en að guðir séu algjörlega óþörf breyta í hvaða atburðarás eða samhengi sem er. Guðs-breytan er sérstaklega vandræðaleg þegar annars vegar eru deilumál. Hin fjölskrúðuga og þversagnakennda Biblía hefur nefnilega iðulega vopn handa báðum hliðum málsins. Hvert sem litið er má sjá dæmi um þetta.

Mér finnst það aumur rökstuðningur að guð vilji þetta og hitt. Málstaður er, að mínum dómi, annað hvort réttur eða rangur (eða misjafnlega réttur/rangur eftir því hvernig litið er á málið) og hann hlýtur óhjákvæmilega að vera það á sínum eigin forsendum. Það er t.d. ekki rangt að drepa mann vegna þess að guð vilji að maðurinn sé ekki drepinn, heldur vegna þess að maðurinn á heimtingu á því að vera ekki drepinn.

Hildur Eir Bolladóttir lýsti því á dögunum í útvarpspredikun, að lónstæði Kárahnjúkavirkjunar væri sköpunarverk guðs og því bæri ekki að raska því. Án þess að þetta tiltekna mál eigi að vera til umfjöllunar hér, þá er ég sammála um að ekki beri að raska svæðinu – en ástæðuna tel ég vera að svæðið sé fallegt, merkilegt o.s.frv., ekki að neinn guð hafi skapað það. Sé þetta svæði á annað borð þess virði að þyrma því, þá er það það á sínum eigin forsendum.

Fyrir einhverjum mánuðum síðan fór ég á stóran fund umhverfisverndarsinna. Hann var haldinn í Hallgrímskirkju (ég valdi ekki staðinn). Sigurður Pálsson, sóknarprestur í Hallgrímssókn, ávarpaði fundinn og lýsti svipuðu sjónarmiði og Hildur um daginn. Merkilegt nokk varð ég ekki var við árásir á ráðsettan fullorðinn karlprestinn, í líkingu við þær sem voru gerðar á ungan kvenprestinn. En Sigurður viðraði semsagt þá skoðun sína að náttúra og lífríki á svæðinu væru ginnheilagt sköpunarverk guðs.

Svona rök bjóða heim hrakningum á hrakninga ofan. Einhver benti Hildi Eir t.d. á það í Morgunblaðsgrein að húsin í Reykjavík, þar á meðal Laugarneskirkja þar sem hún vinnur, væru líka byggð með því að raska „sköpunarverkinu“ og spurði hvar mótmælendurnir hefðu verið þá. Blasir þetta svar ekki við? Hvað ættum við vesælir menn svosem að gera af okkur ef hver einasta steinvala væri svo heilög að það mætti ekki hrófla við henni?

Það er mennskt verðmætamat, og ekkert annað, sem ræður því hvar mannvirki eru byggð. Mennskt verðmætamat sem segir að tiltekinn stað úti í náttúrunni sé rétt að varðveita óspilltan, eða að það sé ekki ástæða til þess. Það eru verðleikar staðarins í mennskum augum sem gefa honum verðmæti, og ég sé ekki hvaða gagn það gerir málstað, sem er réttur í sjálfu sér, að þvæla guði inn í hann.

Birgir Baldursson

Nokkrar skaðlegar trúarskoðanir

24. október 2006# (Efahyggja)

Ég hef lítið gert annað á þessum málefnavöllum undanfarið en benda á skaðsemi ýmissa trúarhugmynda. En þar sem þetta er út um víðan völl hérna í vefritinu þykir mér nokkur nauðsyn á að taka þær helstu saman og halda þeim til haga í einni grein. Þannig má þetta ef til vill gagnast sem alhliða svar við þeirri spurningu hvers vegna í ósköpunum við séum að skipta okkur af því hverju fólk trúir. Þessi listi er langt í frá tæmandi og búast má við að fleiri atriði tínist inn í athugasemdakerfið. Ykkur er velkomið að bæta við þetta og auðvitað væri líka gaman að fá rök fyrir því að það sem hér er nefnt gagnist ekki sem dæmi um skaðsemi.

Trúarhugmyndir (t.d. kristnar) setja menn í andstöðu við líknardráp og fóstureyðingar. Dæmi eru um að fóstureyðingarlæknar hafi verið myrtir í Vesturheimi sökum þessara hugmynda. Á Íslandi eru það hvítasunnusöfnuðir og kaþólikkar sem boða þennan ófögnuð. #1, #2

Trúarhugmyndir setja sumt fólk í andstöðu við stofnfrumu- og genabreytingarannsóknir. Þetta fólk telur að fitl við sköpunarverkið sé andstætt vilja guðsins þeirra. Íslenska Þjóðkirkjan hefur velt fyrir sér málinu og aðrir kristnir söfnuðir haft stór orð um málefnið.

Trúarhugmyndir valda því að kaþólikkum er illa við getnaðarvarnir. Þeir ganga jafnvel svo langt að banna notkun smokka í kaþólskum Afríkulöndum og stuðla þar með að útbreiðslu alnæmis. #1

Kaþólikkar hafa líka boðað forgarð helvítis og ungbarnalimbó og með því þjakað syrgjandi foreldra og ættingja þeirra sem ekki hafa tekið heilagt sakramenti þessarar stofnunar. #1

Samkynhneigðir hafa löngum átt erfitt uppdráttar í samfélaginu vegna trúarhugmynda. Nærtækast er að benda á baráttu þeirra við Þjóðkirkjuna. Enn er alið á fordómum í garð þessa þjóðfélagshóps og það af ríkisstofnun, en hún er og hefur alltaf verið úr takti við almenna siðferðisþróun. Ástæðan: Trúarhugmyndir.

Sökum trúarhugmynda sem birtast í Biblíunni gengur margt fólk með þær ranghugmyndir að illir andar geti tekið sér bólfestu í mönnum. Einnig að hægt sé að reka þá út með alls kyns afkáralegri trúarhegðun. Margir hafa þurft að þjást gegnum aldirnar fyrir þessar ranghugmyndir, ekki síst geðsjúkir. #1, #2

Vegna annarlegra ranghugmynda boða ýmsir söfnuðir dómsdag þar sem Jesús Kristur mun koma og sortera menn í hólpna og útskúfaða. Þetta hefur valdið mörgum sakleysingjanum hugarangri gegnum aldirnar, því menn hafa óttast að verða ekki hólpnir t.d. vegna hegðunar sinnar og hugsunar.

Kristindómurinn boðar synd. Þetta hugtak er afar ógeðfellt og hefur valdið miklum skaða. Menn burðast með sektarkennd ævina á enda fyrir saklausa hluti eins og að girnast aðra einstaklinga en maka sinn (hór), fyrir samkynhneigð sína eða efasemdir um guðdóm. Þessu sama fólki finnst eins og að því verði útskúfað á dómsdegi, samanber lið 7.

Trúarhugmyndir kveða á um að eigi skuli láta galdrakonu lífi halda. Þarna er alið á þeirri firru að galdrar séu raunveruleg staðreynd og að til sé fólk sem hafi kynngikraft. Á ljótu tímabili í mannkynssögunni var saklausu fólki í þúsunda-, ef ekki milljónatali varpað á bálköst og látið brenna fyrir þennan ímyndaða glæp. Og enn í dag eru dæmi um að fólk verði fyrir ofsóknum af þessum sökum.

Trúarhugmyndir hömluðu lengi framgangi læknavísindanna. Frægt er að trúarstofnanir beittu sér gegn krufningum, bólusetningum og mörgum öðrum framfaramálum mannkyns. Á okkar dögum eykst andstaðan við markvissa þekkingarleit vísindanna þegar hún fer í bága við trúarritin, sbr. deiluna vestanhafs um þróunarkenninguna og sköpunarhugmyndir (sjá nr. 20).

Kristnir menn fóru á tímabili í krossferðir gegn islamskri alþýðu í krafti þeirra ranghugmynda sem trú þeirra boðaði.

Ísraelsríki nútímans er reist á þeirri ranghugmynd að gyðingar séu hin útvalda þjóð guðdómsins og að þeim beri þar með skilyrðislaus réttur til að ríkja yfir landi því sem forverar þeirra réðu í fyrndinni.

Trúarhugmyndir múslima gerir marga þeirra umburðarlausa í garð þeirra sem aðhyllast önnur sjónarmið en islam.

Í krafti trúarhugmynda undiroka hindúar á Indlandi eina stétt manna, hafa af henni öll lágmarks mannréttindi.

Trúarhópur í Keflavík trúir á látna móður og hlýtir leiðsögn hennar. Börn þessa fólks eru ekki send í skóla og ýmsir árekstrar hafa orðið við barnaverndaryfirvöld. #1

Í krafti trúarhugmynda stíga ýmsir loddarar á stokk og þykjast geta læknað fólk með kraftaverkum. Fjölmargir hrekklausir sakleysingjar skaðast af því að trúa á þessa lækningu og kasta frá sér meðulum og hjálpartækjum. Þegar svo sefjunarmókið svífur af þeim eru þeir oft verr settir en áður. #1

Gífurlegir fjármunir fara í að reka kirkjur, synagógur og moskur um víða veröld, til að viðhalda annarlegum ranghugmyndum. Þessum fjármunum gæti verið mun betur varið, t.d. til að styrkja varnir gegn vá. #1

Algengt er að fólk leggist á bæn til hjálpar öðru fólki, enda sú skaðlega ranghugmynd boðuð að hjálpræði felist í slíkri hegðun. Í raun er engin hjálp í slíku og mun viturlegra að nota þennan tíma og orku í að rétta fram raunverulega hjálparhönd. #1, #2

Þjóðkirkjan hér á landi eyðir ógrynni fjár skattborgaranna í að halda ranghugmyndum um guðdóm að skóla- og leikskólabörnum, í krafti þess að öllum sé gott að trúa á Hvíta-Krist. Þetta fólk áttar sig ekki á því, vegna þess hve kyrfilega þessar fáránlegu hugmyndir eru fastar í kollinum á þeim, að með þessu er verið að ræna börnin möguleikanum á að temja sér lífsskoðanir á sjálfstæðan og gagnrýnin hátt þegar þau vaxa úr grasi. Auk þess væri þessum fjármunum mun betur varið í að efla raunverulegt nám barnanna, nú eða heilbrigðiskerfið.

Vestanhafs á skólakerfið líka undir högg að sækja vegna trúarhugmynda. Málið þar þó sýnu alvarlegra en hér, því áhrifamiklir trúflokkar hafa það að markmiði að takmarka kennslu í þróunarfræðum og tefla fram afkáralegum Biblíuhugmyndum um sköpun heimsins. Kalla það sköpunarvísindi. #1, #2

Heyrst hefur frá guðfræðingum að vísindastarf byggi aðeins á mýtu sem fella megi úr gildi. Við erum að tala um fólk sem gengur um göturnar hér mitt á meðal vor í þessu vestræna nútímasamfélagi! #1

Trúarhugmyndir hljóða gjarna upp á að trúleysi sé hættulegt viðhorf og að mannlegu samfélagi geti jafnvel stafað af því hætta. Bæði Biblía og Kóran boða slíkan ófögnuð og fjölmargir sakleysingjar taka allt það kjaftæði upp á arma sína. #1

Margir kristnir menn skoða krossfestingu skurðgoðsins síns sem verk gyðinga og fordæma þá þar með. Lúter var einn þeirra, en líka Hallgrímur Pétursson sálmaskáld. Gyðingar hafa mikið liðið fyrir þetta tilhæfulausa hatur gegnum aldirnar. #1, #2, #3, #4

Trúarsöfnuðir eru sífellt með klærnar í vösum trúgjarnra fórnarlamba sinna. Alþekkt er stöðugt betl predikunarsjónvarpsstöðva, en um aldir hefur líka viðgengist að dós sé látin ganga meðal þeirra sem sækja kirkjur. Með þessu er styrkt sú ranghugmynd að peningagjafir geri menn hólpnari en ella. Fátækur lýðurinn blæðir en feitir prelátar fitna meir. Mjög rammt kveður að þessu í hinum frjálsu söfuðum og má jafnvel halda því fram með réttu að þar séu einfaldir sakleysingjar misnotaðir fjárhagslega á grófan máta í krafti þeirra trúarhugmynda sem verið er að selja þeim.

Trúin getur virkað eins og öflugt dóp á fólk og fengið það til að draga sig út úr samfélaginu, vinna öðrum mein og skaða sjálft sig. Þetta er reyndar skýringin á mörgu því sem talið er upp hér að ofan.. #1

Flest trúað fólk gengur um með þá ranghugmynd að þeirra guð sé góður. Oftast eru guðinum gerðar upp sömu skoðanir og menn hafa sjálfir, þótt þær séu algerlega í bága við það sem í trúarritunum stendur. Þetta kallar á undarlegt siðferðismat, því hvernig getur guð sem úskúfar öllum sem ekki á hann trúa verið góður? Þetta fólk lætur sér jafnvel eymdin í veröldinni í léttu rúmi liggja, því guðinn er átómatískt góður og því hlýtur ástandið í veröldinni bara að vera sallafínt, fyrst hann vill hafa þetta svona. #1, #2

Trúarskoðanir eru órökstuddar, en fólki finnst mörgu hverju ólíðandi að þær séu gagnrýndar. Skilyrðislaus krafa um að þessum skoðunum sé sýnd virðing kallar á að þeir sem gagnrýna eru oft úthrópaðir og hataðir. En um leið áttar þetta fólk sig ekki á því að með því að ráðast svo harkalega að gagnrýnendunum gerir það sig sjálft sekt um nákvæmlega það sama og það úthúðar hinum fyrir. Og afleiðingarnar eru beiskja, mannfyrirlitning og vanlíðan. Ef ekki væri búið að sannfæra allt þetta fólk um heilagleika hugmynda sinna gæti það hugsanlega rætt málin í bróðerni.

Vottar Jehóva eru, vegna trúarhugmynda sinna, á móti blóðgjöfum og láta frekar börnin sín deyja en þiggja blóð.

Sjá líka Skaðsemi kristindómsins

Vésteinn Valgarðsson

Er ég á móti kristni sem slíkri?

26. október 2006# (Efahyggja)

Á þessum vettvangi hef ég skrifað margt og mikið um trú og trúarbrögð og meira og minna gagnrýnt hvort tveggja. Það er því von að einhverjum detti í hug að spyrja hvort ég sé á móti kristinni trú sem slíkri. Stutta svarið er: Já, ég er á móti henni sem slíkri. Langa svarið er þetta:

Kristnir menn eru á móti synd sem slíkri, en þeir skárri í hópi þeirra eftirláta guði að dæma, enda telja þeir að enginn sé syndlaus hvort sem er. Mín afstaða er í sjálfu sér ekki alveg ólík. Ég er á móti hindurvitnatrú sem slíkri, en trúna sem slíka er kannski ekki mitt að dæma þegar öllu er á botninn hvolft, því hver er ég að lýsa því yfir að ég aðhyllist enga hjátrú? Ég lít á trú sem eina tegund fordóma. Hvort tveggja stafar frá sömu rót, að fólk er gjarnt á að stytta sér leið til ályktana án þess að hafa grandskoðað alla þætti málsins. Alla jafna er það mikill kostur að fólk skuli geta gert þetta, því flest mál hafa margar hliðar og það sparar óneitanlega óhemjumikinn tíma að sjá aðalatriði og niðurstöður fljótt. Auk þess er niðurstaðan oftast nokkuð rétt. En hún er það því miður ekki alltaf.

Eins og ég er á móti fordómum sem slíkum, þá er ég á móti trú sem slíkri. Hins vegar tel ég mig ekki vera þess umkominn að fordæma fólk fyrir eitthvað sem ég gæti vel verið sekur um sjálfur. Ég er ekki í neinni stöðu til að kasta fyrsta steininum.

Það er hins vegar munur á, og ég býð gagnrýnendum að kalla mig hrokafullan fyrir að segja það, en ég reyni markvisst að finna villurnar í mínum eigin hugmyndum til þess að leiðrétta þær.

Trúmönnum vil ég segja að ég mæli með því. Ekki aðeins verða hugmyndir manns einu korni réttari með hverri endurskoðun, heldur er tilfinningin unaðsleg. Mér er til dæmis minnisstætt þegar ég las grein hins mæta Sigurðar Hólm Gunnarssonar, Ó nei, tunglið er fullt! hér um árið. Fram að því hafði, satt að segja, ekki hvarflað að mér að tal um „tunglsýki“ væri bara vitleysa. Ég hristi hausinn yfir því núna, hvað þetta var kjánalegt af mér, en niðurstaðan er að ég áttaði mig á villu míns vegar. Ég hafði álitið mig trúlausan í mörg ár þegar ég áttaði mig á að þarna var hjátrú sem ég aðhylltist sjálfur. Það var óskaplegur léttir að losna við hana.

Þar sem ég verð sjálfur uppvís að því annað slagið að aðhyllast hugmynd sem á sér ekki stoð í raunveruleikanum, þá er ég auðvitað ekki í aðstöðu til að fordæma þá sem aðhyllast slíkar hugmyndir. Ég meina, það er engin dauðasök að hafa rangt fyrir sér. Hins vegar mæli ég með stöðugri endurskoðun, hún er ekki ekki bara gagnlegur verknaður, heldur dásamleg tilfinning sem enginn ætti að missa af. Því stærri hjátrú sem maður losnar við, þess ánægjulegri er tilfinningin.

Sverrir Guðmundsson

Ráð gegn kvefi

27. október 2006# (Kjaftæðisvaktin)

Í Fréttablaðinu fimmtudaginn 26. október síðastliðinn birtist frétt undir fyrirsögninni „Stríðið gegn kvefinu“. Viðmælendur blaðamanns voru þrír: Benedikta Jónsdóttir í heilsubúðinni Maður lifandi, Kolbrún Björnsdóttir grasalæknir (Jurtaapótekið) og Jóna Björk Elmarsdóttir lyfjafræðingur í Rimaapóteki.

Þessi umfjöllun er að mörgu leyti dæmigerð fyrir vettlingatök fjölmiðla hérlendis þegar kemur að umfjöllun um heilsu fólks sem er ein dýrmætasta eign hvers einstaklings. Í stað þess að koma fram með einhverjar raunhæfar lausnir er talað við sjálfskipaða sérfræðinga sem hafa það að lifibrauði sínu að selja „lausnir“ við alls konar kvillum og sjúkdómum. Þeir bjóða iðulega upp á „virk efni“ og aðferðir sem þó hafa engar aukaverkanir (ólýkt lyfjum)! Inni á milli eru svo einstaklingar sem taka ekkert fyrir þjónustu sína og eru því ekki bara að selja töfralausnir heldur einnig „góðmennsku“; góðmennsku sem getur gert fólk afhuga þrautreyndum aðferðum í læknisfræði sem sýnt hefur verið fram á að geti gert gagn.

Þegar umfjöllunarefnið er kvef kynni einhvern að ráma í barnaskólalærdóminn um að það sé ekki til nein lækning við kvefi. Trúlega væri skynsamleg nálgun að byrja á því að slá á þráðinn til háls-, nef- og eyrnalæknis (eða heimilislæknis) eða hefja fróðleiksöflun á þokkalega áreiðanlegum vefsvæðum eins og Vísindavefnum eða Doktor.is.

Blaðamaður virðist hins vegar ekki velta þessu mikið fyrir sér heldur vindur sér strax í framreiðslu „heilræða“ frá fyrstu tveimur viðmælendum sínum.

Benedikta í Maður lifandi er með ýmsar vörur til þess að verjast kvef- og flensuplágunni. Nálgun hennar er líklega nokkuð óvanaleg frá sjónarhóli læknisfræðinnar:

„Af því að öll vandamál byrja í þörmunum er gott að taka Asidófílus-hylki reglulega. ... Svo er gott að fá sér teskeið af hrárri kókosfitu og matskeið af hörfræjaolíu sem er rík af Ómega 3, 6, og 9 fitusýrum. Með þessu ná kvefbakteríurnar ekki fótfestu í líkamanum og renna út.“

Benedikta segir svo að fjölmargar rannsóknir bendi til þess að hvítlaukur, C-vítamín og íslenska hvannarótin virki vel á kvefið, séu bakteríudrepandi. Loks minnist hún á hómópatalyf sem hún segir

„djúpvirk, algerlega skaðlaus og án aukaverkana.“

Þarna kennir ýmissa grasa! Stutt könnun á vefnum gæti þó klingt einhverjum viðvörunarbjöllum því ef flett er upp orðinu „kvef“ á Vísindavef Háskóla Íslands kemur upp svar við spurningunni „Af hverju fær maður kvef?“. Þar segir m.a.

„Kvef er hvimleiður en tiltölulega meinlaus veirusjúkdómur.“

Svarið á Vísindavefnum vísar í aðeins lengri úttekt um kvef á Doktor.is:

Hver er meðferðin?

Ekki eru enn á markaði lyf sem læknað geta kvef og ekki eru líkur á að takist að framleiða bóluefni gegn kvefi í nánustu framtíð. Því byggist meðferð við kvefi á fyrirbyggjandi aðgerðum og að minnka einkenni og þeim óþægindum sem þau valda.“

Kolbrún Björnsdóttir hjá Jurtaapótekinu hefur líkt og Benedikta ráð undir rifi hverju og býður upp á jurtablönduna Mími gegn kvefi og flensu:

„Þegar fólk finnur að það er að verða veikt á það að byrja að taka þetta. Margir eru rosalega hissa á því hvað þetta virkar vel því fólk er vant alls konar dóti sem á að virka en gerir það ekki“,

segir Kolbrún kokhraust. Hún hefur reyndar áður komið við sögu Kjaftæðisvaktarinnar en í það skiptið mælti hún með töfrablöndunni Kveðrungi í stað sýklalyfja.

Nálgun Jónu Bjarkar, lyfjafræðings hjá Rimaapóteki, er hins vegar af allt öðrum toga en hjá Benediktu og Kolbrúnu:

„Það er ekkert lyfjafræðilega sannað sem á að verka gegn kvefi. Ég held að sá sem fyndi endanlega lækningu yrði nú aldeilis ríkur.“

Ég held að þetta segi allt sem segja þarf um kvefið en eftir stendur spurningin: Af hverju viðhafa fjölmiðlamenn svona slæm vinnubrögð sí og æ?

Pétur H.

Skráning ungbarna í trúfélög

29. október 2006# (Kristindómurinn)

Hvað er skírn?

Öll börn fæðast syndug, samkvæmt kristinni kirkju. Með skírninni er guð að hreinsa börnin af syndum og tekur síðan við þeim í sitt ríki. En orðið skírn þýðir hreinsun eða þvottur. Skírn er kristin trúarathöfn, ef þú skírir barnið þitt í kirkju krists, þá er barnið skráð í þá kirkju. Með öðrum orðum er skírn inngönguathöfn í kirkju krists.

Af hverju eru börn ennþá skírð í dag?

Flestir láta skíra börnin sín í íslensku Þjóðkirkjunni og hefur það lengi verið siður flestra Íslendinga og sér fólk yfir höfuð ekkert athugavert við það. Það er spurning hversu margir trúa því að börnin fæðist syndug og guð þurfi að hreinsa þau af þessum syndum, en ég vona að flest fólk í íslensku samfélagi sé betur upplýst en það að gleypa við svona dellu. Sumir vilja sjálfsagt að kristni haldist við í samfélaginu, svo trúleysingjar, múslímar eða aðrir „ógæfumenn“ taki ekki völdin í landinu. Aðrir halda eflaust að kristni sé eina trúin sem boði eitthvað gott, það er þá væntanlega vegna þess að það fólk hefur aðeins heyrt um það góða í kristinni trú og hefur ekki kynnt sér önnur trúarbrögð nógu vel. Flesta tel ég gera þetta útaf gamalli hefð, og sjá ákveðna stemmningu í skírninni sjálfri og vilja einfaldlega viðhalda þessari hefð.

Af hverju höldum við ennþá í þessa hefð?

Flest fólk á Íslandi hefur alist upp við þessa hefð og finnst alveg sjálfsögð athöfn þegar nýtt barn lítur dagsins ljós. Öll þessi skírnarathöfn er eflaust ómissandi fyrir marga. En það er hægt að smala ættingjunum saman, halda veislu án þess að trú þurfi að koma nálægt því og barnið þurfi að vera skráð meðlimur kirkjunnar. Margir kjósa borgaralega nafngjöf, án skírnar. Þá er öllu því trúarlega sleppt, barninu er ekki gefið upp hvaða trú það tilheyrir heldur er barninu einfaldlega gefið nafn og boðið velkomið.

Er rétt að leyfa foreldrum velja hvaða trú barnið tilheyrir?

Foreldrar eiga ekki að velja trú fyrir barnið, það hefur rétt á því að velja trú sína sjálft þegar það vex úr grasi og verður að sjálfstæðri og rökhugsandi manneskju. Hér á landi ríkir ákveðið frelsi, það frelsi gefur okkur val í hvaða trúfélag við skráum okkur, eða hvort við gerum það yfir höfuð og okkur ber að virða þetta frelsi.

Richard Dawkins segir í bók sinni The God Delusion að ekki sé rétt að tala um kristið barn eða íslamskt barn, heldur eigi að tala um barn kristinna foreldra eða barn íslamskra foreldra. Þetta tek ég undir með honum, börn mynda sér ekki sjálfstæða skoðun, og ungbörn hafa enga skoðun! Þar með eiga þau ekki að fá þennan stimpil á sig.

Það er góður og skemmtilegur siður að halda upp á komu barnsins í heiminn og nafnagjöf þess, en það er alls ekki nauðsynlegt að skrá það óumbeðið í eitthvað trúfélag. Upplýsingar um borgaralegar nafnagjafir er hægt að nálgast á www.sidmennt.is og hvet ég fólk eindregið til að nýta sér þann kost.

Óli Gneisti

Um gagnrýni trúleysingja á Vantrú

30. október 2006# (Efahyggja)

Það kemur reglulega fyrir að trúleysingjar gagnrýna Vantrú fyrir of harkalegan málflutning. Þegar um er að ræða fólk sem hefur barist fyrir réttindum trúleysingja á öðrum vettvangi þá þykur mér í raun ekkert að því að fá svoleiðis gagnrýni. Mér finnst í raun að fólk eins og Sigurður Hólm hjá Siðmennt/SAMT hafi með sinni baráttu náð að vinna fyrir rétti sínum til að gagnrýna aðferðir okkar. Ég er ekki sammála honum þegar hann gagnrýnir okkur en það pirrar mig ekki að hann skuli gera það.

Það sem mér leiðist hins vegar er þegar trúleysingjar sem aldrei hafa lyft fingri til að berjast fyrir bættri réttarstöðu trúleysingja ætla að segja okkur hvernig við eigum að hegða baráttu okkur. Mér finnst það fólk einfaldlega ekki hafa neinn rétt til að segja að við ættum að gera hlutina svona eða hinsegin. Þeir trúleysingjar sem vilja gagnrýna okkur á Vantrú fyrir að vera of harkaleg í okkar baráttu ættu að reyna sjálfir hvernig það er að standa í svona baráttu.

Ég skil ekki hvernig trúleysingjar geta leyft sér að þegja yfir því hvernig staða okkar er. Ég get ekki heldur skilið hvers vegna trúleysingjar þegja þegar hatursáróður Þjóðkirkjunnar gegn okkur hefur staðið yfir í mörg ár. Hvernig getið þið þagað þegar það er sífellt og endalaust predikað að trúleysingja skorti hluti eins og kærleika? Að við séu ekki heilar manneskjur af því að okkur skortir trú? Hvar eruð þið þegar Karl Sigurbjörnsson líkir trúleysi við siðleysi? Af hverju standið þið ekki á fætur og mótmælið? Af hverju kvartið þið yfir okkur en ekki yfir biskupnum? Ég á voðalega bágt með að skilja þetta.

Ég tek fram að ég er ekki að segja að þið ættuð að taka upp aðferðir okkar. Þið ættuð hins vegar að nota þær aðferðir sem þið teljið að Vantrú ætti að nota. Ef ég sæi trúleysingja ná betri árangri með öðrum aðferðum en við notum þá myndi ég hiklaust íhuga að breyta okkar aðferðum. Ég er hins vegar á því að við séum að ná alveg ágætum árangri miðað við stærð og umfang okkar. Við gætum gert betur en skortir fyrst og fremst fjármagn. Okkar aðferð er vissulega ekki fáguð en hún er margreynd af litlum hópum sem hafa þurft að berjast við ofurefli.

En baráttan snýst ekki bara um að biskup og Þjóðkirkjan í heild sinni ali á fordómum gagnvart trúleysingjum. Það sem við þurfum fyrst og fremst að hafa áhyggjur af er árás Þjóðkirkjunnar á börn landsins. Í leikskólum og grunnskólum er verið að troða inn guðfræðimenntuðu fólki sem er að stunda trúboð. Nú gæti verið að þið séuð voðalega róleg yfir þessu sjálf en finnst ykkur í alvörunni rétt að það sé verið að taka völdin á þennan hátt af foreldrum? Biskup talar reglulega um að Ísland sé að verða fjölmenningarsamfélag. Það er rangt hjá honum. Við erum fjölmenningarsamfélag og höfum verið það lengur en hann kærir sig um að játa. Það er ólíðandi að kristniboð sé stundað í skólum landsins. Það eru bara rétt um helmingur Íslendinga sem játar kristna trú þannig að rökin um „mikinn kristinn meirihluta þjóðarinnar“ eru fallin (ekki það að þau hafi verið mikils virði áður).

Ef þið getið hunsað allt kristniboðið, allt fordómafár Þjóðkirkjunnar og allt lagalega misréttið þá finnst mér stórfurðulegt að þið þurfið endilega að gagnrýna okkur sem erum fyrst og fremst að verja sameiginlega hagsmuni trúleysingja. Ef þið viljið vinna ykkur inn rétt til að gagnrýna Vantrú þá er fyrsta skrefið að taka þátt í baráttunni, síðan skal ég hlusta á ykkur kvarta yfir aðferðum okkar.

Lárus Viðar

Hvernig grýta skal fólk samkvæmt Biblíunni

31. október 2006# (Grín)

Í Biblíunni er ekki mikið af upplýsingum að finna um hvernig fólk skal grýtt, hvaða stærð af steinum er best að nota, hverjir mega taka þátt o.s.frv. Þó er hægt að lesa sér til um það að við athöfnina þurfi tvö eða þrjú vitni og það eru þau sem eiga að kasta fyrsta steininum.

Eftir framburði tveggja eða þriggja vitna skal sá líflátinn verða, er fyrir dauðasök er hafður... Vitnin skulu fyrst reiða hönd gegn honum til þess að deyða hann, og því næst allur lýðurinn. 5.Mós.17.6-7

Ef svo vill til að þú ætlar að grýta konuna þína, fjölskyldumeðlim eða vin þinn fyrir að trúa á rangan guð þá verður þú sjálfur að kasta fyrsta steininum (og bannað er að vorkenna þeim sem verið er að grýta).

Ef bróðir þinn, sonur móður þinnar, eða sonur þinn eða dóttir þín eða konan í faðmi þínum eða vinur þinn, sem þú elskar eins og lífið í brjósti þínu, ginnir þig einslega og segir: „Vér skulum fara og dýrka aðra guði“... þá skalt þú eigi gjöra að vilja hans og eigi hlýða á hann, og þú skalt ekki líta hann vægðarauga og þú skalt ekki þyrma honum né hylma yfir með honum, heldur skalt þú drepa hann, þín hönd skal fyrst á lofti vera gegn honum til þess að deyða hann, og því næst hönd alls lýðsins. 5.Mós.13.6-9

En hverjir mega taka þátt? Eru grýtingar karlmannsverk eða mega konur og börn líka kasta nokkrum steinum? Eins og venjulega þá kemur Biblían ekki að miklu gagni og gefur misvísandi upplýsingar. Stundum eiga aðeins karlar að sjá um verkið (5.Mós.13.9 5.Mós.22.21) og stundum fá allir að taka þátt (3.Mós.24.23 4.Mós.15.32 5.Mós.17.7 5.Mós.21.21 Jós.7.25).

Sem betur fer getum við þó alltaf leitað leiðsagnar hjá Monty Python genginu í stórmyndinni Life of Brian.

Tekið af bloggi Steve Wells.

Svanur Sigurbjörnsson

Trúarleg starfsemi í grunnskólum

1. nóvember 2006# (Vinaleið)

Halldór Reynisson, verkefnisstjóri á Biskupsstofu, svaraði þann 21. október síðastliðinn grein minni (Mbl. 15. okt s.l.) og gagnrýni fleiri, m.a. foreldris barns í Hofsstaðaskóla sem sendi bréf til allra íbúa Garðabæjar, á þjónustu Þjóðkirkjunnar í nokkrum grunnskólum sem kallast Vinaleiðin.

Halldór vildi ekki skilgreina þjónustuna sem trúboð og sagði m.a. að „Við prestar og djáknar teljum þá sálgæslu sem við veitum vera til þess að hlusta og styðja á forsendum skjólstæðingsins sjálfs.“ og „Víst eru þeir [prestar / djáknar] fulltrúar kristninnar, en þeim ber að virða trúararf skjólstæðinga sinna og veita stuðning á forsendum þeirra.“ Hér vil ég minna á að djáknum í þessum skólum er heimilt að fá börnin ein í viðtöl án sérstaks leyfis foreldra. Hvernig á barn að geta útskýrt trúarlegar forsendur sínar? Hér að neðan er vitnað í lýsingu á því umhverfi þar sem þessi viðtöl fara fram í Varmárskóla og Lágafellsskóla:

„Faðir vor er í ramma á vegg og sjö boðorð voru í einlægni skrifuð á blátt blað. Auglýsingamiðar um fundartíma alls barnastarfs kirkjunnar í Lágafellssókn og Jesúmyndir eru í körfu þar sem allir hafa góðan aðgang að og geta fengið miða og mynd.“

Eftirfarandi er lýsing á starfsemi djákna í skóla:

djákni er fulltrúi þjóðkirkjunnar og kristinnar trúar

djákni veitir kristilega sálgæslu og stuðning

djákni er tengiliður milli skóla, heimila og kirkju

djákni hefur bæna- og helgistundir fyrir nemendur og starfsfólk skólanna bæði í skólunum og í kirkjum safnaðarins

djákni aðstoðar kennara og starfsfólk að taka á erfiðum málum og undirbúa þau.

djákni veitir áfallahjálp

djákni leiðbeinir inni í bekkjum s.s. um góðan bekkjaranda, góða siði, tillitsemi, umburðarlyndi, ræðir við börnin um kristin gildi, lífið og dauðann, svarar spurningum sem upp koma við andlát aðstandenda, stöðvar einelti o.s.frv.

djákni aðstoðar kennara við sérstök verkefni í kristnum fræðum s.s. kynningu á kirkjuhúsinu sjálfu og kirkjulegum munum. (Tilvitnun lýkur).

Af þessu er ljóst að djákni er einnig með starfsemi inni í bekkjum og leiðbeinir um siðferðislega hegðun auk þess að halda bæna- og helgistundir. Þetta er brot á jafnræðisreglu og mannréttindum barna skv. 29. gr. íslenskra laga um grunnskóla og mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna.

Meginpunktur gagnrýni minnar og margra fleiri er sú að trúarleg starfsemi, hvort sem hún kallast þjónusta eða trúboð, á ekki rétt á sér innan veggja ríkisrekinna skóla landsins. Þegar manneskja sem býður þjónustu sína í skóla er á vegum trúflokks er ekki hægt annað en að flokka þá þjónustu sem trúarlega, burt séð frá því hvert innihaldið er. Kærleikur, sálgæsla, áfallahjálp eða annað innihald skiptir ekki máli í því sambandi. Vegna aðstöðumunar sóttist Siðmennt, félag siðrænna húmanista, fyrir um 17 árum, eftir því að kynna borgaralega fermingu í skólum en var hafnað (réttilega) á grunni þess að auglýsingar væru bannaðar í skólum og einn skólastjóri benti á að þá gætu ýmis trúfélög fylgt í kjölfarið. Siðmennt er ekki trúfélag en meðlimir þess aðhyllast ákveðnar lífsskoðanir sem byggjast á siðrænum húmanisma og er því ekki hlutlaus aðili. Hins vegar var ekkert gert til að taka á viðveru presta í skólunum og þeir fá að dreifa upplýsingamiðum um kristilega fermingu og setja fermingarfræðsluna í stundaskrá hjá sumum skólum. Börn í skólum landsins eiga rétt á því að fá hlutlausa fræðslu frá aðilum sem eru ekki á vegum neinna trú- eða lífsskoðunarfélaga. Þetta eru grundvallar- mannréttindi barna um allan heim og samþykkt af mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna.

Ég vona að fulltrúum Þjóðkirkjunnar takist að skilja þetta og setji sig í spor annarra. Þeim dugar ekki að vera með góðar meiningar. Þeir/þær þurfa, rétt eins og allir aðrir, að halda trúarstarfsemi sinni á réttum vettvangi, þ.e. í trúarlegum samkomuhúsum en ekki opinberum skólum. Einnig þurfa stjórnendur grunnskóla að taka þessi mál fyrir og vísa trúarlegri starfsemi út úr skólunum.

Birtist í Morgunblaðinu 30. október 2006

Guðmundur Guðmundsson

Fjallkirkjan

2. nóvember 2006# (Stjórnmál og trú)

Því miður er það svo að trú og trúarbrögð skipa virðingarsess í hugum flestra. Þetta gildir ekki eingöngu um þá er deila sömu trúarbrögðum, heldur bera hinir upplýstu og frjálslyndu trúmenn virðingu fyrir öðrum trúarbrögðum og iðkendum þeirra. Þannig þykir yfirleitt sjálfsagt að kristnir sýni trúarbrögðum annarra virðingu, þ.e. viðurkenna rétt annarra til að trúa á eitthvað annað en þeir sjálfir. Þetta er m.a. ástæðan fyrir því að ekki urðu eingöngu múslimar ærir yfir heimskulegum orðum páfa um íslam nú fyrir skemmstu, heldur þustu einnig hinir kristnu fram og vörðu trú Múhameðs. Þess hins sama spámanns er boðaði gerðir og viðhorf, sem eru andstæða við grundvallarkennisetningar kristninnar skv. túlkun guðfræðinganna.

Þetta sýnir vel hversu hinir trúuðu, hvort heldur þeir eru hófsamir eður ei í trú sinni, eru berskjaldaðir gagnvart öfgum trúar og trúarbragða. Eða er það ekki augljóst að ef þú ert trúaður, t.a.m. kristinn, þá getur þú vart annað en viðurkennt trú annarra hversu ógeðfelld, sem þér kann að finnast hún í kenningu eða framkvæmd? Um leið og trúmaðurinn dregur hindurvitni annarra í efa fórnar hann sínum eigin.

Ekki eru samt öll trúarbrögð lögð að jöfnu þegar kemur að virðingunni. Sumum trúarbrögðum þykir meira að segja sjálfsagt að sýna óvirðingu. Hér gefur að líta slíkt dæmi*. En hvernig getur sá sem gengur til altaris í kirkju og gæðir sér á holdi og blóði guðs síns gagnrýnt sakramenti kannabiskirkjunnar, eða trúarathafnir annarra safnaða yfirleitt, hverjar svo sem þær nú eru? Hið fyndna við þetta er að það er ekki skilgreining kannabiss sem eiturlyf, sem kemur í veg fyrir löggildingu kirkjunnar. Heimild er fyrir notkun ólöglegra efna í trúarathöfnum annarra safnaða, en þar er vísað til hefða. Það er sem sagt í lagi að eitra fyrir meðlimi safnaðarins ef fyrir því er hefð. Þetta er auðvitað glórulaust.

Til eru lög í landi voru um skráð trúfélög (1999 nr. 108), sem kæmu sennilega í veg fyrir stofnun kannabiskirkju og er það vel. Sömu lög koma þó jafnframt í veg fyrir að nokkur önnur ný trúarbrögð nái fótfestu. Í þriðju grein nefndra laga segir:

Skilyrði fyrir skráningu trúfélags er að um sé að ræða félag sem leggur stund á átrúnað eða trú sem tengja má við þau trúarbrögð mannkyns sem eiga sér sögulegar eða menningarlegar rætur.

Hvað ætli sögulegu og menningarlegu ræturnar þurfi að ná langt aftur? Ef einhver hefur reykt dóp sl. tíu ár til að komast í snertingu við guð er þá sögulega skilyrðið uppfyllt í ljósi þess að almennt kannabisbrúk á Íslandi er vart eldra en fjörutíu ára gamalt? Fíkn er jafnframt ákaflega menningarlegt fyrirbæri – er það t.d. ekki almannarómur að mörg fyrirmenni á öldum áður voru fyllibyttur eða dópistar, nema hvort tveggja væri? Sennilega yrði þó á brattann að sækja með svona röksemdir í farteskinu.

Gaman gæti hins vegar orðið að sækja um skráningu Fjallkirkjunnar til ráðamanna. Kirkjan sú stendur föstum fótum ekki eingöngu í kristinni hefð, heldur einnig íslenskri náttúru og leggur áherslu á að öll erum við fjallalömb drottins. Í altarisgöngunni yrði boðið upp á lambakjöt og nýmjólk, en ekki vínsull og þurrt kex. Á krossinum yfir altarinu héngi ekki frelsarinn skorinn í tré heldur vænn dilkur. Altarið yrði að sjálfsögðu úr hraungrýti og skírn væri framkvæmd með niðurdýfingu í heilnæmt jökulvatn. Með þessari kirkju mundi skapast markaður fyrir lambakjöt og kúamjólk innanlands og stórhuga Íslendingar í útrásarham gætu eflaust borið fagnaðarerindi Fjallkirkjunnar víða um heim og þar með stuðlað að bættum efnahag landsmanna. Þessi kirkja þyrfti ekki að betla eina einustu krónu frá nokkrum manni heldur mundi hún leggja ríflega með sér í þjóðarbúið. Meðtakið hið postullega jarm.

* Til að það sé alveg ljóst þá tek ég fram að hvorki Vantrú né ég persónulega mælum bót notkun ólöglegra vímuefna af nokkru tagi.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Gagnáróður kirkjunnar

5. nóvember 2006# (Kristindómurinn)

Því er oft haldið fram að málflutningur okkar á Vantrú sé einstaklega ómálefnalegur og að við séum bara ókurteisir dónar. Þó svo að það mætti einstaka sinnum orða hlutina á annan hátt og kannski stundum vísa í fleiri heimildir, þá er Vantrú ekki ritrýnt vísindatímarit og raunin er sú að hérna einbeitum við okkur einmitt að málefnunum, rökstyðjum skoðanirnar okkar og komum hreint fram fyrir skjöldu. En ef við skoðum helstu gagnrýnisraddir Vantrúar, þá sjáum við að Vantrú er klassa fyrir ofan.

Á trú.is birtist brot af þeim predikunum sem prestar og aðrir trúmenn flytja í kirkjum Þjóðkirkjunnar. Í sumum af þessum predikunum erum við í Vantrú gagnrýndir. Auðvitað eru þau ekki nægilega hreinskilin til þess að nefna Vantrú á nafn, en stundum er enginn vafi á því um hverja er verið að tala. Það sem mér finnst einkenna þessa gagnrýni er hversu afskaplega ómálefnaleg, órökstudd og innihaldslaus hún er, og stundum einfaldlega barnaleg

Það má í raun skipta þessum áróðri kirkjunnar gegn óvinum kirkju og kristni í fjóra flokka:

Kristni er frábær: Allt í samfélaginu, allt frá mannréttindum, siðferðis til hreins lofts er kirkju og kristni að þakka, þó svo að kirkjan hafi verið á móti þessu í meira en þúsund ár, þá er þetta samt henni að þakka.

Heimsendaspár: Vegna þess að allt gott er kristinni trú að þakka (sjá 1) þá mun allt fara til fjandans ef fólk hættir að trúa á Jesú (og vera meðlimir í kirkjunni).

Illmennisrökin: Fyrst allt fer til fjandans ef fólk hættir að trúa (sjá 2), þá hljóta þeir sem eru á móti kirkjunni og kristni að vilja að allt fari til fjandans.

Persónurökin: Þeir sem gagnrýna okkur eru barnalegir ofstækismenn og dónar.

Þessi atriði þurfa alls ekki alltaf að koma í sérhverri predikun, en þau eru ansi algeng.

Tökum sem dæmi predikun, „Guðlast“, sem þjóðkirkjupresturinn Sigurður Árni Þórðarson flutti þarsíðasta sunnudag. Þessi predikun er að vísu skárri en síðasta predikun hans sem var tekin til umfjöllunar hérna á Vantrú þar sem hann kallaði okkur hrokafulla, ofbeldishneigða og vitlausa bókstafstrúmenn (atriði 4):

Við njótum frelsis til trúariðkunar og frelsis til tjáningar. Þau dýrmæti hafa ekki sprottið upp þrautalaust. Réttindin hafa sprottið upp á akri kristinnar kirkju og í skjóli kristinnar kenningar. Kristin kenning leggur áherslu á dýrmæti hverrar manneskju og mannréttindabálkar eru í samræmi við elskustefnu kristninnar. Frelsi einstaklingsins er dýrmætt og því má ekki fórna þó að því sé sótt úr ýmsum áttum.

Þetta passar í fyrsta flokkinn.

Kirkjan virðist hafa misskilið „elskustefnu kristninnar“ í meira en þúsund ár því þeir mannréttindabálkar sem Sigurður Árni virðist vilja tileinka kristinni trú voru fótumtroðnir af kirkjunni í meira en þúsund ár og það var ekki fyrr en eftir að völd kirkjunnar fóru að minnka að alvöru skoðanafrelsi komst á.

Í kafla sem Sigurður kallar „Bullið og lágkúran“ segist Sigurður hafa skoðað veraldarvefinn og tekið eftir því „hversu margir landsmenn okkar tala niðrandi um Guð, hnjóða í trúarlegt atferli, lasta trúarkenningar einstaklinga og trúfélaga og smána trúarefni með ýmsum hætti.“ Hann veltir því síðan fyrir sér hvað veldur:

Mér hefur orðið nokkurt umhugsunarefni hvað valdi að svo margir láti vaða á súðum, sendi frá sér efni sem getur meitt og sært trúmenn með ýmsum hætti. Smekkleysan flæðir um æðar netsins. Er þetta bara sóðakjaftur illa gefinna unglinga? Niðurstaða mín er, að megnið af skætingi í garð trúar og trúarefna eigi sér rætur í slæmum smekk og lélegu skopskyni, sem fer því miður oft saman.

Margir hafa gert sér leik að klæmast með hið trúarlega. Life of Brian er ein útgáfa og myndaröðin um Pú og Pa önnur. Líklega kemur talsvert af þeim aur, sem skvett er yfir trúarlendurnar, úr vondri bernskureynslu, óuppgerðri reiði í garð einhverra, sem voru vond ásjóna uppeldisaðila, valds eða trúarstofnunar. Það sem sýnist vera guðlast er kannski stundum birtingarmynd eða tjáning óuppgerðar reiði í garð vonds foreldris eða hamingjusnauðrar bernsku?

Þetta passar líklega í fjórða flokkinn.

Raunar veit maður ekki alveg hvar maður á að flokka svona málflutning. Ef til vill er ástæða harðorðar gagnrýninnar sú að það sé eitthvað til í henni, ekki að maður fékk ekki að halda á kertinu í barnastarfi kirkjunnar. Ef trúmenn geta ekki þolað hárbeittu og stórskemmtilegu gagnrýnina í Life of Brian, en „mei[ast] og sær[ast] ... með ýmsum hætti“, þá held ég að vandamálið sé ekki að finna í barnæsku Monty Python-manna.

Nietzsche skrifaði á sínum tíma: „Gott ist tot, Gott ist tot. Wir haben ihn getötet.“ Og Dostojevskíj minnti á að: „Ef Guð er ekki til er allt leyfilegt.“ Ef Guð hverfur úr lífi fólks og þjóða er hætta á að á nokkrum kynslóðum hverfi gildin, hverfi munur góðs og ills, hverfi siðgreind fólks og þar með verði allt flatt. Allt flýtur. Kannski er aðeins eitt aðalgildi eftir, réttur einstaklingsins. ... Mér sýnist, að í lífi of margra Íslendinga séu þau gildi að rýrna, sem ekki eru í þágu einstaklinganna sjálfra. Þegar gildagrunnurinn springur verða slys í lífi fólks.

Þetta passar fullkomlega í fyrsta flokkinn.

Sigurður Árni útskýrir ekki hvers vegna siðgreind fólks og munur góðs og ills hverfi á nokkrum kynslóðum ef það losar sig við guð. Ástæðan er líklega sú sama hjá honum og hjá félögum hans, sem þreytast ekki við að halda því fram að siðleysi sé afleiðing trúleysis: þeir geta ekki rökstutt þetta.

Raunin er sú að það er afar erfitt að byggja siðferði á guðstrú. Raunin er sú að alveg eins og börn þurfa ekki á jólasveininum að halda til þess að vera góð, að þá þarf fullorðið fólk ekki á guði að halda til þess að vera gott.

Þegar upp er staðið var ekki neitt af viti þarna. Hvers vegna koma prestarnir ekki með almennilegan málflutning, eitthvað innihaldsríkt? Þeir gætu til dæmis reynt að koma með rök fyrir tilvist guðs, upprisu Jesú eða hvers vegna það sé svona mikilvægt að trúa. En nánast allt sem kemur frá þeim passar í flokkana sem ég taldi upp.

Eins og sannur vísindamaður mun ég prófa þessa flokkaskiptingu mína á áróðri kirkjunnar á fleiri predikunum þar sem trúleysi eða Vantrú er gagnrýnt. Af nógu er að taka.

Arnold Björnsson

Vinaleið er ekki rétt leið

6. nóvember 2006# (Vinaleið)

Af lestri greinar Helgu Bragadóttiur „Vinaleið, frábær leið“ má glöggt sjá að hún er ekki í nokkrum vafa um að Vinaleið sé trúboð. Ég er sammála Helgu um það en að öðru leyti er ég ósammála henni í flestum atriðum.

Kærleikur og gott siðferði er óháð trúarbrögðum. Ekki þarf að boða trú á guðlegar verur til að kenna gott siðferði og iðkun kærleiks. Kærleikur er sammannlegur og gott siðferði þekkist meðal allra þjóða og trúarbragða. Því væri réttara að tala um almennt siðferði frekar en kristið siðferði. Að halda því fram að kristið siðferði ( hvað sem það nú þýðir ) sé öðru siðferði fremra stenst einfaldlega ekki og ber vott um fordóma.

Kirkjan boðar nú að börn þessa lands séu afskipt, nú frekar en áður. Ítrekað eru fluttar ræður þar sem lýst er hvernig foreldrar og samfélag séu ekki að sinna hlutverki sínu. Með því lýsir þjóðkirkjan yfir vantrausti á foreldra og fagstéttir þessa lands. Ég treysti starfsfólki skólanna ásamt fagstéttum eins og kennurum,félagsfræðingum, sálfræðingum og geðlæknum fullkomlega til starfsins. Boðun kristinnar trúar er ekki lausn á vandanum líkt og Helga gefur í skyn. Auk þess hefur kirkjan boðað versnandi heim svo lengi sem ég man eftir mér. Ég spyr því hvenær var hann betri?

Helga skrifar í grein sinni: „...en ég minnist þess ekki að hafa nokkurn tíma heyrt eða lesið um að Jesús Kristur boði harðræði, hefnd eða óvild.“

Jesú segir:

(Matteus 10.34) Ætlið ekki, að ég sé kominn að færa frið á jörð. Ég kom ekki að færa frið, heldur sverð. (10.35) Ég er kominn að gjöra son andvígan föður sínum, dóttur móður sinni og tengdadóttur tengdamóður sinni. (10.36), Og heimamenn manns verða óvinir hans. (10.37), Sá sem ann föður eða móður meir en mér, er mín ekki verður, og sá sem ann syni eða dóttur meir en mér, er mín ekki verður. (10.38), Hver sem tekur ekki sinn kross og fylgir mér, er mín ekki verður. (10.39) Sá sem ætlar að finna líf sitt, týnir því, og sá sem týnir lífi sínu mín vegna, finnur það.

Þarna finnst mér Jesú boða harðræði, hefnd og óvild.

Jesú segir,

(Matteus 5.32), En ég segi yður: Hver sem skilur við konu sína nema fyrir hórsök, verður til þess að hún drýgir hór. Og sá sem gengur að eiga fráskilda konu, drýgir hór.

Kristnir og kirkjan hafa ekki séð ástæðu til að taka mark á þessum orðum Jesú. Biblían boðar kvenfyrirlitningu og þó að kirkjan hafi í gegnum aldirnar haft í frammi misrétti gegn konum þá hefur hún látið af því að mestu. Því er þó að þakka jafnréttisbaráttu kvenna frekar en siðarbótum innan kirkjunnar. Kirkjan hefur í gegnum tíðina þurft að láta af ýmis konar misrétti og misbeitingu. Með ári hverju eykst þekking fólks og jafnframt dregur úr því sem sem Kirkjan getur boðað af því sem í Biblíunni stendur. Ég skora á þá, sem lesa þessa grein, að lesa Biblíuna með skynsemina að vopni. Það er kristinni kirkju til gagns hve fáir koma því í verk að lesa þessa merku bók. Við fáum því miður ekki rétta mynd af ritningunni með því einu að hlusta á prédikanir þjóðkirkjunnar.

Annar þjóðfélagshópur sem er úthrópaður enn í dag af kirkjunnar mönnum eru trúlausir. Forvígismönnum kirkjunnar er mikið í mun að koma þeirri hugmynd að meðal þjóðarinnar að trúlausir séu siðlausir og samfélaginu standi ógn af þessu fólki. Hóp trúlausra fylla meðal annars margir af helstu vísindamönnum sögunnar, látnir og lifandi. Fólk sem hefur lagt meira af mörkum til velsældar og hamingju mannkyns en nokkur guðsmaðurinn. Þetta fólk er siðlaust og hættulegt samkvæmt málflutningi kirkjunnar. En auðvitað þýðir ekkert að segja vel menntaðri og upplýstri þjóð eins og Íslendingum slíka fásinnu.

Helgu er tíðrætt um kristinn kærleika í grein sinni. Kærleikur kristninnar í eilífðinni stendur þeim einum til boða sem játast Jesú, hinir eiga vísa vist í helvíti eins og okkur er öllum kunnugt um. Hugsið ykkur alla þá einstaklinga sem í gegnum aldirnar hafa látist og ekki fengið tækifæri til að taka kristna trú. Fólk í heimshlutum sem kristnin náði ekki til. Þetta fólk brennur nú í víti og skilur væntanlega ekki hvernig á því stendur.

Ég geri ráð fyrir að Helga sé trúlaus þegar kemur að öðrum trúarbrögðum svo sem ásatrú, íslam, búddisma, hindúisma o.s.frv. Því ætti Helga auðveldlega að geta sýnt fólki skilning og umburðarlyndi, sem ekki aðhyllist sömu trú og hún. Auk þess virt rétt þeirra til að trúa á sinn guð og okkar hinna að trúa ekki.

Umræðan um Vinaleið snýst ekki um það hvort ein trúarbrögð séu betri en önnur, heldur um sjálfsögð og lögbundin mannréttindi forelda og barna þeirra að ráða hvaða trú þau iðka og eða hvort þau kjósa að iðka trúarbrögð yfir höfuð.

Vinaleið gengur út á að fulltrúar þjóðkirkjunnar fái forgang að skólum landsins umfram önnur trúarbrögð eða lífsskoðunarfélög. Kirkjan fær meira að segja að eiga viðtöl við börnin án vitneskju foreldaranna. Það hefur komið fram af hálfu kirkjunnar að í þessum viðtölum er kristinni trú haldið að börnunum, með öðrum orðum ástundað trúboð. Þarna er verið að fremja brot á lögum og ber því að stöðva þetta umsvifalaust. Trúfélög eiga ekki að fá að boða trú sína í opinberum skólum, ekkert frekar en stjórnmálaflokkar eða önnur lífsskoðunafélög skoðanir sínar. Skólar eiga að vera óháðir í þessum efnum.

Kirkjan sýnir í þessu máli ekki réttlæti heldur ranglæti, ekki umburðarlyndi heldur umburðarleysi, ekki siðferði heldur siðleysi.

Ég skora á Helgu og aðra talsmenn Vinaleiðar að horfa á málið frá fleiri sjónarhornum en þeirra eigin. Prófið að sjá fyrir ykkur Vinaleið þar sem fulltrúinn er frá öðru trúfélagi eða trúarbrögðum . Ég er sannfærður um að þá sjáið þið rangindin og óréttlætið í þessu máli.

Þannig sýnið þið kærleika í verki.

Birtist í Morgunblaðinu 4. Nóvember

Óli Gneisti

Að herja á börn

8. nóvember 2006# (Skólinn)

Ég er ótrúlega reiður þessa daganna. Sjaldan sem ég hef verið jafn reiður. Ég hef samt að mestu náð að fela það. Þó hef ég tekið frekar harkalega til orða á netinu nokkrum sinnum undanfarið, harkalegar en ég geri venjulega.

Mér finnst bara svo gjörsamlega óþolandi að Þjóðkirkjan sé að reyna að koma kristniboði inn í skóla landsins, bæði grunn- og leikskóla. Það að þessu fólki þyki bara allt í lagi að taka völdin svona af foreldrum finnst mér svo siðlaust að það er engu líkt. Aldrei myndi mér detta í hug að það ætti að predika það í skólum að guð sé ekki til eða að trúleysi sé eina raunhæfa lífsskoðunin. Ég er einfaldlega ekki slíkur skíthæll að mér detti í hug að slíkt sé réttlætanlegt.

Þetta fólk felur sig á bak við góðan ásetning og falleg Orwellísk nýyrði, „Vinaleið“ og „Kærleiksþjónusta“. Það virðist gleyma því að það besta sem er að finna í boðskapi Jesú (þó hún eigi sér vissulega ekki uppruna hjá honum) er gullna reglan sem segir okkur einfaldlega að við ættum að reyna að setja okkur í spor náungans. Við eigum að reyna að skilja hvernig hegðun okkar hefur áhrif á aðra.

Það þýðir ekki að ég eigi að hugsa „mér þætti gott ef börnin mín yrðu trúlaus þannig að ég ætla að neyða mínum trúleysisboðskapi upp á börn annarra“. Að sama skapi er það ósamrýmanlegt gullnu reglunni að hugsa „ég vil að mín börn séu kristin þannig að ég ætla líka að troða mínum boðskapi upp á börn annarra svo þau verði kristin, hvort sem foreldrarnir vilja það eða ekki, þetta er þeim fyrir bestu“.

Það dettur engum í hug að grunnskólabörn eigi að geta rökrætt um stjórnmál innan skólans (þó ég efist ekki um að það finnist börn í efstu bekkjunum sem eru fær um það) en trúmál virðast af einhverjum ástæðum að hafa einhverja sérstaka stöðu þarna. Hvers vegna er það að stór hluti þeirra sem vill endilega ræða við börn um trúmál er algjörlega laus við það að vilja stunda rökræður við fullorðið fólk um trúarskoðanir sínar?

Börn eiga hins vegar ekki að þurfa að standa í því að þurfa að verja þær trúarskoðanir sem foreldrar þeirra aðhyllast. Börnin eiga ekki heldur að þurfa að verða einhver sértilfelli í skólakerfinu vegna trúarskoðana foreldra þeirra. Áróður fyrir trúarskoðunum á einfaldlega ekki heima í skólum sama hve þeir sem aðhyllast þær eru sannfærðir um ágæti þeirra.

Matthías Ásgeirsson

Skammast þú þín Sigurvin?

9. nóvember 2006# (Skólinn)

Hvers vegna er það að stór hluti þeirra sem vill endilega ræða við börn um trúmál er algjörlega laus við það að vilja stunda rökræður við fullorðið fólk um trúarskoðanir sínar? #

Þetta skrifaði Óli Gneisti hér á Vantrú í gær. Ekki óraði okkur fyrir því að fá rækilega staðfestingu á þessum orðum strax sama dag.

Maður er nefndur Sigurvin Jónsson, guðfræðingur frá Háskóla Íslands. Hann starfar í afleysingum hjá Neskirkju við að boða börnum fagnaðarerindi Jesú Jósefssonar og Marteins Lúthers (en þó aðallega þess síðarnefnda).

Í gærkvöldi segir Sigurvin frá því á annál sínum þegar hann heimsótti leikskóla á Seltjarnarnesi, Sigurvin er greinilega afar stoltur af þessu framtaki og birtir myndir af leikskólabörnunum á síðu sinni. Í leikskólaheimsókn segir Sigurvin krökkunum sögur, syngur með þeim lög (vafalítið Jesúlög), notast við brúður til að fjalla um samskipti og segir eldri börnunum meðal annars frá sköpunarsögu Biblíunnar

Eldri börnin fengu að heyra sköpunarsögu Biblíunnar með myndasögubók.

Einhverjar fóstrur voru undrandi yfir því að sagði söguna þannig að Guð hafi skapað þau jafnt mann og konu og jöfn mann og konu en sagði ekki frá því að konan hafi verið sköpuð úr rifi mannsins. Glöggir lesendur 1. og 2. kafla 1. Mósebókar taka eftir því að þar er um tvær aðskildar sköpunarsögur að ræða en ekki samfellda frásögn. Í þeirri fyrri sem segir heiminn skapaðann á sjö dögum eru kynin sköpuð í sömu andrá og saman í mynd Guðs.

1. Mósebók 1:27-28: Og Guð skapaði manninn eftir sinni mynd, hann skapaði hann eftir Guðs mynd, hann skapaði þau karl og konu. Og Guð blessaði þau, og Guð sagði við þau: Verið frjósöm, margfaldist og uppfyllið jörðina og gjörið ykkur hana undirgefna og drottnið yfir fiskum sjávarins og yfir fuglum loftsins og yfir öllum dýrum, sem hrærast á jörðinni.

Þar sem ég er áhugamaður um leikskólastarf Þjóðkirkjunnar setti ég inn eftirfarandi athugasemd:

Eldri börnin fengu að heyra sköpunarsögu Biblíunnar með myndasögubók.

Ég vænti þess að þú hafir lagt mikla áherslu á það við börnin að sköpunarsaga Biblíunnar væri bara „ljóð“ og að ekki ætti að túlka hana þannig að Gvuð hafi raunverulega skapað karl og konu.

Arnold Björnsson Vantrúarsinni og áhugamaður um stjörnufræði stóðst ekki mátið og kommentaði líka:

Þú hefur væntanlega útskýrt fyrir þeim stjörnufræðina sem kemur fram í sköpunarsögunni?

Himnafestingin, ljósin tvö o.s.frv. Og hvernig hún rýmar við þá þekkingu sem nú er í stjörnufræðinni.T.d. Guð skapaði jörðina á undan ljósinu, alveg öfugt við þá þekkingu sem er í dag. Ljósið fyrst og svo fast efni ekki fyrr en eftir 380.000 ár.

Verður framhald á þessari biblíukynningu? Næst á dagskrá „Paradís“ og svo „Fall mannsins“?

Ekki sleppa þá t.d. þessu.

Móse 3:16 „ En við konuna sagði hann: Mikla mun ég gjöra þjáningu þína, er þú verður barnshafandi. Með þraut skalt þú börn fæða, og þó hafa löngun til manns þíns, en hann skal drottna yfir þér“

Leyfðu okkur endilega að fylgjast með framhaldinu.

Í dag ber svo við að Sigurvin Jónsson, maðurinn sem fer í leikskóla og fræðir börnin um Jesú og Gvuð, hefur eytt út þessum athugasemdum okkar Vantrúarsinna og lokað fyrir frekari ummæli. Ég hvet fólk til að lesa athugasemdirnar aftur og meta hvort þær eru málefnalegar eða ekki.

Ég ítreka orð Óla Gneista, hvernig stendur á því að fólk sem vill endilega ræða við börn um trúmál er algjörlega laust við það að vilja stunda rökræður við fullorðið fólk um trúarskoðanir sínar? Sigurvin er nógu mikill maður til að fara í leikskóla og troða áróðri ofan í heppilega leiðitöm, grandalaus og trúgjörn börn# en þegar kemur að því að ræða við fullorðið fólk um þessa undarlegu hegðun er hann of mikil rola til að reyna að réttlæta verk sín, betra finnst honum að stöðva allar umræður svo hann þurfi ekki að horfast í augu við þá staðreynd að hann þorir ekki í fullorðna. Þögn Sigurvins er ekkert annað en staðfesting á siðleysinu sem á sér stað, uppgjöf rökþrota manns sem getur ekki með nokkrum hætti réttlætt fyrir sjálfum sér og öðrum að ljúga því að börnum að sköpunarsaga Biblíunnar hafi einhverja merkingu í raunveruleikanum og sé eitthvað annað en kjánaleg heimsmynd úr fyrndinni. Það ætti ekki að vera erfitt að svara spurningum okkar ef Sigurvin hefur verið heiðarlegur í starfi sínu með leikskólabörnum. Enginn heiðarlegur einstaklingur boðar leikskólabörnum sköpunarsögur Biblíunnar eins og um staðreyndir sé að ræða, en Sigurvin Jónsson gerir það.

Hann á að skammast sín.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Barnatrúboð

12. nóvember 2006# (Skólinn)

Þar sem kristin trú er afskaplega fjarstæðukennd er nauðsynlegt að koma henni inn á fólk á meðan það notast ekki við gagnrýna hugsun. Þess vegna stundar Þjóðkirkjan, og reyndar önnur trúfélög líka, barnatrúboð.

Tökum sem dæmi eina af grundvallarkennisetningum kristinnar trúar, að fyrir langa langa löngu síðan hafi karl dáið en lifnað við eftir nokkra daga. Það ættu allir að vita að þetta gerist ekki. Ef við hefðum ekki alist upp við að heyra þessa fáránlegu sögu þá væri hún álíka trúleg og goðsögur annarra trúarbragða.

Vegna þess að sagan stenst ekki lágmarks rýni þá er nauðsynlegt að koma henni inn á fólk sem hefur ekki næga reynslu af heiminum og þekkingu til þess að vita hvernig hann virkar.

Að innræta börnum kenningar kristinnar trúar gengur undir ýmsum nöfnum hjá trúmönnum, til dæmis „að vinna með trúaruppeldi barnanna“#, „að opna augu barnanna fyrir trúnni og samfélagi við Guð sinn“ #, kærleiksþjónusta, skírnarfræðsla eða einfaldlega fræðsla.

Svo miklir sérfræðingar eru kirkjunnar menn í að boða börnum trú að innan hinnar meintu fræðigreinar guðfræði er að finna fræðasvið sem kallast „trúkennslufræði“ og þar læra atvinnubarnatrúboðar „að innræta börnum og unglingum hin kristilegu trúarsannindi“[1]

Þessi sérfræði- og atvinnumennska í barnatrúboði er vissulega óhugnanleg en eflaust hafa foreldrar sem vilja það (eflaust sjálfir fórnarlömb barnatrúboðs) rétt til þess að gefa atvinnubarnatrúboðunum skotleyfi á börnin sín. En það nægir þeim ekki, eins og sést vel í leiðtogaheftinu Litlir lærisveinar sem Þjóðkirkjan gaf út og var ætlað til notkunar í barnastarfi kirkjunnar veturinn 1994-1995.

Markmið eins sunnudagsins er „[a]ð börnin læri að Guð vill að allir fái að heyra um hann.“ Vers dagsins er hin svokallaða skírnarskipun (Mt. 28:18-20), þar sem Jesús skipar lærisveinunum að gera „allar þjóðir að lærisveinum“ og skíra „þá í nafni föður, sonar og heilags anda“ (bls. 76). Það er stungið upp á tveimur úrvinnslum á versi dagsins:

Tillaga 1
Guðfinna spæjari kemur til þess að rannsaka vers dagsins. Hún les það með börnunum.

Leiðbeinandinn útskýrir versið: Jesús vill að allir séu lærisveinar hans. Allir sem trúa á Jesú eru lærisveinar. Lærisveinn þýðir nemandi.

Við eigum að segja öðrum frá Jesú. Flestir á Íslandi vita um Jesú en sumir hugsa sjaldan um hann. Við getum hvatt aðra til þess að koma í sunnudagaskólann með okkur.

Tillaga 2
Allir fara saman með versið. Útskýrið versið á sama hátt og gert er í tillögu 1. (bls. 77)

Síðan eiga leiðtogarnir að sýna börnunum mynd og ræða við krakkana:

Hvað eru börnin að gera? Þau eru að bjóða vinkonu sinni með í sunnudagaskólann. Hvers vegna gera þau það?

Hvað læra þau í sunnudagaskólanum? Hafið þið boðið vinum ykkar í sunnudagaskólann? Hvernig gekk það?

Af þessu sést að kirkjunni nægir ekki að innræta börnum trú, heldur nota þeir börnin sjálf til þess að reyna að fá önnur börn í trúboðsstundirnar.

Trúfélag sem beitir svona aðferðum til þess að ná til barna er ekki treystandi fyrir því að starfa með börnum í skólum landsins.

[1] próf. Björn Magnússon - Guðfræðinám bls. 38 6. árgangur 1969-1970, I tölublað Orðið
[2] Litlir lærisveinar : leiðtogahefti / Elín Jóhannsdóttir. textaröð C-A. Reykjavík : Skálholt : Fræðsludeild kirkjunnar, 1994. bls 76-77

Vésteinn Valgarðsson

Guði finnst það sem mér finnst

13. nóvember 2006# (Kristindómurinn)

Biblían er morandi í þversögnum. Í augum þess trúlausa undirstrikar það hvað hún er hæpinn grundvöllur til að byggja siðferði, heimsmynd eða yfirhöfuð nokkuð annað á. Hvernig er hægt að líta á bók sem kennivald þegar hún segir eitt í dag og annað á morgun, ef svo má segja? Hvaða ráðleggingar er hægt að sækja í bók sem er á báðum áttum í óteljandi málum?

Ekki er langt síðan kristin manneskja sagði mér að hún liti svo á að kristin trú væri frekar til vinstri á hinu pólitíska litrófi. Ég skildi það þannig að hún væri sjálf heldur til vinstri á umræddu litrófi. Ég hef reyndar löngum litið svipað á málið -- en það vill svo til að ég er líka heldur til vinstri. Ég dreg hins vegar í efa að kristnir hægrimenn mundu líta málið sömu augum. Á meðan guð kveður sér ekki hljóðs sjálfur og upplýsir mannkynið um hvort hann er hægrisinnaður eða vinstrisinnaður, þá býst ég við að þetta verði eitt málið þar sem kristið fólk er sammála um að vera ósammála. Kannski að þessi pólitíska afstaða guðs sé óútskýrð vegna þess að hann er ekki til. Ég meina, hvort eru einhyrningar hlynntir eða andvígir hvalveiðum? Eða hvað finnst Lagarfljótsorminum um að Ísland sé í Atlantshafsbandalaginu?

Biblían er þversagnakennd vegna þess að hún er skrifuð af mörgum mönnum sem höfðu af ýmsum ástæðum mismunandi skoðanir. Sá vantrúaði hristir hausinn yfir henni, en sá sem hefur valkvæma hugsun á valdi sínu þarf þess ekki. Hann vinsar bara úr henni það sem er í samhljómi við hans eigin skoðanir, og ályktar síðan að fyrst hann sjálfur hafi rétt fyrir sér, og fyrst guð hafi rétt fyrir sér, þá sé mjög lógískt að þeir guð séu sammála. Guð hægrisinnaðs trúmanns er þannig hægrisinnaður og guð vinstrisinnaðs trúmanns er vinstrisinnaður.

Guði finnst það sem trúmanninum finnst. Þegar trúmaðurinn segir að guði finnist hitt eða þetta, þá er hann í raun ekki að segja annað en hvað honum sjálfum finnst. Af þessu má sjá fyrir sér lögmálið „Guð vill = ég vil.“ (Af því má kannski leiða lögmálið „guð = ég“, ef út í það er farið.)

Þessi makalausa hentistefna á sér tæpast jafnoka. Hinn meinti guð þykist vera vinur allra. Eitthvað minnir mig að fornir spekingar hafi sagt um slíka kóna. Ýmis orðasambönd koma upp í hugann. Brosa í báðar áttir, leika tveim skjöldum, tala með tungum tveim, reyna að þóknast öllum og enda með að þóknast engum...

Þversagnakennd Biblía er mikill styrkur fyrir kristna kirkju og gerir henni kleift að segja hér um bil það sem henni dettur í hug miðað við aðstæður hverju sinni. Þessi sveigjanleiki (eða hentistefna) veitir henni mikla aðlögunarhæfni, sem aftur skýrir að einhverju leyti hvað hún hefur verið árangursrík í gegn um tíðina.

Hinn stóri styrkurinn sem kristin kirkja býr að er að guð er ekki til, eða er í það minnsta heimsmeistari í feluleik. Guð sem kveður ekki upp úr um hvað honum finnst í alvörunni sleppur að sjálfsögðu við að fæla frá sér þá sem eru ósammála honum. En hvaða vit er í því að fylgja leiðtoga sem hefur enga stefnu og enga skoðun?

Sjá einnig: Heppilegt fyrir mig

Óli Gneisti

Að klífa fjall sannleikans eða að gefast upp á miðri leið

15. nóvember 2006# (Efahyggja)

Sannleikurinn er til. Það er hins vegar mjög erfitt að höndla hann. Þetta eru augljós sannindi. Það sem skiptir öllu í þessu sambandi er hvernig þú tekur á þessarri áskorun.

Davíð Þór Jónsson skrifar enn einn pistil í Fréttablaðið þann 12. nóvember þar sem hann talar gegn rökhyggju. Í pistlinum þá talar hann um að hann hafi einu sinni verið aktívur í að leita sannleikans en sé núna meira og minna búinn að gefast upp á því streði. Hann virðist vera kominn niður á afstæðishyggju í viðhorfi sínu til sannleikans, að skoðanir fólks séu jafn réttháar án tillits til þess hvað fólk hefur til stuðnings þeim. Þetta er augljóslega fjarstæða.

Davíð líkir sannleikanum við fjall sem er erfitt að klífa. Það er í sjálfu sér ágæt líking. Sumir gera sitt besta til að klífa alltaf ofar og ofar á fjallið. Með þessu vonast þeir til að ná betri sýn á heiminn, að opna sjóndeildarhringinn og sjá hvað er raunverulega þarna úti. Þetta er að vísu fjall sem virðist alltaf stækka þegar maður heldur að toppurinn sé á næsta leyti. Þeir sem klífa fjallið líta að sjálfssögðu á þetta sem síendurtekna ögrun. Takmarkið er ekki að sigrast á fjallinu heldur að takast á við þær ögranir sem menn mæta á leiðinni. Vissulega er hægt að komast í sjálfheldu á leiðinni upp en þessir hugrökku menn eru í góðum félagsskap sem bjargar þeim ef eitthvað fer úrskeiðis. Sannleiksleitin leiðréttir sig nefnilega sjálfkrafa þegar fram í sækir.

Aðrir finna sér notalegan stað neðarlega í fjallinu og horfa bara á bergið. Þessir menn sjá andlit í berginu og búa til sögur um steinrunnin tröll. Síðan fara þessir menn að trúa eigin sögum og kenna síðan þessar tröllasögur öllum þeim sem ætla sér að klífa fjallið. Því miður trúa margir sem hefðu getað orðið miklir fjallgöngugarpar þessum sögum. Þeir setjast að neðarlega í hlíðinni og hæðast að þeim sem vilja klífa sannleiksfjallið. „Útsýnið er alveg jafn gott hérna niðri“ segja þeir og glotta í sjálfumgleði sinni.

Á mörgum skeiðum hugmyndasögunnar voru menn eins og Davíð Þór sem predikuðu að það væri óþarfi að klífa sannleiksfjallið því að útsýnið úr neðri hlíðunum væri alveg nóg. Þessir menn trúðu bara sínum tröllasögum og voru glaðir með það. Sem betur fer hafa menn lært að hunsa þessa úrtölumenn og þess vegna höfum við tekið stór skref fram á við í sannleiksleitinni. Við fáum alltaf nýjar og nýjar fréttir af því sem fjallgöngugarparnir sjá úr efri hlíðum fjallsins.

Orðið heimskur var áður fyrr notað um þá sem fóru ekki að heiman. Þessir heimsku menn voru bara sáttir við það sem þeir vissu um heiminn út frá sínu takmarkaða sjónarhorni. Þetta eru mennirnir sem sitja neðst í hlíðinni og eru bara ánægðir með að hafa fundið sér notalegt sæti þar sem þeir geta látið tímann líða. Það er lítið að græða á þessum mönnum. Ég stefni á að klífa fjallið. Þarna uppi má finna menn sem hafa farið aðrir leiðir upp og séð heiminn frá öðru sjónarhorni en ég. Það eru mennirnir sem hafa víkkað út sjóndeildarhring sinn og geta sagt manni eitthvað annað en endalausar tröllasögur.

Rétt er að taka fram að höfundur er mastersnemi í þjóðfræði og hefur lúmskt gaman af tröllasögum þó hann trúi þeim ekki.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Lélegur málflutningur Hilmars Ingólfssonar

16. nóvember 2006# (Vinaleið)

Í fyrradag mættust Hilmar Ingólfsson, skólastjóri Hofsstaðarskóla, og Jóhann Björnsson, stjórnarmaður í Siðmennt, í Kastljósi til að ræða um hina svokölluðu Vinaleið. Miðað við framkomu Hilmars má ætla að hann hafi annað hvort ekki kynnt sér málið almennilega eða þá að hann hafi ekki mætt til þess að ræða málið.

Til að byrja með virtist Hilmar alls ekki skilja út á hvað gagnrýni Jóhanns gekk, þrátt fyrir að Jóhann hafi í upphafi umræðunnar sagt að hann væri á móti því að starfsemi skólans færi fram á trúarlegum forsendum. Svona skildi Hilmar þennan augljósa punkt:

Og að vera að beita sér á móti þjónustu í skólanum fyrir börn og unglinga undir því kjörorði að þetta sé kristileg sálgæsla og að það sé eitthvað hættulegt og erfitt. Ég vil bara spyrja Jóhann, telur þú að það sé hættulegt að tala við presta í skólanum? Er það virkilega þín skoðun?

Og ég get ekki rétt ímyndað mér hvernig mönnum eins og Jóhanni, sem er nú kennari sjálfur, að halda því fram hérna að það sé hættulegt og að það sé eitthvað að því að grunnskólabörn tali við presta. Þetta er nú bara alveg út í Hróa hött hjá honum.

Telur Hilmar að það sé eitthvað hættulegt við það að láta Gunnar í Krossinum, mig eða Hilmar Örn allsherjargoða boða trúarskoðanir okkar í skólanum hans? Örugglega ekki, enda er enginn að segja að það sé beint hættulegt fyrir börnin að verða fyrir áróðri þjóðkirkjuprests. Það er einfaldlega verið að andmæla því að trúarinnræting sé stunduð í opinberum skólum. Ég á bágt með að trúa því að Hilmar geti misskilið þetta á þann hátt sem hann virtist gera í þessu viðtali.

Á sama hátt spurði Hilmar Jóhann að því hvort boðorðin tíu væru hættuleg börnum þegar Jóhann benti á að það væri dæmi um trúboðið að þarna væru auglýsingar um barnastarf kirkjunnar, boðorðin á vegg og fleira í þeim dúr á vegg skóladjáknans. Hilmar man kannski ekki eftir því að fyrsta boðorðið fjallar um það að þú skulir bara hafa einn guð. Það er ekki beint hættulegt að boða börnum það, en það er ekki í hlutverki skólans.

Þegar Sigmar spurði Hilmar síðan að því hvort þetta væri einhvers konar trúarleg innræting sagði Hilmar:

Það er náttúrulega auðvitað innræting í skólum og við byggjum samfélag okkar á kristilegum grunni. Það er auðvitað trúarleg innræting í íslensku samfélagi. Við viljum kristið samfélag...

Þannig að samkvæmt Hilmari er trúarinnræting í skólanum, samt neitar hann því að trúboð sé stundað í skólanum hans. Síðan þegar Sigmar spurði að því hvort boðið væri upp á sams konar vettvang fyrir aðra trúarhópa, til dæmis múslíma, sagði Hilmar:

Ég reikna með því að [ef] við værum í samfélagi þar sem múhameðstrú væri ríkistrú að þá myndi það vera sú trú sem væri í viðkomandi skólum.

Hilmari finnst greinilega ekkert að því að Þjóðkirkjan sé að stunda trúboð í skólunum, enda er það ríkistrúin. Hann virtist líka ætla að réttlæta þessa trúarstarfsemi innan skólans með þeim rökum að „yfir 90% sem tilheyra Þjóðkirkjunni“ og að Íslendingar væru flestir kristnir. Reyndar eru um 84% Íslendinga skráðir í Þjóðkirkjunni og það er alls ekki víst að flestir Íslendingar séu kristnir, minnihlutinn tekur undir grundvallarkenningar kristinar trúar.

Þetta voru ekki einu misheppnuðu talnagaldrar Hilmars. Hann reyndi einnig að gera lítið úr þeim sjálfsögðu kröfum að opinberir skólar séu ekki trúboðsstofnanir með því að segja: „En mér finnst það svolítið sérstakt að það sé ekki eining um þetta í samfélaginu, ég vil bara vekja athygli á því að Siðmennt er 200 manna klúbbur.“ Nú veit ég ekki hversu margir meðlimir Siðmenntar eru, en það er augljóst að ekki allir þeir sem eru á móti trúboðum í opinberum skólum eru meðlimir í Siðmennt. Jóhann svaraði þessu með því að benda á að Ásatrúarfélagið hafi líka ályktað gegn þessu. Svar Hilmar við þeim punkti var: „Ég ætla nú ekki að fara þúsund ár aftur í tímann og fara að boða ásatrú aftur.“ Var ekki hægt að fá aðstoðarskólastjórann í Kastljósið?

Sigmar reyndi síðan ítrekað að fá Hilmar til þess að svara því hvort aðrir trúarhópar gætu fengið sama aðgang. Til að byrja með sagði Hilmar að þetta „[snúist] ekkert um það að hleypa einhverjum öðrum trúarhópum inn“ og að hann svaraði ekki þessari spurningu „af því að hún er bara röng. Þú ert að spyrja um trúboð. Það fer ekkert trúboð fram í skólanum.“ Hvers vegna er það spurning um trúboð að spyrja hvort aðrir trúarhópar geti fengið sama aðgang? En loks í lok viðtalsins svaraði hann á þá leið að mormónar og Siðmennt væru velkomnir í skólann. Ég vona að Hilmar standi við orð sín og opni skólann fyrir trúfélög Íslands, því það mun örugglega ekki endast lengi.

Reynir Harðarson

Er boðun trúar trúboð? Opið bréf til Menntamálaráðherra.

20. nóvember 2006# (Vinaleið)

Í BLAÐI ungra sjálfstæðismanna í Garðabæ varst þú spurð hvort þér fyndust trúfélög eiga að hafa aðstöðu innan grunnskóla og aðgang að börnum þar og þú sagðir: „Ég tel ekki óeðlilegt að trúfélög geti innan einhverra marka fengið aðstöðu innan grunnskóla til að iðka þar tómstundastarf með börnum, rétt eins og önnur félagasamtök og íþróttafélög fá að gera utan hins hefðbundna skólastarfs. Skólinn á hins vegar ekki að vera vettvangur trúboðs.“

Í greinum hér í Morgunblaðinu hefur ítrekað verið sýnt fram á að í starfsemi Vinaleiðar í grunnskólum felst bæði bein og óbein trúarinnræting eða trúboð og því leiðir hún óhjákvæmilega af sér mismunun vegna trúarbragða. Starf presta og djákna í skólum fer auk þess ekki fram utan hins hefðbundna skólastarfs heldur er því beinlínis ætlað að vera hluti af skólastarfinu og innan þess.

Nú hefur foreldri, lífsskoðunarfélag, trúfélag og stjórnmálahreyfing bent á að Vinaleiðin stangast á við grunnskólalög, aðalnámsskrá, siðareglur kennara og brýtur jafnframt á rétti foreldra og barna samkvæmt alþjóðalögum. Þessir aðilar hafa krafist þess að starfsemi Vinaleiðar verði stöðvuð þegar í stað af þeim sökum.

Í blaði ungliðanna í Garðabæ stóð að þú kæmir fyrir sjónir sem ákveðin stelpa sem þyrði að taka sterka pólitíska afstöðu. Nú reynir á þorið því trúarlegt eðli Vinaleiðar er skýrt, lögin eru skýr, aðalnámsskrá er skýr, krafa áðurnefndra hópa er skýr og nú er afstaða þín skýr. Það eina sem vantar er þessi pólitíska ákvörðun, sem þér ber að taka.

Boðandi

Einkunnarorð þjóðkirkjunnar eru: boðandi, biðjandi, þjónandi. Enginn velkist í vafa um að boðun kirkjunnar felst í boðun trúar. Engum dettur heldur í hug, allra síst þjónum kirkjunnar, að þeir eigi ekki að boða fagnaðarerindið með öllum störfum sínum, beint og óbeint. Djáknum er beinlínis sagt að þeir eigi að „hvetja aðra með orðum og eftirdæmi til að fylgja Kristi og ástunda það eitt að frelsarinn Jesús Kristur megi vegsamaður verða fyrir líf þeirra og starf“.

Biðjandi

Halldór Reynisson á Biskupsstofu biður okkur að trúa að Vinaleiðin sé þjónusta en ekki boðun. Lýsingar djáknans í Mosfellsbæ, forsprakka Vinaleiðar, á störfum sínum taka þó af allan vafa að um trúarinnrætingu er að ræða. Kannski áttu eftirfarandi orð Halldórs í fréttaskýringu Morgunblaðsins 5. nóvember að afsaka það: „Við gerum okkur grein fyrir að skólinn þarf að fræða um lífsskoðanir, en gera það á hlutlausan hátt. Við getum auðvitað ekki fortakslaust tryggt að svo sé, en þetta er augljós stefna kirkjunnar í málinu.“

En dettur þér í hug að djákni eða prestur í skóla geti eða vilji vera hlutlaus í trúmálum?

Þegar Vinaleiðin bauðst Hofsstaðaskóla fór skólastjórinn eðlilega fram á að kirkjan kostaði hennar í stað aukið starfshlutfall námsráðgjafa, en kirkjan neitaði og krafðist þess að fá vígðan mann inn í skólann. Ástæðan getur einungis verið sú að tilgangur þessa starfs er boðun kristinnar trúar. Enginn mælir gegn aukinni þjónustu eða stuðningi við nemendur en hann á að vera hlutlaus í trúmálum. Þjónusta hlutlausra fagmanna er auk þess mun ódýrari en „þjónusta“ presta ef marka má kjarasamninga. Og hvernig er hægt að réttlæta að skólinn greiðir starf fulltrúa trúfélags í Mosfellsbæ? Í Garðabæ hefur kirkjan nú þegar beðið bæjaryfirvöld um tvær milljónir árlega til að greiða störf presta og djákna í skólum.

Þjónandi

„Hvernig nær kirkjan til ungs fólks?“ var titill erindis starfshóps, sem flutt var á prestastefnu árið 2003. Hóp þennan skipaði áður nefndur Halldór Reynisson. Einn þremenninganna í þessum hópi var Hans Guðberg Alfreðsson en hann starfar nú sem „skólaprestur“ Vinaleiðar í Garðabæ. Í erindinu segir: „Þjóðkirkjan hefur lengi haft ágætan aðgang að grunnskólunum og samstarf við leikskóla hefur farið ört vaxandi síðustu ár. Nú er kominn tími til að sá góði árangur sem náðst hefur í barna- og unglingastarfi nái einnig til ungs fólks á framhaldsskólaaldri.“ „Við sjáum fyrir okkur að þetta verkefni geti vaxið mikið og orðið lykill þjóðkirkjunnar að framhaldsskólunum, að aldurshópnum 16-20 ára.“ „Við sjáum fyrir okkur að eitthvað í líkingu við „Vinaleið“ sem Þórdís Ásgeirsdóttir djákni hefur leitt í barna- og gagnfræðaskólunum í Mosfellsbæ ætti fullt erindi inn í framhaldsskólana. Eins og það eru námsráðgjafar og sálfræðingar tengdir skólunum, sé ég fyrir mér djákna eða prest í hvern framhaldsskóla.

Draumur okkar er að kirkjan nái að vera eðlilegur hluti af framhaldsskólunum. Við teljum að nú sé rétti tíminn á útspili frá kirkjunni með tilboð inn í framhaldsskólana. Þetta er tækifæri sem þjóðkirkjan má ekki missa af. Við höfum stigið fyrstu skrefin og nú er tækifæri að festa þetta í sessi.“

Ég geri lokaorð þessa magnaða erindis kirkjunnar manna að mínum því skýrar verður ekki mælt:

„Síðustu orð Jesú til lærisveinanna voru: „Farið og gjörið allar þjóðir að lærisveinum...“ Hlutverk kirkjunnar er skýrt, að fara með boðskap Jesú og fara að fordæmi Jesú.“

Greinin birtist í Morgunblaðinu 17/11

Ritstjórn

Udo Erasmus

21. nóvember 2006# (Aðsend grein)

Eins og gjarnan gerist í byrjun vetrar, hæfilega nálægt jólum, þá er nú í nóvember von á enn einum boðbera hreysti og heilbrigðis til Íslands. Enn á ný skolar upp á skerið sérfræðingi með bók að boða kúr eða með töfluglas fyrir sjúka, alla veganna með eitthvað sem Landinn svo sárlega þarfnast.

Í fyrra var það Jane Plant með makalausa kenningu um lækningu krabbameins. Árið þar á undan var það blóðflokkafæðið eða var það háraliturinn? Snillingarnir koma og fara og sem betur fer gleymast flestir fljótt.

Í ár heitir frelsarinn Udo Erasmus sem eins og segir í auglýsingu frá Lyfju er „einn þekktasti næringarfræðingur heims“. Auglýsingin birtist reyndar sem hver önnur frétt í Fréttablaðinu þriðjudaginn 14. nóvember. Kemur ekki á óvart. Við lifum á tímum þar sem útilokað er að setja fingur á það hvar auglýsingu lýkur og frétt byrjar, enda eru vinsælustu blöðin og tímaritin löngu hætt að elta ólar við það að uppfræða almenning.

Vissulega hefur Udo Erasmus próf í næringarfræði en að segja að hann sé heimsfrægur næringarfræðingur er ofrausn. Ef flett er upp „Web of Science“ eða „Pubmed Medline“ sem eru stærstu gagnabankar heims á sviði vísinda kemur í ljós að Udo Erasmus birti síðast vísindagrein árið 1971. Greinarnar voru reyndar tvær og fjölluðu um bananaflugur.

Betur færi á því að segja að Udo Erasmus sé heimsþekktur sölumaður fæðubótarefna. Hann kemur hingað á vegum Lyfju og í tilkynningu frá fyrirtækinu segir að Udo Erasmus hafi „fengið fjölda viðurkenninga, m.a. fyrir rannsóknir og þróun á ferskum olíum til manneldis“. Að hann hafi hlotið viðurkenningar fyrir rannsóknir og þróun á olíum til manneldis er nú ekki það sem Udo Erasmus sjálfur segir á heimasíðunni sinni. Viðurkenningar hefur hann hlotið fjölmargar, en fyrst og fremst fyrir snjalla markaðssetningu á ýmiss konar varningi sem hann framleiðir sjálfur. Auðvitað er ekkert við það að athuga. Það er augljóst að UE er frábær íþróttamaður á sínu sviði og vel gæti farið svo að Íslendingar eigi eftir að sæma hann enn einni viðurkenningunni og þá þeirri sem kætir sölumenn hvað mest.

Udo Erasmus semur bækur og heldur fyrirlestra á milli þess sem hann setur saman og markaðssetur frábærar heilsuvörur. Þar er flaggskipið jurtaolíublanda sem Udo kallar af hógværð „Udos Oil“. Í henni er „hárrétt“ blanda af ómega-3, ómega-6 og ómega-9 fitusýrum. Þessi „hárrétta“ blanda inniheldur þannig ómega-9 fitusýrur sem líkaminn þarfnast örugglega ekki, því hann framleiðir þær sjálfur. Svo eru þar fitusýrur af ómega-6 gerðinni, sem við núverandi aðstæður eru til óþurftar því við innbyrðum alltof mikið af þeim. Loks eru þar ómega-3 fitusýrur sem eru vissulega mikilvægar en þær sem eru í „Udos Oil“ gera takmarkað gagn. Um er að ræða línóleniksýru sem er stutt ómega-3 fitusýra úr jurtaríkinu sem þarf að umbreytast í löngu fitusýrurnar EPA og DHA svo hún nýtist manninum. Konur nýta línóleniksýru að nokkru leyti svo séð sé fyrir þörfum fósturs og brjóstmylkinga en karlar nýta þær mjög illa. Sérstaklega gengur líkama þeirra illa að smíða DHA úr línóleniksýru. Ef vel ætti að vera þyrfti að taka fram á umbúðunum að varan gagnist ekki karlmönnum. Svo einfalt er það.

Til er miklu betri aðferð til þess að fá ómega-3 fitusýrur af réttri gerð í nægu magni og þessa aðferð hafa Íslendingar notað lengi. Hún felst í því að éta fisk og taka lýsi.

Guðmundur Guðmundsson matvælafræðingur

Reynir Harðarson

Kristniboðsskipunin í skólum

23. nóvember 2006# (Vinaleið)

Fréttablaðið greindi í síðasta mánuði frá mótmælum Siðmenntar vegna Vinaleiðar, „kristilegrar sálgæslu“ í grunnskólum, á þeim forsendum að þar væri um óeðlileg tengsl skóla og kirkju að ræða. Í fréttinni hafnaði Karl Sigurbjörnsson biskup því að um trúboð væri að ræða.

Síðan hefur verið margbent á og vitnað til starfsemi djáknans í Mosfellsbæ, brautryðjanda Vinaleiðar til sjö ára, sem tekur af allan vafa um að Vinaleiðin er klárt trúboð í skólum. En Halldór Reynisson, verkefnisstjóri á fræðslusviði Biskupsstofu, hefur nú ítrekað afneitun biskupsins í þrígang. Í Morgunblaðinu 21. október sagði hann um Vinaleiðina: „Hún er þjónusta við náungann en ekki boðun.“ Hinn 5. nóvember sagði hann á sama stað: „Þjóðkirkjan gerir skýran greinarmun á boðun trúar annars vegar og þjónustu eða fræðslu hins vegar.“ Og 14. nóvember birtir hann nýjar „siðareglur“ Vinaleiðar á vef kirkjunnar þar sem segir: „Vinaleiðin er ekki trúarleg boðun.“

Af þessu tilefni er fróðlegt að skoða hvað kirkjunnar menn segja um trúboð. Ragnar Gunnarsson ætti að þekkja það því hann er framkvæmdastjóri Kristniboðssambandsins og hefur starfað sem kristniboði, kennari og „skólaprestur“. Á vef kirkjunnar segir hann: „Þjóðkirkjan skilgreinir sig sem biðjandi, boðandi og þjónandi kirkju. Orð Guðs er boðað í guðsþjónustum, í barna og æskulýðsstarfi, helgistundum – og reyndar á boðunin að umvefja og merkja allt starf kirkjunnar. Hún hefur það hlutverk hér í heimi að boða Jesú Krist og að vitna um kærleika hans. Þannig stundar þjóðkirkjan boðunarstarf eða trúboð hér heima.“ „Kristniboð er oft notað um boðun kirkjunnar í öðru samfélagi … Trúboð er oft notað um það sama, en af mörgum einskorðað við þýðingu á orðinu „evangelism“, sem er boðandi starf í nánasta umhverfi. Íslensku orðin skýra sig sjálf. Að boða trú, að boða kristni.“ „Við þurfum kænsku, djörfung, visku og kærleika til að flytja boðin áfram…“

Það virðist erfitt að samræma orð Halldórs og Ragnars og því er ekki úr vegi að skoða ályktun Kirkjuþings nú í októberlok því Kirkjuþing fer með æðsta vald í málefnum þjóðkirkjunnar. Vinaleiðin fellur undir svokallaða „kærleiksþjónustu“ kirkjunnar. Um hana segir kirkjuþingið: „Tilgangur kærleiksþjónustunnar er að miðla kristinni trú í verki með umhyggju og nærveru.“ „Kærleiksþjónusta kirkjunnar felst í því að mæta fólki í Krists stað, í nafni og umboði Jesú Krists.“ Kærleiksþjónustan „er guðsþjónusta hins daglega lífs“. „Kærleikurinn er hinn rauði þráður í boðskap Krists. Kærleiksþjónustan skarast því við öll önnur hlutverk kirkjunnar. Um skyldur gagnvart náunganum sagði Jesús: „Það allt, sem þér gjörðuð einum mínum minnstu bræðra, það hafið þér gjört mér“ (Matt. 25.40). Við erum erindrekar Krists, sbr. Kristniboðsskipunina (Matt. 28.18-20).“ Í þessari kristniboðsskipun segir: „Farið því og gjörið allar þjóðir að lærisveinum, skírið þá í nafni föður, sonar og heilags anda og kennið þeim að halda allt það, sem ég hef boðið yður.“

Kirkjunnar menn tala tungum … tveim. Kærleiksþjónustan miðlar kristinni trú og er rekin samkvæmt kristniboðsskipuninni en er ekki boðun. Boðun umvefur og merkir allt starf kirkjunnar en er ekki hluti af starfi presta og djákna í skólum. Gott er að hafa tungur tvær og tala sitt með hvorri, segir málsháttur frá 19. öld en í heiðni var orðheldni og drengskapur í hávegum hafður. Kænska er eitt en óheiðarleiki annað. Í Hávamálum má líka lesa mikið um gildi vináttunnar, en hennar er ekki getið í Nýja testamentinu. Ég er viss um að mat réttsýnna manna á málflutningi kirkjunnar í Vinaleiðamálinu verður samhljóma Hávamálum: „Tunga er höfuðs bani.“

Í lögum Ásatrúarfélagsins kemur fram að trúboð er óþarft, það þykir óþurftarverk. Af ofansögðu fæ ég því ekki betur séð en að heiðið siðgæði taki hinu kristna töluvert fram að mörgu leyti en sem foreldri geri ég þá kröfu til opinberra skóla að þeir séu hlutlausir í trúmálum.

Greinin birtist í Fréttablaðinu 20. nóvember

Ritstjórn

Látum Þjóðskrá staðfesta trúfélagsstöðu okkar

24. nóvember 2006#

Við sögðum frá því á dögunum að Már Örlygsson og fjölskylda hefðu komist að undarlegri skráningu sinni í trúfélag, þegar staðan var könnuð hjá Þjóðskrá. Nú hefur annar bloggari bæst í þann hóp sem rangt er skráður, án þess að nokkur ástæða geti mögulega verið fyrir því að rammtrúlaus maðurinn sé skráður í Þjóðkirkjuna.

Við hvetjum ykkur öll til að fara á þessa síðu og senda Þjóðskrá fyrirspurn. Látið okkur síðan vita ef þið eruð rangt skráð. Ef til vill er þessi pottur mölbrotnari en okkur gæti órað fyrir.

Lárus Viðar

Kristilegt ofbeldi Biblíunnar

26. nóvember 2006# (Kristindómurinn)

Stundum þarf að berja fólk því það er sjálfu því fyrir bestu.

Blóðugar skrámur hreinsa illmennið og högg, sem duglega svíða. Okv.20.30

Sumt fólk þarf að lemja duglega til að refsa því fyrir glæpi þeirra.

og hinn seki hefir unnið til húðstroku, þá skal dómarinn láta leggja hann niður og láta slá hann í viðurvist sinni eins mörg högg og hæfir misgjörð hans. 5.Mós.25.2

Það er alltaf gott að berja heimskt fólk, helst sem oftast.

Varir heimskingjans valda deilum, og munnur hans kallar á högg. Okv.18.6

Refsidómar eru búnir spotturunum og högg baki heimskingjanna. Okv.19.29

Svipan hæfir hestinum og taumurinn asnanum - en vöndurinn baki heimskingjanna. Okv.26.3

Einnig má lúskra á þrælum, ef þeir lifa af í einn eða tvo daga eftir barsmíðarnar.

Ef maður lýstur þræl sinn eða ambátt með staf, svo að hann deyr undir hendi hans, þá skal hann refsingu sæta. En sé hann með lífi einn dag eða tvo, þá skal hann þó eigi refsingu sæta, því að þrællinn er eign hans verði keypt. 2.Mós.21.20-21

Að berja börn sín er góð aðferð til að sýna þeim foreldraást.

Sá sem sparar vöndinn, hatar son sinn, en sá sem elskar hann, agar hann snemma. Okv.13.24

Með því að berja börnin verða þau síður heimsk.

Ef fíflska situr föst í hjarta sveinsins, þá mun vöndur agans koma henni burt þaðan. Okv.22.15

Vöndur og umvöndun veita speki, en agalaus sveinn gjörir móður sinni skömm. Okv.29.15

Svo best er að berja börnin oft og duglega. Ekki hafa áhyggjur af því að meiða þau því þó að fáein bein brotni eða þau verði fyrir nettum heilaskaða þá á það ekki eftir að drepa þau. Og jafnvel þó að barsmíðarnar gangi af þeim dauðum þá eru þau betur sett samt sem áður því þau munu þakka þér á himnum fyrir að frelsa þau frá helvíti.

Spara eigi aga við sveininn, því ekki deyr hann, þótt þú sláir hann með vendinum. Þú slær hann að sönnu með vendinum, en þú frelsar líf hans frá Helju. Okv.23.13-14

Hægt er að finna mörg dæmi í Biblíunni um líkamsmeiðingar undir góðu yfirskini.

Nehemía, sem samkvæmt Biblíunni var mikill leiðtogi, barði fólk og hárreytti það.

Og ég taldi á þá og bað þeim bölbæna, já, barði nokkra af þeim og hárreytti þá, og ég særði þá við Guð: „Þér skuluð ekki gifta dætur yðar sonum þeirra, né taka nokkra af dætrum þeirra til handa sonum yðar eða sjálfum yður.“ Neh.13.25

Guð Gamla Testamentisins notaðist við vöndinn til að berja á þeim sem hegðuðu sér illa, ásamt því að senda þeim plágur.

Ef synir hans hafna lögmáli mínu og ganga eigi eftir boðum mínum, ef þeir vanhelga lög mín og varðveita eigi boðorð mín, þá vil ég vitja afbrota þeirra með vendinum og misgjörða þeirra með plágum, Sálm.89.31-33

Stundum virðist manni sem að Jesús hafi ekki verið mótfallinn ofbeldi. Sem dæmi talaði hann oft um að pynta óvini sína í dæmisögum sínum.

Og konungur varð reiður og afhenti hann böðlunum, uns hann hefði goldið allt, sem hann skuldaði honum. Matt.18.34

Hann segir við hann: „Vinur, hvernig ert þú hér kominn og ert ekki í brúðkaupsklæðum?“ Maðurinn gat engu svarað. Konungur sagði þá við þjóna sína: „Bindið hann á höndum og fótum og varpið honum í ystu myrkur. Þar verður grátur og gnístran tanna.“ Matt.22.12-13

þá mun húsbóndi þess þjóns koma á þeim degi, sem hann væntir ekki, á þeirri stundu, sem hann veit ekki, höggva hann og láta hann fá hlut með hræsnurum. Þar verður grátur og gnístran tanna. Matt.24.50-51

þá mun húsbóndi þess þjóns koma á þeim degi, er hann væntir ekki, á þeirri stundu, er hann veit ekki, höggva hann og láta hann fá hlut með ótrúum. Sá þjónn, sem veit vilja húsbónda síns og hefur ekki viðbúnað né gjörir vilja hans, mun barinn mörg högg. En hinn, sem veit hann ekki, en vinnur til refsingar, mun barinn fá högg. Hver sem mikið er gefið, verður mikils krafinn, og af þeim verður meira heimtað, sem meira er léð. Lúk.12.46-48

Illu andarnir gerðu yfirleitt ráð fyrir því að Jesús ætlaði sér að kvelja þá (og Jesú neitaði því reyndar aldrei).

Þeir æpa:„Hvað vilt þú okkur, sonur Guðs? Komstu hingað að kvelja okkur fyrir tímann?“ Matt.8.29

og æpti hárri röddu:„Hvað vilt þú mér, Jesús, sonur Guðs hins hæsta? Ég særi þig við Guð, kvel þú mig eigi!“ Mark.5.7

Þegar hann sá Jesú, æpti hann, féll fram fyrir honum og hrópaði hárri röddu: „Hvað vilt þú mér, Jesús, sonur Guðs hins hæsta? Ég bið þig, kvel þú mig eigi!“ Lúk.8.28

Við heimsenda mun guð kvelja suma menn þangað til að þeir vilja einungis deyja. En guð leyfir þeim ekki að deyja því hann vill pynta þá lengur.

Og þeim var svo um boðið, að þær skyldu eigi deyða þá, heldur skyldu þeir kvaldir verða í fimm mánuði. Undan þeim svíður eins og undan sporðdreka, er hann stingur mann. Á þeim dögum munu mennirnir leita dauðans og ekki finna hann. Menn munu æskja sér að deyja, en dauðinn flýr þá. Op.9.5-6

En mesta kvalræðið er þó alltaf að lenda í helvíti. Þegar um að er ræða helvítisvist þá er allt réttlætanlegt.

Mannssonurinn mun senda engla sína, og þeir munu safna úr ríki hans öllum, sem hneykslunum valda og ranglæti fremja, og kasta þeim í eldsofninn. Þar verður grátur og gnístran tanna. Matt.13.41-42

Ef hönd þín eða fótur tælir þig til falls, þá sníð hann af og kasta frá þér. Betra er þér handarvana eða höltum inn að ganga til lífsins en hafa báðar hendur og báða fætur og verða kastað í hinn eilífa eld. Og ef auga þitt tælir þig til falls, þá ríf það úr og kasta frá þér. Betra er þér eineygðum inn að ganga til lífsins en hafa bæði augu og verða kastað í eldsvítið. Matt.18.8-9

Síðan mun hann segja við þá til vinstri handar:„Farið frá mér, bölvaðir, í þann eilífa eld, sem búinn er djöflinum og árum hans.“ Matt.25.41

...helvíti, þar sem ormarnir deyja ekki og eldurinn slokknar ekki. Mark.9.43-49

En nú gjörðist það, að fátæki maðurinn dó, og báru hann englar í faðm Abrahams. Ríki maðurinn dó líka og var grafinn. Og í helju, þar sem hann var í kvölum, hóf hann upp augu sín og sá Abraham í fjarska og Lasarus við brjóst hans. Þá kallaði hann: „Faðir Abraham, miskunna þú mér, og send Lasarus, að hann dýfi fingurgómi sínum í vatn og kæli tungu mína, því ég kvelst í þessum loga.“ Lúk.16.22-24

þá skal sá hinn sami drekka af reiði-víni Guðs, sem byrlað er óblandað í reiðibikar hans, og hann mun kvalinn verða í eldi og brennisteini í augsýn heilagra engla og í augsýn lambsins. Og reykurinn frá kvalastað þeirra stígur upp um aldir alda, og eigi hafa þeir hvíld dag eða nótt, þeir sem dýrið tilbiðja og líkneski þess, hver sá sem ber merki nafns þess. Op.14.10-11

Byggt á bloggi Steve Wells.

Óli Gneisti

Að koma fram við trúað fólk af virðingu

27. nóvember 2006# (Efahyggja)

Sumir þurfa bara þessa hækju til að komast í gegnum lífið, af hverju að taka hana af þeim? Þetta heyrir maður merkilega oft frá trúlausu fólki sem vill ekki rökræða um trúmál. Sjálfur þá á ég voðalega bágt með að trúa því að þetta sé satt. En það er kannski ekki það sem angrar mig mest við þetta viðhorf.

Það sem angra mig mest við þetta viðhorf er að það gerir svo lítið úr trúuðu fólki. Af hverju ætti maður að koma fram við alla trúaða eins og þeir séu brotthættir? Er í raun hægt að svívirða lífsskoðun einhvers á verri hátt heldur en að úrskurða að aðalástæðan fyrir henni sé viðkvæmni þeirra sem hana aðhyllast? Þetta er að sjálfssögðu einfaldlega niðurlægjandi fyrir trúað fólk að halda þessu fram. Sumir halda jafnvel að trúfólk sé svo viðkvæmt að það þoli ekki að aðrir tali um að þeir séu trúlausir.

Það er líka spurningin hvað þetta segir um þá sem halda þessu fram. Eru þeir ekki einfaldlega að segja að trúleysingjar séu í raun sterkari, greindari og harðari heldur en greyið trúaða fólkið? Ég get ekki samþykkt þetta. Ég get hins vegar samþykkt það, af reynslu, að það eru margir trúaðir sem telja að þeir þurfi á trúnni að halda. Mig grunar hins vegar að það sé rangt hjá þeim.

Ég neita allavega að koma fram við trúað fólk eins og það sé annars flokks og geti ekki þolað sömu gagnrýni á trúarskoðanir sínar og það þarf að þola á til að mynda stjórnmálaskoðanir sínar. Það er samt ekki þannig að ég hafi áhuga á að neyða nokkurn mann í rökræður um trúarskoðanir hans nema augljóslega þá sem eru að boða trú sína. Ef fólk vill hafa trúna sem sitt einkamál þá er það í góðu lagi. Ég tel hins vegar að það eigi að koma fram með gagnrýni á presta og aðra sem eru að predika um trú sína. Opinber umræða á einfaldlega að fara þannig fram að allar skoðanir megi gagnrýna, sérstaklega rangar skoðanir.

Vinsamlegast ekki biðja mig um að koma fram við trúað fólk eins og viðkvæmar postulínsdúkkur sem þarf að geyma í glerskáp. Það er niðurlægjandi fyrir trúfólk og það kemur upp um hroka þeirra sem líta á það þessum augum.

Ritstjórn

Síðustu forvöð að breyta trúfélagaskráningu

27. nóvember 2006# (Skráning)

Þann 1. desember næstkomandi munu tölvur Þjóðskrár fara yfir trúfélagaskráningu allra Íslendinga. Niðurstaðan verður notuð til að ákveða hvernig sóknargjöldum landans verður úthlutað á næsta ári.

Ef þú eða einhver þér nákominn hefur íhugað að leiðrétta skráninguna eru einungis fjórir dagar til stefnu. Eftir mánaðarmótin er heilt ár þar til breyting á skráningu skilar sér gegnum kerfið.

Vantrú hvetur fólk til að leiðrétta skráningu sína fyrir mánaðarmót. Eins viljum við benda fólki á að staðfesta að skráning þess sé rétt, því eins og nýleg dæmi sína er fullt af fólki skráð í Þjóðkirkjuna án þess að hafa hugmynd um það.

Það er lítið mál að breyta skráningunni. Einungis þarf að fylla út eyðublað sem hægt er að sækja á heimasíðu Þjóðskrár og senda til þeirra með faxi. Meira um það hér

Af þessu tilefni mun Vantrú bjóða upp á heimsendingarþjónustu á höfuðborgarsvæðinu næstu þrjá daga. Við getum komið með eyðublað, aðstoðað við að fylla það út og skilað blaðinu til Þjóðskrár fyrir mánaðarmót. Vinsamlegast sendið okkur tölvupóst á póstfangið vantru@vantru.is þar sem fram kemur heimilisfang, símanúmer og sú tímasetning sem hentar ykkur. Athugið að uppgefið póstfang verður að vera auðkennandi og munum við senda staðfestingarpóst um leið og beiðni berst. Ef þið búið á landsbyggðinni, sendið okkur póst og við munum láta ykkur vita ef við getum hjálpað.

Ekki er nauðsynlegt að skrá sig úr Þjóðkirkjunni til að njóta aðstoðar Vantrúar. Markmið okkar er að trúfélagaskráning gefi rétta mynd af lífsskoðunum þjóðarinnar og við munum því einnig aðstoða fólk sem vill skrá sig í annað trúfélag, jafnvel Þjóðkirkjuna.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Helvítis boðskapur kirkjunnar

29. nóvember 2006# (Kristindómurinn)

Út frá skrifum um hina svonefndu Vinaleið hafa spunnist umræður um samband kristni og siðferðis. Þjóðkirkjupresturinn Gunnar Jóhannesson kom með áhugaverða grein vegna skrifa Arnolds Björnssonar.

Gunnar byrjar á því að gagnrýna ummæli Arnolds varðandi afstöðu ýmissa kirkjunnar manna til sambands trúar og siðferðis. Þó svo að það komi ekki skýrt fram í skrifum Gunnars, þá sýnist mér hann ekki vera á þeirri skoðun að siðferði trúlausra sé lakara en trúaðra. Því miður eru ekki allir stéttarbræður hans á sama máli. Til dæmis sagði æðsti biskup Þjóðkirkjunnar í viðtali við í Magasín, vikuriti DV (desember 2002), að kærleikur, siðferði og trú þurfi að haldast í hendur, að án eins geti hitt ekki staðist. Í predikun þann 6. mars 2005 sagði sami biskup að guðleysi væri „sálardeyðandi og mannskemmandi.“ Til marks um hve oft kirkjunnar menn tengja trúleysi við siðleysi, þá er ekki lengra en mánuður síðan þjóðkirkjuprestur, í þessu tilviki Sigurður Árni Þórðarson, gaf þetta í skyn. Í predikun 22. október sagði hann: „Ef Guð hverfur úr lífi fólks og þjóða er hætta á að á nokkrum kynslóðum hverfi gildin, hverfi munur góðs og ills, hverfi siðgreind fólks og þar með verði allt flatt.“ Gunnar mætti gjarnan reyna að sannfæra þessa stéttarbræður sína um rangindi skoðana sinna.

Í umfjöllun sinni um kærleikann bendir Arnold á þá furðulegu sýn sem kristnin virðist hafa á kærleikanum, en í henni á kærleiksríkur guð að láta guðlausa menn kveljast að eilífu eftir dauðann. Þrátt fyrir að það sé skýrt kveðið á um þetta í aðaljátningu lútherskra manna, Ásborgarjátningunni, þá kallar Gunnar þetta „úr sér genginn boðskap um helvítisvist“. Gunnar virðist ekki hafa mikið álit á játningum sinnar eigin kirkju og vill þess í stað leggja áherslu á orð og dæmisögur Jesú. Þetta er ansi undarlegt viðhorf í ljósi þess að meirihluti dæmisagna Jesú snýst um endi veraldar. Jesús kryddar lýsingar sínar á heimsendi meistaralega með líkingum úr daglega lífinu. Guð við endi veraldar er líkt við þrælaeiganda sem hýðir óhlýðinn þræl. Okkur mönnunum er líkt við sauði og hafra, en Jesús segir að hinum síðarnefndu muni hann senda í eilífan eld, eilífa refsingu.

Gunnar vill bara afskrifa þessi orð Jesú með því að kalla það bókstafshyggju að vísa til þeirra, en því miður virðist orðið „bókstafshyggja“ bara vera innantómt uppnefni. Engin rök eru færð fyrir því hvers vegna það flokkast sem bókstafshyggja að benda á þá hluta boðskapar Jesú sem Gunnari líkar ekki við. Jesús boðar einfaldlega „helvíti“ nöturlega sýn á örlög okkar hafranna. Það er enginn að hvetja Gunnar til þess að trúa því að það sé satt, en ef Gunnar ætlar að halda því fram að Jesús sé góð fyrirmynd og að hann sé eitthvað kennivald, þá getur Gunnar ekki bara lokað augunum fyrir því illa í boðskap hans og kallað þá sem benda á þessa hlið Jesú bókstafstrúarmenn.

Ef Gunnar ætlar að nota sitt eigið siðvit og sína eigin skynsemi til þess að velja og hafna úr boðskapi Jesú, hví ætti maður þá yfir höfuð að flækja málin með þessum skáldlega heimsendaspámanni?

Sverrir Guðmundsson

Naðurvaldi

30. nóvember 2006# (Kjaftæðisvaktin)

Dýrahringurinn eins og hann birtist okkur í stjörnuspám er ekki allur þar sem hann er séður. Líklegt er að þeir lesendur sem eiga afmæli um þetta leyti árs séu hreinlega alls ekki í því stjörnumerki sem almennt er haldið fram.

Í dag, 30. nóvember, gengur sólin inn í stjörnumerkið Naðurvalda sem er 13. stjörnumerki dýrahringsins. Ekki er víst að margir kannist við merkið enda er það frekar lágt á himni séð frá Íslandi. Nafnið „Naðurvaldi“ er svolítið sérkennilegt en fyrr á tíð þóttust menn sjá mynstur stjarna sem minnti á garp sem hélt á slöngu (nöðru). Hugmyndir hafa komið fram að stjörnumerkið eigi að tákna Asklepius sem var guð lækninga í Grikklandi til forna.

Þótt stjörnumerkin sjáist ekki að degi til er samt hægt að reikna út hvar sólin er stödd á himninum með aðstoð stjörnukorta. Það gerist svo einstaka sinnum að allir fá tækifæri til þess að sannreyna í hvaða stjörnumerki sólin er þegar tunglið gengur fyrir sólskífuna í almyrkva á sólu og myrkur skellur á um miðjan dag.

Sólin er í Naðurvalda frá 30. nóvember til 18. desember.
Sólin er í Naðurvalda frá 30. nóvember til 18. desember.

Naðurvaldi er í hópi elstu stjörnumerkjanna á himinhvelfingunni. Þótt mörk stjörnumerkjanna hafi ekki verið fastsett af stjarnfræðingum fyrr en 1930 hafði Ptólemeios áttað sig á því að sólin gengi í gegnum stjörnumerkið strax á 2. öld e.Kr í riti sínu Almagest sem er meðal áhrifamestu rita um heimsmynd fornaldar.

Hér er listi yfir þau 13 stjörnumerki dýrahringsins sem sólin gengur um:

Stjörnumerki | Dags. m.v. stjörnuspekina | Sólin er í merkinu
Hrúturinn | 21. mars - 19. apríl | 19. apríl – 14. maí
Nautið | 20. apríl – 20. maí | 14. maí – 21. júní
Tvíburarnir | 21. maí – 20. júní | 21. júní – 21. júlí
Krabbinn | 21. júní – 22. júlí | 21. júlí – 11. ágúst
Ljónið | 23. júlí – 22. ágúst | 11. ágúst – 17. september
Meyjan | 23. ágúst – 22. september | 17. september – 31. október
Vogin | 23. september – 22. október | 31. október – 23. nóvember
Sporðdrekinn | 23. október – 22. nóvember | 23. nóvember – 30. nóvember
Naðurvaldi |  | 30. nóvember – 18. desember
Bogmaðurinn | 23. nóvember – 21. desember | 18. desember – 19. janúar
Steingeitin | 22. desember – 19. janúar | 19. janúar – 16. febrúar
Vatnsberinn | 20. janúar – 18. febrúar | 16. febrúar – 12. mars
Fiskarnir | 19. febrúar – 20. mars | 12. mars – 19. apríl

Eins og sést hér að ofan er sólin mislengi í stjörnumerkjunum. Það væri nú nokkuð sérkennileg tilviljun ef sólin væri nákvæmlega mánuð í hverju þeirra og færði sig alltaf á milli á miðnætti!

Á þeim tíma þegar stjörnuspekikerfið var í mótun fyrir nokkur þúsund árum var það miklu nær raunverulegum dagsetningum en nú er. Það er pólvelta jarðar sem veldur því að staðsetning sólar á himninum hefur færst um u.þ.b. mánuð frá þeim tíma. Stjörnuspekingar ættu samt ekki að örvænta þar sem sveiflan vegna pólveltunnar tekur um 26.000 ár. Dýrahringurinn kemst því aftur nálægt því að passa eftir rúmlega 20.000 ár (ef litið er framhjá því að sólin dvelur mislangan tíma í merkjunum!).

Í þessu stutta yfirliti höfum við algerlega sneitt hjá því að ræða um þá forsendu stjörnuspekinnar að kraftar frá reikistjörnunum geti haft áhrif á líf okkar (sem eru í raun álíka sterkir og kraftar frá mýflugu á handarbaki lesandans).

Hér er önnur grein á Vantrú sem fjallar um stjörnuspeki

Á Stjörnufræðivefnum er hægt að lesa sér meira til um stjörnumerkið Naðurvalda

Heimildir:

Grein um dýrahringinn á Wikipedia.org. Skoðað 25. nóvember 2006

Grein um Naðurvalda á Wikipedia.org. Skoðuð 25. nóvember 2006

Grein um Ptólemeios á Wikipedia.org. Skoðuð 25. nóvember 2006

Grein um pólveltu á Wikipedia.org. Skoðuð 25. nóvember 2006

Myndin er fengin úr Starry Night Pro stjörnufræðiforritinu

Ritstjórn

Ályktun Vantrúar vegna endurskoðunar Grunnskólalaga

1. desember 2006# (Skólinn)

Vantrú hefur sent eftirfarandi ályktun til nefndar sem starfar á vegum Menntamálaráðuneytis við að vinna að tillögum um breytingar á Grunnskólalögum.

Félagið Vantrú skorar á Menntamálaráðuneytið að breyta aðalnámsskrá grunnskóla þannig, að í stað „kristilegs siðgæðis“ verði sagt „almennt siðgæði“. Það má kalla eðlilegri stefnu, þar sem annars vegar aðhyllist stór hluti landsmanna ekki kristna trú og jafnræðis ætti að vera gætt milli lífsskoðana, og hins vegar vegna þess að tæplega er hægt að ganga út frá því að siðferði sé gott þótt það sé byggt á kristnum grunni.

Hugmyndir fólks um hvaða siðferði teljist kristilegt eða ekki kristilegt hafa breyst mikið í tímans rás. Má nefna kúgun kvenna, þrælahald og mismunun gagnvart samkynhneigðum, gyðingum og fleirum, sem dæmi um rangindi sem hafa verið rökstudd með vísunum í kristna arfleifð og ritningu. Við teljum „kristilegt siðgæði“ vera of umdeilanlegt og þversagnakennt til að gagnast við barnauppeldi, en „almennt siðgæði“ vera því betra -- enda er það svo í reynd að það sem oft er kallað „kristilegt siðgæði“ er í rauninni ekki annað en almennt siðgæði í meðförum fólks sem kallar sig kristið.

Kristinni trú teljum við rangt að hampa sérstaklega í skólakerfinu. Þekkt er að trúarbrögð landsmanna verða æ fjölbreyttari samhliða æ fjölbreyttari uppruna landsmanna, en að auki er talsvert stór hluti innfæddra Íslendinga ekki kristinn. Fyrir utan það að kristin trú ætti ekki að njóta forréttinda, þá teljum við það ótækt að það beri á trúboði innan veggja skólanna. Við vonum að það verði sérstaklega tekið fram, að skólinn eigi ekki að vera vettvangur trúboðs. Grunnskólalög kveða á um að bannað sé að mismuna fólki vegna trúarbragða. Þeim lögum sjáum við ekki að verði fylgt nema öll trúarbrögð séu sett undir sama hatt.

Við endurskoðun á kennslu í kristnifræði og trúarbragðafræðum þykir okkur eðlilegt að höfð sé hliðsjón af dómi Mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna frá því í nóvember 2004, í máli norskra foreldra gegn norska ríkinu, sem meðal annars var fjallað um í Morgunblaðinu 5. nóvember síðastliðinn. Núverandi fyrirkomulag hyglar um of kristinni trú á kostnað annarra trúarbragða og undanþáguúrræði setja foreldra og börn í óviðunandi aðstæður. Fyrra atriðið brýtur í bága við 4. lið 18. greinar laga um stjórnmálaleg og borgaraleg réttindi en hið síðara er mismunun vegna trúarbragða.

Loks mælumst við til þess að í trúarbragðafræðslu verði tekin upp þau nýmæli að börnum verði sagt frá því að sumir aðhyllist hreint engin trúarbrögð. Verulega stór hluti landsmanna er annað hvort yfirlýstir trúleysingjar eða eru það í reynd. Slíku ætti ekki að halda leyndu fyrir börnum. Eðlilegt er að í trúarbragðafræði sé fjallað um lífsskoðanir þessa hóps á sama hátt og fjallað er um lífsskoðanir trúaðra.

Jón Magnús

Persónuleg trú

3. desember 2006# (Hugvekja)

Margir á Íslandi trúa á eitthvað sem í venjulegum skilningi telst varla til trúar. Að trúa á að það sé til líf eftir dauðann og ekkert annað flokkast undir mjög væga trúarskoðun en margt fólk sem les Vantrú finnst að á sig sé ráðist með persónulegum árásum þar sem lítið er verið að gera úr trúnni.

Þótt Vantrú berjist á móti trú og trúarbrögðum þá er ekki verið að eyða miklu púðri í að berjast við trú einhverja einstaklinga út í bæ sem skilgreint hafa trúna sína langt frá þeim skilningi sem trúarbrögðin setja.

Mjög margir Íslendingar teljast ekki kristnir þótt þeir sjálfir haldi það, fæstir trúa á upprisuna, erfðasyndina og þrenninguna og munu því ekki teljast á neinn hátt kristnir. Einstaklingar sem finnst að þessar grunnvallarsetningar kristinnar kirkju eigi ekki við sig eru því oft búnir að skilgreina trú sem eitthvað mjög óljóst og vægt. T.d. veit ég um fólk sem talar um guð en er í rauninni að meina náttúruna og þau öfl sem henni stjórna.

Þrátt fyrir að Vantrú berjist á móti öllum hindurvitnum þá get ég fullvissað fólk með vægar trúarskoðanir að við erum ekkert sérstaklega á eftir því, þótt við viljum að það mætti velta þessum hlutum aðeins fyrir sér. Það hafa nefnilega allir gott af því að hugsa hvort tilteknar skoðanir séu þess virði að halda í. Margt af því fólki sem les síðuna finnst hinsvegar að sér vegið með þeirri nálgun sem er hér. Vantrú stundar það hinsvegar ekki að gagnrýna skoðanir sem það veit ekki um.

Helsta markmið Vantrúar er að gagnrýna öll hindurvitni sem geta talist skaðlegar samfélaginu, auk þess að ná fram sjálfsögðum rétti trúlausra á Íslandi. Það er nóg af skaðlegum hindurvitnum svífandi um í samfélaginu sem félag eins og Vantrú hefur fullt erindi að gagnrýna. Því er það mikilvægt fyrir lesendur Vantrúar að taka ekki þessa gagnrýni alltaf til sín, við erum nefnilega í langflestum tilfellum að fjalla um hugmyndir sem eru hvað augljósast skaðlegar samfélaginu.

Því vil ég biðja lesendur Vantrúar að skoða frekar raunverulegt innihald greinanna heldur en að láta tiltekið orðalag fara í taugarnar á sér. Orðið trú á sér svo víða skilgreiningu í íslensku máli að þótt greinar hér innihaldi það oft þá er óþarfi að taka það persónulega í hvert skipti sem það birtist.

Ásgeir Berg Matthíasson

Af kraftaverkum og David Hume

4. desember 2006# (Efahyggja)

David Hume heldur því fram í ritgerð sinni „Af kraftaverkum“ að kraftaverk séu brot á lögmálum náttúrunnar og ekki sé með réttu hægt að leggja trúnað á sögur af þess háttar atburðum. Hér á eftir verður röksemdafærsla Humes reifuð og athugað hvort nokkur af þeim mótrökum sem týnt hafa verið til gegn þeim standist, einkum og sér í lagi hvort rök Humes leiði til þess að þróun í vísindum sé ómöguleg og hvort þau séu ósamkvæm heimspeki Humes sjálfs. Ennfremur verður athugað hvaða afleiðingar röksemdafærsla hans hefur á grundvöll trúarbragða.

Hume skilgreinir kraftaverk sem: „brot á náttúrulögmáli vegna einstakrar viljaákvörðunar drottins eða vegna meðalgöngu einhverra ósýnilegra máttarvalda.“ Hume útilokar þannig frá umræðunni atburði sem á yfirborðinu gætu kallazt kraftaverk vegna ótrúlegra kringumstæðna en eru það í raun ekki vegna þess að þeir eru þegar nánar er að gáð hluti af venjulegum gangi náttúrunnar, það er að segja í samræmi við lögmál hennar. Náttúrulögmál telur Hume vera undantekningarlausa reynslu af gangi náttúrunnar. Öll kraftaverk stangast því samkvæmt skilgreiningu á við reynslu sem öll er á einn veg og er það samkvæmt Hume það sama og að segja að kraftaverk geti aldrei gerzt nema til komi „andstæð staðfesting sem vegur þyngra“ . Hume telur það staðfest sem undantekningalaust hefur áður gerzt en sennilegt það sem yfirleitt gerist og á í þeim tilfellum að vega og meta andstæð rök til að komast að réttri niðurstöðu. Hann segir: „Vitur maður leggur mismikinn trúnað á hlutina í hlutfalli við það hve veigamiklar sönnur eru fyrir þeim.“ Það sem alltaf hefur farið á einn veg segir hann að óhætt sé að gera ráð fyrir að svo verði áfram en í öðrum tilfellum verði að meta líkur.

Ástæðan fyrir því að við trúum yfirleitt vitnisburði manna er samkvæmt Hume sú að reynslan segir okkur að menn segi í flestum tilfellum satt. Þegar við heyrum af kraftaverki „tekst á tvenns lags reynsla“ , þ.e. annars vegar reynsla okkar af vitnisburði manna og hins vegar reynsla af gangi náttúrunnar. Við höfum lakari sönnur fyrir sannleiksgildi kraftaverka en fyrir vitnisburði eigin skilningavita. Þeir sem verða vitni að kraftaverki þurfa að reiða sig á sín skilningarvit og áreiðanleiki vitnisburðarins hlýtur að rýrna þegar hann berst á milli manna. Niðurstaða Humes er því að aldrei eigi að taka sögur af kraftaverkum trúanlegar, alltaf sé líklegra að eitthvað sé athugavert við vitnisburðinn sjálfan en að kraftaverk hafi í raun og veru átt sér stað. Allar frásagnir af kraftaverkum andstæð allri reynslu okkar frá upphafi og til þess að hægt sé að legga trúnað á slíkar sögur þurfa þær að vera líklegri, eða að minnsta kosti jafn líklegar og kraftaverkið er ólíklegt, og gefur það augaleið að það getur aldrei verið. Hann teflir þannig reynslu okkar af náttúrunni gegn reynslu okkar af vitnisburði manna og heldur því fram að bein reynsla okkar fari alltaf með sigur af hólmi í þeirri baráttu.

Hume hefur verið gagnrýndur fyrir það að ef taka ætti mark á þessum rökum hans væri framþróun í vísindum ekki möguleg, enginn ætti að taka mark á nýjum kenningum í vísindum vegna þess að þær stangast á við fyrri reynslu. Ég tel að þetta séu ótæk rök vegna vegna þess að eðli kraftaverka og vísindalegra uppgötvanna er ekki hið sama. Þegar vísindamaður segist hafa uppgötvað frávik frá þekktum náttúrulögmálum er það vissulega sambærilegt við frásagnir af kraftaverkum en það er ekki fyrr en aðrir vísindamenn hafa endurtekið tilraunina og staðfest hana að hún er samþykkt af vísindasamfélaginu. Kraftaverk er ekki hægt að endurtaka og því er ekki hægt að líkja frásögnum af þeim við starf vísindamanna.

Gagnrýnendur Humes hafa bent á þann möguleika að afstaða hans til kraftaverka sé ekki samkvæm heimspeki hans sjálfs. Hume heldur því nefnilega fram að engin nauðsynleg tengsl séu á milli orsakar og meintrar afleiðingar hennar. Við drögum einungis þá ályktun út frá endurtekinni reynslu af hlutunum. Að mínu mati er Hume ekki ósamkvæmur sjálfum sér, vegna þess að hann hafnar ekki möguleikanum á að kraftaverk geti gerzt, heldur einungis að frásagnir af þeim séu ósennilegar vegna þess að þær ganga á móti allri reynslu okkar. Frásögn af reynslu hlýtur alltaf að vera ósennilegri en reynslan sjálf. Hume tekur þannig ekki fyrir möguleikann á því að maður sjálfur upplifi kraftaverk (hvort nokkur trúi manni, það er svo önnur saga). Hume tekur sem dæmi um þetta Indverja sem trúir ekki á frásögn af frosnu vatni og heldur Hume því fram að hann sé í fullum rétti að efast um það, jafnvel þó að vatn geti vel frosið.

Þó að svo væri að gagnrýni Humes á kraftaverk væri ekki samkvæm heimspeki hans sjálfs myndi það ekki varpa neinni rýrð á gagnrýninna sjálfa. Hún stendur sjálfstæð, óháð hvaða skoðanir höfundurinn gæti hafa haft á öðrum málum.

Hume hefur líka verið gagnrýndur fyrir að skilgreina orðið kraftaverk of þröngt og að skilgreining hans sé ekki samræmi við hversdagslega notkun á orðinu kraftaverk. Að mínu viti er það heldur léleg gagnrýni vegna þess að Hume veit að sjálfsögðu fullvel um aðrar merkingar orðsins. Þær eru bara einfaldega ekki til umræðu.

Það sem vakir fyrir Hume er að ráðast á grundvöll trúarbragða og grunar mig að hann hafi þar haft sterkari skoðanir en hann lét í veðri vaka. Hume gefur á nokkrum stöðum í skyn í ritgerðinni að beita eigi rökum hans á undirstöður kristinnar trúar, nefnilega sjálfa upprisuna. Hume vill að maður spyrji sig: Hvort er líklegra að eingetinn sonur Guðs hafi risið upp frá dauðum í Palestínu fyrir 2.000 árum eða hvort það sé einfaldlega einhverju ábótavant í frásögninni? Ef maður samþykkir rök hans, og mér sýnast þau standast nokkuð vel, er ég hræddur um að erfitt sé að finna kristinni trú (eða öðrum trúarbrögðum sem byggjast á kraftaverkum ef því er að skipta) nokkurn grundvöll en ég ætla að leyfa guðfræðingum að ráða frekar fram úr þeim vanda.

Óli Gneisti

Að spila með tilfinningar fólks

6. desember 2006# (Nýöld)

Í framhaldi af hugvekju Jóns Magnúsar um persónulega trú þá spyrja sumir sig kannski hvar mörkin liggja milli þess sem við á Vantrú látum skipta okkur máli og því sem að angrar okkur ekki. Viðhorf til lífs eftir dauðann liggja til dæmis á þessum óljósu mörkum. Margir trúa að þeir eigi sér einhverja tilveru eftir dauðann. Ég get ekki sagt að það trufli mig þó ég sé ósammála og vilji helst að fólk reyna að njóta þessa lífs sem við höfum. Ég er nefnilega hálfhræddur við að fólk sjái ekki fegurðina í þessu lífi þegar það er að hugsa um hugsanlegt framhaldslíf.

Það sem angrar mig er hins vegar fólk sem er að boða þekkingu sína á framhaldslífi. Þetta fólk hefur ekkert í höndunum nema ágiskanir frá sjálfum sér eða öðrum. Það stoppar það hins vegar ekki í að halda þessum skoðunum sínum fram sem, oft bókstaflega, heilögum sannleika. Það er ekkert sem bendir til þess annars en að vitund okkar deyi með líkama okkar, stundum deyr vitundin á undan líkamanum. Það bendir allt til þess að það sem við hugsum um sem okkur sjálf sé starfsemi sem fer fram í heilanum. Þessi starfsemi er mögnuð niðurstaða þróunar lífs á jörðinni og sýnir að mínu áliti hve náttúran er stórfengleg.

Það sem angrar mig þó eiginlega mest eru þeir sem segjast geta flutt okkur skilaboð frá látnum ástvinum. Á mjög persónulegan hátt þá særir þetta mig. Þetta er í raun ekkert annað árás á persónur sem ekki geta lengur varið sig. Þar að auki er þarna verið að hræra í tilfinningum fólks sem á oft mjög erfitt. Það skiptir engu máli þó tilgangurinn sé stundum góður (þó oftast sé bara verið að veiða peninga) því það bendir ekkert til þess að þetta hjálpi neitt sérstaklega.

Ef einhver telur sig geta náð sambandi við látið fólk og geti komið fram með traustar upplýsingar frá því þá ætti ekki að vera nokkurt vandamál að staðfesta þessa hæfileika. Miðlar, prestar og aðrir sem eru í andlega bransanum, láta oft eins og að vísindalegar rannsóknir séu of gallaðar til þess að rannsaka hæfileika þeirra. Það er hentugt viðhorf. Því miður hafa þeir náð að smita almenning af þessari tortryggni. Orðið vísindi virðist vekja upp hugmyndir um einhverja elítu sem ákveður hvað er satt og hvað er ósatt. Þetta er sorgleg skrípamynd því þó vísindin séu ekki fullkomin þá eru þau besta tólið sem við höfum í upplýsingaleit okkar. s Ég segi að miðlar ættu að geta sýnt fram á hæfileika sína við aðstæður þar sem er búið að taka út allar mögulegar breytur sem gætu hjálpað þeim. Þetta er það sem ég á við þegar ég tala um vísindalega rannsókn. Einstaklingur sem telur að hann geti haft samband við látna aðila ætti að geta gert það án þess að þurfa að horfa á svipbrigði hjá þeim sem tengist hinum látna, án þess að vita nokkuð fyrirfram um þann sem er að koma eða hinn látna og án þess að koma með spurningar sem veita aukalegar upplýsingar. Miðlar geta þetta ekki. Þeir þurfa að lesa svipbrigði, vita eitthvað fyrirfram eða að koma með ágiskanir til að leiða sig áfram.

Það er alvörumál að hræra í tilfinningum fólks til látinna ástvina. Þeir sem segjast geta haft samband við látið fólk ætti að geta sýnt fram á hæfileika sína. Ef þeir geta það ekki, eða vilja það ekki, þá ættu þeir að láta að þessa hluti vera. Ég held að svona starfsemi ætti líka að vera refsiverð nema að til komi eitthvað sem staðfestir að hæfileikarnir séu til staðar. Það er nefnilega fátt auðvirðilegra en að ráðast á fólk þegar því líður sem verst.

Vésteinn Valgarðsson

Fjölmenning er ekki ástæðan fyrir trúfrelsi

8. desember 2006# (Skólinn)

Þegar kristinfræðikennslu í grunnskólum ber á góma eru margir sem nefna að nú, þegar Ísland sé að breytast í fjölmenningarlegt samfélag, sé nauðsynlegt að koma til móts við nýbúa með því að hliðra til kristinfræðikennslu svo hún verði sanngjarnari.

Þetta sjónarmið kann að vera réttmætt í sjálfu sér, en að minnsta kosti að tvennu leyti er það vitleysa. Varasöm vitleysa.

Í fyrsta lagi: Þegar talað er um að það þurfi að laga trúarbragðafræðslu að fjölmenningarsamfélagi er undirliggjandi að „við“ þurfum að hliðra til fyrir „þeim“ -- minnka áhersluna á „okkar trú“ af tillitssemi við „þau“. Eins og kristinfræðikennsla hafi verið með eðlilegasta móti áður en fór að bera á innflytjendum, og að þetta sé eitthvað jákvætt element í skólakerfinu sem þurfi að fórna vegna aðstæðna. Ég er tæpast einn um að sjá hvers lags hugsun þetta nærir.

Í öðru lagi: Með því að stilla dæminu upp eins og þetta sé gert af tillitssemi við innflytjendur er enn eina ferðina látið eins og Íslendingar séu, sem hópur, kristnir. Það er einfaldlega ekki rétt. Þótt við skilgreinum „Íslendinga“ svo þröngt að þeir þurfi að vera innfæddir 5 eða 15 ættliði aftur í tímann, þá stendur það eftir að sem hópur eru þeir ekki kristnir. Hins vegar eru sumir í þessum hópi kristnir. Sumir.

Ástæðan fyrir því að það ætti ekki að vera trúboð í skólum, og að öllum lífsskoðunum ætti að vera gert jafnhátt undir höfði þar og annars staðar er sú að það er einfaldlega ekki sjálfsagt að allir landsmenn séu kristnir. Það er ekki sjálfsagt og það hefur aldrei verið það. Þótt Þjóðkirkjan hafi setið um æsku þessa lands allan þennan tíma og einokað meira og minna lífsskoðanainnrætingu í landinu, þá er samt ekki nema í mesta lagi um helmingur þjóðarinnar kristinn!

Það er með engu móti sanngjarnt að eitt trúfélag eða ein lífsskoðun hafi þessa aðstöðu í skólum. Það er ekki sanngjarnt að ætlast til þess að börnum sé innrætt kristni vegna þess að hefðin segi það eða vegna þess að prestar trúi því að það hafi Ésús sagt þeim. Ærin er fyrirgreiðslan samt, þótt áróðrinum sé ekki hleypt inn á gafl í skólunum líka.

Opinber barnafræðsla um trúarbrögð ætti undir engum kringumstæðum að fela í sér innrætingu á trú. Trúarinnræting á ekki að vera í verkahring ríkisvaldsins. Ef fjölbreyttari samsetning þjóðarinnar er það sem þarf til þess að innræting á kristni hætti í grunnskólum, þá fagna ég því. En það er ástæða til að vara við því að það eigi að vera ástæðan, áður en afnámi kristinfræðikennslu verður bætt við lista yfir svokölluð „innflytjendavandamál“.

Lárus Viðar

Hetjur trúarinnar

10. desember 2006# (Kristindómurinn)

„...Mig mundi skorta tíma, ef ég færi að segja frá Gídeon, Barak, Samson og Jefta, og af Davíð, Samúel og spámönnunum.“ Heb.11.32

Höfundur bréfsins til Hebrea telur upp nokkrar trúarhetjur, þar á meðal Gídeon, Samson, Jefta, Davíð og Samúel. Allir góðir kristnir menn geta tekið þá sér til fyrirmyndar og þeim til aðstoðar hef ég tekið saman lítinn lista yfir hetjudáðirnar, svo að þeir geti farið að fordæmi hetjanna.

Gídeon

Lagði afar undarleg próf fyrir guð. Dóm.6.36-40

Valdi þá menn í her sinn sem löptu vatn eins og hundar (próf sem guð sjálfur lagði til). Dóm.7.4-7

Pyntaði stríðsfanga og borgara með þistlum og þyrnum. Dóm.8.7 Dóm.8.16-17

Skipaði syni sínum að drepa stríðsfanga og gerði það loks sjálfur þegar sonurinn neitaði. Dóm.8.20-22

Átti margar konur og hjákonur. Dóm.8.30

Jefta

Fórnaði dóttur sinni guði sem brennifórn. Dóm.11.30-39

Samson

Drap eitthvað í hvert skipti sem „andi Drottins“ kom yfir hann. Dóm.14.5-6 Dóm.14.19 Dóm.15.14-15

Veiddi 300 refi, batt þá saman á skottinu og kveikti í þeim til að brenna akra Filista. Dóm.15.4-5

Drap 30 menn til þess að stela fötunum þeirra, til þess að borga veðmál sem hann tapaði. Dóm.14.19

Sá vændiskonu og „gekk inn til hennar“. Dóm.16.1

Eyðilagði hús og drap 3000 manns. Dóm.16.27-30

Davíð

Keypti fyrstu konuna sína með hundrað forhúðum af Filistum. 1.Sam.27.8-11

Átti margar konur og hjákonur. 2.Sam.3.2-5, 2.Sam.5.13 1.Kro.14.3

Drap menn sína, fyrir að drepa son Sáls, hjó af þeim hendur og fætur og hengdi þá upp hjá tjörninni í Hebron. 2.Sam.4.6-12

Dansaði því sem næst nakinn fyrir Drottinn í augsýn allra. 2.Sam.6.14 2.Sam.6.20-23

Drýgði hór með Batsebu og lét síðar drepa eiginmann hennar í orrustu (guð refsaði Davíð fyrir þetta síðar með því að drepa barn þeirra Batsebu). 2.Sam.11.2-27 2.Sam.12.13-18

Samúel

Sagði Sál að guð hafði fyrirskipað honum að drepa alla Amalekíta: menn, konur, börn, ungabörn, naut, sauðfé, úlfalda og asna. 1.Sam.15.2-3

Sagði Sál að honum hafði verið hafnað af guði sem konungi Ísraels vegna þess að honum hafði ekki tekist nægjanlega vel að fremja fyrirhugað þjóðarmorð. 1.Sam.15.22-23

Til að þóknast guði þá hjó Samúel Agag til bana „frammi fyrir Drottni“. 1.Sam.15.32-33

Byggt á bloggi Steve Wells.

Jórunn Sörensen

Á að kenna kristnifræði í skólum?

11. desember 2006# (Skólinn)

Sú skoðun að sjálfsagt sé að tengja kristna trú og siðfræði er bæði mjög almenn og útbreidd. Margir virðast telja að trúarbrögð og siðferði séu óaðskiljanleg og það sé aðeins hægt að tala um siðfræði og gott siðferði út frá trúnni. Þar liggur t.d. skýringin á því af hverju prestar eru svo oft kallaðir til þegar fjalla á um siðferðileg efni t.d. í fjölmiðlum. Þeir túlki jú trúna og þar með einnig siðferðið og siðfræðina. Enda sjá prestar og aðrir fulltrúar kirkjunnar um að halda þessari skoðun mjög á lofti. Svo mjög eru þessi tengsl viðurkennd að þess er getið í lögum um grunnskóla að: „Starfshættir skólans skulu því mótast af umburðarlyndi, kristilegu siðgæði og lýðræðislegu samstarfi.“ Jafnframt skal skólinn efla með nemendum víðsýni.

Kristin siðfræði er margskonar

Á einfaldan hátt er hægt að segja að kristin siðfræði sé mismunandi eftir því hvaða lífi þeir ólíku hópar sem eru kristinnar trúar þykir sæmandi að lifa. Kristin trú er eins og nafnið bendir til einkum tengd Jesú Kristi. Trúin hvílir á tveimur forsendum. Sú fyrsta er tilvera Guðs. Og ekki bara einhvers guðs úr hópi þeirra þúsunda sem skráðir eru heldur þess Guðs sem kirkja Jesú Krists hefur valið. Þessi Guð er hinn forni Guð gyðinga. Í fornum ritum gyðinga var því spáð að Guð myndi senda frelsara til þess að bjarga mannkyninu og fyrstu kristnu mennirnir voru gyðingar sem trúðu því að þetta hefði raunverulega gerst. Siðfræði er mjög mikilvæg í trúarbrögðum gyðinga og því er eðlilegt að hún sé það einnig í kristinni trú. Gamla testamenti Biblíunnar er túlkað sem undirbúningur að komu Jesú og Nýja testamentið sem vitnisburður um líf hans, dauða og sigur yfir dauðanum. Boðskapur kristninnar barst milli fyrstu söfnuðanna með orðinu en síðar voru guðspjöllin rituð og um það leyti bréf Páls postula sem hann ritaði hinum ýmsu söfnuðum. Þessi rit ná nokkurn veginn yfir í hverju kristin trú felst og hver er hinn siðferðilegi boðskapur hennar. Það tók reyndar nokkrar aldir að ná einingu um það hvaða bækur yrðu með í þeirri Biblíu sem við þekkjum í dag.

Þróun kristni

Eftir fall Jerúsalem í hendur Rómaveldis dró mjög úr áhrifum gyðingdóms á hina ungu, kristnu trú og hún varð gegnsýrð af hellenskri menningu sem grundvallaðist á hinum forna gríska heimspekiarfi. Þegar Rómaveldi féll fjórum öldum síðar tengdu kristnir sig við Evrópu og þaðan í nýlenduríkin. Kristni hefur nú breiðst um allan heim og skiptist nú í fimm höfuðflokka sem hver um sig hefur sínar eigin kennisetningar og siðfræði. Þjóðkirkja Íslendinga samkvæmt stjórnarskrá er Hin evengeliska lútherska kirkja sem er einn þessara höfuðflokka. Sú kirkja greinist síðan í ótal ólíkar kirkjudeildir og söfnuði.

Gerðu það rétta á réttum tíma

Kristin siðfræði byggir á því að gera það rétta á réttum tíma og út frá réttum forsendum. Þetta er ekki öðruvísi en í öðrum siðfræðikenningum nema að því leyti að í kristinni siðfræði er hún rakin til kristinnar trúar. Sama gera önnur trúarbrögð. Það er því augljóst að siðfræðikenningar skarast mjög. Það er mjög mikilvægt að gera sér þetta ljóst í sífellt meiri samskiptum milli þjóða og auknum ferðum fólks á milli landa með ólík trúarbrögð og menningu. Gott dæmi um hinn sameiginlega siðferðilega grundvöll er Gullna reglan sem svo hefur verið kölluð. Þegar „The Golden Rule“ er slegið inn á Google koma upp ótal síður sem sýna þess reglu í ótal trúarbrögðum sem mörg eru miklu eldri en kristnin. Kenningin um náungakærleik er því alls ekki kristin að upplagi þótt kristnir menn eigni sér hana eins og margt annað í siðferðilegum boðskap. Margt í boðskap Jesú eru, eins og Gullna reglan, almenn siðalögmál sem gilda á milli manna. Það sem sérstaklega einkenndi boðskap Jesú var hve róttækur hann var. Sem dæmi má nefna að í kristinni trú eru engin takmörk sett á fyrirgefninguna. Ekki vegna þess að þannig sé unnin sigur á þeim sem beitir mann órétti heldur með skýrskotun til fyrirgefnar Guðs á syndum okkar. Jesú sagði það ekki merkilegt að elska þá sem elskuðu á mann á móti það gerðu jafnvel heiðingjarnir heldur spurði hann hvað gerir þú meira. Reyndar gekk Jesú sjálfum alltaf vel að fyrirgefa eins og sést vel þegar hann hefur verið negldur á krossinn og hann býður aðeins þeim ræningja himnavist sem er auðmjúkur gagnvart honum en ekki hinum sem var hrokafullur og móðgaði hann. Sem dæmi um hin hellensku áhrif má nefna að þegar Jesú leit til himins sagði sól og regn vera merki um hina óendalega gæsku Guðs sem gæfi okkur þessa hluti. Þetta sjónarhorn má rekja til Aristótelesar sem áleit að til þess að skilja hlut þyrfti að vita hver væri tilgangur hans.

Gagnrýni á kristna trú

Kristin trú leggur mikla áherslu á laun hins trúaða sem fer til himna eftir dauðann en aðrir fari til Helvítis. Á þeim forsendum hefur kristin siðfræði fengið þá gagnrýni að hún sé ósiðleg. Kristnir menn vinni góðverk sín með það í huga að fá laun sín á himnum eftir dauðann en ekki góðverkanna sjálfra vegna. Einnig hefur kristin siðfræði verið sökuð um að vera ekki umburðarlynd eins og ofsóknir kristinna trúfélaga á hvert annað eru gott dæmi um. Kristin siðfræði hefur einnig verið gagnrýnd fyrir að bæla einstaklinga í stað þess að hvetja þá til þess að þroska sjálfa sig. Flestar nútímagreininar sálfræðinnar líta svo á að þroskaður einstaklingur hafi sjálfstætt, óeigingjarnt viðhorf til siðferðis en að það komi hvorki frá kristni né öðrum trúarbrögðum. Bent er á að kristin siðfræði leiði frekar til stöðnunar og hindri einstaklinga í að þroskast því þeir bregðist við á fyrirframgefinn hátt óháð aðstæðum. Samkvæmt sjónarhorni kristins manns er Guð löggjafinn og hið rétta líf er að fylgja lögum Guðs. Það sem er „siðferðilega rétt“ er „fyrirskipað af Guði“ og á hinn bóginn bannar Guð það sem er „siðferðilega rangt“. Samviskan gegnir mjög mikilvægu hlutverki í kristinni siðfræði. Svo mjög að sagt er að þú verðir alltaf að gera það sem samviskan býður þér því samviskan sé óskeikul og rödd Guðs. Þeir sem ekki eru trúaðir sjá einfaldlega engin rök fólgin í því að það sé siðferðilega rétt að gera það sem Guð segir þar sem þeir hafna tilvist guða.

Tengsl trúar og siðfræði eru ekki til góðs

Bent hefur verið á að við komust í röklegt öngstræti ef við höldum því fram að breytni sé rétt vegna þess að Guð fyrirskipaði hana. Var breytnin hugsanlega rétt áður og þessvegna hafi Guð fyrirskipað hana? Guð er óskeikull samkvæmt skilgreiningu og því gæti hann rétt eins hafa fyrirskipað að við ættum að ljúga en ekki að segja satt. Samkvæmt því að Guð sé óendanlega vitur geri hann aðeins það sem okkur mönnunum er fyrir bestu því velur hann auðvitað boðorðið að það eigi ekki að ljúga. Þetta segir bæði trúuðum og trúlausum að sá sem er trúaður hefur engan einkaaðgang að því að vita hvað er siðferðilega rétt. Við erum einfaldlega öll á sama báti í því að tileinka okkur gott siðferði. Þar skiptir hvorki kristin trú né nokkur önnur trúarbrögð máli. Það á ekki að tengja saman trúarbrögð og siðfræði. Að gera rétt vegna þess eins að Guð segir það eru þröngar og afmarkaðar forsendur sem hindra einstakling í að hugsa sjálfur af skynsemi og mannúð og finna út hvað er rétt breytni og afhverju hún er rétt. Þar af leiðir að það á að kenna siðfræði og gagnrýna hugsun í skólum. Siðfræði sem er óháð kristinni trú og sérhverri annarri trú. Það á að kenna siðfræði sem temur nemendum víðsýni, nokkuð sem kristin siðfræði nær ekki að gera.

Birgir Baldursson

Hvað er umburðarlyndi?

13. desember 2006# (Siðferði og trú)

Þjóðkirkjan er á vafasamri vegferð. Til vitnis um það er þátttaka hennar í samráðshópi trúfélaga og yfirlýst stefna hennar um umburðarlyndi í garð annarra trúarskoðana og trúarbragða. Umburðarlyndi þetta felst í því að ekki skuli viðteknar skoðanir annarra trúarhópa gagnrýndar, heldur skal með samræðu reyna að finna sameiginlega fleti og efla skilning. Ég tel slík viðhorf hvorki viturleg né gagnleg.

Menningarleg framför felst í því að láta af skaðlegum hugmyndum/gjörðum og taka upp aðrar skárri. Og til að meta það hvað sé skaðlegt er afar hentugt að notast við rök og sannanir. Tökum dæmi:

Kristnin hefur um allan aldur úthrópað samkynhneigð og kynhegðun homma og lesbía, enda rækilegur fótur í trúarritinu til slíkrar fordæmingar. En trúarritið byggir þessa andúð ekki á rökum, heldur er þessum skoðunum haldið þar á lofti algerlega rakalaust. Sá sem mótar skoðun sína á samkynhneigð í takt við Biblíuna gerir það því á forsendum kennivalds, en byggir ekki á rökum.

Það má færa fyrir því ýmis gild rök að fordæming samkynhneigðar sé skaðleg. Fyrir það fyrsta þá velur fólk sér ekki kynhneigð sína, heldur finnur aðeins fyrir henni. Líkindi eru fyrir því að samkynhneigð sé afrakstur heilastarfs sem mótast af framleiðslu kynhormóna þegar heilinn er að þroskast í móðurkviði. Einstaklingur sem vex samkynhneigður upp í samfélagi sem fordæmir slíkar langanir er dæmdur til sálarkreppu sökum einhvers sem hann hefur ekkert vald yfir.

Og þegar við bætist að samkynhneigð er ekki á nokkurn hátt skaðleg, hvorki einstaklingum né samfélaginu verður ekki séð að nokkur ástæða sé til að fordæma þessar meðfæddu tilfinningar fólks. Og á þeim forsendum er hægt að afgreiða þessar hvatir sem fínt mál, jafnvel eitthvað sem eykur á fjölbreytileika mannflórunnar og kryddar tilveru okkar allra.

Slíkt viðhorf er því byggt á rökum en ekki kennivaldi. Og þessi rök má setja fram þegar kennivaldsviðhorfin eru gagnrýnd. Og á móti má svo tefla fram gagnrökum, ef einhver eru, ef takast á að hrekja málflutninginn. Vísun í rakalaust kennivald dugar þar hvergi.

Fyrir aðdáendur kristninnar er vandinn aðeins sá að það eru engin mótrök. Það eina sem hinir kristnu geta sagt er „guð vill hafa þetta svona“, eða „það stendur í Biblíunni“. Ötulustu fordómapúkarnir ganga þó reyndar svo langt að líta á samkynhneigð sem sjúkdóm og fullyrða að meiri hætta sé á slæmum afleiðingum kynmaka fólks af sama kyni en hefðbundnu kynlífi. En þetta eru reyndar hinir sömu og vilja ekki að fólk noti verjur við kynlíf sitt!

Þjóðkirkjan vill viðhafa umburðarlyndi í garð slíkra skoðana og eiga gagnrýnislaust samráð við þá sem slíkum bjánahugmyndum halda á lofti. Með því gefa kirkjunnar menn það í skyn að þeir samþykki þessar hugmyndir, eða finnist þær í það minnsta ekki gagnrýnisverðar. Hvaða gagn er í svoleiðis afstöðu?

Leiðir slík afstaða okkur fram á veg í siðferðislegu tilliti? Nei, það gerir hún svo sannarlega ekki, heldur kemur því inn hjá fordómapúkunum að ekkert sé athugavert við málflutning þeirra. Umburðarlyndi getur ómögulega falist í því að veigra sér við að gagnrýna það sem maður telur rangt og skaðlegt, heldur hlýtur það þvert á móti að felast í því að umbera það að skoðanir manns séu gagnrýndar, svo rökræða megi þær og hverfa frá vondum skoðunum til annarra betri, mannkind allri til framdráttar.

En hvernig stendur Þjóðkirkjan sig í slíku umburðarlyndi? Er hún tilbúin til að hlusta á gagnrýni, t.d. trúleysingja, á málflutning sinn og svara henni með tiltækum mótrökum? Þegar málið er skoðað kemur í ljós að svo er raunin í fæstum tilfellum. Starfsfólk kirkjunnar viðhefur það gjarna að bregðast ókvæða við gagnrýni á hugmyndakerfið og saka gagnrýnandann um dónaskap, tillitsleysi, ofstæki og jafnvel einelti. Umburðarlyndið fyrir skoðanaskiptum er vægast sagt lítið á þeim bænum.

En allt á þetta sér auðvitað skýringu. Þegar menn hafa ekki rök fyrir máli sínu, heldur ríghalda aðeins í fullyrðingar kennivalds síns er ekki þægilegt að verða fyrir gagnrýni. Það verður svo erfitt að svara af einhverju viti að miklu betra er að láta sér bara sárna og kalla gagnrýnandann illa uppdreginn fant og dóna. Og tala svo um umburðarlyndi á þeim nótunum að það eigi að felast í því að gagnrýna ekki skoðanir annarra.

Ef viðhorf kristinnar kirkju til samkynhneigðar hefði aldrei verið gagnrýnt væru þau mál sennilega enn í sama farvegi og þau voru um aldir. En þjónar kirkjunnar hafa þurft að drattast á eftir breyttu og þroskaðra almenningsáliti í þessum efnum sem og mörgum öðrum. Það sýnir okkur best hve rökstudd gagnrýni á vondar hugmyndir er góð leið til að þoka siðferðinu áfram. En til að það sé hægt þarf að viðhafa umburðarlyndi fyrir því að bent sé á rangindi þeirra skoðana sem menn ganga með í kollinum.

Umburðarlyndi felst ekki í því að gera þá kröfu að hugmyndir manna séu á einhvern hátt heilagar og að ekki megi hrófla við þeim. Slíkt er þvert á móti til vitnis um fullkomið umburðarleysi. Að auki er, í tilfelli Þjóðkirkjunnar, falinn í þessu helber tvískinnungur, því sama fólk og vill ekki að eigin heimsmynd sé gagnrýnd vílar ekki fyrir sér að úthúða lífsskoðunum þeirra sem kosið hafa sér natúralíska sýn á veröldina, með upphrópunum um siðleysi, ógn við samfélagið og jafnvel heimsku.

Er það ekki fullkomin hræsni? Af hverju mega þeir en ekki við?

Áhangendum kristni og kirkju er auðvitað vorkunn, því ekki aðeins er þetta fólk á valdi hugmynda sem fengnar eru með því að lúta kennivaldi, heldur leitast þetta fólk sjálft við að vera kennivald. Megininntak í boðun trúarinnar felst nefnilega í þessu merkilega atriði að kenningunum á að trúa og því er litið á efann sem löst hinn mesta. Sú stofnun sem segir það dyggð að efast ekki og hlýða boðskapnum blindandi hefur einfaldlega ekki forsendur til að sýna gagnrýninni hugsun nokkurt umburðarlyndi. Hinum efagjarna ber þess þá heldur siðferðileg skylda að gagnrýna slíka dragbít á framþróun menningar og siðferðis, í nafni framfara og fegurra mannlífs.

Verum umburðarlynd - verum tilbúin til að ræða skoðanir okkar og vega þær og meta á mælikvarða þeirrar röksemdarfærslu sem fyrir hendi er.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Meirihlutagoðsögnin

15. desember 2006# (Kristindómurinn)

Í umræðum um samband ákveðins trúfélags og opinberra stofnana er oft reynt að réttlæta óréttlætanlegan ágang trúfélagsins með því að halda því fram að mikill meirihluti Íslendinga sé kristinn.

Það er kannski rétt að taka það fram að þó svo að mikill meirihluti væri kristinn, þá gefur það trúfélaginu ekki leyfi til þess að starfa innan opinberra stofnana. Meirihlutinn hefur ekki rétt á því að níðast á minnihlutanum.

En þessi rök sjást því miður oft, hérna er nýlegt dæmi:

Í þeirri námsgrein [kristinfræði, siðfræði og trúarbragðafræði] á í ljósi breyttra tíma að leggja áherzlu á fræðslu um önnur trúarbrögð en kristindóminn, sem mikill meirihluti landsmanna aðhyllist. [leturbreyting mín – HRÓ] – Leiðari Morgunblaðsins 7. nóvember 2006

Þegar fólk heldur því fram að meirihluti landsmanna sé kristinn er sjaldnast sagt hvað það eigi við með orðinu „kristinn“.

Höfundur leiðarans gæti til dæmis skilgreint kristinn einstakling sem meðlim í kristnu trúfélagi. Ef svo er þá er það rétt hjá honum að mikill meirihluti Íslendinga er skráður í kristnu trúfélagi. En á Íslandi er fólk sjálfkrafa skráð í trúfélag móður við fæðingu og um það bil helmingur meðlima stærsta kristna trúfélagsins í landinu hefur að eigin sögn aldrei hugsað neitt sérstaklega um þessa aðild sína[1]. En þessi skilgreining er stórgölluð. Ímyndum okkur mann sem afneitar öllum trúarkenningum kristinnar trúar, jafnvel meðlimur í Vantrú, en er enn þá skráður í Þjóðkirkjuna af því að móðir hans var í henni þegar hann fæddist. Er hann kristinn? Ég held að flestir séu ósammála því. Það sama gildir um þá skilgreiningu á kristnum einstaklingi að skírður einstaklingur sé kristinn.

Ég held að flestir séu sammála því að það að kalla einhvern kristinn sé að halda einhverju fram um trúarskoðanir hans, að halda því fram að hann aðhyllist kristnar trúarkenningar. Í könnununum Trúarlíf Íslendinga, sem framkvæmdar voru árin 1986 og 2004, var spurt um afstöðu fólks til tveggja af grundvallarkennisetningum kristindómsins. Annars vegar var spurt um guðshugmynd fólks og hins vegar um eðli Jesú.

Árið 1986 sögðu 36,4% að til væri kærleiksríkur guð sem maður gæti beðið til, árið 2004 var sama tala 39,4%[2]. Aðeins 35-40% Íslendinga merkja við það sem höfundar könnunarinnar 1986, dr. Pétur Pétursson og dr. Björn Björnsson, kölluðu hina „klassísku kristnu guðshugmynd“[3].

En eins og orðið „kristinn“ gefur til kynna hlýtur afstaða fólks til Jesú Krists að skipta máli. Pétur og Björn segja í umfjöllun sína um það hvort Íslendingar séu kristnir:

Eitt er það trúaratriði sem öðrum fremur verður látið skera úr því hvort menn telja sig vera kristna eður ei. Það felst í því hvaða afstöðu menn taka til Jesú Krists. Frá öndverðu var það spurningin, sem Jesús sjálfur lagði fyrir lærisveina sína, er úrslitum ræður. „Hvern segja menn Mannsoninn vera?“ Þeir svöruðu: „Sumir Jóhannes skírara, aðrir Elía og enn aðrir Jeremía eða einn af spámönnunum“. Hann spyr: „En þér, hvern segið þér mig vera?“ Símon Pétur svarar: „Þú ert Kristur, sonur hins lifanda Guðs“. Þá segir Jesús við hann: „Sæll ert þú Símon Jónasson“.“ (Matt. 16:13-17) Hin fyrsta kristna trúarjátning að því talið er, er sama eðlis og játning postulans og hljóðar stutt og laggott: „Jesús Kristur er Drottinn“. (Fil. 2:11).[4]

Hlutfall þeirra sem tóku undir þessa játningu og sögðu að Jesús væri sonur guðs og frelsari var 44,5%[5]. Svör fólks við þessari spurningu í nýju könnuninni hafa af einhverjum ástæðum ekki verið birt.

Þannig að fólk sem aðhyllist að að minnsta kosti tvær af meginkenningum kristindómsins er á bilinu 35-45%, ekki einu sinni meirihluti. Ef við spyrðum fólk út í aðrar grundvallarkenningar eins og þrenningarkenninguna, upprisu holdsins og friðþægingarkenninguna grunar mig að talan myndi lækka.

Samkvæmt þessari eðlilegu skilgreiningu er það rangt að mikill meirihluti Íslendinga sé kristinn, þvert á móti eru kristnir í minnihluta.

Ég er viss um að sumir vilja nota víðtækari skilgreiningar, eins og að það nægi að líta upp til Jesú og að trúa á guð til þess að teljast kristinn. En samkvæmt þessari skilgreiningu eru múslímar kristnir. Ef maður ætlar að skilgreina mikinn meirihluta Íslendinga sem kristna lendir maður alltaf í svona ógöngum. Ef maður beitir nothæfum skilgreiningum, þá kemst maður að því að meirihluti Íslendinga er ekki kristinn.

[1] Björn Björnsson og Pétur Péturssin Trúarlíf Íslendinga. Félagsfræðileg könnun. Ritröð Guðfræðistofnunar nr. 3, Rvík 1990. bls. 204 tafla VIII,1 „Ég hef aldrei hugsað neitt sérstaklega um þessa aðild mína. [að Þjóðkirkjunni]“: 46,6%
[2] Trúarlíf Íslendinga 2004 (*.pdf) bls. 30
[3] Trúarlíf Íslendinga 1990 bls. 12
[4] Trúarlíf Íslendinga 1990 bls. 44
[5] Trúarlíf Íslendinga 1990 Tafla II,7 bls. 18

Matthías Ásgeirsson

Könnum um Vinaleið

17. desember 2006# (Vinaleið)

Samtökin Heimili og skóli eru með könnun á viðhorfi fólks gagnvart Vinaleið á forsíðu vefs þeirra. Nokkuð hefur verið fjallað um Vinaleið á Vantrú og á öðrum vefsíðum.

Vinaleið er ekki rétt leið

Trúvæðing grunnskólanna gegnum kærleiksþjónustu Þjóðkirkjunnar

Hlutlausa skóla takk

Sigurður Hólm: Þjóðkirkjan segir Vinaleið vera trúboð

Gunnlaugur Þór: Vinaleðin

Takið endilega þátt í könnuninni sem verður í gangi út þennan mánuð. Það þarf varla að taka það fram að Vantrú telur að Vinaleið eigi ekki heima innan grunnskólans.

Vésteinn Valgarðsson

Trúfélagsskráning og Háskóli Íslands

18. desember 2006# (Stjórnmál og trú)

Undanfarið hefur staðið yfir umræða um hvort Háskóli Íslands geti komist í hóp 100 bestu háskóla heims. Á það hefur verið bent að núna sé hann ekki einu sinni í hópi 1000 bestu, svo að það virðist mundu verða þungur róður að ná þessu annars göfuga markmiði. Róðurinn er því þyngri sem skólinn hefur úr minni peningum að spila, en fjársvelti hefur háð honum um margra ára skeið. Til er ráð til að bæta nokkuð úr þessu.

Þegar fólk er skráð utan trúfélaga renna sóknargjöld þess til Háskóla Íslands, skv. lögum nr. 91/1987. Ég hef oft orðið var við þann misskilning að þessi gjöld renni óskipt til guðfræðideildar, eða þá að þau renni óskipt til Siðfræðistofnunar og að þar ráði prestar lögum og lofum. Þessi útbreiddi misskilningur hefur valdið því að margir sem ekki aðhyllast þjóðkirkjukristni hafa ekki talið taka því að skrá sig utan trúfélaga, í þeirri trú að sóknargjöldunum yrði ráðstafað af prestum hvort sem er.

Staðreyndin er sú að sóknargjöld þeirra sem eru utan trúfélaga renna í Háskólasjóð. Úthlutunarnefnd, sem er skipuð af rektor, sér um að ráðstafa þessum tilteknu tekjum. Þessir fjármunir hafa runnið í margt gott og þarft á undanförnum árum, þar á meðal Sagnfræðistofnun, Siðfræðistofnun, Stúdentaleikhúsið, Háskólakórinn, Mannréttindastofnun HÍ, Bókmenntafræðistofnun, Alþjóðamálastofnun, Háskólabókasafn og Íslenska málstöð, svo eitthvað sé nefnt. Guðfræðideild fær eitthvað líka, sem er í sjálfu sér ekki skrítið fyrst HÍ er með slíka deild til að byrja með.

Ekki veit ég hvernig sá orðrómur komst á kreik, að eintómir guðfræðingar gíni yfir sóknargjöldum trúlausra. Þótt mér þyki satt að segja ólíklegt að sú sé raunin, þá hefði það samt verið útsmoginn leikur af Þjóðkirkjunni að dreifa þessum misskilningi til þess að letja fólk við að skrá sig utan trúfélaga...

Samkvæmt skoðanakönnun um trúarlíf Íslendinga, sem gerð var fyrir Þjóðkirkjuna 2004, aðhyllist verulega stór hluti Íslendinga aðrar lífsskoðanir en Þjóðkirkjukristni. Samt eru 85% þjóðarinnar skráð í Þjóðkirkjuna. Þetta misræmi er mikið og vandræðalegt fyrir kirkjuna, en er vafalítið bein afleiðing þess að ríki og kirkja skuli vera í einni sæng – sem tveir þriðju hlutar þjóðarinnar eru reyndar mótfallnir, sbr. skoðanakannanir Gallup undanfarin ár, síðast í október 2005. Það ætti að vera fólki kappsmál að trúfélagsskráning sé í samræmi við lífsskoðanir þess.

Ljóst er að það er hægur vandi að slá tvær flugur í einu höggi. Á heimasíðu Þjóðskrár, www.thjodskra.is, má nálgast eyðublað til að breyta trúfélagsskráningu sinni, prenta það, fylla út og senda í pósti. Heimilisfangið er Borgartún 24, 150 Reykjavík. Því fleiri sem ekki aðhyllast þjóðkirkjukristni og skrá sig í samræmi við lífsskoðanir sínar, þess betur mun trúfélagsskráning þjóðarinnar endurspegla lífsviðhorf hennar, og þess meiri fjármunum mun Háskóli Íslands hafa úr að moða. Hvort sem topp-100 listinn er raunhæft markmið eða ekki, þá gæti topp-1000 listinn í það minnsta að verið innan seilingar ef þjóðin sýnir hug sinn í verki – auðveldu verki – og auðveldar fremstu menntastofnun landsins að byggja sig upp og verða þjóðinni til enn meiri sóma.

Höfundur er mastersnemi í sagnfræði við Háskóla Íslands

Birtist í Morgunblaðinu 12. desember

Birgir Baldursson

Hvað er kristið siðgæði?

20. desember 2006# (Siðferði og trú)

Mikið væri nú gaman ef boðendur kristins siðgæðis kæmu hingað og útskýrðu fyrir okkur í hverju það felst. Er kristið siðgæði eitthvað frábrugðið almennu siðgæði, eins og því sem trúlausir, hindúar, múslimar, ásatrúarmenn og búddistar ástunda, svo einhverjir aðrir hópar en kristnir séu nefndir?

Stór hluti varnarviðbragða þeirra sem verja svokallaða Vinaleið í skólum felst í vísun til grunnskólalaga, þar sem kveður á um að skólastarfið skuli fara fram á forsendum kristilegs siðgæðis. Hvergi kemur þó fram í málflutningi þeirra í hverju þetta siðferði sé fólgið, hvað það er sem geri það frábrugðið því almenna siðferði sem hinn almenni þjóðfélagsþegn, kristinn eða ekki kristinn, aðhyllist.

Felst það í því að gefa frá sér allar eigur sínar, hata fjölskyldu sína og yfirgefa hana? Ég hef ekki séð verjendur Vinaleiðarinnar haga sér á svo ósæmilegan hátt eða hvetja til slíks. Samt eru þetta athafnir sem Jesúsinn þeirra boðar. Er þetta hið kristilega siðgæði sem réttlætir Vinaleið í skólum landsins?

Þjóðkirkjan meinar samkynhneigðum um full mannréttindi. Er það dæmi um hið kristilega siðgæði? En það að banna konum aðgang að prestsstörfum, eins og kirkjan gerði um aldir?

Jesús fordæmir það að karlar giftist fráskildum konum. Er það dæmi um kristilegt siðgæði sem Þjóðkirkjufólk vill halda til streitu?

Nú eru fleiri kristnir söfnuðir í landinu en Þjóðkirkjan. Er boðskapur þeirra hluti af kristilegu siðgæði? Er andúð kaþólskra á getnaðarvörnum, fóstureyðingum og líknardrápum dæmi um nefnt siðgæði? Hvað með skoðanir Krossins og það sem hljómar á Ómega? Eru þá þeir Þjóðkirkjuprestar sem eru sáttir við samkynhneigð, fóstureyðingar og líknardráp, að ekki sé nú talað um þá sem hafa samúð með Palestínuaröbum, ekki að fylgja kristilegu siðgæði? Eru þeir siðlausir eins og bévítans trúleysingjarnir með allt sitt umburðarlyndi fyrir kynhegðun lögráða fólks og ásókn í þessa heims gæði svo lengi sem hún skaðar ekki aðra?

Svo gleymist það að jafnvel þótt kristilegt siðgæði væri eina siðgæðið sem vit er í táknar það ekki að afsakanlegt sé að boða í skólum trúarsetningar kristindómsins um yfirnáttúru. Siðgæði getur alveg þrifist án þess að blanda guðum og frelsurum inn í málið. Það er nóg að setja skynsamleg og siðræn lög og mælast til að fólk fari eftir þeim.

Er ekki einmitt samfélag okkar undirlagt af lagasetningum sem bera í sér boðskap um það hvað sé rétt hegðun og röng? Ekki þurfum við neina guði og frelsun frá illu til að fara eftir þeim. Hinn almenni borgari sér meira að segja hvers virði gott siðferði er, af þeirri ástæðu einni að það er gott í sjálfu sér. Launin sem við uppskerum er fegurra mannlíf og betur fúnkerandi samfélag.

Nei, þetta álappalega hangs í hálmstrái illa orðaðra grunnskólalaga hefur það eitt að markmiði að koma guðsboðandi predikurum inn bakdyramegin í skólana, gefa þeim aðgang að börnum okkar án tillits til þess hvaða lífsgildi foreldrar þeirra vilja boða þeim. Kristnir boðberar eru slegnir þeirri blindu að halda að allt það sem kristið er sé sjálfkrafa gott og frá guði komið og að manneskjunni sjálfri sé ómögulega fært að betrumbæta fornmannasiðferðið sem þeir halda að komi að himnum ofan. Þess vegna þykir þeim ekkert athugavert við trúarlega innrætingu í skólum, en þræta þó fyrir að hún fari fram, sé gengið á þá.

Flokkast slík hegðun kannski undir þetta kristilega siðgæði? Ef svo er þá væri betur fyrir okkur komið ef við losnuðum alveg við það.

Sverrir Guðmundsson

Hjálparstarf

29. desember 2006# (Kristindómurinn)

Fyrir jólin er alltaf talsverð umræða um hjálparstarf og landsmenn dyggilega minntir á að það megi ekki gleyma þeim sem minna mega sín. Margir leggja sitt af mörkum til hjálparstarfs hvers konar með peningum eða sjálfboðaliðastarfi. Flestir hljóta að hafa velt því fyrir sér hvernig kraftar og fé nýtist sem best en við því er ekkert einhlítt svar þar sem tilgangur og framkvæmd starfsins er mjög mismunandi.

Nokkrar stofnanir sem sinna erlendu hjálparstarfi eru með skrifstofu eða umboðsaðila hérlendis. Sumar eru umfangsmiklar eins og Rauði krossinn og stofnanir Sameinuðu þjóðanna en aðrar eru minni líkt og Hjálparstarf kirkjunnar, ABC og SOS. Stöku sinnum heyrast þær raddir að hluti fjárins sem fer til stóru stofnanna nýtist ekki sem skyldi. Það er ef til vill ekki við öðru að búast hjá aðilum sem hafa mikið umleikis en einnig verður að líta til þess að SÞ og Rauði krossinn hafa slagkraft til þess að ráðast í stór verkefni og neyðaraðstoð sem er ekki á færi lítilla hjálparsamtaka.

Klemma trúleysingjans

Það voru ummæli forsvarsmanna Hjálparstarfs kirkjunnar í vikunni sem urðu kveikjan að því að ég festi þessar hugleiðingar niður á blað. Ég hef sjálfur látið smá upphæð af hendi rakna til ákveðinna verkefna Hjálparstarfsins í Afríku á þessu ári og hef trú á því að það fé hafi nýst vel. Ég hef samt spurt sjálfan mig að því hvernig trúin tengist hjálparstarfinu enda er það ekki í samræmi við lífsskoðanir mínar að styðja við trúboð. Sem dæmi um þetta má nefna að ég hef frekar styrkt SOS-barnaþorpin heldur en ABC-hjálparstarf þar sem síðarnefnda stofnunin byggir á kristilegum grunni. Til þess að koma í veg fyrir allan misskilning þá hefði ég samt engan hug á því að styrkja „hjálparstofnun trúleysingja“ ef hún væri til. Mín skoðun er sú að trú eða trúleysi eigi að hafa sem allra minnst að segja í hjálparstarfi.

Jónas Þórisson, framkvæmdastjóri Hjálparstarfs kirkjunnar, skrifar stuttan pistil í Fréttablaðið þann 13. desember þar sem hann þakkar Borgari Þorsteinssyni ágæta grein um Afríku. Jónas tekur undir að fréttaflutningur af þessari fjölbreytilegu heimsálfu sé allt of einhæfur og neikvæður. Ég tek undir þessi orð en ég hef orðið þeirrar gæfu aðnjótandi að heimsækja Mósambik í tvær vikur en þar bjó fjölskylda mín um tveggja og hálfs árs skeið. Þess má geta að Mósambík er eitt þeirra landa sem njóta aðstoðar Hjálparstarfs kirkjunnar.

Jónas fjallar í pistli sínum um að hjálp til sjálfshjálpar sé mikilvæg. Verkefni Hjálparstarfsins þar sem hægt er að gefa fé til þess að grafa brunn eða kaupa húsdýr eru mjög í þeim anda. Svo nefnir Jónas siðareglur alþjóðlegra hjálparstofnanna:

„Flestar ábyrgar alþjóðlegar hjálparstofnanir hafa gengist undir siðareglur sem gilda um allt þeirra hjálparstarf. Í þeim er lögð áhersla á að bera virðingu fyrir því fólki sem er verið að hjálpa, siðum þeirra, venjum og trúarbrögðum.“

Þetta vakti athygli mína þar sem hjálparstarfið er í umsjón þjóðkirkjunnar. Í viðtali sem birtist sunnudaginn 13. desember segir Anna M. Þ. Ólafsdóttir, fræðslu- og upplýsingafulltrúi Hjálparstarfsins:

Þótt Hjálparstarf kirkjunnar sé stofnað af þjóðkirkjunni og byggi á grunni kristinnar trúar er lútherstrú síður en svo forsenda þess að fólk njóti starfsins. „Trú hefur ekkert að segja um hvort við veitum aðstoð. Hjálparstarfið er stofnað út frá kristnum gildum en við störfum eins og hver önnur mannúðarsamtök og veitum öllum aðstoð. Annað væri í ósamræmi við boðskapinn,“ segir Anna. Og fólkið setur það ekki fyrir sig enda sama hvaðan gott kemur. Meirihluti íbúa Úganda og Malaví er þó kristinn en í Mósambík eru önnur trúarbrögð ríkjandi.

Anna velkist ekki í vafa um að kristin trú geti gert mörgum lífið bærilegra. „Fólk á þessum slóðum er oft undir ægivaldi anda forfeðranna sem heldur samfélaginu í heljargreip.“ Hún segir kristniboða hafa upplifað það að bjarga börnum í Eþíópíu þar sem því er trúað að ef tennur barns vaxa fyrst í efri gómi hvíli bölvun á þeim. Og ekki nóg með það heldur á bölvunin að hvíla á öllu þorpinu. Þess vegna er þrýst á foreldrana að bera barnið út. „Þeir segja fólk upplifa mikinn létti við að taka kristna trú og vera laust undan þessu oki. Mér finnst kærleiksboðskapur kristinnar trúar ekki geta verið nema til góðs þótt kirkjan hafi gert ýmislegt misviturt í gegnum aldirnar. En kristniboðið er ekki á okkar könnu.“

Hér heldur Anna því fram að kristniboð sé ekki undir hatti Hjálparstarfs kirkjunnar. Þessi ummæli hennar vekja hins vegar upp ýmsar spurningar.

Trúboð í Afríku

Ég myndi vilja taka ummæli forsvarsmanna Hjálparstarfsins trúanleg um að ekki sé lögð stund á trúboð í nafni þess ef ekki kæmu fram eftirfarandi atriði undir liðnum „Eþíópía“ í ársskýrslu Hjálparstarfsins 2005-2006 (bls. 20):

Önnur greiðsla vegna námsstyrks við þrjá karla til prests- og leiðtoganáms úr Suð-Vestur syndódu Mekane Jesus kirkjunni var greidd í lok starfsársins.

500.000 kr. var veitt til kirkjubygginga í landinu

Menn hafa kannski metið stöðuna sem svo í viðamikilli markaðssetningu Hjálparstarfsins að leggja verði áherslu á að þarna sé ekki um trúboð að ræða. Hvað er prestnám og kirkjubygging annað en trúboð? Ég var persónulega svolítið svekktur yfir þessu en ég hefði kannski átt að hafa í huga að Hjálparstarfið er undir Þjóðkirkjunni sem er með einkunnarorðin „biðjandi, boðandi, þjónandi“.

Ummæli Önnu um að kristniboðið sé ekki á „þeirra könnu“ eru ekki heiðarleg þótt áðurgreind atriði í ársskýrslunni komi ekki til. Á myndasíðu Hjálparstarfsins má sjá myndir af biskupsvígslu í Pókot í Kenýa þar sem Sigurður Sigurðarson vígslubiskup vígði innlenda klerka til starfa á vegum kirkjunnar.

Þegar ég dvaldist í Mósambík sá ég nokkrar nýbyggðar moskur sem voru byggðar fyrir fé frá Arabalöndunum. Ég vona að þær hafi ekki verið reistar undir merkjum hjálparstarfs en ég er ekki í aðstöðu til þess að ganga úr skugga um þetta atriði.

Byrði hvíta mannsins

Aðalefni þessarar greinar er gagnrýni á málflutninginn að ekkert trúboð felist í hjálparstarfi kirkjunnar. Því til viðbótar þá gengur annar málflutningur Önnu um bölvun og trúarbrögð innfæddra ekki upp. Hún dásamar trúboð en það er alls ekki Biblíunni að þakka að við vitum að ekki skipti máli þótt tennur vaxi fyrst í efri gómi. Ef við notuðum hana sem rit um líffræði og vísindi ættum við að trúa því að dýr geti talað við vissar aðstæður og að það sé hægt að reka illa anda í svín! Kristið trúboð felst í því að skipta út andatrúarbrögðum innfæddra fyrir tæplega 2000 ára gamla andatrú á Guð, son og heilagan anda með helvíti og hreinsunareld fyrir þá sem breyta rangt eða taka ekki trúna.

Niðurstaðan

Hvað á ég til bragðs að taka sem trúleysingi? Mér finnst gott að það séu margir aðilar sem standi að hjálparstarfi á ólíkum sviðum. Sumir geta boðið neyðaraðstoð til þúsunda sem verða fórnarlömb styrjalda eða náttúruhamfara en aðrar stofnanir vinna að minni verkefnum. Mér líst ennþá mjög vel á verkefni Hjálparstarfsins þar sem hægt er að leggja fram fé til þess að grafa brunna eða til kaupa á húsdýrum en ég veit ekki til þess að aðrir bjóði upp á svipaða aðstoð hér á landi. Ég hef hins vegar ekki áhuga á því að styðja við trúboð og þessi falska markaðssetning mun letja mig frá því að styðja jafnmikið við bakið á Hjálparstarfinu í framtíðinni eins og annars hefði orðið. Það sem er verst er að þessi málflutningur skemmir trúlega ekki bara fyrir þeim heldur líka fyrir hinum sem vilja hjálpa.

Ritstjórn

Tölvuspá Vantrúar

1. janúar 2007# (Hugvekja)

Það þykir til siðs um áramót að draga fram spákellíngar og stjörnuspekivitringa og hampa eins og merkilegu fólki. Almenningur liggur yfir allra handa völvuspám og um leið og þær birtast er farið yfir spá síðasta árs og dregið fram hve ótrúlega hárnákvæm hún var.

Flestir líta reyndar á þetta sem dægradvöl og sjá ekki ástæðu til að koma sér upp þeim annkannalegu hugmyndum að fólk þetta sé á einhvern hátt skyggnt eða á annann hátt dulrænt, enda þarf ekki annað en líta yfir þessar spár til að sjá að þær byggja meira og minna á forspám sem hægt er að gefa sér, með brjóstvitinu einu, að líklegt sé að gangi eftir.

Þær völvur sem best gengur í þessu árlega giggi vinna þar að auki skipulega, höggva eftir ummælum, sögðum á yfirstandandi ári um fyrirætlanir næsta árs, og tefla þeim svo fram þegar allir eru búnir að gleyma að hafa lesið þau í fréttum og viðtölum fjölmiðla. Þegar svo allt gengur eftir birtist það auðvitað í hinu árlega völvuuppgjöri og sumir gapa yfir innsýn þessara bandanaskrýddu eyrnahringjafrúa.

Völvuspár byggja einfaldlega ekki á neinu yfirnáttúrlegu. Það er engin dulræn völvugeta á bak við þetta heldur einföld tölfræði og þeir útreikningar heilastarfseminnar sem kalla má ályktunarhæfni út frá gefnum forsendum.

Tökum dæmi:

Grjótkvendið Sigríður Klingenberg var í Kastljósinu á dögunum og sagði fátt gáfulegt. Þegar hún var t.d. spurð út í úrslit kosninganna á vori komanda þorði hún ekki að gefa neitt upp en talaði um að það yrði mikill hasar. Þarf yfirnáttúrlega hæfileika til að geta sér til um slíkt? Nei, við vitum öll að þetta verður hörkubarátta. En af hverju ætlum við þá að gefa svona blaðurskjóðu eitthvert kredit fyrir að lýsa einhverju því yfir sem við getum öll sagt okkur sjálf?

Vantrú ætlar að spá fyrir um komandi ár og byggja þær spár á líkindum og fyrirliggjandi upplýsingum. Þetta er því ekki völvuspá heldur tölvuspá - heilatölvan í okkur gerir ráð fyrir að sennilega muni flest ef ekki allt eftirfarandi ganga eftir:

Áframhaldandi styrjöld í Írak

Kosið verður til þings og niðurstöðurnar munu koma einhverjum á óvart

Prestar halda áfram að vera jafnmálefnalegir

Steingrímur J. og Ögmundur munu tala mikið á Alþingi

Hugsanlega verður eldgos á landinu eða allavega einhvers staðar í heiminum.

Jónína Ben mun komast í fjölmiðla og segja eitthvað heimskulegt

Biskupinn mun tala um græðgi í samfélaginu án þess að tengja það á nokkurn hátt við ofurlaun sín né við heimtufrekju þjóðkirkjunnar

Davíð Oddsson verður fúll yfir einhverju

Mikið verður um lélegt sjónvarpsefni og þá sérstaklega raunveruleikasjónvarpsþætti

Moggabloggarar verða hissa á að þeir séu ekki ráðnir til alvöru fjölmiðla.

Ritstjórarnir á Trú.is munu ekki hleypa í gegn óþægilegum kommentum

Útrásin heldur áfram

Íslendingur vinnur íþróttaafrek

Einhver hneykslismál munu skekja þjóðfélagið, sumt af því tengt trúarstarfsemi, annað stjórnmálum

Mikil átök í kringum stjórnarmyndun í vor

Hræringar á fjölmiðlamarkaði

Mikil kirkjusókn um næstu jól og páska

Vindasamur vetur með kulda og rigningartíð

Milt sumar en víða vætusamt

Vinaleiðin frelsar mörg börn í Garðabæ

Vinaleið verður kærð

Hatur milli Ísraels- og Palestínumanna mun halda áfram

Slæmt ástand mun ríkja í Afganistan

Uppbygging í Kína verður gífurleg

Mikið mun ganga á hjá íslensku bönkunum

Miklar uppgötvanir hjá Íslenskri erfðagreiningu

Tveir eða þrír stórbrunar á árinu, a.m.k. einn þeirra verður heilu byggðarlagi nokkurt áfall

Kuklari verður með sjónvarpsþátt þar sem hann fær til sín fræga gesti

Olíuverð hækkar

Efnahagsstjórn landsins verður fyrir gagnrýni

Fjölmiðlafólk mun gagnrýnislaust birta fáránlegustu staðhæfingar skottulækna, miðla, presta og annarra kuklara

Svo er bara að bera saman spá okkar og allra völvanna þegar árið er liðið og sjá hverjum tölfræðin verður í hag.

Gleðilegt ár!

Frelsarinn

Bókstafstrú í augum ríkiskirkjupresta

3. janúar 2007# (Kristindómurinn)

Ég átti einu sinni gott samfélag við Jesú Krist. Aldrei skildi ég Jesú-hopparana í sértrúarhópunum sem afbökuðu guðsorð. Í mínum huga voru þeir á rangri braut og á þeim tíma þóttumér útskýringar okkar lútersku guðfræðinga mun skynsamlegri. Satt best að segja hafði ég andúð á sértrúarhópum sem virtust ekki skilja aðalatriði kristinnar trúar. Guð er kærleikur, Jesú fórnaði sér til að færa okkur nýtt lögmál sem kallast fagnaðarerindið. Trú mín var ekkert flókin og ég held að flestir kristnir vinir mínir skilji hvert ég er að fara.

Í eitt skipti ákvað ég að lesa nýja testamentið af meiri eftirtekt. Ég gladdist alltaf yfir því að lesa jákvæðar setningar sem ég hafði lært á minni kristnu ævi. En til að svíkja ekki sjálfan mig og bæta skilning minn las ég í þetta sinn allt mjög nákvæmlega. Brátt opnuðust augun mín fyrir því að það eru til viðbjóðslegir textar í Nýja testamentinu. Í dag veit ég að það þarf lygara eða bjána til að horfa fram hjá hryllingnum. Eftir þennan lestur hafði ég um tvennt að velja, vera áfram með góða samvisku og afneita Jesú Kristi eða samþykkja sorann í hans nafni. Fyrir mér var þá stórmál að fórna samfélaginu við Krist. En það var mín niðurstaða sem ég gleðst afskaplega mikið yfir i dag.

Þegar ég tjáði mig opinberlega um mannvonsku og illa texta biblíunnar voru undirtektirnar ekki jákvæðar. Það var eins og kristnir vinir mínir hefðu verið teknir í bólinu, slíkur var pirringurinn. En ekki var ég bókstafstrúarmaður heldur haldin smá rökviti. Núna sé ég vini mína í ríkiskirkjunni uppnefna alla í dag bókstarfstrúarmenn ef þeir voga sér að vitna í neikvæða texta. Hin grænsápuþvegna ríkiskirkjutrú gengur aðeins út á að vitna í jákvæðu setningarnar. Það var á þeim tímapunkti sem ég skildi hvað bókstafstrú er í raun veru í augum þessara presta. Bókstafstrú er að lesa alla Biblíuna, líka neikvæðu textanna.

Sjá einnig: Grænsápuguðfræði, Hver eru siðferðileg markmið Jesú?, Helförin hin síðari.

Þórður Ingvarsson

Vampíruáhrifin

8. janúar 2007# (Kristindómurinn)

Þegar börn lenda í alvarlegum áföllum eða verða fyrir sálrænu tjóni geta áhrifin í mörgum tilfellum fylgt þeim fram á fullorðinsár. Það var alls ekki algengt fyrir nokkrum áratugum að fólk leitaði til fagaðila, s.s. sálfræðinga, geðlækna eða ámóta, til að fá aðstoð við sín andlegu mein.

Þessir atburðir gætu verið margskonar: Kynferðisleg misnotkun, líkamlegt og/eða andlegt ofbeldi. Í sumum tilfellum þegar einstaklingur verður fyrir kynferðislegri misnotkun í æsku geta verið töluverðar líkur á að hann endurtaki verknaðinn á öðrum og svo koll af kolli. Þetta hefur verið nefnt vampíruáhrifin. Sá sem bitin er af vampíru verður vampíra. En þetta getur einnig átt við hina þættina. Ef barn verður fyrir líkamlegu ofbeldi er ekki ólíklegt að viðkomandi ráðist á sín eigin börn eða önnur seinna lífsævinni.

Ef barn verður fyrir óvæginni og óhugnanlegri lýsingu frá fullorðnum einstaklingi getur það orsakað geðveikislegar ranghugmyndir sem fá að grassera ef ekkert er að gert. Ekki er ólíklegt, ef einstaklingurinn finnur fleiri sem hafa það sammerkt að trúa þessum ranghugmyndum, að hann telji þetta vera sannleikann og fari svo að viðra þessar hugmyndir fyrir ungu og óhörðnuðu fólki, rétt einsog gert var við hann. Og ef sama ranghugmyndin er síendurtekin fyrir framan sama hópinn af ungmennum, er ekki ósennilegt að sú ranghugmynd grafi um sig. Og svo „bíta“ þessir krakkar aðra krakka. Þannig getur ranghugmynd haldið lífi í langan tíma, jafnvel 2000 ár.

Frelsarinn

Getur guð hugsað?

10. janúar 2007# (Rökin gegn guði)

Þegar við hugsum og tökum ákvarðanir höfum við vegið og metið upplýsingar frá mörgum mismunandi stöðvum heilans. Niðurstaðan er líka háð efnaskiptum í líkamanum. Allt veltur þetta líka á erfðum og þeim aðstæðum sem heili okkar hefur fengið að dafna í.

Heili okkar byggir á analog tækni. Analogheilinn hefur þann kost að þola skemmdir á mörgum stöðum samtímis en samt haldið uppi virkni. Sú aðferð getur líka tengt saman margar ólíkar upplýsingar og þjappað þeim saman á einstakan hátt. Erfðir, aðstæður og efnaskipti líkamans gera okkur að ólíkum manneskjum með ólíka persónuleika. Öll mannleg hegðun, þar með talin persónuleiki okkar, getur skaðast við slys eða sjúkdóma sem tengjast heilanum. Nú er svo komið að ekkert pláss er fyrir blessuðu sálina sem trúmenn boða í sífellu. Skjóðan er höfuðkúpan og sálin er heilinn okkar. Ég sé fyrir mér að nútíma uppfærsla á Sálinni hans Jóns míns gæti orðið ansi subbuleg.

Ókosturinn við analog heilann er ónákvæmni og afskaplega hægvirkt reikniverk. Með aldrinum hrörnar heilinn og þá verða þessi vandamál meira áberandi. Á móti analog heilanum höfum við digital örgjörva Í tölvum. Hann hefur margfalda reiknigetu og niðurstöðurnar eru alltaf þær sömu. Hann má hins vegar ekki verða við neinu hnjaski. Samnýting og þjöppun gagna er afskaplega léleg í samanburði við analog heila mannsins. Sökum þess að niðurstöður digital heilans eru alltaf þær sömu er hann persónulaus. Í dag vinna vísindamenn hörðum höndum að smíða digital örgjörva með þjöppunargetu og rekstraröryggi analog tækninnar. Það er margt ansi magnað í gangi þessum fræðum sem fjöldi vísindamanna vinna að. Það er eiginlega ægilegt að vita af fólki eyðandi tíma sínum í upprisudellu og sálnaveiðar við þessar aðstæður.

Það sem skilur skottlausa apa frá öðrum spendýrum er sá eiginleika að geta sett sig í spor annarra. Ástæðan fyrir því er afar einföld, hvert eintak er afar dýrmætt og tekur langan tíma að koma á legg. Við slík skilyrði þurfa einstaklingar innan tegundarinnar að leggjast á eitt að vernda hvert eintak (umhyggja). Slík hegðun eykur líkurnar á því að tegundin geti viðhaldið sér og er því hluti af þróun prímata. Þessi merkilegi eiginleiki er staðsettur á þremur stöðum í heila manna og er þýðingarmesti þáttur þess að geta talist siðlegur, geta sýnt öðrum kærleik. Þessi heilastarfsemi er ástæðan fyrir þessari setningu: Allt sem þér viljið, að aðrir menn gjöri yður, það skuluð þér og þeim gjöra.

Þá sem skortir virkni á tveimur stöðum eða öllum þremur verða siðleysingjar. Allt eru þetta nýjar upplýsingar um siðferðisvitundina. Engin trú, Jesú Kristur eða stólræður biskups geta læknað siðlaust fólk sem níðist á börnum, eyðileggjur vinnustaði og skaðar samfélög manna. Á Discovery Channel var nýlega fjallað um slíkt fólk en tölum ber ekki saman um fjöldann, 1/200 til 300 eru siðleysingjar. Eina hugsanlega lækningin töldu læknar að í framtíðinni verði hægt að græða tölvukubb sem örvar þau svæði heilans þar sem siðferðisvitundin er staðsett. Það er alveg ljóst að siðferði og kærleikur eru gáfur en ekki guðsótti eða trú.

Gott og vel, hér hljóp ég á hundavaði örfá atriði um heilann og starfsemi hans. Því meir sem við þekkjum heilann verður guðstrúin bjánalegri. Því ef við skoðun til dæmis hegðun Yahweh biblíunnar, þá hugsar hann og tekur ákvarðanir eins vera með analog heila. Ekki bara það, heldur segir hann menn skapaða í sinni mynd. Það er því grundvallar forsenda að Yahweh biblíunnar hafi heila löðrandi í efnaskiptum til að hafa samskipti við menn. Analogheila sem byggist á forsendum þróunar hjá rófulausum öpum. Því án heila er engin hugsun, engar siðferðisgáfur, engin skoðun eða skilningur. Það er alveg ljóst að ekkert ósýnilegt, hvorki sál eða guð getur hugsað á forsendum analogheilans. Hugsun og siðferði okkar byggjast á efnafræði en ekki guðfræði. Sér einhver fyrir sér krukku með heila merktum Yahweh fljótandi í alheiminum?

Hjalti Rúnar Ómarsson

Jóna í bítið

12. janúar 2007# (Skólinn)

Fyrr í þessari viku komu Reynir Harðarson (viðtalið byrjar 1:49:00) og þjóðkirkjupresturinn Jóna Hrönn Bolladóttir í sitt hvort viðtalið í Ísland í bítið til þess að ræða um hina svokölluðu Vinaleið. Því miður notaði Jóna Hrönn tímann aðallega í það að láta móðinn mása, en minna var um málefnaleg svör.

Reynir var í fyrra viðtalinu og í upphafi þess kom hann með þann grundvallarpunkt að skólinn ætti að vera hlutlaus í trúmálum og það sé ekki hlutleysi að fulltrúa eins trúfélags starfi innan veggja skólans. Vegna þess að nánast allir átta sig á því að skólinn ætti að vera hlutlaus í stjórnmálum, er þægilegt að bera trúmál saman við stjórnmál og segja að fulltrúi eins stjórnmálaflokks starfi innan veggja skólans.

Jóna Hrönn virtist ekki hafa skilið þessi rök, hvers vegna Reynir kom með þessa líkingu og í staðinn fyrir að koma með rök gegn þessum hlutleysissjónarmiðum fór hún að tala um það að Framsóknarflokkurinn væri ekki „sálgæslustofnun“, en að Þjóðkirkjan væri ákaflega góð slík stofnun.

Reynir benti á að fólk með sérþekkingu í að ræða við börn ætti að sjá um það, en prestar og djáknar hafa ekki þá sérþekkingu. Jóna Hrönn svaraði þessu ekki, heldur réðst á ímyndaðan andstæðing: „Það hefur soldið líka verið í þessari umræðu talað eins og prestar fletti upp ritningarversum í fimm ár, í biblíunni!“. Það hefur enginn haldið því að þeir séu bara að fletta upp ritningarversum, en menntun presta snýst aðallega um að læra um kristna trú. Jóna Hrönn taldi síðan upp þau námskeið eða fræðasvið sem prestar læra eitthvað í guðfræðideildinni eða hjá Þjóðkirkjunni. Það fyrsta sem hún nefndi voru: „trúarlífsfélagsfræði, trúarlífssálarfræði,...“. Þarna kristallast út á hvað prestanámið gengur, trú. Ekki að tala við börn. Það er líka afskaplega undarlegt að Jóna Hrönn skuli nefna trúarlífsfélagsfræði þar sem hún er rannsókn á trú og trúarbrögðum frá sjónarhorni félagsfræðinnar og tengist væntanlegu starfi „skólaprests“ og „skóladjákna“ ekki neitt. Eftir stendur að Jóna Hrönn hefur ekki hrakið punkta Reynis, prestar og djáknar hafa ekki sérfræðiþekkingu í því að tala við börn og að fá fulltrúa eins trúfélags í skólana brýtur gegn hlutleysismarkmiðum skólanna.

Þegar þetta er haft í huga er skiljanlegt hvers vegna Jóna Hrönn kom með frekar innihaldslaust svar þegar hún var spurð að því hvers vegna það ætti þá að fá presta og djákna en ekki sérfræðinga: „Af því að það vantar fleira fólk til þess að hlusta á börn.“ En þetta svarar í engu því hvers vegna þetta fólk sem vantar ætti að vera prestar með „kristilegar forvarnir“ en ekki sérfræðingar.

Jóna hélt áfram og hélt þrumuræðu þar sem hún opinberaði enn einu sinni skilningsleysi sitt á umræðunni. Það vantaði að hennar mati presta í skóla vegna þess að hún hafði séð svo margt slæmt í sjö ára starfi sínu sem „miðborgarprestur“: „Þá voru þessir menn ekki að rífa sig þegar maður þurfti að vera niðrí bæ um helgar um næturnar, þá voru þessir menn ekki að koma og finna að vegna þessa að þar vildi enginn vera.“ Fólk var ekki að rífa sig vegna þess að „þar vild enginn vera“, heldur vegna þess að það er eðlismunur á miðbænum og opinberum skólum. En auk þess er það líka rangt af sveitarfélögum að borga fyrir störf presta.

Loks var Jóna Hrönn spurð út í hvort Vinaleið stangist ekki á við grunnskólalög, þar sem fram kemur að það megi ekki mismuna börnum vegna trúarskoðana. Svarið hennar var ansi ruglingslegt, enda virtist hún vera svolítið æst: „Sko það er algjörlega á hreinu að þetta fólk sem hlustar á börnin, sko, það verður, sko, að ganga út frá þeim forsendum hver...það á ekki að mismuna þessum börnum ef þau vilja nýta sér Vinaleið út frá kynferði eða trúarbrögðum eða mennningu eða hvers það er....“

Jóna Hrönn virðist halda að fólk hafi áhyggjur af því að prestur myndi banna börnum sem hann telur ekki réttrar trúar að koma í „kristna sálgæslu“. En auðvitað dettur engum það í hug. Málið er að foreldrar sem eru ekki kristnir geta ekki sent börnin sín þarna því þarna fer fram kristniboð.

Jóna Hrönn hálf-staðfestir þetta því hún heldur áfram að svara spurningunni með því að vísa til þess að 90% þjóðarinnar er skráð í kristin trúfélög. Hvers vegna ætti það að skipta máli ef þetta snýst ekki um trú, en ekki bara að „skapa skjól með persónu sinni“.

Prestar eru ekki sérfræðingar, að fá prest í skólann brýtur gegn hlutleysissjónarmiðum skólakerfisins, og brýtur jafnvel gegn grunnskólalögum. Ekkert í málflutningi hennar hrakti þetta. Það hefði gagnlegra ef hún hefði andað djúpt að sér í byrjun viðtalsins og komið með málefnaleg rök í staðinn fyrir að reyna að flytja sem lengstar innihaldslausar ræður.

Kári Svan Rafnsson

Hvað er nú trú aftur?

14. janúar 2007# (Efahyggja)

Trú er sannfæring ein og sér, engu studd, hvorki með gögnum, rökum eða raun. Þar sem trú, þegar hún er bara trú, og stendur ein og sér, gefur hún til kynna að hún sé bara það, sannfæring. Og það ber með sér að þetta sé þá sannfæring sem er engu studd, með þeirri augljósu fjarveru stuðnings sönnunargagna, raunar og raka sem þessi einvera ber með sér. En trú hættir að vera trú, í merkingunni trú eins og sér, þegar hún er rökstudd, og hefur raunveruleg sönnunargögn á bak við sig. Á þeirri stundu er trúin ekki bara trú (ein og sér), heldur rökstudd sannfæring, sannfæring sem er grundvölluð í raunveruleikanum.

Svo, að vera laus við trú, að vera trúlaus, þýðir þá að vera laus við slíka trú, trú sem stendur eins og sér, óstudd raun, rökum og sönnunum.

Þessi blæbrigðamunur hugtaksins trú er oft og ævinlega ruglaður saman og gerður að engu í þeim illa falda orðaleik trúmanna, um að trúleysi sé samt trú (í lausu lofti gripin, líkt og þeirra). Og með þessu gera þeir að engu þann regin mun sem er á sannfæringu einni og sér sem engu er studd, og síðan þeirri sannfæringu sem er studd, og það sönnunum, rökum og raun.

Ég tel að allir trúleysingjar sem koma auga á þennan útúrsnúning ættu óhikandi að úthrópa þennan blekkjandi orðaleik fyrir það sem hann er. Og útskýra síðan tryggilega að sannfæring ein og sér, engu studd, er ekki það sama og sannfæring studd rökum og raun. Þessu má ekki rugla saman. Því milli þessa tveggja gerða af sannfæringu er eðlismunur sem himin og haf eru á milli.

Reynir Harðarson

Trúboðsstöðvar og glæpir

15. janúar 2007# (Skólinn)

ÞRÁTT fyrir titilinn fjallar þessi grein um skólahald, nánar tiltekið Vinaleiðina og kristnifræði. Skólastjóri dóttur minnar segir gagnrýnendur Vinaleiðar skorta umburðarlyndi og víðsýni (en í Kastljósinu 14. nóvember gat að líta umburðarlyndi og víðsýni hans). Af því tilefni vil ég vitna í nýársprédikun séra Sigurðar Pálssonar 2004. Hann sagði: „Umburðarlyndishugtakinu er gjarnan misbeitt og það látið tákna einhvers konar „mér er alveg sama afstöðu,“ eða „ég ætla ekkert að vera að halda minni sannfæringu á lofti.“ Það er ekki umburðarlyndi heldur afstöðuleysi. Um leið og umburðarlyndið gerir þá kröfu til mín að ég virði rétt annarra til sannfæringar og til að fylgja henni eftir, veitir það einnig mér rétt til þess að hafa sannfæringu og fylgja henni eftir. Að vera umburðarlyndur jafngildir ekki því að vera skoðanalaus eða þegja um sannfæringu sína. Sömuleiðis er vert að minna á að umburðarlyndinu eru takmörk sett. Eitt skýrasta dæmið um slíkar takmarkanir er mannréttindayfirlýsing Sameinuðu þjóðanna. Brot á þeim rétti sem hún á að tryggja verða ekki umborin, heldur flokkast þau undir glæpi.“

Þegar Sigurður flutti þessa þrumuræðu var kæra foreldra gegn norska ríkinu til skoðunar hjá Mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna. Þeir kvörtuðu undan að kristnifræðikennsla í skólum væri hlutdræg, margt í henni væri í raun trúariðkun og trúboð frekar en fræðsla og vildu þeir fá undanþágu frá þessari innrætingu væru börn þeirra sett í óviðunandi stöðu ekki síður en foreldrarnir.

Nefndin skilaði áliti í nóvember 2004 og úrskurðaði að kvörtun foreldranna væri á rökum reist og fyrirkomulagið í Noregi bryti í bága við mannréttindi þau sem séra Sigurður nefndi, sér í lagi ákvæðið: „Ríki þau sem aðilar eru að samningi þessum takast á hendur að virða frelsi foreldra og, eftir því sem við á, lögráðamanna til þess að tryggja trúarlegt og siðferðislegt uppeldi barna sinna í samræmi við þeirra eigin sannfæringu.“

Fyrirkomulagið og kristnifræði á Íslandi er um margt lík því sem gerist í Noregi og úrskurður nefndarinnar á því fyllilega við hér. Ég hef þó ekki heyrt neinn talsmann þjóðkirkjunnar benda á þann glæp.

En þótt kirkjan skipti sér með afar óviðunandi hætti af kristnifræði í skólum, eins bjöguð og hún er, semji námsefni og haldi um það námskeið, hefur hún nú gengið skrefinu lengra í nokkrum skólum og komið þar fyrir fulltrúum sínum, prestum og djáknum. Það er Vinaleiðin, kærleiksþjónustan. Í grein í Morgunblaðinu 3. nóvember benti ég á að fyrirmynd Vinaleiðar í Mosfellsbæ væri klárt trúboð. Í annarri grein 17. nóvember sýndi ég fram á að yfirlýst markmið kirkjunnar með starfi hennar í skólum er boðun. Og í Fréttablaðinu 20. nóvember benti ég á hvernig kirkjan skilgreinir hlutverk sitt (boðandi), hvað felst í trúboði (boðun trúar) og að æðsta vald þjóðkirkjunnar, Kirkjuþing, segir tilgang Vinaleiðar vera trúboð (sbr. kristniboðsskipunina). Allt var það hægt með beinum vísunum í orð og æði kirkjunnar manna.

Þegar boðberar boðandi trúfélags eru komnir með skrifstofu og viðveru í skólum eru skólarnir orðnir trúboðsstöðvar. Í aðalnámsskrá segir þó: „Skólinn er fræðslustofnun ekki trúboðsstofnun...“. Í grunnskólalögum er líka lagt bann við mismunun vegna trúarbragða og sömuleiðis í siðareglum kennara. Ef eitt trúfélag hefur aðstöðu innan skólanna og börn kristinna foreldra fá „þjónustu“ sem aðrir geta ekki hugsað sér er það mismunun vegna trúarbragða og ekkert annað.

Það er kirkjunnar mönnum til háðungar að halda allt í einu fram að hlutverk presta sé ekki boðun. Óheiðarleika sinn og tvískinnung má þjóðkirkjan opinbera en verra þykir mér þegar gagnrýni á Vinaleiðina er túlkuð sem andstaða við stuðning við nemendur. Ég varði t.d. undanförnum árum að störfum við barnavernd og ber hag barna mjög fyrir brjósti. Ég vil stuðning við þau sem mestan en óháðan trúarbrögðum í skólum. Því finnst mér þessi útúrsnúningur sérlega níðingslegur.

Kristin trú er ekki hafin yfir gagnrýni og þjóðkirkjan enn síður. Sumum hættir þó til að stimpla og úthrópa gagnrýnendur hennar siðlausa og vonda, sér í lagi guðfræðingum. Af þeim sökum veigra margir sér við að tjá neikvæða skoðun á kristni eða kirkju, þeir hafa upplifað á eigin skinni þá andúð og skilningsleysi sem af því hlýst. Þetta er skoðanakúgun. Ég fylgi sannfæringu minni hins vegar eftir og krefst þess af yfirvöldum að þau komi í veg fyrir lögbrot í skólum og gjarnan glæpi í leiðinni.

Sinna mín hefur kostað ómældan tíma, hugarangur og vinnutap. Viðhorf mitt og samstarf við skóla dóttur minnar hefur beðið óbætanlegan skaða. Ég hef ekki aðgang að þeim tæpu fjögur þúsund milljónum króna sem þjóðkirkjan fær árlega, þótt (minnkandi) skattgreiðslur mínar fari í þá hít. Ekkert einkafyrirtæki styrkir málstað minn, líkt og Sund hf. kostar Vinaleiðina. Í ljósi aðgerðaleysis yfirvalda er eina leiðin að réttlæti e.t.v. rándýr og tímafrek lögsókn sem vafalaust yrði túlkuð sem aðför að almennu (kristnu) siðgæði og kærkomnum stuðningi við nemendur.

Má ég frábiðja mér svona vinarþel og kærleika?

birtist í Morgunblaðinu 18. desember 2006

Frelsarinn

Sunnudagavinaleið

17. janúar 2007# (Grín)

Nú hafa sveitarfélögin og félagið Vantrú komist að samkomulagi um að starfsmaður Vantrúar verði hluti af starfi Kirkjunnar. Þannig mun starfsmaður Vantrúar fá fría skrifstofuaðstöðu í öllum safnaðarheimilum Kirkjunnar. Einnig mun starfsmaðurinn fá aðstöðu alla sunnudaga í kirkjum eftir þörfum. Sérstök áhersla verður á að starfsmaður Vantrúar taki börn tali í sunnudagaskóla og taki þátt í almennu barnastarfi Kirkjunnar. Einnig mun starfsmaðurinn vera viðstaddur fermingarfræðslu og aðstoða sóknarprestinn með námsefni.

Með þessu framtaki mun sunnudagavinaleiðin aðstoða kristin börn sem eiga í vanda og hjálpa þeim að skilja heiminn án hindurvitna. Aðeins háskólamenntaðir starfsmenn Vantrúar munu sjá um þessa hindurvitnalausu sálfræðigæslu í þágu íslenskra barna sem eiga kristna foreldra.

Samdar hafa verið reglur um störf starfsmanns Vantrúar hjá Kirkjunni:

Vantrúarfélaginn er fulltrúi Vantrúar og trúleysis

Vantrúarfélaginn mun ítreka það svo ekki verður um villst í hvaða félagi hann tilheyrir

Vantrúarfélaginn veitir hindurvitnalausan sálfræðistuðning

Vantrúarfélaginn er tengiliður milli kristinna barna, heimila og trúleysis

Vantrúarfélaginn hefur fræðslu um trúleysi fyrir kristin börn og starfsfólk kirkjunnar

Vantrúarfélaginn aðstoðar prest, djákna og starfsfólk við að taka á erfiðum málum og undirbúa þau

Vantrúarfélaginn veitir áfallahjálp

Vantrúarfélaginn leiðbeinir inni í kirkjum s.s. um góða siðfræði, tillitsemi, umburðarlyndi, ræðir við kristin börn um siðfræði án trúarbragða, lífið og dauðann, svarar spurningum sem upp koma við andlát aðstandenda, stöðvar einelti o.s.frv. Vantrúarfélaginn aðstoðar presta og djákna við sérstök verkefni tengdu trúleysi

Ekki er búist við því að kristnir foreldrar verði óánægðir með þessa þjónustu enda er hún veitt af háskólamenntuðum starfsmönnum sem vilja allt gott fyrir alla gera. Allar árásir og mótmæli á starfsmann Vantrúar jafngildir árás á öll börn í landinu. Það þarf varla að taka það fram að það er val hvers og eins að þiggja þjónustuna.

Reynir Harðarson

Verndum bernskuna

18. janúar 2007# (Skólinn)

Í grunnskólalögum er lagt bann við mismunun nemenda vegna trúarbragða. Þrátt fyrir það hafa skólayfirvöld í Garðabæ, Álftanesi og Mosfellsbæ veitt einu trúfélagi aðstöðu innan grunnskóla þar með svokallaðri Vinaleið.

Yfirlýst markmið og stefna trúfélagsins, Þjóðkirkjunnar, er trúboð, boðun. Fyrirmyndin til sjö ára í Mosfellsbæ er óneitanlega blygðunarlaust trúboð. Þó stendur í Aðalnámskrá að skólinn sé fræðslustofnun en ekki trúboðsstofnun.

Bein og óbein skilaboð Vinaleiðar eru skýr: Kristni er eðlileg, æskileg. Af því leiðir að trúleysi eða önnur trú hlýtur að vera óeðlileg, óæskileg. Í alþjóðalögum um borgaraleg réttindi er foreldrum og forráðamönnum barna tryggður réttur til að ala upp börn sín samkvæmt eigin skoðunum í trúmálum.

Börn eiga heimtingu á að skóli þeirra sé griðastaður fyrir áróðri, pólitískum, trúarlegum sem öðrum. Réttur þessi er tryggður í Barnasáttmálanum.

Stjórnarskráin á að tryggja trúfrelsi en frelsi manna er verulega skert ef eitt trúfélag nýtur þvílíkrar sérgæsku og forréttinda sem Þjóðkirkjan gerir.

Skólayfirvöld hafa í engu svarað ábendingum og kvörtunum, það sama má segja um menntamálaráðuneytið. Þjóðkirkjan kýs að beita blekkingum og fær tæpar fjögur þúsund milljónir á ári úr ríkissjóði. Einkafyrirtæki (Sund h/f) styrkir þar að auki Vinaleið.

Í ljósi alls þessa óska ég eftir lögmanni til að kanna grundvöll lögsóknar gegn stjórnendum Hofsstaðaskóla, skólayfirvöldum í Garðabæ, menntamálaráðherra, sem og „skólaprestinum“, Garðasókn, biskupi og Þjóðkirkjunni.

Vegna tregðu, einþykkju og blindu ofangreindra aðila má búast við að málið þurfi að sækja í héraði, Hæstarétti og allt til Evrópudómstólsins.

Vilji fleiri foreldrar eða borgarar taka slaginn til verndar óhörðnuðum barnssálum eru þeir velkomnir. Jafnframt væri vel þegið ef fjársterkur aðili vildi taka að sér að styrkja þessa baráttu fyrir sjálfsögðum og lögbundnum réttindum barna og forráðamanna þeirra.

Birgir Baldursson

Meðferðarstarf kristilegra félaga

19. janúar 2007# (Kristindómurinn)

Þórarinn Tyrfingsson gagnrýnir þessa dagana að samtök ofsatrúarfólks skuli vera tekið framfyrir fagfólk þegar kemur að meðferð vímuefnasjúklinga. Að sjálfsögðu hefur hann mikið til síns máls. Við þurfum ekki annað en að horfa á úttektina á Jóa og Guggu í þættinum Kompás á Stöð 2 til að sjá hvers konar meðferð fíklar fá á trúarlegum meðferðarstofnunum á borð við Byrgið. Þetta meðferðarstarf er einfaldlega eins ófaglegt og það getur með góðu móti orðið. Samtökin Samhjálp sem tekið hafa við sjúklingum Byrgisins bjóða ekki einu sinni upp á lækna, félagsráðgjafa og sálfræðinga, heldur einungis handayfirlagningar og bænaþus. Byrgið hafði þó einn eða tvo lækna á sínum snærum ofan í allt mömbódjömbóið.

En það sjá eki allri hlutina á sama raunsanna hátt og Þórarinn. Á blogginu Hjaltdal var nýlega póstað eftirfarandi um Guðmund og Byrgið:

Hins vegar hefur það vakið athygli mína í fyrirspurnum fjölmiðlamanna og ummælum fólks á götunni og á blogginu að þetta gefi okkur ástæðu til að alhæfa um svona „kristilega“ starfsemi. Ég las meðal annars einhversstaðar í bloggheimum þá merkilegu staðhæfingu að „Guð sjái vel um sína“ og því sé spurt hvort nokkuð sé treystandi á menn sem boða trú á Guð. [...] En í mínum huga er engin sérstök ástæða til að blanda Guði í málið. Hann er örugglega ekkert sáttur við það þegar menn ljúga eða svíkja..............alveg óháð því hvort menn hafi gefið út yfirlýsingar um að trúa á hann eða ekki.

Þetta snýst ekki um einhverja vonda kalla sem slá sér upp með alsaklausum guði. Þetta liggur allt saman í eðli trúfélaga sem heimsendakölta með karismatíska leiðtoga á toppnum. Trúarhugmyndir á borð við slíkar eru einfaldlega samfélaginu skaðlegar, véla fólk undir valdasjúka leiðtoga með hausinn fullan af bulli og kemur í veg fyrir sjálfstæða, gagnrýna hugsun.

Það er enginn munur á Þjóðkirkjunni og Byrginu í þessu tilliti, hvort tveggja eru heimsendasöfnuðir sem byggja á ranghugmyndinni um guðinn Jehóva sem gerðist maður. Dæmalaus vitleysa allt saman. Og Guðmundur í Byrginu er bara enn einn Jesúsinn sem arkar um á þessari jörðu og fyllir hugi manna af kjaftæði.

Meðferðarúrræði fíkla eiga að vera fagleg. Það verður að gilda það sama um þá og t.d. krabbameinssjúklinga. Það er í raun skandall að fíklum sé í stórum stíl boðið upp á það meðferðarúrræði að undirgangast lækningasamkomur hjá kraftaverkaköltleiðtogum. Hvað eru menn eiginlega að hugsa?

Vésteinn Valgarðsson

Gagnleg ósannindi?

21. janúar 2007# (Hugvekja)

Formælendur kristinnar trúar segja stundum að rétt sé að hlúa að kristni vegna þess að hún hafi uppbyggilegri boðskap en önnur trúarbrögð, t.d. íslam eða ásatrú. Fyrir utan að það er beinlínis ekki rétt að kristni hafi í sjálfu sér betri boðskap en önnur trúarbrögð, nær það þá einhverri átt að kristni verðskuldi meiri aðhlynningu en önnur trúarbrögð, jafnvel þótt siðferðisboðskapurinn væri betri? Ég segi nei.

Öll trúarbrögð sem boða líf eftir dauðann, almáttugar himnaverur eða önnur hindurvitni verðskulda það sama: Gagnrýni. Viðnám gagnrýnendanna fer að sjálfsögðu eftir stað og stund. Bókstafstrúarhindúismi þvælist til að mynda ekki fyrir neinum á Íslandi, og því ekki ástæða til að leggja mikla áherslu á hann, en um kristni gegnir öðru máli. Þegar kristni er gagnrýnd sem hindurvitni, þá er ekki verið að segja að önnur trúarbrögð séu betri. Það er verið að segja að hindurvitni séu röng. Spurning: Ef hindurvitni A hafa betri siðferðisboðskap en hindurvitni B, hvorum á þá að fylgja að málum? Svar: Hvorugum! Enginn ætti að láta stilla sér upp við vegg og vera boðin fölsk valþröng þegar þriðji kosturinn er í stöðunni, að hafna öllum hindurvitnum á einu bretti. Spurningin á ekki að vera hvort maður eigi að fylgja órökréttum hugmyndum með allt í lagi boðskap eða órökréttum hugmyndum með heldur verri boðskap, heldur hvort maður eigi að fylgja rökréttum hugmyndum eða órökréttum.

Þótt sumir vilji halda öðru fram, þá eru manneskjur vitsmunaverur og vel færar um að mynda sér rökréttar hugmyndir. Reyndar eru flestar hugmyndir flestra býsna rökréttar, þótt samfélagið viðurkenni órökréttar hugmyndir um uppskáldaðar „hinstu spurningar“ eða ótta við það sem við þekkjum ekki, t.d. dauðann.

Þegar fólk lærir að synda, þá byrjar það vanalega með kút og/eða kork sér til hjálpar. Fljótlega nær það þeirri færni að það getur synt hjálparlaust. Eins er um hugmyndir fólks um heiminn: Þegar börn byrja að mynda sér þær, þá láta þau sér nægja svör foreldra og annarra, án þess að hugsa gagnrýnið um þau. Þegar fram í sækir á fólk hins vegar ekki að þurfa ógagnrýnar hugmyndir um tilveruna til þess að ráða við hana. Fullorðið fólk þarf ekki kút þegar það fer í sund, og það þarf ekki yfirnáttúrlegar skýringar til að komast í gegn um lífið.

Frelsarinn

Dauðaklámiðnaðurinn

22. janúar 2007# (Efahyggja)

Á endanum deyjum við öll, vonandi södd lífdaga, sátt í faðmi fjölskyldunnar. Það er ekkert slæmt við dauðann og engan trúleysingja hef ég hitt sem óttast þau tímamót. Auðvitað óttast allir sársauka og óþarfa kvalir á dauðastundinni. Einnig erum við öll ósátt þegar fólk deyr ótímabærum dauða svo ekki sé talað um andlát barna. Það eru einmitt vísindin sem hafa hjálpað okkur að gera dauðann léttbærari og koma í veg fyrir óþarfa dauða. Ekkert annað afl í samfélaginu vinnur annað eins afrek á hverjum klukkutíma.

Hér fléttast inn í slysarannsóknir með tilheyrandi forvörnum og störf björgunaraðila. Því næst eru það læknavísindin sem bæði koma í veg fyrir ótímabæran dauða og líkna óþarfa þjáningar fólks á dauðastundinni. Í heilbrigðu samfélagi eru það svo félagsráðgjafar, sálfræðingar, læknar og hjúkrunarfræðingar sem geta undirbúið fólk og aðstoðað þegar mest á reynir. Hér skiptir öllu virðing fyrir lífinu og réttlát samfélagsleg aðstoð við þann sem deyr og aðstandendur hans.

Hér vildi ég að helst að greinin mín endaði með sérstökum þökkum til allra fagaðila sem bæði koma í veg fyrir ótímabæran dauða og lina andlegar og líkamlega þjáningar. En ástandið er ekki svo gott í okkar samfélagi. Því heill dauðaklámiðnaður veltir hér á landi milljörðum króna á hverju ári og þrífst í skjóli þess hve málaflokkurinn er viðkvæmur. Ég er ekki að tala um útfarastjóra eða líkbílstjóra. Nei, heldur ógeðfelldan hindurvitnaiðnað sem mergsýgur fjármuni fólks í örvæntingu, bæði þann látna sem og aðstandendur hans. Þessi iðnaður er hræðilega uppáþrengjandi og hefur hátt um eigið ágæti.

Mig langar að fordæma mjög harðlega þennan iðnað sem gerir út á erfileika fólks og smýgur sig inn á fórnarlömbin þegar þau eru veikust fyrir, allt frá miðlum og skottulæknum til þjóna trúarinnar. Ekki bara hefur þetta fólk viðhaldið bölvanlegum ranghugmyndum um dauðann, heldur eru orð þess og æði leikþáttur fáránleikans. Gott dæmi um hversu langt þetta fólk gengur í að segja ósatt er að engum miðli né presti ber saman um hvað gerist eftir dauðan. Góða amman er ýmist endurholguð, svífandi hérna megin eða hinum megin, geymd hjá guði, í himnaríki, bíður upprisu holdsins, komin í aðrar víddir, biður að heilsa og líður vel. Allt gegn greiðslu, amen.

Þessi óhugnanlegi iðnaður hefur grafið sig djúpt inn í samfélagið, ýmist í formi sjálftökuhóps sem fer bakdyramegin í fjármuni almennings í gegnum skattakerfið, eða rænir fólk á götum úti. Allt er þetta siðlaust og gert í nafni trúar eða kærleika. Það er ærið verkefni að draga úr mætti dauðaklámiðnaðarins. Þessi iðnaður mun aldrei skammast sín og mun aldrei taka rökum. Eini möguleikinn er að forða fórnarlömbunum frá honum og gera iðnaðinn verkefnalausan. Það er starf hins hjálpsama trúleysingja.

Þórður Ingvarsson

10 vinsælar ríkiskirkjuklisjur

24. janúar 2007# (Kristindómurinn)

1.Minnihlutinn er að kúga meirihlutann

Þessi tiltekna setning hefur sérstaklega verið viðhöfð um Vinaleiðina, og vissulega önnur málefni líka. Þetta kallast rökþrot. Í staðinn fyrir að ræða málið á málefnalegum grundvelli er þessi klisja notuð óspart til að reyna rægja andstæðinginn, sama hver hann er; Fríkirkjan, Ásatrúarfélagið, Siðmennt og Vantrú svo fátt eitt sé nefnt. Þessi sömu rök voru notuð af nasistum gegn gyðingum. Ein af fjölmörgum ríkiskirkjuklisjum sem eru keimlík sárindarökunum. Þó gleymist eitt í þessari klisju: Kristnir, sannkristnir, eru í töluverðum minnihluta, þannig að hver er að kúga hvern?

2.Taumlaus efnishyggja tröllríður samfélaginu

Allt þjóðfélagið er svo upptekið af efnislegum hlutum, s.s. peningum, DVD, tölvum, bílum og fötum að hið andlega hefur tapað gegn hinu veraldlega og siðleysi er á næstu grösum, jafnvel heimsendir. Eða það vilja hinir hálaunuðu prestlingar meina. En þeir virðast vera að misskilja efnishyggjuhugtakið. Efnishyggja er ekki græðgi. En ef það er merkinginn sem þeir leggja í efnishyggju þá er þessi málflutningur afar furðulegur í ljósi þess hvað starfsmenn ríkiskirkjunnar eru með svakaleg súperlaun (t.a.m. er ónefndur biskup með hátt í milljón á mánuði), ríkiskirkjan hefur sankað að sér jörðum, heimtar skaðabætur fyrir jarðarmiss og í sífellu meiri pening til að stækka starfsemina. Að ekki sé minnst á allt þetta gull, glingur og dót sem fyllir kirkjurnar í landinu.

3.Kristin trú er heildræn

Kristni er einsog Súperman, getur allt og má allt og er óstöðvandi. Kristni er ekki bara trúarbrögð heldur svo margt, margt fleira. Þegar talað er um heildrænt (e. holistic) dettur manni strax í hug miðlar, spámenn, heilarar og annað kukl. Og þá erum við komin á rétta leið: Prestar heyra raddir að handan (gvuð), geta banað yfirnáttúru (draugum), segja til um framtíðina (heimsendir) og það með hjálp frá einni galdrabók (biblía) og galdraþulum (bænir). Þannig er lítill munurinn á seiðskröttum og prestum.

4.Trúarlega gildishlaðin þjónusta

Sumir nota trúboð, aðrir nota trúarlega gildishlaðna þjónustu. Trúarlega gildishlaðin þjónusta er eina aumasta tilraun í manna minnum til að hvítþvo orð sem eðlilegt fólk kallar trúboð. Prestar frábiðja sér slíkt, og þegar talað er um Jesúm og Gvuð við ung og óhörðnuð börn, þá er það ekki trúboð heldur trúarleg gildishlaðin þjónusta. En þetta er einn og sami hluturinn. Einnig hafa prestar tekið uppá því að notað eingöngu orðið þjónusta í staðinn fyrir trúboð. Það er óskiljanlegt hvað fulltrúar ríkiskirkjunnar hafa á móti trúboði þar sem einkunnarorð trúarstofnunarinnar er meðal annars „boðandi.“

5.Trú er í mannlegu eðli

Þetta kallar á rannsókn í mannfræði og sálfræði. Klassísk sjálfsréttlætingarklisja til þess að stöðva alla umræðu. Þeir sem trúa ekki eru bara að ljúga að sjálfum sér, því þetta er mannlegt eðli einsog að ríða og skíta. En það er meira sem gæti talist í mannlegu eðli, s.s. nauðgun, ofbeldi, manndráp og fleiri ósiðir. Krabbamein, æxli, heilablóðfall, geðklofi og aðrir líkamlegir og andlegir sjúkdómar teljast nú einnig hluti af hinu mannlega eðli, í þeirri merkingu að það er óhjákvæmilegt að einhver manneskja gæti fengið þessa sjúkdóma. Þó að eitthvað gæti talist vera í mannlegu eðli er ekki þar með sagt að það sé æskilegt, eðlilegt og jákvætt.

6.Hinir ungu og reiðu vitleysingar

Þessi upphrópun er höfð um alla þá er teljast trúlausir og sér í lagi Vantrú. Þetta eru upp til hópa bjálfar með aðgang að internetinu. Þetta er næstum orðinn klassík í trúarlegri umræðu. Prestar vilja meina að þeir séu gamlir og vitrir og spekin vellur uppúr þeim einsog gall. Þeir sem dirfast að mótmæla eru krakkabjánar og hafa ekki hugmynd um hvað þeir eru að tala. Skrítið, sérstaklega miðað við umræður undanfarna daga um Vinaleið, hefur eitthvað barn verið að mótmæla gjörðum hinna fullorðnu „vitringa“?

7.Samræður

Friðsamlegt samtal sem skilar engu nema ópíumbrosi viðmælenda. Auk þess að kannast ekki við trúboð þá eru töluverður fjöldi presta skíthræddir við rökræður, þar sem viðmælendur skiptast á rökum og reyna komast að niðurstöðu. Þeir vilja frekar tala saman um ekki neitt og kinka kolli til skiptis. Einnig hafa þeir gaman af eintali og strámönnum. Samræðurnar eru oftar enn ekki á þá leið að „bera skal virðingu og umburðarlyndi fyrir öllum og öllu, einsog Jésús gerði í forðum daga, enda fínn kjeppz“. En við ponturnar eru viðhöfð málefni á borð við tröllríðandi efnishyggju, hinn kúgandi minnihluta og hina ungu og reiðu vitleysinga, amen.

8.Trú er persónuleg hverjum og einum

Og ef þú þar af leiðandi gagnrýnir trú og trúarbrögð þá ertu gagnrýna einstaklinginn í leiðinni og einstaklingurinn er fljótur að grípa til sárindanna og ásakana um að viðkomandi hafi verið kallaður fábjáni, afturúrkreistingur, skíthæll og ógeð, jafnvel þó að þau tilteknu orð, eða jafnvel önnur sambærileg, komu aldrei fram í gagnrýninni. Þetta er notað til að reyna láta trúleysingja skammast sín fyrir málflutning sinn og hætta þessu. Fólki sárnar svona „aðför að persónu sinni“. Sumu fólki sárnar af hinum furðulegustu hlutum. En þetta er einnig hægt að nota yfir annað, t.d. ýmsa miðla. Bækur eða jafnvel kvikmyndir eru persónulegar hverjum og einum og þar af leiðandi má ekki segja að Lord of the Rings sé fjarstæðukennt fantasíuþrugl því þá getur sumu fólki sárnað.

9.Ólæsi á heilaga ritningu

Lýst er yfir að stór hluti af biblíunni er kjaftæði. Stór hluti trúleysingja hefur í raun lesið og stúderað biblíuna, en það er samt í raun og veru ólæsi og við skiljum ekki bók bókana í kristnum skilningi (sjá lið 10). Ef til vill er verið að meina að það sé ótrúlegt að trúleysingjar hafi lesið biblíuna og ekki orðið uppnumdir af gleði og kærleika og tekið Gvuð og Jésúm í sitt hjarta.

10.Kristilegur skilningur

Óskiljanlegt þvaður, því aldrei hefur fengist svar við því hvað er kristinn skilningur. Þeir gæti allt eins baunað að manni að þetta verði að skoða í íslömskum skilningi, Sjálfstæðiflokkskilningi eða Jóakim Aðalandarskilningi. Hvað er að skilja eitthvað í kristnum skilningi? Ein kenninginn er á þá leið að það ber að trúa bullinu í bókinni og ekkert múður!

Fræðingur

Hið „illa“ aspartam

26. janúar 2007# (Kjaftæðisvaktin)

Það hefur borið soldið á því í þjóðfélaginu að undanförnu að fólk sé að tala um sætuefnið aspartam. Umræðan hefur í flestum tilvikum verið á þá leið að það sé stórhættulegt. Til dæmis var rætt um þetta á RÚV þar sem rætt var við Harald Magnússon, osteópata, sem virðist vera í krossferð gegn þessu efni (hann hefur skrifað um þetta á netinu og var í viðtali við Blaðið 13. jan). Eftir að hafa fylgst með heilsukuklurum landsins síðustu mánuði þá tel ég vera mjög sterka fylgni milli gervivísinda eins og einmitt osteópatíu. Sumir fara meira að segja með fleipur um niðurstöður tilrauna.

Aspartam er nafn yfir metýl ester tví-peptíðs sem er búið til úr amínósýrunum phenylalanine og aspartic sýru. Fyrir leikmann hljómar þetta rosalega en skoðum þetta ofan í kjölinn. Aspartam klofnar í þrjá hluti í líkamanum, hinar tvær fyrrnefndu amínósýrur og metanól.

Mannslíkaminn þarf 9 amínósýrur og phenylalanine er ein þeirra. Líkaminn vinnur amínósýrur úr próteinum en prótein eru langar keðjur af amínósýrum. Tengin sem tengja saman amínósýrur við keðjuna eru kölluð peptíðtengi. Þannig að í aspartami eru samankomin tvö efni sem líkaminn notar mikið og er með heilt meltingarkerfi sem hefur þróast til þess að vinna með.

Þriðji hlutinn sem við fáum úr aspartami við meltingu er metanól, tréspíri. Magnið sem maður fær af metanóli þegar maður innbyrðir aspartam er hverfandi. En það sem gerist þegar maður innbyrðir metanól er svipað og þegar maður innbyrðir venjulegt áfengi (etanól).

Metanól er fyrst brotið niður í formaldehýð og því næst niður í maurasýru. Algengt er að sjá þann misskilning að formaldehýðið safnist upp í líkamanum og fari hvergi, ég veit ekki hvaðan sá misskilningur er kominn en hann kom nokkrum sinnum fyrir í anti-aspartam áróðursmyndinni Sweet Misery og hvort sem er þá eru eituráhrifin vegna maurasýrunnar þau sem fólk tengir við metanól.

Niðurbrot metanóls er sambærilegt við etanól en þar verður til acetaldehýð og úr því verður til ediksýra. Öll þessi efni eru eitruð, en etanól afleiðurnar eru ekki eins eitraðar og líkaminn getur losað sig við þær auðveldar. En líkaminn ræður fullvel við þessi örfáu milligrömm af metanóli sem myndast við niðurbrot aspartams.

Magnið af metanóli sem þarf til þess að þess að drepa manneskju er venjulega á bilinu 0.3g til 1g/kg (skv. Hazardous Substances Data Bank). Til þess að fá sambærilegt magn af metanóli úr aspartami þarftu (ef við miðum við 50kg manneskju) að fá á bilinu 15g til 50g af hreinu metanóli sem er jafngildi 137g til 459g af aspartami. Ef við miðum við upplýsingar á Wikipedia um Sprite Zero þá þarftu að drekka á bilinu 650L til 2170L ef þú ert 50kg.

Eitt sem einkennir umræðuna um aspartam er hið mikla magn reynslusaga frá fólki. En margar reynslusögur eru ekki sönnun sérstaklega þegar fólk er oft búið að ákveða að aspartam sé vont fyrir mann.

Í lokin, þá vil ég benda á að þegar skoðaðar eru upplýsingarnar um aspartam með mjög gagnrýnu hugarfari vísindanna þá sést bara eitt. Aspartam er öruggt.

Friðrik Theodórsson

Afeinsömun

28. janúar 2007# (Efahyggja)

18 nóvember 1978 frömdu 908 fylgjendur sértrúarsafnaðarins Peoples Temple sjálfsmorð, ásamt leiðtoga sínum James Warren Jones (Jim Jones). Peoples Temple var stofnaður af Jim Jones árið 1955 en náði hámarks styrk árið 1977 þegar söfnuðurinn settist að í Gvæjana og setti á stofn bæinn Jonestown. Fylgjendur voru að meirihluta blökkumenn og heimilislausir, en þessir hópar fólks áttu um sárt að binda þessi árin og var andlegur „stuðningur“ Jim Jones vel þeginn. Fjöldasjálfsmorðin vöktu mikinn óhug, skiljanlega, um gervallan heim og áttu flestir bágt með að skilja hvernig svona nokkuð gæti átt sér stað í vel upplýstum heimi sem við lifum í. Sannfæring íbúa Jonestown var óbilandi, sérstaklega í ljósi þess að 276 af 908 fyrrum fylgjenda Peoples Temple voru börn. Segja má að þegar börn láta lífið af völdum trúar sé vissu hámarki náð. En hvernig getur svona líkt átt sér stað? Fylgjendurnir voru á flestan hátt eðlilegt fólk eins og hver annar, þau gátu vel hugsað sjálfstætt, ígrundað, en þau létu það eiga sig þegar þau tóku sopa af eitruðu Cool-Aid og gáfu börnum sínum smakk einnig. Hvað veldur því?

Í upphafi 20. aldar urðu miklar straumbreytingar í félagsvísindum um Evrópu og meðal þeirra má nefna bók Gustave LeBon Múgurinn (1895). Í bókinni setti hann fram kenningar sínar um múghegðun lágstéttafólks í frönsku byltingunni, skoðanir hans voru litaðar af fordómum en höfðu þó vissulega nokkurt gildi. „Múgmennið er hverflynt, auðtrúa og umburðalaust, og sýnir grimmd og illsku þess frumstæða, . . . það lætur stjórnast af heilastöðvum neðan mænukylfu.“ Nútímakenningar byggja á sömu hugmynd og LeBon hafði. Ákveðnar aðstæður, sem oft eru fyrir hendi í hópi og hjá múgi, valda því að einstaklingur upplifir sérstakt sálrænt ástand afeinsömunar (e. deindividuation). E. Diener (1976) dró saman ferli afeinsömunar í bók sinni Journal of Personality and Social Psychology sem gefur greinagóða mynd af einkennum.

Aðdragandi afeinsömunar:

Nafnleysi
Mikil spenna
Einblínt er á ytri/yfirborðskennd atriði
Sterk samkennd ríkir
Dregur úr sjálfsvitund

Afleiðingar afeinsömunar:

Dregið úr öllum hömlum á skyndihvötum
Aukið næmi gagnvart augnabliksbendingum og geðshræringu
Sjálfstjórn minnkar
Dregur úr tilliti til skoðana annarra
Skortur á rökhugsun

Afeinsömun getur birst í fjölmörgum aðstæðum, dæmi: mótmæli, stórtónleikar, við íþróttaviðburði, og fleira. Þekktasta myndin og afleiðing verður þó að teljast til ógnvænlegra atburða sértrúarsafnaða eins fjöldasjálfsmorðin í Jonestown. Fyrrnefndur E. Diener gerði sniðuga tilraun árið 1976 sem fór fram á hrekkjavökukvöldi, til að sýna fram á afeinsömun. Þegar börn birtust í dulklæðnaði sínum var þeim gefið nammi, sum voru spurð til nafns en önnur ekki. Diener brá sér aftur inn í húsið en skildi eftir nammiskálina. Í ljós kom að börnin sem voru í hóp eða höfðu ekki verið spurð um nafn stálu mun frekar sælgæti, á bakvið nafnleysi grímunnar og samkennd hópsins. Deila má um alvarleika afeinsömunar því afleiðingar geta verið allt frá því að gefa tíund af launum, til þess að ráðast inn á heimili leikstjóra og myrða konu hans ásamt ófæddu barni. En ég held að allir geti verið á einu máli um að þegar áróður „meistarans“ og samkennd hópsins lokar á einstaklingshugsun er kominn tími til að sýna sjálfstæði.

Heimildir:
Sálfræði 2, Atkinsson, 1988, Reykjavík
www.wikipedia.org

Ritstjórn

Ágústínusarverðlaun Vantrúar 2006

29. janúar 2007# (Ágústínusarverðlaunin)

Eins og landsmenn vita þá eru Ágústínusarverðlaun Vantrúar án efa eftirsóttustu guðvísindaverðlaun Íslands. Síðastliðið ár var síður verra en allar þær stórfenglegu uppgötvanir sem voru gerðar árið 2005. Tuttugasta öldin var ef til vill öld raunvísindanna, en allt stefnir í að nú sé upp runninn öld guðvísindanna.

Dómnefnd Vantrúar hefur staðið í ströngu í allan janúarmánuð við að velja úr öllum þeim fjölmörgu tilnefningum sem bárust um merkustu afrek guðfræðinga landsins.

Topp tíu guðvísindamenn ársins 2006

10. Stjórn Félags guðfræðinga

Fyrir nýjungar í hagnýtum guðvísindum. Á stjórnarfundi Félags guðfræðinga var gerð sú stórkostlega uppgötvun að prestar væru tilvalnir stjórnendur fyrirtækja:

6 Fyrirtækjaprestar.

Elína er að vinna að því að búa til starfslýsingu fyrir fyrirtækjaprest. Hún hefur hug á að ná sambandi við Íslending í Noregi Elisabeth Yrwing Guthus sem er hagfræðingur og prestur og vinnur sem fyrirtækjaprestur.

Kristinn sagði frá fundi sem haldinn var í Skálholti með samtökum atvinnulífsins. Hann viðraði þar hugmynd um ráðningu fyrirtækjapresta sem tilraunaverkefni hjá fyrirtæki. Hugmyndin fékk góðar viðtökur og spunnust góðar umræður í framhaldinu. Skoðanir komu fram frá fulltrúum atvinnulífsins að hugsanlega væri betra að hér væri um guðfræðing að ræða en ekki prest. Vígslan gæti jafnvel verið hindrun þar sem fólk er með ákveðnar væntingar til presta. Hins vegar gátu þessir sömu aðilar séð fyrir sér að guðfræðingur gæti verið mjög góður að ræða t.d. við fjárfesta, taka þátt í stefnumótun fyrirtækis, koma að starfsmannhaldinu o.s.frv. #

9. Síra Sigurður Árni Þórðarson

Fyrir afrek í trúvarnarfræðum. Síra Sigurður hefur rökstutt allar helstu grundvallarkenningar kristinnar trúar með því að benda á að gagnrýnendur kristninnar séu vondir leiðindapúkar:

Efahyggjan er skárri en trúarofstæki því hún hvetur ekki til herferða, manndrápa og kúgunar með sama hætti. En hrokafull efahyggja er systir hrokafullrar trúar, að því leyti að hún smættir tilveruna, er í grunninn bókstafshyggja, sem ekki umber aðrar skoðanir, getur ekki unnt öðrum, að skilgreina litríki veraldar með öðrum hætti en skv. sinni forskrift. Kynnið ykkur boðskap þeirra, sem eru herskáir guðleysingjar. Þar finnið þið ekki þroskaða vitmenn, heldur hrokagikki, sem hæða og níða. Herskáir guðleysingjar eru bókstafstrúarmenn. Hjá slíkum er jafnan stutt í ofbeldið. #

8. Síra Örn Bárður Jónsson

Fyrir uppgötvun á sviði samþættingar hins áreiðanlega Gamla testamentis og skeikulla ágiskana nútíma vísindamanna:

Margar tilgátur hafa verið settar fram um tilurð heimsins. Ljóðið í upphafslínum Gamla testamentisins er ein þeirra (þið tókuð vonandi eftir því að ég kallaði það ljóð), þróunarkenning Darwins er önnur tilgáta. Nýverið birtu vísindamenn þá tilgátu að alheimurinn hafi líklega orðið til þegar efnismassi á stærð við væna appelsínu sprakk á tíma sem er einn trilljónasti hluti úr sekúndu. Og við vitum auðvitað öll hvað það er langur tími, eða þannig! Hugsið ykkur! Allur alheimurinn varð til á tíma sem er svo stuttur að hann mælist varla! En hugsið ykkur það undur að höfundur 1. Mósebókar skuli hafa getað gert sér þetta allt í hugarlund fyrir þrjú þúsund árum án þess að hafa nokkru sinni heyrt um Hubble-sjónaukann, um stjarnfræði, eðlisfræði, geimferðir eða nokkur hugtök nútíma vísinda! Þessi höfundur var skáld og hafði innsæi og sagði bara á sinn ljóðræna og skáldlega hátt, í barnslegri einlægni:

Guð sagði: Verði ljós! Og það varð ljós.

Hugsið ykkur undrið að hann hafi vitað þetta á sinn hátt fyrir þrjú þúsund árum. Vísindamenn samtímans vita ekkert betur en hann! En á hinn bóginn hafa þeir annað málfar, önnur hugtök, aðrar aðferðir til að komast að sömu niðurstöðu, að sama sannleika og þessi óþekkti snillingur komst að með innsæi sínu og trú! #

7. Herra Karl Sigurbjörnsson, Biskup Íslands

Fyrir uppgötvun í trúfræðum. Það hefur lengi verið vitað að krossfestingin og upprisan séu hlægileg, en Herra Karl Sigurbjörnsson uppgötvaði að það var einmitt planið hjá Guði:

Það er hið hlægilegasta af öllu hlægilegu, ótrúlegasta af öllu ótrúlegu, gleðilegast allra gleðiefna. Að vissu leyti eru páskarnir því alltaf og ævinlega brandari Guðs sem hlær ...#

6. Síra Jakob Hjálmarsson

Fyrir uppgötvun á sviði trúvarna. Kom með þau sterku rök að ekkert væri að marka Dawkins, þar sem hann er eins og bæði Aldous Huxley og Nietzche, en þeir eru báðir dánir. Þannig að það er ekkert að marka Dawkins!

Nei, það er óþarfi að láta svona menn ónáða sig sérstaklega þeir hafa verið á ferðinni frá öndverðu. Er þessi Dawkins ekki af sama sauðahúsi og Aldous Huxley, eða Nietzche ef út í það er farið? Þeir eru báðir dánir en ekki Guð. Annars ætti umræðan ekki að snúast um Guð heldur um þig vinur minn. Allt er þetta vegna þín sauðurinn þinn, gersemið þitt. #

5. Síra Sigurður Ægisson

Fyrir uppgötvanir í kirkjusögu, svo virðist sem eina útskýringin á úlínum líkklæðis frá 14. öld sé að líkami hafi farið í gegnum það 1300 árum áður en það var til!

Kraftar tengdir upprisunni mótuðu því útlínurnar [á Tórínó-líkklæðinu], sem hér um ræðir. Það er eina mögulega skýringin. #

Fyrir uppgötvanir í Nýjatestamentisfræðum. Vitringurinn kom með frábæran mælikvarða á áreiðanleika guðspjalla, að búa til lifandi fugla úr leir er augljóst bull, en karl sem labbar á vatni og flýgur upp í himininn er augljóslega satt.

Í einu þeirra [augljósu lyga-guðspjallanna] er Jesús sagður hafa verið grænmetisæta. Í öðru er hann að dunda við að búa til leirfugla, gefur þeim anda og sleppir þeim á flug. Yfirleitt er innihaldið í þessum eða svipuðum dúr. Ekki þarf neitt vitring til að sjá, hvers kyns er. #

4. Jón Rafn Jóhannsson

Fyrir uppgötvanir í guðfræðilegri stærðfræði:

Upphafið er þetta. Fyrstur kom Pétur postuli:

Þú ert Pétur, kletturinn, og á þessum kletti mun ég byggja kirkju mína, og máttur heljar mun ekki á henni sigrast. Ég mun fá þér lykla himnaríkis, og hvað sem þú bindur á jörðu, mun bundið á himnum, og hvað sem þú leysir á jörðu, mun leyst á himnum.“ (Mt 20. 18-20).

Því næst kom: Heil. Linus (um 66-78 ).
Þar næst kom: Heil. Anacletus (um 79-91).
Næst Heil. Klement (um 91-109).

Síðan komu 260 aðrir og sá síðasti Benedikt páfi XVI. Hann er sá 264 sem skipar sæti Péturs. Þversumma tölunnar 264 er 12 og margfeldið með tölunni 5 sama og 72. Engu er líkara en að Andinn segi okkur með þessu að hann sé réttur maður á réttum stað og tíma. #

Fyrir uppgötvanir í kirkjusögu, svo virðist sem að kaþólskir prestar sem uppvísir hafa orðið að barnaníð séu í raun sovéskir útsendara:

Tilgangurinn miðaðist við að eyðileggja kaþólsku kirkjuna innan frá. Á enskri tungu er slík hernaðartækni nefnd „infiltration.“ Þeim var falið að bera út trúvillukenningar og útbreiða samkynhneigð meðal presta og barnaníðingshátt (pedófílíu). Þessir útsendarar Sovétvaldsins einbeittu sér sértaklega að tveimur löndum: Írlandi og Bandaríkjunum. Árangurinn lét ekki á sér standa. Upp úr 1960 reið yfir bylgja kynferðismisnotkunar á börnum og samkynhneigðar meðal presta. þróun sem vafalaust eru stuðningsmönnum hömlulauss kynlífs fagnaðarefni. Um 1980 náði þessi bylgja hámarki þar sem margir þessara manna voru orðnir biskupar og beittu áhrifum sínum miskunnarlaust til að auka á siðspillinguna innan kirkjunnar. Nú eru flestir þeirra gegnir á vit feðra sinna og flett hefur verið ofan af launráðum þeirra. #

3. Síra Auður Eir Vilhjálmsdóttir

Fyrir uppgötvanir í kvennaguðfræði. Svo virðist sem Marteinn Lúther, maðurinn sem benti á að stórar mjaðmir kvenna bentu til þess að þær ættu að halda sig heima hjá sér, hafi verið femínisti:

„Jesú stofnaði hana [kvenfrelsishreyfinguna] og Lúther efldi hana,“ sagði Auður Eir og vísaði til þess að lútherskar konur báru út fagnaðarerindið á sínum tíma. #

2. Síra Hildur Eir Bolladóttir

Fyrir uppgötvun á sviði guðfræði/siðfræði. Ljóst er að siðfræði er ekkert nema guðfræði. Búist er við því að öll siðfræðikennsla verði lög niður í Hugvísindadeild Háskóla Íslands og flutt yfir í Guðvísindadeildina:

„siðfræði er guðfræði“ #

1. Síra María Ágústsdóttir

Fyrir uppgötvanir í trúfræði. Síra María hefur undir höndunum fáar vísindalegar sannanir fyrir tilvist Guðs. María á án efa eftir að vekja heimsathygli þegar hún birtir þessar sannanir.

Við höfum næsta litla haldbæra vissu um tilvist Guðs, fáar vísindalegar sannanir. #

Aukaverðlaun

Heiðursverðlaun Ágústínusar í guðfræðilegri stærðfræði fær síðan Einar Sigurbjörnsson, prófessor í guðfræði fyrir svar sitt á Vísindavefnum frá 2003 þar sem hann kemur með magnaða útskýringu á þrenningunni::

Það er erfitt að gera grein fyrir sambandi föður og sonar og heilags anda rökfræðilega þar eð 1+1+1 eru 3 (nema við beitum margföldum, en þá fáum við út að 1x1x1 eru 1!).#

Einnig viljum við verðlauna mesta grænsápuþvott 2006. „Biblían á 100 mínútum“ í þýðingu Jakobs F. Ásgeirssonar fær þess heiðurs aðnjótandi. Þarna er farið í nýjar hæðir að draga fram góða texta Biblíunnar en sleppa þeim vondu. Þessi útgáfa af Biblíunni segir kannski meira en mörg orð hve mikið af rusli er í henni og hve miklu er hægt að sleppa. Það væri kannski skref í rétta átt að gera þessa útgáfu að opinberu útgáfunni og henda afganginum því það er pínlegt að horfa á trúmenn leita að góða textanum þegar hægt er að koma honum í eina litla bók sem auðvelt er að leita í.

Vésteinn Valgarðsson

Enn um aðkomu Þjóðkirkjunnar að menntun barna

31. janúar 2007# (Skólinn)

Farið því og gjörið allar þjóðir að lærisveinum, skírið þá í nafni föður, sonar og heilags anda
(Mattheusarguðspjall 28:19)

Fólk sem vill raunverulegt trúfrelsi og jafnan rétt lífsskoðana hefur gagnrýnt það harðlega að kristniboð sé stundað í skólum. Ríkisvaldið og kirkjan eru bæði tvö í bjánalegri og þversagnakenndri stöðu; stjórnarskrá kveður á um trúfrelsi er tekur samt fram að Þjóðkirkjan eigi að njóta sérstöðu og forréttinda. Hið opinbera hefur sinnt því síðarnefnda af mun meiri elju en því fyrrnefnda. Í Aðalnámsskrá grunnskóla um kristin fræði, siðfræði og trúarbragðafræði segir:

Inntak námsgreinarinnar er þríþætt. Í fyrsta lagi fræðsla um kristna trú og menningu og sögu kirkjunnar. Í öðru lagi siðferðileg viðfangsefni. Í þriðja lagi fræðsla um helstu trúarbrögð heims.

Hljómar sanngjarnt, ekki satt? Strax á næstu blaðsíðu segir hins vegar:

Kristilegt siðgæði á að móta starfshætti skólans ásamt umburðarlyndi og lýðræðislegu samstarfi. Þó að þetta eigi við um skólastarfið almennt hlýtur kennsla í kristnum fræðum að sinna þessum þætti sérstaklega og vinna markvisst að því að stuðla að siðgæðisþroska nemendanna í glímu við siðferðileg álitamál. Gengið er út frá því að það sé gert í ljósi kristilegrar siðfræði.

Námsskráin tekur sérstaklega fram, augljóslega að gefnu tilefni:

Skólinn er fræðslustofnun en ekki trúboðsstofnun og er því fyrst og fremst ætlað að miðla þekkingu og auka skilning á kristinni trú og öðrum trúarbrögðum. Liður í því er að nemendur séu hvattir til að setja sig í annarra spor og skoða viðkomandi átrúnað innan frá, með augum hins trúaða.

Stóra spurningin er: Hvernig er hægt að fræða um trú án þess að boða trú? Ef trúaður maður sér um fræðsluna, er hann þá ekki skyldugur af eigin sannfæringu til þess að gera sitt til að gera „allar þjóðir að lærissveinum“? Ég tel það liggja í augum uppi, að besta leiðin til þess að fræðsla um trú og trúarbrögð geti verið hlutlaus sé að trúfélög fái ekki að koma nálægt henni -- þar með talið að samning námsefnis sé ekki verk presta. Presturinn hefur í fyrsta lagi þá köllun, vænti ég, að „gera allar þjóðir að lærisveinum“, og í öðru lagi eru trúarbragðafræðingar mun betur fallnir til starfans þar sem þeir hafa ekki beina hagsmuni af því að boða ein trúarbrögð umfram önnur. Það á ekki að vera í verkahring skylduskóla að 6 ára nemendur fyrsta bekkjar „geri sér ljóst hvað bæn er og læri að þekkja Faðir vor, kvöld- og morgunbænir og borðbænir“ -- ef fólki þykir á annað borð ástæða til að smábörn biðji til guðs, þá getur slík kennsla farið fram á heimilum eða í sunnudagaskólum. Ef skólinn kennir um bænir á annað borð, þá væri nær að kenna hvað bæn er, ekki hvernig maður biður. Fyrir svo utan það, að ég man ekki eftir að hafa nokkurn tímann vitað íslenska fjölskyldu fara með borðbæn. Síðan hvenær er það siður hér á landi?

Ragnar Gunnarsson trúboði svarar spurningu á trú.is: Hvað er trúboð? Það er fróðleg lesning. Ragnar segir meðal annars: „Enginn verður þvingaður til trúar og engan á að kaupa til trúar.“ Ég held að það þurfi ekki stórt stökk til að skilja það sem þvingun til trúar, þegar því er haldið að óvita að guð sé til eða yfirhöfuð að trú sé sjálfsögð. Og hvað er það annað en að kaupa fólk til trúar, þegar börn fá gjafir að verðmæti hundruða þúsunda króna fyrir það að játast Jesú með munninum? Kirkjan þykist stundum andæfa markaðsvæðingu fermingarinnar -- en rétt eins og flest fermingarbörn játast Jesú í munninum, þá er ekki að sjá að andóf kirkjunnar sé nema í munninum. Aðgengi Þjóðkirkjunnar að börnum á svokölluðum fermingaraldri (sjá annars Fermingarvertíð Þjóðkirkjunnar er að hefjast) er hrópleg mismunun.

Starf kirkjunnar innan skólanna er kallað kærleiksþjónusta og látin hljóma voðalega sakleysislega. Hvað segir Ragnar Gunnarsson í því samhengi? Jú: „Kristniboð fellur undir kærleiksþjónustusvið biskupsstofu“ -- þurfið þér frekari vitnanna við?

Sá sem sinnir manneskjum ber ábyrgð. Ég man eftir því þegar sögukennari minn í menntaskóla kenndi okkur hvað fælist í kenningunni um stéttabaráttu. Honum tókst það vel af hendi án þess að í kennslunni fælist nein boðun á marxisma. Sá maður gæti sjálfsagt staðið sig vel í að kenna um kristni ef honum dytti það í hug. Sjálfur vinn ég á geðdeild. Aldrei hefur það freistað mín að nota aðstöðu mína þar, með tilheyrandi aðgangi að manneskjum, til þess að halda sterkum skoðunum mínum á trú eða pólitík að fólki. Það væri einfaldlega ekki rétt. Enda snýst starf mitt ekki um trú eða pólitík, heldur umönnun.

Ég hef haft stærðfræðikennara sem vildi svo til að var prestur. Hann blandaði aldrei kristinni trú inn í stærðfræðina. Út af fyrir sig er ekkert að því að prestar kenni börnum -- en kristinfræði er kannski ekki heppileg námsgrein fyrir þá að kenna.

Kristinn maður er settur í klemmu ef hann á að kenna börnum um trú sína án þess að reyna að vinna þau á hennar band í leiðinni. Kirkjan þykist ekki stunda trúboð í skólum, en sannleikurinn er augljós; boðun er í fyrsta lagi hlutverk hennar, í öðru lagi má skilja hugsunina út frá t.d. orðum biskups, „Það að þegja um trú er innræting gegn trú“ -- og síðan hreinlega þegar Þjóðkirkjan segir Vinaleið vera trúboð

* Aðalnámskrá grunnskóla : kristin fræði, siðfræði og trúarbragðafræði
* Hvað er trúboð?

Khomeni

María Sigurðardóttir miðill - Besti svikamiðill á Íslandi?

2. febrúar 2007# (Kjaftæðisvaktin)

Það var í sumar að ég ákvað að skella mér til miðils. Ég hafði sterkar skoðanir á miðlum og yfirleitt neikvæðar. Ég hafði sem unglingur farið til spákonu en sá fundur gerði ekkert fyrir mig. Ég man eiginlega ekkert af þessum fundi nema það að ég var ferlega skotinn í stelpunni sem plataði mig á fundinn. Ég ákvað að eyða ekki tíma mínum í það hlusta á einhverja rugludalla og aflaði mér upplýsinga um besta miðil á Íslandi. Heimildamaður minn nefndi nokkur nöfn en í að lokum sagði hann „María Sigurðar hjá Sálarrannsóknarfélagi Suðurnesja er langbest - það er bara mjög erfitt að fá tíma hjá henni. Biðlistinn er margir mánuðir“. Við þessi tíðindi var ég alveg viss hvaða miðil ég vildi hitta.

Ég hringdi í Sálarrannsóknarfélag Suðurnesja og pantaði tíma. Átta mánuðum síðar var hringt í mig og ég var boðaður á fund með Maríu Sigurðar, besta miðli á Íslandi. Þegar ég fór á fundinn var ég fyrir tilviljun í jakkafötum og vel til hafður, nýgreiddur og í pússuðum skóm. Hafið það í huga þegar þið hlustið á miðilsfundinn. Fimmþúsundkallinn sem ég borgaði fyrir þessar 30 mínútur var vel varið því að eftir þennan fund með besta miðli á Íslandi var ég algerlega viss um að miðlastarfið er einungis leið svikahrappa til að hafa fé af fólki. Það er alveg fimmþúsundkallsins virði!

Hér mun ég fara yfir miðilsfundinn með Maríu, þið getið sótt upptöku af fundinum [mp3 skrá, 34:58, 4MB] og hlustað á samtalið í heild. Athugið að á einstaka stöðum hafa auðkennandi upplýsingar verið fjarlægðar úr hljóðskránni og upptakan endar snögglega þar sem María ræðir um íþróttir. Ég mæli með því að þið hlustið á upptökuna.

María byrjaði að tala um afa minn sem átti að vera „farinn“. Ég er 35 ára og satt best að segja eiga ekki margir jafnaldrar mínir afa eða ömmur á lífi. Hún talaði vel um afa minn og sagði hann vilja alltaf hafa eitthvað fyrir stafni. Þetta er eiginlega ekki rétt. Afi fór á eftirlaun 61 árs eftir áratuga starf í banka. Hann hafði hreint út sagt ekkert mikið fyrir stafni. Afi segir mér að ég sé að það „vex allt sem er í kringum mig“. Næst spyr María hvort „ég hlúi mikið að fólki og margir leiti til mín“. Ég kannast nú ekki við það en þetta er einmitt spurning sem margir vilja heyra. Spurning sem felur í sér klapp á bakið og ýtir aðeins undir „ég er góð manneskja“ –tilfinningu sem margir þrá. Ég er alveg viss um að María hefði spurt öðruvísi hefði ég mætt í „venjulegu“ fötunum mínum.

4:29 spyr María „hver er Sigurður“. Þetta er nú frekar algengt nafn en enginn Siggi í minni fjölskyldu! Eftir smá þreifingar segi ég Maríu að afi minn móðurmegin hét Sigurbjörn. Hún kinkaði kolli eins og hún hefði verið með nafnið á vörunum. Hún spyr „var hann orðin svona grár þegar hann fór?“ Svarið er nei. Afi var eiginlega nauðasköllóttur, gekk gjarnan með hatt og ók um á Minibifreið.

6:17 mín eru liðnar spyr María mig hvort ég tengist eitthvað erlendis. Jú ég á bróður og systur sem búa erlendis. En hver á ekki ættingja sem býr erlendis? Hún segir síðan að amma hafi verið létt og kát kona. Þetta er af og frá. Amma mín átti erfitt líf, átti ólst upp við mikla fátækt og eignaðist ung fatlað barn. Hún varð heilsulaus og mamma mín segir mér að hún hafi aldrei verið hamingjusöm. Ég er viss um að enginn myndi lýsa ömmu minni sem „kátri konu“. Ég man aldrei eftir að amma mín hafi sungið nokkurn tímann þótt María hafi fundið „mikinn söng í kringum hana“.

7:27 er liðnar spyr María um Önnu, „sem er farin“. Enginn Anna í fjölskyldunni. Skot út í myrkrið hjá besta miðli á Íslandi! Núna fer María að tala um mjög almenna hluti um að ég eigi að horfa fram á við og ég sé að sortera. Svo spyr hún „ertu alltaf á ferð og flugi“. Munið að ég var vel til hafður í jakkafötum. „Flugvél upp og flugvél niður“ segir María. Vegna vinnu minnar þarf ég að skutlast mikið svona 4 daga í mánuði. Allar ferðir í bíl og ég hef ekki farið í flugvél síðan 2004. „Ertu eitthvað að vinna í banka?“ segir María. Nei. Ég segi henni hvað ég starfa við. (þurrkað af bandinu) Svo koma almennar ráðleggingar. „þú átt að biðja fólk um að rétta þér hjáparhönd“

11:15 segir María „tengist þú til Danmerkur?“ Svarið er nei. Ég bjó í Kaupmannahöfn árið 1995. Mamma bjó þar á hippatímabilinu.

12:50 er komin kona. Um sextugt. Maríu verður „þungt“ þegar hún kemur. „Veikindi eða slíkt“. Nú ég tengdi við eina frænku mína. Svo fór ég að hugsa. Krabbamein er algengasta dánarorsök kvenna og þegar fólk er orðið 35 ára þá er mjög líklegt að maður þekki einhvern sem hefur dáið úr krabbameini. Svo talar María vel um konuna sem er „á línunni“. Svo koma heilræði að handan sem eru hvort í senn ráðgefandi og huggandi.

15:51 Kemur maður sem hefur drukknað. Enginn sem ég þekki. Ungur maður sem er blautur. Vestur segir hún „farðu vestur“. Nú er það svo að fjölskylda mín á sumarbústað á Snæfellsnesi, og einn fjölskyldumeðlimur lést á voveiflegan hátt fyrir nokkrum árum. Hann drukknaði nú ekki en fannst nokkuð blautur. María sér að mér er nokkuð brugðið og lýsir honum. Frekar hlutlaust. Hún segir hann ekki skyldan mér en „tengdan mér“. Þessi sem ég hafið í huga var frændi minn. Svo spyr hún mig hvort ég finni fyrir kulda. Þessi spurning kom mér alveg á óvart og ég bara kóaði fyrir Maríu besta miðli á Íslandi! Aftur koma heilræði að handan. Ég þarf að „kyrra hugann líka“. Er eitthvað óeðlilegt að 35 ára manneskja þekki einhvern sem hefur látist á voveiflegan hátt?.

20:08 langar mig að heyra í ömmu minni. „Var hún orði gráhærð þegar hún fór, ekki hávaxin“. Eru gamlar konur ekki allar gráhærðar og smávaxnar? Amma mín litaði á sér hárið reglulega og var yfirleitt með óaðfinnanlegt hár. Svo kemur atriði sem ég fattaði síðar. Ég spyr um ömmu mína. Hún spyr á móti. „Voruð þið náin“. Auðvitað vorum við náin! Ég er á miðilsfundi að spyrja um hana! María heldur áfram og segir að amma mín hafi verið trúuð. Svarið er nei. Hún var ekkert sértaklega trúuð. Svo segir hún að amma hafi gefið svo mikið af sér til allra og ekki bara í ættinni. Þetta er rangt. Amma var ekkert mikið fyrir fólk nema sína nánustu. Var oft og tíðum hryssingsleg við heimilishjálpina og ókunnuga. Svo kom fullyrðing sem er alröng. María segist sjá svo mikið af pönnukökum í kringum hana. Þetta er alrangt. Amma mín elskuleg, var afar lítið fyrir bakstur og eldamennsku og viðurkenndi það oft fyrir mér. Þarna er María að taka sénsinn á því að amma sé erkitýpan af „ömmu“.

22:36 spyr María hvor ég eigi von á barni. Ég er 35 ára. Alls ekkert kominn úr barneign. Það getur vel verið að ég eignist fleiri börn. Svo segir María að amma hafi verið mikil barnakona. Nei. Hún átti bara 2 börn og var ekkert sérstaklega mikið fyrir börn. Amma var stundum stríðin. Hver er það ekki stundum? Nú kemur gömul klukka fram. Tréklukka! Hver man ekki eftir gamalli tréklukku uppi á skáp hjá ömmu og afa. Það voru svona klukkur í öðru hvoru húsi fyrir 50 árum!

25:40 þarf ég að draga nokkur spil. Sem betur fer komu „björt“ spil og fyrirtækið mitt á eftir að ganga vel. Margar hugmyndir í gangi í dag (ein var að láta þennan fund á vantrú.is).

28:59 segir María dóttur mína 8 ára vera stjórnsama og maður þurfi ekki að hafa áhyggjur af lærdómi osfr. Þetta er bara vitlaust. Dóttir mín er ekki stjórnsöm og frekar inn við sig. Tekur oft feimnisköst og það þarf mikið að hafa fyrir því að hún læri heima. Þessi lýsing Maríu á dóttur minni er alröng.

Þessi miðilsfundur var frekar mikil vonbrigði. Ég var hálfpartinn að vona að ég fengi staðfestingu á einhverri yfirnáttúru. En í staðinn fékk ég staðfestingu sem var miklu betri. Ég fékk staðfestingu á því að ef María Sigurðardóttir er besti miðill á Íslandi þá hljóta hinir að vera grátlega lélegir, María var nefnilega ömurleg. Ég hefði getað gert betur. Það var svo augljóst að hún var að nota háttlestur (e. cold reading) á mig. Hún dró ályktanir af því hvernig ég var klæddur, bindinu sem ég var með, skónum, fasinu (kom aðeins of seint). Svo hafði hún bara rangt fyrir sér með nánast öll atriði sem hún tiltók! Ekki bara rangt, heldur kol-rangt fyrir sér. Ég fékk sterklega á tilfinninguna að hún væri stöðugt að veiða upplýsingar upp úr mér. „Hver er Anna?“ Sagði María. Enginn Anna sem ég þekki. Ef hún hefði rambað á nafn sem ég tengdi eitthvað við hefði spáin orðið önnur!

Ég hvet ykkur hlustendur góðir að reyna að tengja persónulega við „spána“ hennar Maríu og reyna að túlka það sem hún segir við mig í ykkar persónulega lífi. Hver vill ekki heyra að „allir séu að leita til manns“ og að „ég þurfi að hætta að hugsa svona mikið um aðra og byrja að sinna mér sjáfum“. Þetta eru frekar ómerkileg trikk sem höfða til okkar dýpstu sjálfselsku. Þetta er heilastöð sem gæti kallast „aumingja ég“ heilastöðin. Miðlar reyna mikið að virkja þessa stöð heilans.

Eftir þennan fund með Maríu Sigurðardóttur, besta miðli á Íslandi, hefur vegsemd miðlastéttarinnar ekki aukist í mínum huga og var þó frekar léleg fyrir. Þetta er í mínum hug blygðunarlaus fjárplógsstarfsemi sem beint er að þeim sem syrgja, þeim sem eru í erfiðleikum og þeim sem eiga bágt. Það er ljótt að hafa fé af fólki sem þannig er ástatt um en miðlinum Maríu er alveg sama. Ég vonast til þess að fólk fari að líta þessa gjaldmiðla þeim augum sem þeir eiga skilið.

Reynir Harðarson

Fagmennsku í skólum

5. febrúar 2007# (Vinaleið)

Enn má finna fólk sem skilur ekki hvernig nokkur nennir að agnúast út í Vinaleiðina í ljósi þess að henni er aðeins ætlað að hjálpa nemendum og enginn er neyddur til að nýta sér þjónustu prests eða djákna í skólum. Þeir eru þó sífellt fleiri sem skilja að trúarleg starfsemi á ekkert erindi inn í grunnskóla, sér í lagi í ljósi þess að grunnskólalög leggja blátt bann við mismunun nemenda vegna trúarbragða. En kristileg sálgæsla snýst umfram allt um trú, samkvæmt skilgreiningu biskups.

Þegar ég benti skólastjóra Hofsstaðaskóla á þá meinbugi sem eru á starfi prests í skólanum fullvissaði hann mig um að presturinn færi ekki inn í tíma til barnanna. Það taldi ég eðlilegt í ljósi þess að engin leið er að vita um trúfélagaskráningu foreldra barna í hverjum bekk (sú skráning ætti vitaskuld ekki að skipta neinu máli). Nýjar tölur þjóðskrár herma að einn af hverjum fimm sé ekki í þjóðkirkjunni og einn af hverjum tíu ekki í kristnum söfnuði. Það eru 3-5 í hverjum bekk! Í þættinum Ísland í bítið 9. janúar fullyrti Jóna Hrönn Bolladóttir prestur Garðasóknar líka að fulltrúar Vinaleiðar færu ekki inn í bekki.

Því miður er sannleikurinn í málinu allt annar. Til eru lýsingar Þórdísar Ásgeirsdóttur djákna í Mosfellsbæ á því þegar hún fer inn í bekki til að kynna starfsemi sína og líka til að sækja nemendur í viðtöl. Þá rétta gjarnan fleiri upp hönd til merkis um að þeir vilji ræða við hana, jafnvel þótt það sé til þess eins að losna úr tíma! Og í Garðabæ er presturinn ötull við að koma sér í mjúkinn hjá börnunum í frímínútum og á matartíma en hann fer líka í tíma. Hann raðar nemendum í hring og biður þá svo að sýna sér ör á líkama sínum og segir að þessi ör beri þeir alla tíð. Svo fer hann að tala um sálina og að við getum borið ör á henni líka. Spjallinu lýkur svo með því að prestur segir að hann geti fjarlægt þessi ör af sálinni ef börnin komi að máli við hann!

Lýsingu á þessu má lesa á vef Siðmenntar og jafnframt er greint frá óánægju móður með þessa nálgun prestsins, og skal engan undra. Það er ekki lítið sem presturinn virðist lofa börnunum. Í hvaða aðstöðu eru foreldrar komnir ef grunlaus börn þeirra vilja nýta sér þetta kostaboð prestsins? Margir foreldrar telja prestinn alls ekki hæfan til að sinna svona þjónustu. Í kynningu á Vinaleiðinni er tekið fram að viðtöl við nemendur séu stuðningsviðtöl en ekki meðferðarviðtöl. Sannleikurinn virðist annar því enginn veit hvernig presturinn ætlar að gæta þess að fara ekki út í meðferð og það má vera öflugur stuðningur sem fjarlægir ör af sálinni. Þarna er presturinn kominn út í allt aðra sálma en hann er fróður um og ættu skólasálfræðingar, námsráðgjafar og aðrir fagmenn í skólum að spyrna hér við fótum.

Einhverjir foreldrar eru líka annarrar trúar en presturinn eða engrar og geta ekki hugsað sér að boðberi boðandi kirkju krukki í börnum þeirra. Af hverju ekki? Vegna þess að yfirlýst markmið og stefna kirkjunnar með Vinaleiðinni er að gera alla að lærisveinum Krists, enda eru prestar og djáknar í skólum „erindrekar Krists“ og eiga að „miðla“ kristinni trú með störfum sínum. Allt þetta má lesa í ályktun Kirkjuþings, æðsta valds þjóðkirkjunnar, frá því í haust. Sumir eiga bágt með að trúa að starfsemi Vinaleiðarinnar sé trúboð, þrátt fyrir ofangreindar upplýsingar, enda hafa biskup Íslands og fulltrúi biskupsstofu þrætt fyrir það í blöðum. Í kjölfar gagnrýni á Vinaleiðina voru samdar siðareglur þessa fyrirbæris og eitt ákvæðið í þeim hljóðaði svo: „Vinaleiðin er ekki trúarleg boðun.“ Ég benti á að það væri kirkjunnar mönnum til háðungar að neita því að boðun væri hluti af starfi og köllun presta og djákna. Ágætir kirkjunnar menn hafa enda tekið undir þá gagnrýni mína. Nú bregður svo við að ofangreint ákvæði er horfið úr siðareglunum á vef kirkjunnar. Það hvarf í skjóli nætur enda neyðarlegt fyrir kirkjuna að viðurkenna trúboð í skólum. En þessi breyting er auðvitað slík viðurkenning.

Það vill svo grátlega til að kærleiksþjónustan átti að auka trúverðugleika kirkjunnar en trúverðugleiki fæst ekki með lögbrotum, undanbrögðum, blekkingum og ósannindum þeim sem einkennt hafa framgöngu kirkjunnar manna í Vinaleiðarmálinu.

Nú ætti öllum að vera ljóst að Vinaleiðin er vel meint en illa ígrundað klúður og kristilegt fúsk. Börnin okkar og íslenskt menntakerfi á betra skilið.

[Greinin birtist í Fréttablaðinu 2. febrúar]

Vésteinn Valgarðsson

Juche-hugmyndin: Veraldleg trúarbrögð

7. febrúar 2007# (Stjórnmál og trú)

Í árslok 1955 kynnti Kim Il-sung, forseti Norður-Kóreu, til sögunnar hugmynd þá sem „Juche“ nefnist, öðru nafni „kimilsungismi“, og er eins konar sambland af stalínisma, maóisma og ný-konfúsíanisma, og var hluti af hugmyndafræðilegri endurskoðun hjá stjórnlyndum sósíalistum, sem fór svo víða fram eftir dauða Stalíns. Nafnið sjálft mundi útleggjast á íslensku sem „sjálfstæði“ eða „sjálfsþurft“. Hugmyndafræðilega undirstaðan er húmanísk, að maðurinn sé meistari og mælikvarði alls. Verkamannaflokkur Kóreu útleggur það svo eftir sínum hentugleika og býr í lýðskrumslegt orðskrúð.

Upphaflega voru hugmynda-pólitískar stoðir Juche þrjár: Að Kórea skyldi vera pólitískt sjálfstæð (chajusong), að hún skyldi vera efnahagslega sjálfbær (charip), og að landvarnir hennar skyldu byggjast á sjálfsvörn (chawi). Auk þess bætti erfðaprinsinn Kim Jong-il fjórðu stoðinni við, að herinn skyldi vera í fyrsta sæti (songun). Kim Jong-il, sem núverandi forseti, er úrslitakennivald í túlkun og útfærslu Juche.

Hér verður ekki farið út í smáatriði Juche-hugmyndarinnar, en praktísk útfærsla hennar er á gamalkunnum nótum: Norður-Kórea þarf að halda fullveldi sínu óskertu. Stefna ríkisins þarf að endurspegla þarfir fólksins. Bylting og uppbygging þurfa að henta stöðunni sem landið er í hverju sinni. Hlutverk flokksins er að móta fólk hugmyndafræðilega og hvetja það til að leggja sig fram í uppbyggingu landsins. Auk þess krefst Juche algerrar tryggðar við flokkinn og leiðtogann. Ef maður trúir því að ríkisstjórn Norður-Kóreu sé eins lýðræðisleg, stéttvís og réttlát og opinber áróður gefur til kynna, þá kann þetta að hljóma ágætlega. Ef maður hins vegar hefur efasemdir, þá lítur myndin öðruvísi út.

Juche-hugmyndin er í sjálfu sér laus við yfirnáttúrutrú. Það er samt kunnara en frá þurfi að segja, að hún hefur ýmis einkenni trúarbragða, t.d. gegndarlausa persónudýrkun og óskeikulleika-kennivaldshyggju. Praktíska hliðin er líka sneisafull af mótsögnum; til að mynda hefur áherslan á „efnahagslegt sjálfstæði“ hamlað framförum og gert ríkið háð erlendri neyðaraðstoð, og „þarfir fólksins“ eru ekki skilgreindar af fólkinu sjálfu heldur af ríkinu.

Það þarf kannski ekki að koma á óvart, en norður-kóreska ríkisstjórnin hefur haldið sinni opinberu hugmyndafræði sem „pólitískum valkosti við hefðbundin trúarbrögð“. Það má því vera ljóst, að þótt það sé hæpið að kalla Juche-hugmyndina eiginleg trúarbrögð, þá ber hún nógu mörg einkenni þeirra til að samlíkingin sé meira en réttlætanleg. Ríkisstjórnin kallar hana enda sjálf fjölmennustu „pólitísku trúarbrögð“ landsins.

Þótt Juche sæki talsvert mikið í smiðju sovésks marxisma, og noti hugtök á boð við „sósíalisma“ og „kommúnisma“, þá hefur „marxisma“ verið afneitað af norður-kóreskum hugmyndafræðingum, og segja þeir að Juche sé algerlega sjálfstæð hugmynd sköpuð af Kim Il-sung og skuldi Karli Marx ekki neitt. Formleg skuldaskil voru árið 1972, þegar marx-lenínisma var skipt út fyrir Juche í stjórnarskrá lýðveldisins. Það er stundum vísað til Marx, Engels, Leníns og Stalíns í opinberum norður-kóresku ritum, sem leiðtoga sinna tíma, en reyndar eru klassísk marxísk rit almennt ekki gerð aðgengileg fyrir leikmenn.

Mannréttindasamtök og stjórnmálafræðingar hafa lengi bent á að norður-kóreskur raunveruleiki sé talsvert á skjön við fögur fyrirheit Juche-hugmyndarinnar, til dæmis að landið sé í reyndinni mjög háð öðrum löndum um aðstoð, og að skoðanir almennings séu lágt skrifaðar. Juche hefur verið hinum rúmenska Ceauşescu, Sukarno hinum indónesíska og fleiri slíkum herramönnum innblástur. Í mörgum löndum heims starfa námshringir sem stunda Juche-hugmyndina. Eitt inntökuskilyrði þeirra er að umsækjandinn skuli ekki gagnrýna Juche.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Heimur batnandi fer

8. febrúar 2007# (Stjórnmál og trú)

Í síðasta mánuði birtust tölur um trúfélagaaðild landsmanna fyrir árið 2006. Hagstofunni tókst að orða niðurstöðurnar vel: „Í öðru lagi hefur þeim sem skráðir eru í Þjóðkirkjuna fækkað jafnt og þétt á umræddu tímabili (í hlutfalli við mannfjölda). Árið 1991 voru 92,2% landsmanna í Þjóðkirkjunni samanborið við 82,1% árið 2006.“

Það fjölgar að vísu lítillega í Þjóðkirkjunni, en í aldurshópnum 15 ára og yngri fækkar jafnt og þétt börnum sem eru skráð í Þjóðkirkjunni.

Eflaust hafa innflytjendur einhver áhrif á að þetta var metár í hlutfallslegri fækkun hjá Þjóðkirkjunni, en það að um það bil fimmtánhundruð manns (0,5% þjóðarinnar) skráðu sig úr henni hefur eitthvað að segja. Þarna hefur úrskráningarstarf Vantrúar hjálpað mikið til, en við hjálpuðum um þrjúhundruð manns við að leiðrétta trúfélagsskráningu sína. Um tvöhundruðogfimmtíu manns voru skráð í Þjóðkirkjuna, mörg hver líklega án sinnar vitundar.

Eins og kom fram í upphafi greinarinnar eru nú um það bil 80% landsmanna skráðir í Þjóðkirkjunni. Einn af hverjum fimm. Það er því ljóst að allar tilraunir til þess að réttlæta yfirgang ríkiskirkjunnar með vísun til meirihlutaraka verða lélegri með hverju árinu sem líður. Hvað þurfa margir Íslendingar að skrá sig úr Þjóðkirkjunni til þess að þjóðkirkjumenn viðurkenni óréttlætið? Einn af hverjum fjórum? Einn af hverjum þremur?

Hvað sem því líður, þá er framtíðin björt fyrir okkur fríhyggjufólk, en svört fyrir Þjóðkirkjuna.

Fræðingur

Gamlar og nýjar lækningar

9. febrúar 2007# (Vísindi og trú)

Ég hef mikið fylgst með umræðum um svokallaðar hefðbundar og óhefðbundnar lækningar. Þetta eru íslensku hugtökin yfir það sem maður kallar á ensku medicine (kallað conventional af hinum hópnum) og alternative medicine.

Þegar maður skoðar málin ofan í kjölinn þá tekur maður eftir einu, einhver svissaði á einum staf í íslensku nöfnunum. Því það sem í dag er kallað hefðbundar lækningar er ungabarnið. Það sem er talað um daglegu tali sem óhefðbundnar lækningar er í flestum tilfellum hundgamlar greinar. Það má til dæmis benda á að smáskammtalækningar (hómópatía) eru statísk grein sem þróast ekki. Það sama gildir um heilun. Báðar greinar eru mjög formfastar og sýna mótspyrnu gegn öllum breytingum og efasemdum.

Þetta táknar það að nútíma læknisfræði, sem hefur verið í gífurlega mikilli þróun í meira en öld og er alltaf að breytast, má kalla óhefðbundnar lækningar. Þetta er einfaldlega vegna þess að vísindi eru ótrúlega íhaldsöm en jafnframt róttæk í eðli sínu. Uppruni nýrra uppgötvanna skiptir ekki máli, því ef lækningin virkar, þá virkar hún.

En hugsið ykkur eitt, ef þið kollvarpið læknavísindunum á einu bretti með því t.d. sanna að heilun virkar, þá eruð þið búin að tryggja ykkur Nóbelsverðlaunin í læknisfræði og ef þið finnið út nákvæmlega eðlisfræðina á bakvið þetta, þá fáið þið líklega önnur fyrir eðlisfræði.

Ef þið segið að læknavísindin hafa rangt fyrir sér, farið þá út og sannið það með tólum vísindanna. Hættið dylgjunum um að læknar og vísindamenn séu þröngsýnir þegar raunin er önnur. Og hættum að tala um hefðir í lækningum, tölum um lækningar og gervilækningar.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Hjónabandserfiðleikar Þjóðkirkjunnar

12. febrúar 2007# (Kristindómurinn)

Það hefur ekki farið fram hjá neinum að Þjóðkirkjan á vandræðum með hjónabandið. Flestir Íslendingar virðist vilja heimila trúfélögum að gefa saman samkynhneigða, fyrst trúfélögum er á annað borð heimilt að gefa saman gagnkynhneigða. Tveir hópar takast á í Þjóðkirkjunni um þetta mál. Annar vill geðjast sem flestum, hinn vill halda sig við hina kristnu arfleið. Eitt sameinar þó báða hópana.

Báðir segja að Jesús hefði verið sammála sér.

Jesús segir reyndar aldrei hreint og skýrt: „Hjónaband samkynhneigðra er rangt.“ eða „Það er ekkert að hjónabandi samkynhneigðra.“ Hins vegar talaði Jesús hreint og skýrt um annað málefni tengt hjónabandinu. Þar eru báðir hópar kirkjunnar sammála. Þeir eru báðir ósammála Jesú.

Og sá sem gengur að eiga fráskilda konu, drýgir hór. - Mt 5:32

Þegar þjóðkirkjuprestur, nánar til tekið Magnús Erlingsson, er spurður um ástæðu þess að þeir brjóti klárlega gegn skýru boði Jesú og gefi saman karl og fráskilda konu þá það að Jesús hafi viljað fyrirgefa fólki.

Gefum okkur svo það að Jesús hafi lagt mikla áherslu á að fyrirgefa fólki. Magnús bendir á söguna af hórseku konunni þar sem Jesús fyrirgefur henni. Magnús vitnar í orð Jesú til hennar til þess að réttlæta það að þjóðkirkjuprestar : „Far þú, syndga ekki framar“ (Jh 8.11).

Ef maður drýgir hór með því að giftast fráskilinni konu og að drýgja hór er synd, þá þýðir „Syndga ekki framar!“ augljóslega einnig: „Ekki giftast fráskilinni konu!“.

Þessi orð sem Magnús vitnar í styðja augljóslega ekki þá hræsni Þjóðkirkjunnar að segjast fylgja orðum Jesú en gefa samt saman fráskilda. Það er ekki hægt að túlka orð Jesú um hjónaband fráskilinna nema á einn hátt: Hann taldi það vera synd. Þegar fólk sem segist fylgja Jesú, en telur giftingu fráskilinna ekki vera synd, þá er það í versta falli hræsni, í besta falli léleg þekking á guðspjöllunum. Þjóðkirkjuprestar hafa lesið guðspjöllin. Það er bara of óvinsælt að vera sammála Jesú í þessu máli.

Birgir Baldursson

Alan Chambers - fórnarlamb heimskunnar

14. febrúar 2007# (Kristindómurinn)

Afhommarinn Alan Chambers kom fram í Kastljósi í fyrrakvöld. Þessi umsnúni samkynhneigði maður hefur alla tíð verið á flótta undan meðfæddum kynferðislegum kenndum sínum og segist hafa snúist til gagnkynhneigðar eftir meðferð afhommunarsamtakanna Exodus International.

Það kom oft fram í máli hans að þessar kenndir til sama kyns væru honum ósjálfráðar og höfðu haldið áfram að vera honum efst í sinni þrátt fyrir að hann bæði til guðsins síns á hverju kvöldi með þá ósk heitasta að almætti þetta tæki nú þennan kaleik frá honum. Þrátt fyrir þetta er Alan enn trúaður og virðist ekki efast baun í bala um réttmæti þeirra hugmynda sem fram koma í Biblíunni í garð samkynhneigðra. Þetta er víst allt sama innblásið af draugnum þarna uppi.

Hvað fær skynsaman mann, sem Alan augljóslega er, til að taka fyrirvaralaust þann pól í hæðina að þær lífsskoðanir séu óumdeilanlegar sem íhaldssöm kirkja og heimili innrættu honum í æsku? Hvað fær skynsaman mann sem fæðist með kynlanganir þess kyns sem góður helmingur mannkyns girnist til að beygja sig undir þá innrætungu að slíkar ósjálfráðar hvatir séu synd en ekki bara eitthvað sem á sér eðlilegar og náttúrlegar skýringar? Hversu aumur getur maður orðið sem sér synd í einhverju sem hann ræður ekkert við?

Ég hef áður talað um það hér hversu talandi dæmi það er um skaðsemi trúarhugmynda á borð við kristina að fjölmargir þora ekki eða vilja gangast við tilfinningum sínum, þótt þær séu jafn sárasaklausar og að elska og girnast manneskju af sama kyni. Alan Chambers er ekki syndari heldur fórnarlamb forneskjulegra og mannfjandsamlegra hugmynda sem viðhaldið er af fullum krafti af ógnarstóru heimskubatteríi, mitt í upplýsingunni og þekkingunni.

Samkynhneigð hefur verið ágætlega útskýrð í samtímanum. Hún er ekki genetísk að uppruna, heldur bendir allt til að hún komi fram á meðgöngunni. Karlkyns fóstur eru talin taka við óvenjumiklum kvenhormónum sem móta heilann til kvenlegrar áttar og hið þveröfuga gerist á fósturskeiði lesbískra kvenna. Alan greyið er búinn að burðast alla ævina með ímyndaða syndabyrði sökum lífefnafræðilegra atburða sem hann á enga sök á.

Það verður í alvöru að fara að stoppa þessa kristni í ranghugmyndaruglinu, því líf og heilsa fjölmargra karla og kvenna er í húfi. Þar sem hómóhatrið er mest af trúarlegum ástæðum, svo sem í Bandaríkjunum og meðal íslamskra þjóða sjá sumir engan annan kost í stöðunni en taka eigið líf, því ævi þessa fólks verður óbærileg í umhverfi sem leggur fæð á sjálfsagðar og eðlilegar tilfinningar.

Kristin gildi innræta fólki einhliða og grautfúlt fjölskyldumynstur þar sem fólk rogast með þá byrði að vera einnar manneskju maki og skal hún vera af gagnstæðu kyni. Við sjáum auðvitað í hendi okkar að stór hluti fólks getur ómögulega samsamað sig slíkri lífsgildauppátroðslu, t.d. sökum samkynhneigðar. Væri ekki manneskjulegra og siðferðislega réttara að hvetja til meira frjálsræðis í sambúðarformum í stað þess að þvinga allt samfélagið í eitthvert mynstur sem gefið er að valdi óhamingju og ófullnægju?

Alan Chambers telur sér í dag trú um að kynhneigð hans hafi breyst, en aðspurður viðurkennir hann þó að hann láti freistast í ýmsum efnum. Aðalfreisting hans er augljóslega sú að láta undan meðfæddum tilfinningum sínum, en vegna þess að hann hefur kosið að trúa ruglinu í kirkjunni þarf hann að skammast sín fyrir hvert slíkt tilvik og biðja guðdóminn afsökunar þegar greddan leitar á hann.

Og aumingja konan hans. Ætli það sé gaman hjá þeim í rúminu, eða ganga bólferðir þeirra út á fjölgunina eina eins og hin kristilega afstaða krefst?

Þáttarspyrjandi átti ágætan punkt þegar hann innti Alan eftir því hvort það væru ekki bara þrýstingur hins íhaldsama umhverfis sem valdi því að samkynhneigðir eru á flótta undan kynhneigð sinni. Hann hefði samt líka alveg mátt spyrja hvort Alan hefði einhvern tíma kannski velt fyrir sér hvort hið kristna umhverfi hans geti ekki mögulega haft rangt fyrir sér um þessa ógurlegu synd og vilja almættisins. Er það ekki einmitt þess vegna þessara hugmynda sem Alan getur ekki hugsað sér að lifa samkynhneigðu lífi? Hann óttast fordæmingu, ekki bara samfélags sem forhert er í ömurlegu trúarrugli, heldur líka helvítisvist sökum þessara meðfæddu eiginleika.

Ef Alan fengi það endanlega staðfest í dag að trú hans og kristileg gildi væru bara rugl, myndi hann þá ekki snúa sér aftur að körlum og njóta frelsisins til að vera eins og hann á að sér að vera?

Alan Chambers vill að hommar hafi valkosti í samfélagi valfrelsis. Þetta val hans gengur reyndar út á það eitt að samkynhneigt fólk hafi val um að snúast frá kenndum sínum ef það er ósátt við þær. En á þetta ekki frekar að snúast um að hinum hýru bjóðist sá valkostur líka að geta lifað og blómstrað í umburðarlyndu samfélagi, án fordæmingar, syndabyrði og helvítisótta?

Trúarbrögðin eru ljót í eðli sínu og valda mörgum manninum miklu hugarangri, jafnvel djúpstæðri sálarangist og dauða þegar verst lætur. Ég sárvorkenni hommanum Alan Chambers að þurfa að þvinga tillfinningar sínar inn í gamaldags farveg einhæfs fjölskyldumynsturs vegna þessa glórulausu ranghugmynda. Firrurnar upp úr Biblíunni eru þessum manni fjötur um fót. Í nafni fagurs mannlífs og fjölbreyttrar mannflóru vil ég sjá þetta viðurstyggilega geðveikisrugl sem trúarbrögðin eru hverfa af yfirborði jarðar. Líf fólks og andleg heilsa er í húfi.

Ég segi: Niður með þessi hugmyndakerfi mannhaturs og heimsku.

Matthías Ásgeirsson

Vinaleiðindi

16. febrúar 2007# (Vinaleið)

Nokkur umræða hefur verið um Vinaleið ríkiskirkjunnar undanfarið.

Talsmenn Vinaleiðar hafa bent á að fáir mótmæla og að mikill meirihluti foreldra sé þar af leiðandi jákvæður í garð þessa starfs. Helgi Grímsson skólastjóri Sjálandsskóla sagði í hádegisviðtali við Stöð 2 þann 4. janúar frá könnun þar sem rúm 80% foreldra voru ánægð með þjónustuna. Viktor A. Guðlaugson skólastjóri Varmárskóla segir í Morgunblaðsgrein þann 10. desember að mikil ánægja sé meðal barna, starfsfólks og foreldra með Vinaleið. Séra Jóna Hrönn Bolladóttir sagði í viðtali hjá morgunsjónvarpi Stöðvar 2 að gagnrýnin hefði ekki komið frá innflytjendum eða fólki frá öðrum trúarbrögðum og gefur í skyn að það fólk sé allt ánægt með Vinaleið. Nú síðast er haft eftir Sveinbirni Markúsi Njálssyni skólastjóra Álftanesskóla að hann sjái ekki „að nærvera prests hér innan skólans hafi truflað einn eða neinn“.

Gallinn við þessi „rök“ er að litið er hjá því að margt fólk vill ekki láta á sér bera. Það krefst töluverðs hugrekkis að fara í deilur við skólastjórnendur sem þegar hafa lýst því yfir að Vinaleið sé hið besta mál. Ég tel ólíklegt að allir innflytjendur og einstaklingar annarar trúar séu ánægðir með Vinaleið, áhugavert væri að rannsaka það. En það þyrfti þá að eiga sér stað heiðarleg kynning því Vinaleiðin hefur verið kynnt á villandi forsendum eins og fram hefur komið í gagnrýni á hana.

Fyrir nokkrum árum hófst kristniboð í leikskólum í Seljahverfi*. Þá, eins og nú með Vinaleið, var kynning villandi. Ég átti börn í leikskóla í hverfinu og kaus að halda þeim utan við kristniboðið. Bráðlega fóru að renna á mig tvær grímur því þótt mér þyki óþægilegt að prestur kenni mínum börnum að tala við Gvuð fannst mér verra að dætur mínar væru teknar til hliðar meðan önnur börn fóru í sal með presti. Því tókum við foreldranir þá ákvörðun að stelpurnar færu í kristniboðið þrátt fyrir að slíkt trufli okkur afar mikið. Ég hef ekki mótmælt kristniboði við leikskólastjórann sjálfur vegna þess að ég er hræddur um að slík samskipti gætu orðið neikvæð, en er þar með hægt að halda því fram að ég styðji slíka starfsemi? Því fer fjarri, ég vil ekki vera með leiðindi og tel sennilegt að það sama gildi um marga aðra.

Mótmæli foreldris í Garðabæ vegna Vinaleiðar hafa verið kölluð ofstæki og frekja. Hugsanlegt er að margir sem sáu þau viðbrögð hafi ákveðið að koma ekki fram í kjölfarið. Það er ljóst að deilur milli foreldra og skólastjórnenda geta komið niður á samskiptum barna og skóla, því hljóta foreldrar að hugsa sig um tvisvar áður en þeir kvarta. Það er að mínu mati óásættanlegt að setja foreldra í slíka stöðu, samskipti heimilis og skóla þurfa að byggja á trausti.

Ég þekki foreldra barna í Álftanesskóla sem voru svo ósátt við Vinaleið að þau skráðu alla fjölskylduna úr ríkiskirkjunni. Þau hafa ekki mótmælt Vinaleið opinberlega þannig að þó skólastjóri Álftanesskóla hafi ekki orðið var við að Vinaleið trufli nokkurn er staðreyndin sú að hún gerir það.

Þótt meirihluta foreldra þætti Vinaleið frábær hugmynd er ekki þar með sagt að slík tengsl ríkiskirkju og grunnskóla væru réttlætanleg. Trúboð á ekki heima í skólum og litlu máli skiptir hvort hægt sé að selja fólki þá hugmynd, hér á landi á að ríkja trúfrelsi og skólar barna okkar eiga ekki að vera starfsvettvangur ríkiskirkjunnar. Þetta er grundvallarmál en ekki vinsældarkönnun meðal foreldra. Ég skora á ríkiskirkjuna að sýna umburðarlyndi og taka líka tillit til þeirra fjölmörgu sem standa utan hennar.

[Greinin var send Fréttablaðinu til birtingar en birtist ekki í blaðinu heldur á vísisvefnum, höfundi til lítillar ánægju.]

*Ég hef fjallað meira um leikskólaprest á heimasíðu minni.

Birgir Baldursson

Ofbeldi í orðum

18. febrúar 2007# (Hugvekja)

Strax í upphafi nýrrar bloggfærslu um nýjustu Biblíuþýðinguna sendir Davíð Þór Jónsson herskáum trúleysingjum tóninn með þessum orðum:

Þeir fjölmörgu sem haldnir eru guðlastsþráhyggju sem þeir rugla saman við skynsemi hafa auðvitað notað tilefnið til að fara út með sitt sálarrusl á vefnum í kjölfarið. Þeir eru vinsamlega beðnir að lesa ekki lengra og til vara um að leggja ekki orð í belg.

Ég get ekki annað sagt en að ég varð hugsi við að lesa þessi orð. En það kemur reyndar ekki til af því að skyndilega hafi runnið upp fyrir mér ljós og ég loks fattað að trúarbarningur minn og félaga minna hér á Vantrú væri ofbeldiskennt rusl af verstu sort. Þvert á móti tók hin rökræna hlið hugarstarfs míns til við að greina hvers konar sending þarna væri á ferðinni.

Afgreiðsla Davíðs á málflutningi okkar er í fyrsta lagi stuttaraleg. Hann vísar því einfaldlega á bug að greinar okkar og rökræður geti verið skrifaðar af nokkurri skynsemi og gefur sér að þarna ráði einhvers konar þráhyggja og þörf fyrir að guðlasta. Þetta er í hæsta máta athyglisverð niðurstaða og ef til vill ekki mitt eða okkar hér að dæma hvort slík greining sé rétt eða réttmæt. Það gæti eftir allt einfaldlega verið þannig að við séum ráfandi á afkáralegum villigötum og sjáum ekki út fyrir sápukúluna sem við höfum blásið.

Verst að hann færir barasta engin rök fyrir þessu, heldur slengir þessu fram eins og versta sleggjudómi.

Út um allt samfélagið takast menn á um skoðanir, gagnrýna það sem þeim þykir rangt og ógeðfellt. Færa jafnvel rök fyrir máli sínu og koma því þar með til leiðar að áhangendur vondra skoðana sjá að sér og taka upp aðrar betri. Og gæði skoðana er varla hægt að mæla betur en með þeim rökum sem hægt er að færa fyrir þeim.

Mér finnst það því nokkur furða að Davíð Þór og sumum öðrum trúmönnum er illa við að leggja skoðanir sínar á tilverunni á það krufningarborð sem t.d. Vantrú býður upp á. Hér tönglumst við stöðugt á skaðseminni sem við sjáum blasa við í trúarkerfum hvers konar og vörum við því að börnum sé komið upp á þetta áður en þau hafa vit og þroska til að leggja hlutlægt mat á málin. Dæmin sem við teflum fram til rökstuðning liggja hvarvetna og við gerum varla annað en óska eftir rökstuddum mótmælum við þessar hugmyndir okkar. Að sjálfsögðu fölumst við helst eftir trúvarnarfólki úr högum guðfræðinnar, því þetta er nú einu sinni háskólafag og þar ætti dýpsta þekkingin á innviðum trúar að liggja.

Af hverju fá staðhæfingar okkar og röksemdafærsla meira og minna að liggja hér á glámbekk, hunsuð og afskipt? Ætti það ekki að vera sérleg ástríða fræðimanna að leggja eyrun við gagnrýni á sérgrein sína og kljást við að hrekja það sem illa ígrundað er?

Maður sér því miður ekki mikið af viðbrögðum, en þess meira af sárindum. Í augum fjölmargra guðfræðinga og annarra trúmanna er umfjöllunarefnið heilagt og mikil ókurteisi, ef ekki bara dauðasök, að vera eitthvað að hnýta í kenningarnar. Af hverju ætli það stafi?

Davíð Þór er guðfræðimenntaður maður, þótt ef til vill hafi hann ekki lokið fullu námi til að geta borið titilinn. En greinin sem varð kveikjan að þessum hugleiðingum mínum ber vott um djúpstæða þekkingu mannsins á viðfangsefninu og því freistandi að líta á hann sem verðugan andstæðing í þessari endalausu sannleiksleit sem fræðastarf gengur út á.

Af hverju er Davíð svona hörundssár? Hvers vegna vill hann ekki rökræða við okkur heldur banda frá sér rétt eins og værum við einhverjir ofbeldis- og yfirgangsmenn?

Ég sé ekkert ofbeldi í skrifum okkar. Mér finnst bæði sjálfsagt og eðlilegt að kennisetningar séu kallaðar kjaftæði og hindurvitni ef færð eru rök fyrir slíkum staðhæfingum. Sá fræðimaður sem hlustar á þannig málflutning ætti hæglega að geta varið grein sína fyrir slíkum árásum ef hann sér að undirstaða gagnrýninnar heldur ekki vatni.

En því miður. Það kemur bara voða lítið af viti frá fræðingunum þegar guðfræðin er annars vegar.

Takið eftir því að Davíð biður okkur vinsamlegast um að leggja ekki orð í belg. Hann vill ekki umræðu um málið. Er hann hættur að þora í okkur? Veit hann að sérgrein hans stenst ekki samanburð við allar þær fræðigreinar þar sem kallað er eftir gagnrýni?

Eða er gagnrýni okkar bara svona mikið út í hött að ekki tekur því að draga fram kanónurnar. Svari hver fyrir sig.

En skítt með viljaleysi Davíðs og kollega hans til að eiga almennilegan orðastað um fúndament fræðanna sem guðstrúin byggir á. Verra finnst mér að sjá með hvaða hætti hann vísar okkur og málflutningi okkar heim í föðurhús. Hann gerir það nefnilega með nákvæmlega sama hætti og hann gagnrýnir okkur ranglega um að gera, kallar framgöngu okkar þráhyggju og sorp, algerlega án þess að sýna fram á réttmæti þeirra fullyrðinga. Það er nefnilega ekki nóg varpa fram pönkuðum yfirlýsingum, þar þarf að rökstyðja mál sitt og sýna fram á að öll stóru orðin byggi á einhverju sem hefur eitthvert málefnalegt vægi. Annað er bara ofbeldi og sleggjudómar.

Eina ofbeldið sem ég hef orðið var við í samskiptum okkar Vantrúarsinna við Davíð Þór Jónsson eru ónot á borð við þær sem hann sendir okkur í tilvitnuninni hér að ofan. Davíð Þór er mikill orðhagsmaður, en því miður er hann bestur í því að beita mælsku sinni sem ofbeldisvendi á þá sem voga sér að hafa aðrar skoðanir á þeim málum sem honum eru hjartfólgin, en getur ekki almennilega fært rök fyrir.

Og það þrátt fyrir allt fræðastarfið.

Reynir Harðarson

Sögð og ósögð orð

19. febrúar 2007# (Vinaleið)

Halldór Reynisson á fræðslusviði Biskupsstofu heldur því fram í Fréttablaðinu 8. febrúar að málflutningur gegn Vinaleiðinni sé „ófaglegur“. Ástæðan virðistvera sú að hann telur vegið ómaklega að sr. Hans Guðbergi, sem er fulltrúi trúfélags inni í grunnskólum. En persóna eða drengskapur þessa manns kemur málinu nákvæmlega ekkert við.

Í Fréttablaðinu 29. janúar var greint frá óánægju móður með aðkomu þessa prests að dóttur hennar. Dóttirin skildi prestinn sem svo að hann gæti fjarlægt ör af sálinni ef börnin ræddu við hann. Í blaðinu var haft eftir Hans að hann hefði bent á ör á eigin höfði og sagt að hann gæti hlúð að sárum á sálinni. Því er hafið yfir vafa að presturinn lofar einhvers konar meðferð á sálmeinum þrátt fyrir að viðtöl við hann séu sögð stuðnings- en ekki meðferðarviðtöl. Það er ámælisvert og ófaglegt.

Fólk gagnrýnir líka að presturinn kynnir þessa meðferð sína inni í bekkjum þrátt fyrir loforð og yfirlýsingar skólastjóra og prests um hið gagnstæða. Í þessum bekkjum geta verið börn foreldra sem kæra sig ekkert um að boðberi boðandi kirkju sé að lokka börnin þeirra til sín með fagurgala. Um þetta þegir Halldór þunnu hljóði.

Halldór hefur reyndar haft hljótt um sig síðan gagnrýni á Vinaleiðina hófst. Í upphafi reyndi hann að vísu að þræta fyrir að um trúboð væri að ræða og sagði kirkjuna gera skýran greinarmun á boðun og þjónustu. Síðan hefur verið bent á að yfirmaður Kristniboðssambandsins segir boðun umvefja og merkja allt starf kirkjunnar. Trúboð sé boðun trúar og vissulega stundi kirkjan trúboð hér heima með störfum sínum. Kirkjuþing segir Vinaleiðina eiga að miðla kristinni trú og kærleiksþjónustuna rekna samkvæmt Kristniboðsskipuninni („Farið og gjörið allar þjóðir að lærisveinum.“).

Í fálmkenndri tilraun til varnar gagnrýni á þetta trúboð voru samdar siðareglur Vinaleiðar þar sem fram kom að hún væri ekki trúarleg boðun. Nú hefur þetta ákvæði verið fjarlægt, svo lítið beri á, enda hef ég og nokkrir kirkjunnar menn bent á að það stenst engan veginn að boðun sé ekki hluti af kalli og störfum presta og djákna. Um þetta þegir Halldór líka.

Aðalgagnrýnin felst þó í því að mismunun nemenda vegna trúarbragða er ólögleg og foreldrar og forráðamenn barna eiga skýlausan rétt samkvæmt alþjóðalögum á að ala þau upp samkvæmt hugmyndum sínum í trúmálum. Starf kirkjunnar gengur hins vegar út á forræðishyggju, að hafa vit fyrir almúganum því það sé honum fyrir bestu. Ekki orð um það frá Halldóri. Vinaleiðin var kynnt sem kristileg sálgæsla en nú keppast kirkjunnar menn við að sverja af sér trúarlega þáttinn. Samt segir biskup að sálgæsla snúist umfram allt um trú. Það verður ekki bæði haldið og sleppt. Ég veit vel að Halldór þekkir vel til vinnubragða Hans enda var Hans í starfshópi sem Halldór skipaði til að skipuleggja sókn kirkjunnar inn í framhaldsskóla. Fyrirmyndin var Vinaleiðin í Mosfellsbæ og draumurinn að fá prest eða djákna í hvern skóla. Enginn getur þrætt fyrir að fyrirmyndin í Mosfellsbæ er grímulaust trúboð. Lokaorðin í erindi þessa starfshóps á prestaþingi voru: „Síðustu orð Jesú til lærisveinanna voru: „Farið og gjörið allar þjóðir að lærisveinum...“ Hlutverk kirkjunnar er skýrt, að fara með boðskap Jesú og fara að fordæmi Jesú.“

Halldór og fleiri hafa haldið fram að gagnrýnendur Vinaleiðar misskilji fyrirbærið. Í stað þess að drepa málinu á dreif hlýtur að vera hægt að ætlast til þess af fulltrúa fræðslusviðs biskupsstofu að hann fræði okkur nú um hvað felst í þessu herópi skósveina hans ef það er ekki trúboð. Halldór segir að gera verði „þá faglegu kröfu í orðræðu af þessu tagi að andstæðingi sé sýnd sanngirni og hvorki sé reynt að afbaka né bjaga málflutning hans en takast á við málstað hans með gildum rökum“. Halldóri væri hollt að fara eftir þessu sjálfur. Hann ætti að takast á við meginrökin gegn Vinaleiðinni en ekki reyna að gera persónu Hans Guðbergs að aðalatriði eða ímyndaðar árásir á hana.

Höfundur er sálfræðingur.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Annars flokks nemendur

21. febrúar 2007# (Vinaleið)

Á málþingi sem ég fór á um daginn var fjallað um hlutverk Þjóðkirkjunnar á 21. öld. Í fyrirspurnatímanum hélt þjóðkirkjupresturinn Jóna Hrönn Bolladóttir ræðu um Vinaleið sem endaði á öskrinu: „Og það er talað við okkur eins og við séum GLÆPAMENN!!!!“ Ástæðan er líklega sú að Vinaleið virðist brjóta gegn landslögum.

Í Kompási síðasta sunnudags var fjallað um Vinaleið og Karl Sigurbjörnsson, æðsti biskup Þjóðkirkjunnar, sagði þetta um þá starfsemi [byrjar 8:30]:

Vinaleið er nýbreytni, tilboð að hálfu kirkjunnar um sálgæslu gagnvart grunnskólabörnum, sem vel að merkja, gagnvart grunnskólabörnum sem eru í Þjóðkirkjunni. Og þetta er tilboð um þjónustu á forsendum skólans í nánu samstarfi við skólann um stuðning við einstaklinga, við börnin.

En er þetta ekki boðun? Trúarboðun í sínu eðli?

Þetta beinist að börnum sem að eru í Þjóðkirkjunni og það er gert með samþykki foreldranna. Það er ekki verið að troða neinu upp á einn eða neinn.

Samkvæmt yfirmanni þess trúfélags sem sér um Vinaleiðina er hún sem sagt eingöngu handa þeim börnum sem eru meðlimir í Þjóðkirkjunni. Í grunnskólalögum segir:

.29. gr. ... Markmið náms og kennslu og starfshættir grunnskóla skulu vera þannig að komið sé í veg fyrir mismunun vegna uppruna, kyns, búsetu, stéttar, trúarbragða eða fötlunar.

Starfsemi innan opinberra skóla sem er eingöngu handa meðlimum eins trúfélags mismuna börnum augljóslega vegna trúarbragða. Vinaleið brýtur því augljóslega gegn grunnskólalögum.

Í síðustu viku svaraði Þorgerður K. Gunnarsdóttir, menntamálaráðherra, fyrirspurn um Vinaleið. Í svari hennar sagði hún:

Þegar skólar taka ákvörðun um að nýta þjónustu félags, trúfélags í þessu tilviki, í þágu nemenda þarf skólinn að fara að fara að lögum og reglugerðum þar að lútandi. Menntamálaráðuneytið tekur hvorki sérstaka afstöðu til verkefnisins vinaleiðar né getur ráðuneytið lagt mat á gildi þess fyrir nemendur og foreldra eða forráðamenn. Ráðuneytið gætir þess hins vegar að sérfræðiþjónusta í grunnskólum uppfylli þær kröfur sem grunnskólalög gera til hennar, auk þess að við framkvæmd skólastarfs sé gætt jafnræðisreglu stjórnarskrár sem tryggir nemendum grunnskólans sem og öðrum þjóðfélagsþegnum að þeim sé ekki mismunað, m.a. á grundvelli trúarbragða. Þessi krafa hvílir að sjálfsögðu einnig á sveitarfélögunum.

Vonandi mun ráðuneytið sjá sóma sinn í því að stöðva þetta ólöglega siðleysi.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Sælir eru fátækir ríkir

23. febrúar 2007# (Stjórnmál og trú)

Það hefur margt breyst síðan Jesús sendi lærisveina sína út að boða kristna trú. Þá skipaði Jesús þeim að taka ekki með sér peninga í belti (Mk 6:8). Meintir fylgjendur hans í Þjóðkirkjunni, prestarnir, hefðu líklega ekki sætt sig við það.

Á vefsíðu Þjóðkirkjunnar er frétt um að það sé búið að ákveða sóknargjöld fyrir árið 2007, 789 kr. á mánuði. Þar sem Þjóðkirkjan er jafnari en önnur trúfélag bætast ofan á það 29.8% í kirkjumálasjóð og jöfnunarsjóð sókna. Alls borgar því ríkið 1.024 kr. á mánuði til Þjóðkirkjunnar fyrir hvern þann sem er skráður í hana. Það eru 193.681 manns 16 ára og eldri í ríkiskirkjunni núna, það gera 2,4 milljarða króna í ár og við þetta bætist enn meira af útgjöldum allt þar til upphæðin er komin í næstum því 5 milljarða á ári.

En auðvitað þarf kirkjan á þessari gríðarlegu upphæð að halda. Það þarf nefnilega að borga laun hámenntuðu prestanna. Þrátt fyrir að vera sérfræðingar í því að túlka texta biblíunnar eftir hentugleika, þá gæti samt enginn þeirra snúið út úr orðunum: „Auðveldara er úlfalda að fara gegnum nálarauga en auðmanni að komast inn í Guðs ríki.“ (Mk 10:25) Þetta vers er örugglega ekki lesið á prestastefnum og kirkjuþingum. Síðan þykist þessi sníkjustofnun og prestar hennar fylgja manninum sem sagði: „Seljið eigur yðar og gefið ölmusu!“ (Lk 12:22). Þegar talið berst að eignum kirkjunnar er ég nokkuð viss um að starfsmenn Þjóðkirkjunnar leita ekki til orða Jesú og hins kristna siðferðis hans, siðferðsi sem kirkjan getur ekki dásamað nóg þegar hún reynir að troða sér, oft á fölskum forsendum, inn í opinbera skóla.

Prestar Þjóðkirkjunnar eru því upp til hópa hræsnarar og ef það væri hægt að kalla trúfélag hræsnara þá myndi það smellpassa við Þjóðkirkjuna. Ef þú ert skráður í Þjóðkirkjuna, þá ert þú að sjá til þess að Þjóðkirkjan fái þessa 2,4 milljarða. Ef hræsni kirkjunnar ofbýður þér þá er auðvelt að skrá sig úr Þjóðkirkjunni.

Matthías Ásgeirsson

Lítil frásögn um litla pest

25. febrúar 2007# (Hugvekja)

Þessa viku hef ég verið með leiðinda pest. Þrír fimmtu fjölskyldunnar hafa verið rúmfastir, með hita og óþægindi sem fylgja flensunni. Þetta er drulluleiðinlegt, nefrennsli, hausverkur, ógleði, eyrnaverkir og allur pakkinn.

Það er erfitt að komast hjá því að fá ókeypis ráðleggingar þegar maður er búinn að vera slappur lengi, þannig ráðlagði frændi minn mér að fá mér engifer sem væri algjört galdraefni gegn flensunni, flestar fjölskyldur eiga einhver húsráð. Ég hef haldið mig við sítrónute til að drekka einhvern heitan vökva og Íbúfen til að lækka hitann og minnka verki

Á föstudag, á fimmta degi veikinda og með hita upp á rúmar 39° gafst ég upp og kíkti á læknavaktina og tók yngstu dóttur mína með. Ég var næstum hættur við þegar ég mætti í Smárann rétt rúmlega fimm því röðin náði langt fram á gang en ég ákvað að sjá til og við þurftum ekki að bíða mjög lengi. Þegar komið var að okkur röltum við inn á skrifstofu læknis. Ég sagði honum sjúkrasögu okkar og hann hlustaði dóttur mína, skoðaði eyru og kok. Þvínæst gerði hann það sama við mig. Niðurstaðan var fín, lungu hrein og ástand á eyrum gott. Læknirinn ræddi aðeins við mig um hættuna á lungabólgu og sagði mér að við þyrftum að fara varlega, taka því rólega. Þannig endaði þessi heimsókn. Engin lyf, engar töfralausnir en við vorum búin að fá staðfest að lungu, háls og eyru væru í lagi og að ekki væri óeðlilegt að vera með hita svona lengi með þessari flensu, ég fékk einnig staðfest að líklega væri ég með tvær pestir, það væri önnur sem væri að ganga og hefði valdið vindgangi og ógleði. Spá læknisins var að hitinn ætti að hverfa á næstu tveim dögum, annars þyrftum við að koma aftur eftir helgina. Ekki beint spennandi niðurstaða, en svona var þetta bara.

Ég kom við í apóteki og keypti Strepsils, næstum því svekktur að vera ekki með lyfseðil fyrir töfralyfi. Ég var eiginlega búin að gleyma því hvað Strepsils er góður brjóstsykur.

Daginn eftir var ég orðinn hitalaus en hóstinn enn til staðar en töluvert minni en áður, dóttir mín með nokkrar kommur en við bæði miklu skárri. Flensan augljóslega í rénun, við höfum haft hana nokkuð lengi en þó er ekki óalgengt að fólk sé veikt í viku.

Hvernig ætli þetta ævintýri hefði farið ef ég hefði leitað til skottulæknis eða græðara eins og þau vilja víst láta kalla sig? Skottulæknar bjóða að sjálfsögðu upp á ótal lausnir á þessum leiðinda kvilla. Eflaust hefði ég borgað svipað fyrir heimsóknina, það kostaði 2500.- á læknavaktina fyrir okkur bæði. Vafalítið hefði ég fengið meiri tíma hjá skottulækni og hann hefði spurt fleiri spurninga. Mér hefði hugsanlega þótt það betra, fengið ákveðna viðurkenningu á sjúkleika mínum. Ég hef oft heyrt fólk kvarta undan því að læknirinn veiti því ekki næga athygli.

Vafalítið hefði skottulæknir komið með töfralausn, t.d. smáskammtaremedíu, grasalyf, þrýst á rétta punkta á líkamanum eða bara talað við einhverja löngu dána lækna sem hefðu vitjað okkar í svefni og rekið úr okkur kvilla (og illa anda).

Daginn eftir hefði ég skrifað mikla lofgrein um skottulækninn og hvernig honum hefði tekist að lækna pestina sem ég hafði verið að glíma við í fimm daga, þakkað heilaranum af miklum mætti og auglýst „lækninguna“ út um allt. Fjandakornið, það eru til ótal dæmi af fólki sem þakkar heilurum eða æðri máttarvöldum þrátt fyrir að læknar hafi gert helling fyrir þau, fólk jafnvel farið í aðgerð til að lagfæra meinið en heilarinn eða draugurinn fær þakkirnar.

Þannig virkar þessi hjálækningabransi nefnilega. Fólk vill fá viðurkenningu og lausn á vanda sínum. Græðarar veita lausnina, yfirleitt í formi gagnslausra aðgerða eða athygli sem fólk skortir.

Pestin hverfur að lokum, græðararnir ekki, þeir græða bara, þetta er gósentíð.

Hjálækningar eru gagnslausar og hættulegar...

Arnaldur

Rökleysa sköpunarsinna

26. febrúar 2007# (Vísindi og trú)

Sköpunarsinnar tengja tilveru fjölbreytileika lífvera og breytilegra einkenna þeirra við kraftaverk, beina yfirnáttúrulega íhlutun. Það er nú þannig að það er ómögulegt að spá fyrir um kraftaverk eða að framkvæma tilraunir á yfirnáttúrulegum ferlum og þess vegna framkvæma sköpunarsinnar ekki neinar grunnrannsóknir til stuðnings sköpunarkenningunni. Í staðinn fyrir að reyna að finna hugsanlega sönnun fyrir sköpun, þá ganga sköpunar„vísindin“ út á það að reyna með öllum mögulegum ráðum að sýna fram á einhverja hugsanlega galla eða ónákvæmni (sem er oftar en ekki hreinn tilbúningur og misskilningur að hálfu sköpunarsinna) í þróunarfræðinni.

Sköpunarsinnar leggja mikið á sig til að afbaka allar þær niðurstöður rannsókna sem styðja þróun og þeir reyna eftir öllum mætti að nota afbakaðar niðurstöður viðurkenndra rannsókna til stuðnings sköpunarkenningunni. Þegar þeir eru búnir að brengla og misskilja eins mikið og þeir geta af jarð-, steingervinga- og líffræðilegum gögnum þá draga þeir þá ályktun að út frá þeirra brengluðu niðurstöðum hljóta líffræðileg fyrirbæri ósjálfrátt að vera afurð almáttugs skapara.

Hér eru tekin saman nokkur algengustu rök sköpunarsinna sem þeir beita til að réttlæta sköpun ásamt að sjálfsögðu viðeigandi mótrökum.

1. Þróun er fyrir utan svið vísinda vegna þess að hún getur ekki verið rannsökuð.

Þróun er vel rannsakanleg. En sumir skilja einfaldlega ekki að þær rannsóknaraðferðir sem notast er við takmarkast við afmarkaðar tilraunir vísindamanna. Reyndar er mikill hluti vísindarannsókna á þann veg að rannsakendur afla sér gagna úr raunheimi og draga svo ályktanir út frá þeim staðreyndum sem þeir hafa. Ekki geta stjarnfræðingar handleikið stjörnur, né geta jarðfræðingar ferðast aftur í tímann, en þrátt fyrir það geta vísindamenn á báðum sviðum lært heilmikið af því að notast við þær staðreyndir sem fyrir þeim liggja til að koma fram með gild rök og nytsamlegar ályktanir um viðfangsefnið. Sama gildir um rannsóknir á þróunarsögu lífi jarðarinnar. Margir þættir þróunar eru rannsakaðir í gegnum beinar athuganir eins og er gert á fjölda mörgum öðrum sviðum vísindanna.

Steingervingar eins og t.d. Archaeopteryx gefa okkur sýn á hvernig lifverur aðlagast og breytast með tíma.

Rannsóknir á núlifandi lífverum eins og t.d. blöðrusel geta varpað ljósi á sérstök dæmi í þróun og styrkt ýmis hugtök þróunarfræðinnar.

Stýrt val í stofni gúbbífiska á rannsóknarstofui getur gefið vísindamönnum góða mynd af þróun á sameindafræðilegum grunni.

Tilraunir með ávaxtaflugur gefa góða sýn á mátt genatískra stökkbreytinga.

„Molecular clock“ (1, 2, 3) er öflugt tæki til að rannsaka þróunarfræðilegan aðskilnað tveggja tegunda.

2. Ekki er hægt að sanna þróunarkenninguna.

Þróun getur verið skoðuð út frá staðreyndum sem fengnar eru út frá tilgátum sem við getum verið mjög örugg með vegna þess gríðarlega magns staðreynda og sönnunargagna sem er þeim í hag. Einnig sú staðreynd að algjör skortur er á haldbærum rökum andstæðra tilgáta sem eiga að sýna fram á ómöguleika þróunar. Ofgnótt sannanna frá öllum sviðum líffræði og fornleifafræði styðja þróun og aldrei hefur neinn með viðurkenndum rannsóknum getað sýnt fram á hið gagnstæða.

Á þessum tengli eru sannanir fyrir þróun útskýrðar á einfaldan hátt.

Hér er fjöldinn allur af sönnunum þar sem farið er betur í efnið.

3. Þróun er ekki vísindaleg tilgáta vegna þess að ekki er hægt að rannsaka hana og því geta engar hugsanlegar athuganir hrakið hana.

Margar hugsanlegar uppgötvanir gætu hrakið eða varpað miklum vafa á þróun, eins og t.d. óhrekjanlegur spendýra steingervingur í óhrekjanlegu Precambrian bergi. Á móti kemur að auðvelt er setja öll heilabrjótandi verk náttúrunnar í hendur órannsakanlegs vilja og ómælanlegs afls yfirnáttúrulegra gáfna, þannig er sköpunarhyggja hins vegar órannsakanleg.

4. Mynstur skipulegrar lögunar í alheiminum, þar á meðal skipulag í aðlögun lífvera, er sönnun fyrir sköpun.

Skipulag í nátúrunni eins og strúktur kristalla, koma fram vegna náttúrulegra aðstæðna og eru ekki sönnun fyrir sköpun. Sjáanlegt skipulag milli byggingar lífvera og hæfni þeirra er afleiðing virkni náttúrulegs vals á genatískan breytileika eins og hefur verið sýnt fram á í mörgum tilraunalífverum og náttúrulegum stofnum. Uppgötvun Darwins að samblanda af tilviljunarkenndum ferlum (genatískur breytileiki) og ótilviljankenndum ferlum (náttúrulegt val) bæru ábyrgð á aðlögun lífvera að breytilegum búsvæðum gáfu náttúrulega skýringu á fjölbreytileika lífvera og tilgangi þeirra í náttúrunni. Þetta gerir það að verkum að dýrðarljómi yfirnáttúrulegrar íhlutunar verður bæði óþarfur og úreltur.

Hér eru grunnupplýsingar um kristöllun, aðlögun og náttúrulegt val.

5. Þróun gengur ekki þar sem hún stangast á við annað lögmál varmafræðinnar, því óreiða kerfisins má ekki aukast.

Þetta er algeng mistúlkun á einu af mikilvægustu lögmálum eðlisfræðinnar. Annað lögmálið nær eingöngu yfir lokuð kerfi, eins og alheiminn í heild. Skipulag og fjölbreytileiki getur aukist í staðbundnum, opnum kerfum vegna innstreymis orku. Þetta er bersýnilegt í þroskun einstaklinga allra lífvera þar sem lífefnafræðileg hvörf eru keyrð áfram af orku sem átti upphaf sitt frá sólinni.

6. Það er algjörlega óhugsandi að jafnvel einföldustu lífverur hafi getað sprottið upp frá dauðum efnum. Líkur á tilviljanakenndum samröðunum á virkum t.d. 100 bp. kjarnsýruröðum er Œ100 , sem eru mjög litlar líkur. Vísindamenn hafa aldrei getað nýmyndað líf frá ólífrænum efnum.

Það er rétt að fullkomin sjálf-afritandi kerfi kjarnsýra og afritunar ensíma hafa ekki enn verið búin til úr einföldum lífrænum efnum á rannsóknarstofum, en saga framfara vísindanna sýnir það að það væri kjánalegt og hrokafullt að áætla það að þó svo að vísindin hafi ekki getað gert eitthvað á fáum áratugum sé það ógjörningur. (Og jafnvel þó að mannkyninu takist aldrei að framkvæma þetta, vegna mannlegrar takmörkunar okkar, hvers vegna ætti það þá að neyða okkur til fylgis við hið yfirnáttúrulega?). Mikilvæg skref í hugsanlegu upphafi lífsins, eins og lífvana nýmyndun purina, pyrimidina, amínósýra og próteina hafa verið framkvæmd á rannsóknarstofum. Það er einnig engin ástæða til að hugsa það að algjörlega nauðsynlegt hafi verið fyrir fyrstu sjálf-afritandi kjarnsýrur eða fjölpeptíð-nýmyndandi kjarnsýrur að hafa einhverja sérstaka basaröð. Ef það eru margar hugsanlegar raðir sem koma til greina með vissan eiginleika, þá aukast líkur á myndun þeirra stigvaxandi. Að auki má það koma fram að uppruni lífsins er algjörlega óháð aðlögun og fjölbreytileika lífsins eftir að það hefur komið fram. Þannig þarf í raun engan skilning á uppruna lífsins til að geta skilið og skrásett þróun mismunandi lífvera út frá sameiginlegum forföður þeirra.

Nýmyndun peptíða, gena, amínósýra.

Hér eru upplýsingar um purine og pyrimidine, þar á meðal nýmyndun þeirra

7. Stökkbreytingar eru skaðlegar og geta því ekki stuðlað að myndun nýrra flókinna aðlögunar einkenna lífvera.

Flestar stökkbreytingar eru vissulega skaðlegar og eru sigtaðar úr stofnum með náttúrulegu vali. Sumar, aftur á móti, eru gagnlegar fyrir þá einstaklinga sem þær bera eins og hefur verið sýnt fram á með mörgum tilraunum. Flóknar aðlaganir eru oftast ekki afleiðing einnar stakrar stökkbreytingar heldur fjölda óskaðlegra stökkbreytinga sem í sameiningu aukast í tíðni sökum náttúrulegs vals.

Stökkbreyting sem veitir vörn gegn malaríu.

Eru stökkbreytingar skaðlegar?

8. Nátúrulegt val sigtar eingöngu út óhæfa „mutanta“ úr stofnum frekar en að stuðla að aðlögun nýrra einkenna lífvera.

„Ný“ einkenni lífvera eru, í flestum tilfellum, breytileg einkenni sem hafa aðlagast út frá eldri einkennum forfeðra lífveranna. Þau hafa þá t.d. lítillega breyst í gegnum langan tíma hvað varðar stærð, lögun, þroskunarfræðilegan tíma, eða skipulagningu. Þetta er einnig hægt að sjá á sameindalíffræðilegu stigi lífvera. Náttúrulegt val stuðlar því að þess háttar breytileika með því að tíðni genasamsæta á nokkrum eða mörgum stöðum í genamenginu eykst þannig að samsetnig genasamsæta, sem upphaflega voru sjáldgæfar og því ólíklegar, verða líklegar. Athuganir og rannsóknir bæði á rannsóknarstofum og náttúrulegum stofnum lífvera hafa sýnt fram á áhrif náttúrulegs vals.

Uppruni tegundanna. Kafli 4.- Náttúrulegt val.

Mörg dæmi um þróun á sameindafræðilegum grunni.

9. Tilviljun getur ekki framkallað flókna strúktúra.

Þetta er rétt, en náttúrulegt val er einbeitt, ekki tilviljanakennt, ferli. Hin tilviljanakenndu ferli þróunar, stökkbreytingar og genaflökt, stuðla ekki að þróun fjölbreytileika. Þegar að slökun verður á hinu náttúrulega vali geta flóknir strúktúrar eins og augu dýra sem lifa í dimmum hellum tekið að hrörna, að hluta til vegna afleiðinga skorðunar hlutlausra stökkbreytinga af völdum genaflökts.

Ágætis upplýsingar um tilviljanakenndar stökkbreytingar og þróun.

Þróun augans (1, 2, 3).

10. Flóknar aðlaganir eins og vængir, augu og lífefnafræðileg ferli geta ekki hafað þróast smám saman vegna þess að fyrstu stigi þróunar myndu ekki vera aðlögun. Fullkomnun slíkra flókinna aðlaganna er nauðsynleg og ómögulegt að þær gætu myndast við þróun.

Þessu var andmælt einna fyrst í bók Darwins, Uppruna tegundanna, og nýlega hefur það fengið kristilegan bjarma í ID (intelligent design). Svarið við þessu er í tveimur liðum.

Í fyrsta lagi sýna margir slíkir þættir, eins og t.d. hemoglobin og augu, mismunandi stig flókinna aðlaganna milli mismunandi lífvera. „Hálf-augu“ eins og sumar lífverur hafa þ.e. auga sem er fært um að greina á milli ljóss og myrkurs en getur ekki framkallað skýrar myndir er samt sem áður betra en ekkert auga.

Í öðru lagi hafa margir strúkturar aðlagast til að þjóna nýrri virkni eftir að áður voru þeir eingöngu notaðir til annars. Hin „endanlega“ útgáfa aðlögunar einhvers eiginleika eins og við sjáum hann í dag getur vissulega þarfnast nákvæmnar samhæfingar margra þátta til að geta framkvæmt vissa núverandi virkni, en fyrri stig sem hafa haft öðruvísi eða minna krefjandi hlutverk, og hafa haft lakari framkvæmdarmátt, eru afleiðing aðlögunar frá forföður. Þróun höfuðkúpu og kjálka spendýra sýna til að mynda mjög gott dæmi um þetta.

Upplýsingar um uppruna spendýra

Samsvaranir í beinabyggingu framlims ferfættlinga

„Bombardier“ bjöllur hafa verið vinsælt dæmi hjá sköpunarsinnum, þ.e. þeir segja að einstakt varnarkerfi (boiling chemical explosion) getur engan vegin verið afleiðing þróunar. Í raun hafa margar tegundir bjallna breytilega þætti af bombardier aðlöguðu varnarkerfi og margar skyldar tegundir sýna milliliði kerfisins bæði í efnafræðilegum og anatomískum þáttum kerfisins.

Samantekt þróun nokkura flókinna aðlaganna.

11. Ef breytileg bygging, eins og langur háls gíraffa, er heppileg fyrir dýrið, afhverju eru þá ekki allar tegundir með langan háls.

Þessi barnalega spurning lítur fram hjá þeirri staðreynd að mismunandi tegundir og stofnar lifa í mismunandi vistfræðilegri vist og umhverfi, þar sem að mismunandi þættir stuðla að aðlögun. Þessi staðreynd nær yfir alla þætti, þar með talið greind.

12. Ef að stigbundin þróun hefur átt sér stað, þá væru engin svipgerðarbreytileiki til staðar milli tegunda og öll flokkunarfræði væri þar af leiðandi ómöguleg.

Margar ólíkar lífverur eru tengdar í gegnum milliliðs tegundir og það veldur því að flokkunarfræðin verður oft frekar flókinn. Í öðrum tilvikum eru göt í flokkunarkerfinu vegna þess að vissir hlekkir milli mismunandi lífvera eru útdauðir. Þrátt fyrir að þróun eigi sér stað smátt og smátt þá hafa hentugar stökkbreytingar oft stórfengleg og aðskilin áhrif á svipgerð þeirra lífvera sem þær bera. Hvort að þróun hefur átt sér stað algjörlega stigbundið eður ei, setur þróun sem slíkri engar skorður.

Sannanir fyrir þróunarlegum milliliðum

13. Steingervinga sagan er götótt og afsannar því þróun.

Staðreyndin er sú að þótt að steingervingar tegundar sem er milliliður annarra tegunda hefur ekki fundist þá afsannar það alls ekki þróun. Þróunarlíffræðingar ætlast ekki til þess að allir týndir hlekkir finnast og átta sig að sjálfsögðu á því að margar tegundir skilja einfaldlega ekki eftir sig neina steingervinga. Fjöldi tegunda steingerist mjög illa og réttar umhverfis aðstæður til að mynda góða steingervinga eru sjaldgæfar. Þannig að vísindin verða að reikna með því að fyrir margar þróunarfræðilegar breytingar munu vera eyður í steingervingasögunni. Vísindin hafa reyndar fundið marga milliliði tegunda sem við þekkjum í dag. Það er t.d. til milliliður (Archaeopteryx) milli fugla og forfeðra þeirra risaeðlanna og milli hvala og spendýra forföður þeirra.

Nákvæmni steingervinga og aldursgreiningar

Þróun og uppruni hvala

14. Þróun er eins og að klifra upp stiga framfara, lifverur eru alltaf að verða betri.

Það er rétt að náttúrulegt val sigtar út einstaklinga sem eru óhæfir til að lifa af við tilteknar aðstæður, en þróunarlega getur „nokkuð gott“ virkað mjög vel. Engin lífvera þarf að vera fullkominn. Til dæmis hafa margir hópar lífvera (sumir mosar, frumdýr, sveppir, hákarlar, pungrottur, fljótakrabbar og fleiri) breyst lítið í gríðarlega langan tíma. Þau eru ekki á leið upp neinn stiga fullkomnunar. Þau eru næginlega hæf til að lifa af og fjölga sér og það er það eina sem þau þurfa að gera til að lifa af sem tegund. Aðrar lífverur hafa getað gengið í gegnum miklar breytingar á sama tíma, en það þýðir engan vegin það að þær séu orðnar á einhvern hátt betri. Hafa verður í huga að aðstæður lífvera taka breytingu, loftslag breytist, höf og lönd breytast, og ný samkeppni rís frá nýjum lífverum og það sem þótti „betra“ fyrir milljón árum síðan þarf alls ekki að vera „betra“ í dag. Það sem virkar vel í ákveðnu umhverfi virkar ekki endilega það vel í öðru. Hæfni lífvera er tengd umhverfi þeirra, ekki framþróun lífverunnar.

Upplýsingar um lifandi steingervinga.

15. Steingervingar hafa ekki sýnt fram á nein breytileg form sem standa fyrir uppruna nýrra tegunda.

Þessi algenga fullyrðing er einfaldlega röng og það fyrir finnast margir milliliðir frá forföður til seinni tíma tegunda. Sköpunarsinnar beita oft fyrir sig lúmskum undanbrögðum í viðræðum um þessi mál, eins og til að mynda að skilgreina Archaeopteryx sem fugl vegna þess að hann hefur fjaðrir og halda því svo fram að engin milliliður milli fugla og skriðdýra sé þekktur.

„Homology“ og „analogy“ mismunandi tegunda

Þróun fugla.

Steingervingar í Gobí

16. Steingervingar sýna ekki beint fram á aldursháða tímaröð í jarðlögum vegna þess að jarðlög eru skipuð í lög eftir steingervinga innihaldi þeirra og þeim er svo skipt í mismunandi tímaraðir út frá þeirri ályktun að þróun hefur átt sér stað.

Löngu fyrir þann tíma er bók Darwins (Uppruni tegundanna) kom út voru jarðfræðingar, sem ekki endilega trúðu á þróun, búnir að bera kennsl á niðurröðun steingervinga sem gáfu vissum jarðsögulegum jarðlögum svip og þeir gáfu flestum tímabilum jarðsögunnar nöfn sín. Síðan þá hafa geislavirknismælingar ásamt öðrum aðferðum gefið okkur ennþá nákvæmari tímaramma jarðsögunnar.

Aldur jarðarinnar

Tímaskali jarðsögunnar

Tímaskali jarðsögunnar og þróunar

17. Líffæraleifar eru ekki leifar líffæra, heldur virk líffæri.

Samkvæmt hugsunargangi sköpunarsinna, hlýtur allt sem að almáttugur skapari hefur skapað að þjóna vissum tilgangi í sköpunarverkinu. Allir þættir lífvera verða því að vera virkir. Af þessari ástæðu horfa sköpunarsinnar ranglega á aðlögun lífvera sem stuðning við sínar hugmyndir. Aftur á móti eru óvirkir, ófullkominir og óaðlagaðir strúkturar mjög skiljanlegir út frá hugmyndum manna um þróun, sérstaklega ef að breytingar í umhverfi lífveru hefur gert umhverfið eða aðlagaða lifnaðarhætti lífverunnar óþarfi eða óhentuga. Fjöldi lífvera sýnir fram á marga slíka þætti bæði hvað varðar formfræði þeirra og sameindafræði.

Hér er meðal annars hægt að fræðast um líffæraleifar

18. Hin klassísku dæmi fyrir þróun eru röng.

Margir sköpunarsinnar halda því fram að margar af þekktustu rannsóknum á þróun, sem eru í flestum almennilegum kennslubókum, séu rangar og að þróunarfræðingar hafi vísvitandi troðið áfram sínum fölsuðu rannsóknum. Til dæmis hefur því verið haldið fram að Ernst Häckel hafi ranglega uppgötvað samsvaranir milli fóstra spendýra með klókindum og ýkjum og að lífræðingar hafi því engin haldbær rök til að nota þessar samsvaranir sem vísbendingu fyrir þróun. Annað dæmi er hin klassíska rannsókn H. B. D. Kettlewell á áhrifum sortu af völdum iðnvæðingar og áhrif hennar á náttúrulegt val hjá mismunandi lituðum peppered náttfirðildum. Hann var sakaður um að hafa fengið fram ótvíræðar niðurstöður sem sýndu fram á náttúrulegt val af völdum afráns fugla með því að flytja náttfiðrildin á óheppilega náttstaði (trjástofna).

Ef að við gæfum okkur að í raun hefðu þessar rannsóknir verið rangar, þá er í fyrsta lagi ekki hægt að segja að höfundar kennslubóka eða aðrir samtíma líffræðingar væru að reyna með óheiðarlegum hætti að koma á framfæri fölsuðum niðurstöðum. Þeir gætu einfaldlega ekki hafað skoðað og farið yfir upphaflegu rannsóknina og í staðinn tekið að láni upplýsingar úr annarri kennslubók. Það væri því hægt að saka þá um leti eða óvandvirkni, en enginn höfundur kennslubóka hefur tíma til að kanna hverja tilraun í þaula. Engin ástæða er til þess að gruna menn um vísvitandi óheiðarleika. Í öðru lagi þá er sú spurning hvort að Häckel eða Kettlewell séu sekir algjörlega óháð þeim grundvallarrökum sem að baki liggja. Það voru þróunarlíffræðingar (ekki sköpunarsinnar) sem bentu fyrstir á það að Häckel hefði betrumbætt teikningar sínar af fóstrum. Þrátt fyrir það þá er fjöldi allur af fóstrum hryggdýra sem hefur sömu varðveittu mikilvægu samsvaranir (eins og seilin (notochord) og tálknafellingar (pharyngeal pouches)) og eru mun líkari í heildina litið heldur en dýrin verða síðar í þroskun. Það sem meira er, er það að merkilegar samsvaranir bæði í sjáanlegri formfræði fóstranna og undirliggjandi þroskunarfræðilegum ferlum þeirra er ekki eitthvað sem er eingöngu bundið við fóstur hryggdýra, heldur sést það í mörgum hópum dýra og plantna.

Það hefur verið sýnt fram á náttúrulegt val og skjótar þróunarfræðilegar breytingar í svo mörgum dýrategundum að þær staðreyndir myndu standast styrkum fótum jafnvel þó að pepperd moth tilraunin væri gjörsamlega röng. (Fullyrðingar Kettwells um að fuglar réðust á mismunandi hátt á ljós og dökk náttfirðildi voru byggðar á fjölda mismunandi tilrauna og aðrir vísindamenn hafa bætt ofan á þann fróðleik sem Kettwell safnaði. Þeir hafa sýnt fram á að aðrir valháðir þættir hafa einnig áhrif á þróun og tap á sortu hjá þessari tegund). Hvaða gallar sem kunna að leynast í nokkrum gömlum tilraunum þá varpa þeir engri rýrð á áratuga langa sögu eftirfarandi rannsókna hundruða vísindamanna.

Þegar að sköpunarsinnar ráðast á dæmi eins og þau að ofan og saka þau um galla og svik, þá vita þeir vel sjálfir að styrkleiki þróunarfræðinnar stendur ekki á þessum rannsóknum einum og sér. Þrátt fyrir allt þá sætta flestir sköpunarsinnar sig við náttúrulegt val og „sameindafræðilega þróun“ eins og breytingar á litarfari hjá náttfiðrildum. Þessar árásir sköpunarsinna eru líka eingöngu að því fallnar að fá lesendur sína til að efast um sannleiksgildi þróunarlífræðinga til þess eins að réttlæta skilningsleysi sitt á þróun. En hafið það í huga að jafnvel þó að einstaka vísindamenn eru treggáfaðir (sem eru fáir) eða óheiðarlegir (nánast engir), þá kemur hið vísindalega ferli upp um villur og réttlætir það öryggi sem menn hafa á staðreyndum þróunarfræðinnar.

Sameiginlegur uppruni, samsvaranir þroskunar

„Kettwell-Peppered Moth“

19. Ágreiningur milli þróunarlíffræðinga sýnir það að Darwin hafði rangt fyrir sér. Jafnvel fremstu þróunarfræðingar hafa hafnað kenningum um náttúrulegt val og allar hugmyndir um þróun eru rangar.

Ágreiningur á milli vísindamanna er til staðar á hvaða sviði vísinda sem er og er í raun sá drifkraftur sem hvetur vísindalega framþróun. Málefnalegur ágreiningur örvar rannsóknir og virkar sem lífskraftur vísinda. Sköpunarsinnar misskilja eða mistúlka visvítandi þróunarlíffræðinga sem hafa haldið því fram a) að steingervingagögn sýni frekar fram á skyndilegar þróunarlegar breytingar frekar en jafna samlíðandi þróun, b) að sum einkenni lífvera séu ekki aðlögun, c) að þróun einhvers þáttar geti orðið vegna bæði stökkbreytinga sem hafa gríðarleg áhrif og stökkbreytinga sem hafa smávægilegri áhrif og d) að náttúrulegt val útskýri ekki suma megin þætti í sögu þróun lífsins. Raunin er sú að engin af þeim þróunarlíffræðingum sem halda uppi þessum ágreiningsmálum afneita þeim megin tillögum að aðlögun vissra einkenna lífvera þróast vegna áhrifa náttúrulegs vals og tilviljanakenndra stökkbreytinga. Öll þessi ágreiningsmál verða til vegna málefnalegra umræðna um þá tiltölulega algengu og mikilvægu þætti sem stýra þróun: stökkbreyting sem hefur mikil áhrif vs. stökkbreyting sem hefur lítil áhrif, genaflökt vs. náttúrulegt val, einstaklings bundið val vs. tegunda bundið val, aðlögun vs. stöðnun, o.s.frv. Þessi ágreiningsmál um viss ferli þróunar grafa engan veginn undan þeim styrku stoðum sannana sem staðreyndir þróunarsögunnar hafa sér í vil. Enginn ágreiningur er til að mynda um forfeður lífvera, þ.e. að lífverur hafa þróast út frá sameiginlegum forföður.

Lífsins tré.

20. Það eru engir steingervingamilliliðir á milli apa og manna, australopithecines var einfaldlega api. Því er til staðar óbrúanlegt bil á milli manna og allra annarra dýra hvað varðar vitræna eiginleka.

Þetta er fullyrðing um eitt sérstakt atriði innan þróunarsögunnar, en er aftur á móti atriði sem er gríðarlega mikilvægt fyrir sköpunarsinna. Þessi fullyrðing þeirra er einfaldlega röng. Fjöldi steingervinga mannapa sýna margívisleg stig þróunar líkamsstöðu, handa og fóta, tanna, andlits byggingu, heilastærð auk annarra þátta. Milli manna og afríku apa sést bæði út frá virkum og óvirkum svæðum genamengja tegundanna beggja gríðarlega samsvörun, sem sýnir greinilega fram á nálægan sameiginlegan forföður. Vitsmunalegir eiginleikar manna hafa vissulega þroskast lengra en hjá nokkurri annarri tegund, en aftur á móti getum við séð „frumstæðari“ form þeirra í öðrum prímötum og spendýrum.

Mikið af dæmum sem sýna fram á þróun manna.

Raðgreining á hvatbera DNA afhjúpar skyldleika mannaættar.

21. Út frá sanngirnissjónarmiðum ætti að kenna aðrar kenningar eins og sköpunarkenninguna og „intelligent design“ til þess að nemendur geti tekið þeirra eigin ákvörðun um hvað þeim finnst réttast.

Þessi hugsanaleysa nær engri átt. Þetta myndi leiða það af sér að kennarar yrðu að kenna hundruðir mismunandi sköpunarkenninga í virðingu við fólkið sem trúir þeim. Einnig myndi þetta neyða kennara til að viðhalda yfirnáttúrulegum útskýringum sem hugsanlegum möguleika við túlkun niðurstaðna úr tilraunum innan allra sviða jarðfræði, stjörnufræði, efnafræði og eðlisfræði. Þannig yrði nemendum kennt það að til þess að standa sig við rannsóknarvinnu á t.d. flugslysi, þá yrðu rannsakendur að íhuga hugsanlegan möguleika vélarbilunar, sprengju af völdum hryðjuverka, flugskeytaáras, eða yfirnáttúrulega íhlutun.

Raungreinakennarar eiga eingöngu að kenna viðurkennt innihald samtíma vísinda, eins og tilgátur sem hafa verið kröftuglega sannaðar og hugmyndir sem eru viðfangsefni stöðugra rannsókna. Þeir eiga sem sagt að kenna það sem vísindamenn aðhafast. Margir vísindamenn hafa leitað um fræðiheima vísindanna að niðurstöðum rannsókna sem sýna fram á hugmyndir „intelligent design“ eða sköpunarvísinda en engar slíkar niðurstöður hafa fundist. Ekki eru heldur til nein dæmi um það að sköpunarsinnar hafi framkvæmt viðurkenndar rannsóknir sem vísindasamfélagið hafi neitað að birta. Eins og sagt hefur verið áður þá er ekki hægt að rannsaka tilgátur um hið yfirnáttúrulega og það leiðir af sér að ekki er hægt að framkvæma rannsóknir á þessu sviði. Þess vegna á hið yfirnáttúrulega ekkert erindi inn í raungreinakennslu.

Ég vona að þessi dæmi skýri málið fyrir einhverjum sem er að velkjast í vafa um það hvort að þróun eigi sér stað. Gættu þín á afbökuðum útursnúningum í boði bókarinnar með krossinn, þeir reyna eftir öllum mætti að snúa hugsanagangi þínum í hringi, líf þitt er of stutt til að eyða því á hnjánum.

Birgir Baldursson

Kirkja og klám

28. febrúar 2007# (Vísindi og trú)

Örn Bárður Jónsson predikaði um helgina um vinsælasta dægurmál þjóðarinnar nú um stundir og hefur m.a. þetta að segja:

Klám er siðlaust. Og klám er eiturlyf, fíkniefni enda þótt það geti verið óefnislegt og bara til í huga manns sem kynórar. Í merkri, breskri, skýrslu (Family Breakdown) sem nefna má Hrun fjölskyldunnar (The State of the Nation Report: Fractured Families, December 2006) er m.a. fjallað um áhrif kláms og þar segir að það sé ávanabindandi og krefjist stöðugt stærri skammta. Klám örvar þær stöðvar heilans sem skapa vellíðan og ánægju. Klám hefur áhrif á sömu stöðvar og vímuefni. Sá sem ánetjast þarf stöðugt harðari efni eftir því sem á líður fíknina. Klámið er farið að hafa áhrif á stöðugt yngri hópa. Allt klám afskræmir Guðs góðu sköpun.

Áfengi er líka eiturlyf sem sumir þurfa að innbyrða í sífellt stærri skömmtum, en gerir það áfengisneyslu siðlausa? Er Örn Bárður bindindismaður á borðvín og aðrar tegundir af því að áfengisneysla er siðlaus? Það verða ekki allir áfengisneytendur að fíklum og sama gildir að sjálfsögðu um klám.

Merkileg er sú afstaða að ætla að gera kynóra okkar og samfaralanganir að ljótu óeðli. Við verðum að muna hvers vegna við höfum þessar hvatir. Þetta eru tilfinningarnar sem fá okkur til að búa til börn, viðhalda tegundinni. Af sérstökum ástæðum hefur þróun tegundar okkar innlimað (no pun intended) stærri ánægjufaktor í þessar barnasmíðar okkar en hjá flestum öðrum dýrategundum. Og hvað er þá að því að fólk leiti sér kynferðislegrar útrásar ánægjunnar einnar vegna?

Kristin kirkja hefur alla tíð verið dugleg við að fordæma þetta sjálfsagða eðli okkar og innræta okkur sektarkennd fyrir að svo mikið sem gjóa augunum á rass annars fólks. Samt er þetta gláp okkar fullkomlega nauðsynlegt frá sjónarhóli æxlunar og viðhalds tegundarinnar, við (karlar í það minnsta) erum bókstaflega líffræðilega innstilltir til að horfa á eftir fögrum konum, taka inn genetík þeirra og hreyfingar meðan einhver prósess í heilabúinu reiknar út hvort viðkomandi manneskja sé heppileg til undaneldis.

Ef við reynum að skilja hvað veldur þessum hvötum og þessari hegðun okkar ættum við að geta slakað á gagnvart jafnsjálfsögðum og eðlilegum hlut eins og ásókn fólks í að láta myndir af nöktum einstaklingum espa sig, að tigna líkamsfegurðina. Það er ekkert ljótt við það heldur er þetta allt í hæsta máta normalt.

Kristileg kenning hefur í aldanna rás komið fyrir í fólki sektarkennd og iðrun fyrir það eitt að það hefur heilbrigða kynhvöt og fæst við lostfagrar hugsanir. Gott ef losti var ekki ein af höfuðsyndunum sjö. Költreglur hafa alltaf gert út á þessa afskiptasemi um kynhegðun fólks í þeim tilgangi að ná á því andlegu tangarhaldi, láta það iðrast gjörða sinna og beygja sig undir valdið. Því miður eimir mikið eftir af þessu hugarfari í kennisetningum kirkjudeilda í nútímanum, þrátt fyrir alla þá vitneskju sem við höfum um uppruna okkar og eðli. Orð Arnar Bárðar hér að ofan bera um það sterkt vitni.

Það er til klám sem er ljótt og siðlaust, en það er líka til gott og heilbrigt klám. Látum ekki einhverjar ranghugmyndir trúarbragðanna villa okkur sýn á þessa hluti. Ásókn í að örvast kynferðislega við að sjá fagra líkama er ekki afskræming á guðlegri sköpun. Ef þessi guð Arnar Bárðar er til þá er kynhvötin, og þar með klámþörfin, einmitt sá drifkraftur sem hann lét okkur í té til að við nenntum að uppfylla jörðina.

Ég er nokkuð sjúr á því að hann Davíð Þór Jónsson, maðurinn sem messaði nýlega í kirkju Arnar Bárðar, er mér hjartanlega sammála í þessum efnum.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Prestavæl

2. mars 2007# (Kristindómurinn)

Þjóðkirkjuprestar voru ekki sáttir við umfjöllun Kompásar um félagið þeirra, sérstaklega ekki þau ummæli Hjartar fríkirkjuprests að misréttið sem ríkiskirkjufyrirkomulaginu fylgir væri ekki kristilegt. Kristján Björnsson, þjóðkirkjuprestur í Vestmannaeyjum, hafði þetta um þau orð að segja í kvöldfréttum Stöðvar 2:

Þetta er náttúrulega guðlast í mínum eyrum að heyra þetta svona af því þetta særir næstum því trúartilfinningu mína að heyra fríkirkjuprestinn í Reykjavík líkja kirkjunni við döfullega stofnun, sem að náttúrulega nær engri átt og alveg ótrúlegt að það þurfi ekki að skýra það eitthvað aðeins betur út. #

Það er eitt jákvætt við þessi undarlegu ummæli Kristjáns, hann telur guðlast að minnsta kosti ekki vera glæp gegn guði. Kristján virðist samt skilja guðlast sem annað hvort gagnrýni á Þjóðkirkjuna eða þá allt það sem „særir næstum því trúartilfinningu“ sína. Við skulum vona að Kristján telji Þjóðkirkjuna ekki svo heilaga stofnun að það jafngildi guðlasti að gagnrýna hana. Eftir stendur þá að honum finnst það vera guðlast að „sær[a] næstum því trúartilfinningu“ hans.

Það er sagt að í guðfræðináminu nálgist menn kristna trú á gagnrýnin hátt. Ef svo er finnst mér það undarlegt að það þurfi svona lítið til þess að „særa næstum því trúartilfinningu“ guðfræðimenntaðra þjóðkirkjupresta. Heyrði hann ekki nóg af gagnrýni í guðfræðideildinni? Hvað er Kristján að gera í þessu starfi ef hann þolir ekki gagnrýni?

Ef til vill er mikilvægara að spyrja sig að því hvaða máli það skiptir að þjóðkirkjuprestur telji trúartilfinningu sína næstum því særða. Það er ekki mögulegt að láta ofurbrothætta trúartilfinningu trúmanna takmarka tjáningarfrelsið. Því allar staðhæfingar um trúmál geta móðgað einhvern. Við getum valið á milli þagnar og særðra trúartilfinninga.

Ef Kristjáni og þjóðkirkjuprestum er annt um trúartilfinningu sína og vilja komast hjá því að dónalegir gagnrýnendur særi hana næstum því, þá veit ég alveg hvað þeir ættu að gera. Til að byrja með gætu þeir látið opinbera skóla í friði. Síðan gætu þeir hætt að boða trúna sína og haft hana út af fyrir sig og hætt að njóta forréttinda frá ríkinu. Þá er ég nokkuð viss um að trúartilfinningar þeirra væru öruggar.

En á meðan þeir eru að boða sína ljótu trú allt niður í leikskóla er engin ástæða til þess að hafa nokkrar áhyggjur af trúartilfinningum þeirra. Með því að ráðast á huga lítilla barna eru þeir búnir að fyrirgera öllum rétti sínum hvað varðar friðhelgi trúarskoðana sinna.

Þess væri óskandi að þjóðkirkjuprestar myndi eyða minni tíma í að boða börnum trúna sína og væla þegar fólk mótmælir því, og meiri í að ræða trúna sína við fullorðið fólk.

Matthías Ásgeirsson

Vantrú fer í framhaldsskóla

4. mars 2007# (Hugvekja)

Í síðustu viku hélt Vantrú fyrirlestra í Borgarholtsskóla. Á miðvikudags- og fimmtudagsmorgun ræddum við um hindurvitni í frjálsum tímum á þemadögum.

Vantrú hefur stefnt á að halda fyrirlestur í framhaldsskólum og við gripum tækifærið því fegins hendi þegar okkur var boðið að mæta í Borgarholtsskóla.

Við ákváðum að fjalla um hindurvitni almennt og meðal þess sem við ræddum var DNA heilun, blómadropar, smáskammtalækningar miðlar, stjörnuspeki, draugar, scientology og kristni. Markmið okkar var að sýna fram á að öll þessi hindurvitni eiga eitthvað sameiginlegt og við reyndum að færa rök fyrir því að öll eru þau skaðleg á einhvern máta.

Það er ekki okkar að dæma hvernig til tókst. Við lærðum heilmikið af því að halda þessa fyrirlestra, þurftum að skera efnið aðeins niður eftir fyrri daginn því þá tókst okkur ekki að komast yfir allt það sem við ætluðum að fjalla um. Seinni daginn tókst það nokkurn vegin. Við fengum ágætar spurningar og ábendingar.

Það var ánægjulegt að í þeim hópi sem hlustaði á okkur var nokkuð af efahyggjufólki og margir könnuðust við þær vísanir sem við komum með. Það er ljóst að þættir eins og South Park, Derren Brown og Penn & Teller hafa náð að útbreiða töluverða gagnrýni á ýmis hindurvitni. Þannig má gera ráð fyrir að flestir hafi heyrt megnið af gagnrýni okkar á miðla áður og því spurning hvort þörf sé á áróðri gegn slíkri svikastarfsemi. Við höldum að svo sé en vonum að í framtíðinni verði slíkur áróður óþarfur.

Vantrú stefnir á að þróa þessa fyrirlestra áfram og munum við vonandi bjóða upp á þá í fleiri framhaldsskólum á næstunni. Markmið okkar er að áheyrendur kynnist örlítið gagnrýni á hindurvitni, sjái rökin gegn bullinu og skilji að það er skaðlegt á ýmsan hátt.

Yngsta presti landsins þótti undarlegt að félagsskapur sem gagnrýnir trúboð í skólum væri að „útbreiða boðskap sinn“ í framhaldsskóla, honum þótti það þversögn og málflutningur okkar „ekki trúverðugur“.

Ég veit ekki alveg hvernig ég á að túlka dylgjur prestsins því þessi gagnrýni er vafalaust eitthvað það vitlausasta sem ég hef lesið á gervöllu internetinu síðustu mánuði. Vissulega gagnrýnir Vantrú trúboð í leik- og grunnskólum. Að sjálfsögðu berjumst við gegn ásókn Þjóðkirkjunnar í framhaldsskóla þar sem kirkjan reynir að troða sér inn í lífsleiknikúrsa en við setjum ekkert út á að kirkjan haldi fyrirlestra í framhaldsskólum á þemadögum, ekki frekar en við gagnrýnum að Magnús Skarphéðinsson fjalli um drauga og geimverur á þeim vettvangi. Þó Vantrú stefni á að flytja fleiri fyrirlestra í framhaldsskólum fullyrði ég að okkur dreymir ekki um að fara í grunnskóla, hvað þá leikskóla. Jafnvel þó við vitum að best sé að ná til barna þegar þau eru ung. Okkur þykir slíkur áróður á þeim vettvangi ósköp einfaldlega siðlaus, mér finnst hugmyndin viðbjóðsleg og ég fordæmi Þjóðkirkjuna fyrir að stunda slíkan áróður gangvart börnum í opinberum skólum.

Í framhaldsskólum er fólk á aldrinum 16 ára og eldra, fólk sem er að verða eða orðið fullorðið. Við í Vantrú treystum okkur fullkomlega til að ræða um hindurvitni, þar með talið trúarbrögð, við fullorðið fólk. Hvort sem það er sammála okkur eða ekki. Berum þetta saman við prestana sem eiga afar auðvelt með að herja á börn en þegar kemur að því að svara gagnrýni frá fullorðnu fólki virðist vera minni vilji eða geta, þá hlaupa prestarnir í skjól og vilja sem allra minnst segja.

Presturinn ungi, sem finnst málflutningur okkar ekki trúverðugur, hefur meðal annars heimsótt leikskóla í Seljahverfi þar sem hann kennir börnum að tala við Gvuð. Ef prestinum þykir þetta á einhvern máta sambærilegt veit ég ekki alveg hvað skal halda, varla er hann svo vitlaus? Hvað annað er hægt að segja um slíkan samanburð?

Ég vona að þeir sem komu á fyrirlestur okkar í Borgarholtsskóla hafi haft eitthvað gagn og gaman að. Ég veit að við getum bætt fyrirlestur okkar töluvert og við munum vinna í því.

jogus

Er Skúli Lór ofmetnasti miðill Íslands?

5. mars 2007# (Kjaftæðisvaktin)

Trú á miðla mætti flokka gróflega í þrennt; að vita ekki að þeir séu til, kæruleysisstigið og að hafa tekið afstöðu. Fyrsti flokkurinn skýrir sig sjálfur, og á eiginlega bara við börn. Annar flokkurinn felur í sér flestalla sem halda etv að eitthvað sé til í þessu en hafa kannski aldrei spáð í þessu eða aldrei tekið afstöðu. Sumir vilja vita meira, öðrum stendur slétt á sama. Þriðji flokkurinn er síðan það þegar fólk hefur tekið afstöðu, hvort sem það er með miðlum eða á móti.

Sumir hafa áhuga á því að komast á þriðja stigið, það er að kynna sér málið til að geta tekið afstöðu. Einfalda leiðin, en að mínu viti alls ekki sú besta, er að hlusta á Þórhall á Bylgjunni, lesa vefsíðu Sylvia Browne og smella sér á miðilsfund. Erfiðari leið, en jafnframt mun fróðlegri er að kynna sér báðar hliðar málsins. Hvers vegna eru svona margir sem halda því fram að miðlar séu svikarar? Af hverju eru til milljón dollara verðlaun sem enginn miðill getur hirt?

Mig langar að segja sögu.

Fyrir nokkrum vikum hittist fjórtán manna hópur á Akureyri. Leynigestur kvöldsins var Skúli Lórenzson, sem hefur verið nefndur af sumum besti miðill á Íslandi. Aðeins einn maður úr hópnum vissi að Skúli væri að koma og Skúli vissi ekki hverja hann var að fara að hitta. Tekið skal fram strax í byrjun að allir í hópnum komu frá Akureyri, og Skúli líka.

Hann var hjá okkur í um það bil eina klukkustund. Fundurinn hófst með smá fyrirlestri, síðan las hann fyrir fjóra einstaklinga úr hópnum og svo svaraði hann nokkrum spurningum í lokin. Hann las (miðlaði) í einhverjar 20 mínútur fyrir fjóra aðila sem við skulum kalla Sigtrygg, Baldur, Hermund og Geirmund. Nöfnum hefur verið breytt.

Áður en lesturinn hófst lýsti Skúli aðeins starfi miðils. Meðal annars lýsti hann verndarenglunum okkar. Allir innan þessa litla hóps ungra nútíma Íslendinga höfðu „sérstaka“ verndara - t.d. voru nokkrir með indíána-verndara og nokkrir með munka. Enginn var með vinnukonu úr litlum dal á Austfjörðum. Það gæti svo sem verið tilviljun.

Hófst svo lesturinn. Fyrir þann sem kynnt hefur sér háttlestur var hérna um sýnikennslu í þeirri list að ræða. Reyndar fór Skúli ekkert sérstaklega vel með háttlesturinn og því tæpt að kalla þetta list. Þetta var of mikið af „þekkirðu einhvern G-eitthvað, karl eða konu?“ frekar en „það er rautt teppi með vínbletti í fyrir neðan tröppurnar þar sem þú vinnur“.

Reyndar átti Skúli góða spretti inn á milli, sérstaklega hjá Baldri og Hermundi. Þar kom hann sér stundum beint að efninu. Við Baldur: „Þú ert slæmur í fæti ekki satt? Þú stendur mikið og þarft því að hugsa vel um að liðka fótinn!“ og við Hermund: „Þú ert nýbúinn að skipta um atvinnuhúsnæði ekki satt? Það þarf að byggja við það, því það er varla nógu stórt er það nokkuð?“

Hjá Sigtryggi og Geirmundi var árangurinn heldur slakari.

Hjá Sigtryggi, sem á einbýlishús og hefur átt í fimm ár, skaut Skúli á húsnæðismál: „Ertu nýbúinn að kaupa þér íbúð? (S:nei) Ertu að fara að kaupa þér íbúð, ég þarf eitthvað að tala um íbúð. (S:nei) Ertu að skipta um atvinnuhúsnæði? (S: nei) Ekki kominn tími til að stækka við þig? (S: nei) Ég sé einhverjar breytingar á íbúð, eða atvinnuhúsnæði, innan árs. Mundu þetta. (S: ok)“.

Hjá Geirmundi var svipað fálm. Skúli byrjaði strax að skjóta: „Tengist pabbi þinn vestur? (G: já) Já, ég sé nefnilega að þú ættir að fara með kallinn vestur. (G: ok)“ (athugið hér að vestur getur verið Akranes til Skagafjarðar, Ameríka, Kanada o.s.frv. - með öðrum orðum tiltölulega safe bet). Nokkrum mínútum síðar tók Skúli upp þráðinn með pabba hans, en þá sagði Geirmundur að pabbi sinn væri reyndar látinn. Skúla blikkaði ekki einu sinni þegar hann tók 180° beygju: „Já, ég sé það. Hann stígur hérna inn í ljósið.“.

Mikið var um almenn ráð hjá Skúla á þessum tuttugu mínútum. Þarna áttu afar, ömmur og frænkur að hafa komið, rofið skilin milli lifandi og dauðra, stigið andartak inn í ljósið til að tengjast afkomendum sínum og miðla af visku sinni, og hver voru ráðin?

Það er kominn tími til að þú uppfærir tölvuna þína.

Þú hefur átt í vandræðum með augun, farðu nú varlega með þau (sagt við Geirmund - sem hefur stórgóða sjón)

Mundu nú að taka afrit af ljósmyndunum þínum (var það merkilegasta sem pabba hans Geirmundar datt í hug að segja við hann eftir 20 ára aðskilnað).

Þú ættir að drekka minna.

Þú verður að teygja vel á fætinum svo þú stirðnir ekki.

Talaðu meira við son þinn.

Talaðu meira við dóttur þína.

Drekktu vatn og borðaðu mat (ok, Skúli sagði þetta ekki, en það liggur við).

Eftir miðlunina spjallaði Skúli í smá stund við okkur. Í miðju spjalli missti hann út úr sér við okkur að hann þekkti að minnsta kosti tvo af þessum fjórum sem hann las fyrir. Hann þekkti helminginn af mönnunum sem hann valdi að lesa fyrir! Og hverra þá? Jú, þið giskuðuð rétt. Hann þekkti til Baldurs og Hermundar - einmitt þeirra sem hann hafði skotið svona þröngt á (fótinn og vinnuhúsnæðið)! Ekki nema furða að hann þyrfti ekkert að spyrja hvort þeir tengdust vestur eða hvort þeir þekktu einhvern G-eitthvað.

Svo fór Skúli, og eftir sátum við og ræddum frammistöðu hans. Ég var all-viss um að þarna fengi Skúli háðulega útreið, því hann var jú í miklum ágiskunum sem all-oft gengu hreinlega ekkert upp (frasanum „mundu þetta“ var óspart beitt) og svo var hann að sjálfsögðu gripinn við að þekkja helming þeirra sem hann las fyrir.

En mikill er máttur viljans til að trúa.

Allnokkrir úr hópnum dásömuðu þennan lestur. Meira að segja Sigtryggur, sem fékk í raun afburðaslakan lestur, sagði að Skúli hefði haft 100% rétt fyrir sér. Það var ekki fyrr en við fórum gróflega yfir lesturinn sem hann sá það og samþykkti, með semingi þó, að Skúli hefði verið gjörsamlega úti að aka. Þegar við vorum að fara yfir þetta og ég sagði við hann „Hann talaði um nýja íbúð, það var rangt“ þá kölluðu aðrir fram fyrir mig og voru hálf reiðir, „ÞÚ VEIST EKKERT UM ÞAÐ, HANN SAGÐI AÐ ÞAÐ ÆTTI EFTIR AÐ GERAST INNAN ÁRS!“. Þegar ég benti á að hann hefði fyrst skotið á að hann væri nýbúinn að kaupa íbúð, svo að hann væri á leiðinni að gera það, svo var það sama með atvinnuhúsnæði, svo loks endaði það á að þetta væri á leiðinni að gerast innan árs - þá var ég sakaður um að vera að snúa út úr. Þeir sáu ekki átta eða þar um bil giskanir sem voru allar rangar - nei, þeir sáu spádóm, og þeir voru hrifnir. Sama gilti um önnur atriði hjá Sigtryggi - menn leituðu víða fanga til að réttlæta það sem Skúli hafði sagt. „Þú ert reyndar ekki slæmur í öxlinni núna, en varstu ekki þarna, manstu, með strengi í fyrra eftir að þú varst að, þú veist...“. Allt á þessum línunum.

Ástæða þess að ég segi þessa sögu er einföld. Í hópnum þetta kvöld voru nokkrir sem voru komnir á þriðja stigið sem ég nefndi hér að framan - þeir voru búnir að taka afstöðu. Tveir okkar höfðu byrjað á þeim enda sem ég tel mikilvægt að byrja á, en það er að byrja ekki að lesa endalausar miðla-hetjusögur. Þvert á móti skal að mínu mati byrja á því að lesa um hvaða aðferðir er hægt að nota til að virðast hafa miðilshæfileika? Hvers vegna virðast miðlar stundum hafa svona svakalega rétt fyrir sér, vita hluti sem þeir eiga ekki að vita, og hvers vegna trúir fólk þessu þótt miðillinn sé „ekki vel fyrir kallaður“ stundum (þ.e.a.s. giskar óvenju vitlaust)? Hvers vegna heldur fólk að það hafi sérgáfur? Hvers vegna eru til margar sögur af fólki sem hefur séð drauga, séð hluti svífa um herbergin, séð árur, álfa og tröll?

Flestir úr hópnum voru hins vegar enn á stigi tvö - héldu nú að þetta væri ábyggilega ekki satt en þótti nú samt skrýtið að systir konunnar fór einu sinni til miðils og sá vissi að hún væri ólétt þótt hún væri engum búin að segja það og það væri svo margt sem við gætum ekki útskýrt og svo framvegis og svo framvegis. Þessir menn sögðu nánast undantekningalaust það sama: „Mig langar að fræðast meira um þetta. Kannski fer ég bara til miðils einhvern tímann til að geta ákveðið það sjálfur hvort þetta sé alvöru eða feikað“. Við þá alla sagði ég líka það sama. Farðu endilega til miðils. En ef þú vilt raunverulega fara í heimsókn til að ákveða hvort þetta standist eður ei, vertu búinn að lesa þér til um aðferðirnar fyrirfram. Það er nefnilega staðreynd að með því að þekkja til hugtaka eins og forlestur og háttlestur og aðferða eins og „þekkirðu einhvern G-eitthvað“ og „mundu þetta“ er maður kominn skrefi lengra en miðillinn sjálfur, sem virðist oft ekki einu sinni gera sér grein fyrir því að hann sé að nota þessar aðferðir. Aðeins með því að þekkja brögðin getur maður komið auga á þau.

Annars er maður bara að fara til atvinnusvikara til að láta blekkja sig.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Ofstækisfullur kverúlant?

6. mars 2007# (Skólinn)

Það er fátt leiðinlegra en fólk sem tjáir sig um hluti sem það hefur ekki hundsvit á. Egill Helgason, stjórnandi þáttarins Silfur Egils, virðist því miður hafa þennan leiðinlega ósið. Hann sagði skoðun sína á Vinaleið um daginn.

Í grein sinni Wagner í dragi, ofstækisfullt trúleysi, kosningaauglýsingar eyðir hann fjórum efnisgreinum í umræðu um Vinaleið. Í þeirri fyrstu auglýsir hann þekkingarleysi sitt á þeim sem berjast gegn Vinaleið, í þeirri næstu opinberar hann algjört skilningsleysi sitt á eðli Vinaleiðar. Tvær síðustu efnisgreinarnar byggja á þessu skilningsleysi hans og missa því algjörlega marks.

Hann byrjar umfjöllunina á orðunum: „Það er erfitt að sjá núorðið hverjir eru verri eða ofstækisfyllri - ofstækisfullir trúmenn eða ofstækisfullir trúleysingjar.“ Ef Egill hefði eitthvað vit á málunum hefði hann örugglega komið með dæmi um meint ofstæki þessara ofstækisfullu trúleysingja. Þegar kemur að Vinaleið vilja ofstækisfullir trúleysingjar eins og ég vernda leik- og grunnskólabörn fyrir trúboði. Trúmenn sem Egill myndi eflaust kalla hófsama, þjóðkirkjuprestar, vilja ólmir komast inn í skólana. Hvorn hópinn væri réttara að kalla hófsaman?

Það má líka minnast á að Vinaleið er mjög líklega ólögleg, það er að segja ef það er hægt að taka mark á orð æðsta biskups Þjóðkirkjunnar, sem lagði mikla áherslu á að í Vinaleið væri nemendum mismunað á grundvelli trúarbragða.

Síðan skrifar Egill: „Hópar trúleysingja eru í herferð gegn einhverju sem nefnist Vinaleið og starfar á vegum þjóðkirkjunnar.“ Og þetta virðist vera það eina sem Egill veit um fyrirbærið, að það er á vegum Þjóðkirkjunnar og kallast Vinaleið. Það er rétt að hópur trúleysingja, Vantrú, hefur barist gegn Vinaleið. En það eru sem betur fer ekki bara trúleysingjar sem eru fylgjandi hlutleysi opinberra skóla hvað varðar trúmál. Meðal félaga sem hafa ályktað gegn Vinaleið eru Ásatrúarfélag Íslands, Samband ungra sjálfstæðismanna og Ung vinstri græn.

Nú kemur síðan setningin sem opinberar algjört skilningsleysi Egils: „Í algjöru menningarleysi er því mótmælt að kristnifræði sé kennd í skólum - í staðinn á að kenna eitthvað sem heitir trúarbragðafræði.“ Ég veit ekki til þess að neitt einasta félag á Íslandi hafi lagt það til að það verði hætt að kenna um kristna trú. Siðmennt, sem Egill flokkar líklega sem ofstækisfullt félag, hefur til dæmis oft og mörgum sinnum lagt áherslu á það að félagið sé ekki á móti fræðslu um kristna trú, heldur einungis boðun kristinnar trúar. Siðmennt hefur meira að segja oft sagt að það sé eðlilegt að kenna meira um kristna trú heldur en önnur trúarbrögð vegna sögulegra ástæðna. Ég er sammála þessu. Vinaleið er ekki fræðsla um kristna trú og þess vegna er þessi ofsahræðsla Egils um að brjáluðu trúleysingjarnir séu á móti fræðslu um kristna trú eintómir hugarórar.

Þegar Egill segir að „enginn [verði] verri af því að læra smá kristindóm“, þá er ég fullkomlega sammála honum. Ég vildi að sem flestir fræddust sem mest um kristna trú, það er öruggasta leiðin til þess að afkristnast. En þegar skrifar „Enginn verður heilaþveginn af hálfvolgri kristni þjóðkirkjunnar.“ þá er það augjóslega rangt. Börn eru viðkvæm fyrir áróðri. Þetta veit Þjóðkirkjan og einblínir þess vegna á börnin.

Það er í sjálfu sér ekkert að því að vita lítið um þessi mál, ef maður er þá reiðubúinn til þess að taka gagnrýni og læra af henni. Viðbrögð Egils við málefnalegum athugasemdum við þessa vitleysu voru hins vegar þau að skrifa um þetta væri eins og að ýta á hnapp, því þá kæmu leiðinlegu trúleysingjarnir. Afskaplega sorglegt. Þegar Óli Gneisti benti á í athugasemd að þetta væri ad hominem rökvilla, að ráðast á persónu andmælandans en ekki rökin sjálf, greip Egill til þess ráðs að eyða báðum athugasemdunum. Ætli gagnrýni á málflutning Egils verði eitt af því sem netsían hans eigi að koma í veg fyrir?

jogus

Trúlausir í fangelsum

7. mars 2007# (Siðferði og trú)

Hafið þið velt því fyrir ykkur hversu hátt hlutfall fanga er trúlaus? Það hlýtur að vera hátt, þar sem trúlausir eru jú siðlausir aumingjar sem eyða ævinni í að ræna og drepa fólk og nauðga húsdýrum. Það er jú einkenni siðblindra.

Samkvæmt adherents.com aðhyllast 16% af 6.25 milljörðum íbúa jarðarinnar enga trú. Inni í þessari tölu eru trúlausir, efasemdarmenn og veraldlegir húmanistar. Þetta þýðir að til er um milljarður trúvillinga.

Samkvæmt http://www.homeoffice.gov.uk/rds/pdfs2/r188.pdf sitja um 8.75 milljón manns í fangelsum um allan heim. Inni í þeirri tölu eru líka þeir sem sitja inni en hafa ekki enn verið dæmdir. Hmm. Það virðist vanta, tja, um milljarð trúvillinga í steininn.

En við skulum bæta við öllum þeim sem hafa lokið fangavist og þeim sem hafa einfaldlega ekki náðst ennþá. Bíðið augnablik meðan ég ríf niður um mig og dreg þá tölu úr óæðri endanum á mér.

Ok, náði henni.

Þetta gerir um 25 milljón illmenni í heiminum.

En bíðið við, ég finn fyrir annarri tölu í borunni. Ég held að það sé hlutfall fanga sem eru trúaðir. Það myndu vera að minnsta kosti tveir af hverjum þremur, er það ekki? Sem þýðir að síðasti þriðjungurinn af þessum 25 milljón illmennum er ekki trúaður. Þetta gerir um 8 milljón trúleysingja sem eru að brjóta af sér um heim allan.

Með öðrum orðum, af 1 MILLJARÐI trúlausra sem ÆTTU að vera í fangelsi sitja aðeins 8 milljónir inni. Út frá þessari vísindalegu samantekt get ég aðeins dregið eina ályktun: Trúleysingjar eru letingjar.

Sem trúleysingi get ég sagt þér að eina ástæða þess að ég drep aldrei fólk er vandinn við að losa sig við líkið. Fyrst þarf að hreinsa blóðið. Svo þarf að drusla líkinu á teppi og rúlla því upp. Því næst þarf að draga það út í bíl um miðja nótt. Svo þarftu að keyra upp til fjalla með teppi og lík og grafa í jörð. Svo þarf að kaupa nýtt teppi. Ég verð örmagna af tilhugsuninni einni. Og þó gerir þetta gerir meira að segja ráð fyrir því að þú EIGIR skóflu.

Ég held ég mæli fyrir munn allra trúlausra þegar ég segi að eina ástæða þess að við höldum okkur við kynlíf með fólki er sú að dýrin eru of fljót. Hafiði einhvern tímann reynt að ná rollu? Mér er alveg sama hversu kynæsandi þær eru svona naktar undir lopapeysum sínum, það er einfaldlega alltof erfitt að hlaupa svona mikið. Þetta er ástæða þess að einfættar konur eru yfirleitt giftar trúlausum.

Ég gæti miðlað svona fróðleik í allan dag, en ég hreinlega verð að fá mér smá blund.

Þýðing á bloggfærslu eftir Scott Adams

Birgir Baldursson

Kross um hálsinn

11. mars 2007# (Hugvekja)

Það er ekkert svo rosalega langt síðan að ég dró sjálfkrafa þá ályktun, í hvert sinn er ég sá manneskju með kross um hálsinn, að slík manneskja væri traust og góð. Það eru kannski svona 15 til 20 ár síðan mér fannst að þessi tiltekni merkisburður væri til vitnis um að viðkomandi hefði horfið frá vondum gildum, sjálfselsku og hatri til hógværðar og göfuglyndis. En svo fór ég að hugsa.

Ég hef verið trúlaus frá sextán ára aldri. Þetta eru orðin 27 ár. Og frá kristinni trú hvarf ég um tólf ára gamall, eftir að hafa verið ötull sækjandi sunnudagaskóla og safnað Biblíuglansmyndum. Í stað tiltrúar á algóðan guð og fagurþenkjandi son hans tók við það sama óþol og ofnæmi fyrir bænaþusi og tilbeiðslu og Þórbergur Þórðarson lýsir svo vel í Ofvitanum, þar sem sveitungi hans talar hann inn á að ganga í stúku:

Hefurðu aldrei reynt að biðja Jesú?

Nei, aldrei um nokkurn skapaðan hlut í alvöru. Það var verið að kenna mér mikið af bænum og versum þarna austur í Suðursveit, [hmm, nýja þolmyndin farin að grafa um sig í íslenskunni fyrir miðja síðustu öld? - óviðkomandi innskot mitt - BB] og ég greip stundum í að þylja eitthvað af þessu, ef ég lenti í myrkri á milli bæja eða þegar hún amma mín fékk andarteppuköstin á næturnar. En ég gat aldrei trúað, að þetta hefði neina þýðingu. Það var bara augnabliksbrjálæði. Bænir og sálmar hafa alla mína æfi verkað á mig eins og eitthvað sprenghlægilegt. Ég veit þú getur ekki trúað, hvað einkennilegur ég er innan í mér.

Ég held nú samt, að þú gætir lært að biðja Jesú, og það yrði þér sjálfum þér fyrir beztu, ef þú gæfir honum hjarta þitt.

Það er nokkuð til í þessu hjá þér. Ég hefði sjálfsagt gagn af því. En mér er það bara ómögulegt. Það er eins og eitthvað setji upp stertinn innan í mér, ef ég reyni að hugsa um svoleiðis lagað. Ég hef oft verið á sáluhjálparherssamkomum í vetur, og kerlingarnar hafa alltaf verið að spyrja mig: Þekkið þér náðarverk blessaðs Frelsarans? Hafið þér hugsað út í, hvað hann hefur gert fyrir yður? Langar yður ekki til að endurfæðast í Jesú?

Og hugsaðu þér! Einu sinni kom ung og falleg stúlka til mín ofan af bænapallinum alla leið fremst í áhorfendastofuna og settist beint fyrir framan mig og lagði aðra höndina á öxlina á mér og hina á hægra handabakið. Á ég að segja þér, hver það var?

Gjarnan.

Lít í kringum mig og segi lágt: Það var eldri dóttir hans Þórodds pósts. Svo horfði hún dálitla stund framan í mig þegjandi, og ég fann þennan yndislega heita anda leggja frá henni til mín. Mér datt ekki annað í hug en hún væri orðin skotin í mér. Og heldurðu ekki að helvítis boran hafi þá byrjað á gamla vælnum um frelsunina og Jesú: Ó, viljið þér ekki, ungi maður, gefa Jesú hjarta yðar? Hafið þér hugsað út í, að náðartíminn er stuttur? Ó, komið til Jesú!

Hún myndi ekki biðja mig að spandera hjarta mínu upp á Jesú, ef hún væri skotin í mér, hugsaði ég. Og ég skal segja þér rétt eins og er: Ég missti blátt áfram náttúruna við þetta bölvað suð í henni. Þú sérð á þessu, að það er enginn hægðarleikur að frelsa mig, fyrst ég dofna allur upp, jafnvel þegar ungar og fallegar stelpur tala við mig um Frelsarann. Nei, ég er skrýtinn. Það hefur aldrei verið til eins skrýtinn maður og ég.

Þú ert undir áhrifum Satans, segir sveitungi minn með þungri áherzlu.

Þessu gæti ég bezt trúað. Það er ekki einleikið, hvað megnan viðbjóð ég hef æfinlega haft á öllu guðsorði.

Mér var semsagt farið að finnast eitthvað svona um kirkjuhegðun strax við upphaf gelgjuskeiðsins og það hefur ekki rjátlast af mér enn, öðru nær.

En áfram hélt ég þó að trúa á einhvern guðdóm og þarna tók dulhyggjan öll völd í hugskoti mínu. Ég lá yfir Ganglera og einhverjum andans ritum um miðla, fjarskyggni og aðra yfirnáttúru. Þetta olli mér meðal annars nokkurri myrkfælni og draugahræðslu. Mig dreymdi um að hafa miðilshæfileika og reyndi margoft að komast út úr líkamanum samkvæmt einhverri forskrift úr þessum bókmenntum en án árangurs. Varð einfaldlega að sætta mig við þá staðreynd að ég væri ekkert dulrænn.

Kristið fólk með krossa um hálsinn hélt þó áfram að vekja hjá mér traust. Sérstaklega varð mér rórra ef ég sá boldungs kraftajötna og sjóara með tattú skarta krossi, svona fólk gat varla verið hættulegt eða illgjarnt.

En eftir því sem fullorðinsárin færðust yfir áttaði ég mig betur og betur á því hversu siðlaus og hættuleg trúarbrögð eru. Í stað þess að sjá kristið fólk sem yfirlýst og ömmuleg góðmenni fór ég að átta mig betur á því að þetta var fólk á valdi hættulegra hugmynda. Kannski var það Krossinn og síðan Ómega sem fengu þetta ljós til að renna upp fyrir mér.

Og í dag kveikir kross um háls einhvers aðeins þá hugmynd hjá mér að sá sem hann ber hafi vikið af vegi skynseminnar og kosið að trúa því að handleiðsla ömurlegra himnadrauga muni leiða hann á vegi ævinnar. Í mínum augum er þetta fólk sorglega afvegaleitt, það er auðtrúa og skortir gagnrýna hugsun.

Ég veit að þeir eru til sem bera kross um hálsinn gagngert til að skapa þetta traust hjá náunganum. Þetta eru í mörgum tilfellum sviksamir menn sem vilja hagnast á því trausti sem kristin trú hefur innrætt í okkur öll á einum tíma eða öðrum. En í dag er ég ónæmur fyrir svona signölum og læt því ekki blekkjast. En ég veit auðvitað sem er að flestir krossberar í kringum okkur eru ærlegt og vel meinandi fólk. Það heldur sjálft að trú þess á kristin hindurvitni séu forsenda góðrar breytni þess. Þetta eru fórnarlömb költískrar innrætingar og afstaða þeirra til krosstáknsins er einfaldlega sú sama og ég hafði sjálfur þar til ég fór að hugsa málið.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Að brjóta lög eða námskrá?

12. mars 2007# (Vinaleið)

Eins og fram hefur komið hérna á Vantrú viðurkenndi Jóna Hrönn Bolladóttir á málþingi um Vinaleið að vera prests í grunnskólum fæli í sér trúboð. Það eru nú frekar augljós sannindi og það er gleðilegt að annar prestur Þjóðkirkjunnar hafi viðurkennt þetta[1].

Í aðalnámskrá grunnskóla stendur að skólinn sé „fræðslustofnun en ekki trúboðsstofnun“ og það er alveg á hreinu að trúboð á ekki heima í skólum. Vera prests Þjóðkirkjunnar í opinberum skólum brýtur því klárlega gegn aðalnámskrá grunnskóla.

Mig grunar að ástæðan fyrir því að æðsti biskup Þjóðkirkjunnar sagði að Vinaleið væri fyrir börn sem væru skráð í Þjóðkirkjuna sé sú að hann vilji komast undan þessum trúboðsbrotumi. En ef svo er þá er Vinaleið brot á landslögum, að mismuna skólabörnum eftir trúarskoðunum.

Af þessum ástæðum held ég að kirkjan muni halda áfram að halda því fram að prestur hafi ekkert með kristni að gera, að hann sé bara að tala við börn, að þessu fylgi ekkert trúboð.

Ég er ekki að halda því fram að aðalmarkmið Vinaleiðar sé að boða kristni, en það er óhjákvæmilegur fylgifiskur þess að hafa vígðan mann frá Þjóðkirkjunni í skólanum. Kirkjunnar menn hljóta að átta sig á þessu. Þá hlýtur maður að spyrja sig, fyrst þetta á bara að snúast um að ræða við börnin, en tengist ekki trú, og það að vígður maður stofni starfinu í hættu, hvers vegna er þá ekki fenginn einhver hlutlaus aðili? Hvers vegna býðst kirkjan ekki bara til þess að borga fyrir stöðu hlutlauss aðila? Fyrst þetta tengist ekki trú þá hlýtur að vera í lagi að fá ódýra fúskara eins og sálfræðing eða félagsráðgjafa í starfið. Þannig myndu allir geta notað þessa þjónustu og enginn ágreiningur væri um hana. Hvers vegna gerir kirkjan þetta ekki?

Ég veit það ekki. Ein hugsanleg ástæða er sú að í augum kirkjunnar geti hún þarna frelsað nokkrar sálir. Ég fullyrði það ekki, en það er einhver ástæða fyrir því að hún vill endilega koma prestum og djáknum í skólana. Þetta er eina líklega ástæðan sem mér kemur til hugar.

Hefur kirkjan neitað því að trúboð sé ástæðan? Ég veit það ekki. Það hljómaði það vissulega á tímabili. En síðan segir einn frumkvöðla Vinaleiðar, Jóna Hrönn, að svona hafi orðið trúboð verið notað í umræðunni:

Við erum hlustendur og við veitum leiðbeiningu og byggjum á ákveðinni trú og gildum. En það er ákkúrat þetta sem er svo erfitt og það er svo andlegt og svo erfitt þess vegna að tala um það af því að trúboð eins og það er skilgreint og talað um það í þessari umræðu. Það er þetta, maður sér fyrir sér einhvern ofsatrúarmann eða ofsatrúarkonu, einhvern veginn sitja og og negla biblíuversum í barnið og berja það með biblíunni og einhvern veginn sko. Maður sér fyrir sér „Hallelúja, Gunnar í Krossinum“ og það er einhvern veginn búið að búa til í kringum orðið trúboð einhvern svona bókstafstrúarofstæki sem er bara ekki vinnuaðferð íslensku Þjóðkirkjunnar. Þess vegna eru kannski tæplega 90% þjóðarinnar í henni. Þess vegna er kannski vegna þess að okkur er treyst. Vegna þess að þetta trúboð, þessi innræting sem henni er borið á brýn og er alltaf verið að núa um nasir. Það er bara ekki hægt að nota þetta orð lengur, trúboð er bara orðið jafnt og ofbeldi. Þannig að það er bara eðlilegt að við notum bara ekki orðið trúboð, en það er það. Það fylgir bara presti, embætti hans og því sem hann stendur fyrir og persónu, það fylgja því bara ákveðin skilaboð. [2]

Jóna Hrönn nefndi að vísu engin dæmi um þessa notkun á orðinu trúboð. Ef Jóna Hrönn hafði sagt að trúboð fylgdi ekki Vinaleið, þá var hún líklega að tala um að þar færi ekki fram heilaþvottur, ofbeldisfull eða stíf innræting kristinnar trúar. En enginn hefur haldið því fram.

Hvað með ofbeldislausa innrætingu kristinnar trúar? Hvað með að gefa það til kynna að kristin trú sé æskileg? Er það hluti af Vinaleið? Er það fylgifiskur veru prests í skólum? Kirkjan hefur ekki svarað þessu. Þangað til hún svarara þessu er vafasamt að hleypa trúfélagið sem hefur svona sérstakan skilning á orðinu „trúboð“ inn í skólana.

Ég held að Þjóðkirkjan skuldi okkur útskýringar á þessu öllu. Hvers vegna er ekki fenginn hlutlaus aðili til þess að sjá um Vinaleið? Fylgir trúboð veru prests? Þau fáu svör sem prestar Þjóðkirkjunnar hafa gefið virðast þýða eitthvað allt annað í þeirra huga heldur en almennt gengur og gerist. Þjóðkirkjan virðist ekkert vilja ræða um Vinaleið. Hvers vegna vill hún ekki svara þessu?

[1] Áður hafði þjóðkirkjupresturinn Óskar Hafsteinn Óskarsson skrifað í glefsur sínar undir heitinu Vinaleið og trúboð:

Trúboð kann að hafa á sér nokkuð einstrengingslegan blæ í „upplýstu“ nútíma þjóðfélagi. Ýmsir setja samasemmerki á milli trúboðs og innrætingar þar sem gagnrýni er ekki leyfð. Og er því jafnan farið að nota mildara orð og tala um boðun. Í guðsþjónustum og í hinum ýmsu starfsþáttum kirkjunnar á sér stað boðun. Sálgæsla sem þjónar kirkjunnar veita er líka boðun, í vissum skilningi ef ekki öllum. Breytir þar litlu hvort farið er með bæn eða hvort Guð sé nefndur á nafn. Að þessu leytinu til get ég því tekið undir efasemdarraddir Siðmenntarmanna og annarra.

Mér finnst það hæpið af hálfu talsmanna Vinaleiðarinnar að viðurkenna ekki að þar eigi sér stað boðun. Þegar skólar og stofnanir leita eftir þjónustu kirkjunnar, hvort sem það er vegna Vinaleiðar eða einhvers annars, þá er verið að opna fyrir boðun, trúboði í vissum skilningi. Breytir þá engu um siðarleglur (sem eru afar mikilvægar) sem settar eru upp eða hvort bænir séu viðhafðar. Presturinn eða djákninn sem fer inn í skólann fer þangað vegna þess að hann er prestur eða djákni. Nærveru hans og þjónustu er erfitt að skilgreina öðruvísi en boðun.

Þetta segi ég ekki til að kasta rýrð á Vinaleiðina heldur þvert á móti. Þar er á ferðinni dæmi um farsælt samstarf kirkju og skóla. En við eigum hins vegar ekki að vera feimin að kalla hlutina réttum nöfnum. Ef múslimaprestur fer inn í skólana til að bjóða upp á ákveðna þjónustu við börnin þá felur það í sér boðun. Sama gildir um þjóna kirkjunnar. Í fjölmenningarsamfélagi má velta því fyrir sér hvort eðlilegt sé að kirkjan eða önnur trúfélög bjóði upp á sérstaka og skipulagða þjónustu við börnin innan skólanna. Ég held í það minnsta að þjóðkirkjan eigi að stíga varlega til jarðar.

[2] Í fyrirspurnatíma á málþingi ungra sjálfstæðismanna í Garðabæ.

Vésteinn Valgarðsson

Strategískar ráðleggingar handa Þjóðkirkjunni I: Opnið augun

13. mars 2007# (Stjórnmál og trú)

Í deilum undanfarinna mánaða um Vinaleið hefur fylking Þjóðkirkjunnar verið á óskipulegu undanhaldi. Útúrsnúningar, þrákelkni og stóryrði hafa verið áberandi, eins og einkennir jafnan málflutning þeirra sem hafa lélegan málstað að verja. Það er ekki gott að sjá hvernig gerlegt er að fylkja liði þegar málstaðurinn er lélegur og sérhagsmunir tengdir gildum sjóðum ríkisvaldsins á öllum stigum. Forystan er óskipuleg, og eftir höfðinu dansa limirnir.

Hvort sem er í stærra eða smærra samhengi, og hvort sem átökin eru háð á vígvelli, ritvelli eða velli rökræðunnar, þá er eitt grundvallaratriði stjórnlistar að velja víglínu sem hægt er að verja. Það hefur herforingjum Þjóðkirkjunnar mistekist. Niðurstaðan er að riðluð fylkingin er á áðurnefndu óskipulegu undanhaldi.

Staðan er þessi: Kirkjan er í makró-strategískri nauðvörn og rembist við að halda víglínum sem hún getur ekki varið til lengri tíma litið. Hún ætti að læra af Hadríanusi Rómarkeisara, sem gaf eftir nýlendurnar sem hann gat ekki varið. Hún ætti ekki að halda dauðahaldi í eitthvað sem hún mun missa hvort sem er, heldur einbeita sér að því sem hún hefur möguleika á að halda í. Stjórnlist ætti alltaf að byggjast á raunsæi. Tökum dæmi:

Í fyrsta lagi er trúboð í skólum svo augljós tímaskekkja að það sætir furðu að menn hafi svo mikið sem lagt í það. Í þeim slag tapar kirkjan miklu meira en hún getur nokkru sinni unnið með því, og er það þó enn bara á tilraunastigi. Trúboð getur farið fram í kirkjum, safnaðarheimilum og á síðum dagblaða, en trúboð í skólum er ekki bara úr takti við tímann, heldur úr takti við landslög og mannréttindi. Talandi um skóla:

Í öðru lagi sjá flestir Íslendingar hversu gróf tímaskekkja það er, að reka lútherska guðfræðideild í opinberum háskóla. Kirkjan er nógu stöndug til að mennta sína eigin embættismenn, og ætti að gera það, en leyfa skattfé almennings að renna annað. Það mundi kosta fleiri krónur í nánustu framtíð, en mundi spara kirkjunni viðvarandi ímyndarhnekki sem hún hefur ekki efni á. Rétt er að taka fram að fræðsla um trúarbrögð er sjálfsögð í Háskólanum; það sem er rangt er að hún sé á forsendum Þjóðkirkjunnar. En talandi um skattfé:

Í þriðja lagi vilja færri og færri Íslendingar að ríki og kirkja séu í einni sæng. Það er aumkvunarvert að heyra þegar formælendur kirkjunnar halda því fram að aðskilnaður hafi í raun orðið fyrir áratug síðan. Það er bara blaður. Á meðan ríkið borgar prestum laun, veitir kirkjunni fyrirgreiðslu með sjóðum og ívilnunum, forseti skipar biskupa og stjórnarskráin kveður á um þjóðkirkju, þá er kirkjan ríkiskirkja og fyrir það þýðir ekki að þræta. Tveir af hverjum þrem landsmönnum vilja aðskilnað. Kirkjan ætti að verða við því og leita eftir að ná hagstæðum samningum við ríkið um tafarlausan aðskilnað. Erfiðasti hlutinn yrði þegar kirkjan afsalaði sér forréttindastöðu og áskrift að sóknargjöldum sinnuleysingjanna, en til lengri tíma litið stæði málstaður trúarinnar betur með 10-40% landsmanna sem einarða lútherstrúarmenn heldur en með 82% landsmanna (sem fer fækkandi) sem koma helst ekki í kirkju frá því þeir fermast þangað til þeir eru jarðaðir. Hvaða trúfélag sem er væri fullsæmt af því að hafa 10-40% landsmanna innanborðs, ef hið klingjandi kall sóknargjaldanna væri ekki of sterkt.

Þetta eru þrjú dæmi um víglínur sem Þjóðkirkjan rígheldur í þótt hún geti ekki haldið þeim nema til skemmri tíma og tapi meiru en hún græðir á því. Það mætti tína til urmul annarra dæma. Ég geri það ekki hér, enda er þessum lista ekki ætlað að vera tæmandi, heldur að koma til skila hugsun sem Þjóðkirkjan hefði gott af að tileinka sér. Sú hugsun kallast raunsæi. Það getur verið sárt á meðan á því stendur, en það er hverjum manni hollt að horfast í augu við raunveruleikann. Einhver gæti spurt hvernig mér detti í hug að yfirnáttúrutrú og raunsæi fari saman. Því er til að svara, að yfirnáttúrutrú þarf alls ekki að útiloka veraldlega stjórnvisku. Værukærð hinnar skvapholda ríkisstofnunar er hins vegar líklegri til þess.

Framhald þessarar greinar birtist á morgun og nefnist Rætur vandans.

Vésteinn Valgarðsson

Strategískar ráðleggingar handa Þjóðkirkjunni II: Rætur vandans

14. mars 2007# (Stjórnmál og trú)

Ímynd Þjóðkirkjunnar er í kaldakoli. Klúðrið í kring um Vinaleið er ekki einstakt, heldur hluti af heilu mynstri kerfisbundins klúðurs sem gengur yfir kirkjuna þvera og endilanga. Klúður þetta ber allt að sama brunni: Þjóðkirkjan er að upplifa það sem nátttröllin upplifðu fyrir nokkrum öldum síðan – hana er að daga uppi. Aukin menntun, bætt lífskjör og aðrar framfarir hafa valdið því að æ fleiri landsmenn komast á þá skoðun á guð sé ekki til. Þegar þeirri stoð er kippt undan kirkjunni hljóta menn að spyrja hvaða aðrar stoðir séu þá eftir. Hvaða aðra ástæðu hefur kirkjan til þess að vera yfir höfuð til?

Hvaða trúfélag sem er væri fullsæmt af því að hafa 10-20% landsmanna innanborðs, eins og ég hef áður sagt. Þjóðkirkjan reynir að þóknast öllum, en þóknast á endanum fáum, og fyrir vikið hrynur af henni fylgið. Afstaðan til samkynhneigðra er frábært dæmi um þessa gegnumgangandi ímyndarklípu. Hvað veldur því að kirkjan hefur ekki getað brugðist við verkefni sínu af skýrari stjórnlist en raunin er? Ýmislegt getur valdið – og auðvitað eru þættirnir margir og samverkandi – en spilling og græðgi koma ósjálfrátt upp í hugann. Ótrúlegt en satt, þá geta prestar bæði verið spilltir og gráðugir – hvort sem er upp á gamla mátann eða með óbeinni hætti, enda eru þeir bara mennskir.

Það er offramboð á prestum. Háskóli Íslands útskrifar fleiri guðfræðinga en þarf til að sinna eftirspurninni, svo að kirkjan grípur hverja smugu til að koma sínum mönnum einhvers staðar að. Þar sem kirkjusóknirnar eru þétt setnar fyrir, eru stofnuð embættisskrípi sendiráðsprests, Kanaríeyjaprests, Miðborgarprests og skóladjákna, og meira að segja hefur verið rætt um fyrirtækjapresta. Eftirspurn eftir prestum er auk þess haldið uppi með gerfiþörf sem mundi minnka til muna ef t.d. veraldleg (og fagleg) hjónabandsráðgjöf stæði til boða án endurgjalds. Það er alltaf erfitt fyrir stofnanir að skera niður innviðu sína, hver er reiðubúinn að samþykkja aðgerðir sem geta kostað hann sjálfan vinnuna?

Ég held að það sé ekki ofmælt að kalla það spillingu, þegar einstakir embættismenn óttast svo um sína eigin vinnu að þeir leggja stein í götu nauðsynlegra aðgerða til að bjarga stofnun þeirra frá falli. Og ég held að það sé ekki ofmælt heldur að kalla það græðgi, þegar stofnun þröngvar sér inn á svið sem aðrir gætu sinnt betur og smokri sínum mönnum að kötlunum, hvar sem ekki er harðlæst. Það hefur meðal annars sitt að segja um hvernig þeir sitja um að komast á laun hjá grunnskólunum. Það er ljóst að það má fækka prestum mikið án þess að neinn fari að taka eftir sérstökum skorti á þeim. Í leiðinni gætu þeir hleypt sérfræðimenntuðum hjónabandsráðgjöfum, skólasálfræðingum og siðfræðikennurum að. Stofnunin er treg til að sjá á bak starfsmönnum sínum og milljarða fjárframlögum – skiljanlegt, en það er hollara að sætta sig strax við hið óumflýjanlega og byrja að laga sig að því.

Þessi grein er framhald af greininni Opnið augun sem birtist í gær. Frekara framhald birtist á föstudaginn.

Vésteinn Valgarðsson

Strategískar ráðleggingar handa Þjóðkirkjunni III: Ráðið ykkur framkvæmdastjóra

16. mars 2007# (Stjórnmál og trú)

Kirkjan á í vök að verjast, og hvað sem líður digurbarkalegum ummælum einstakra presta sem eru sjálfir öruggir um sína eigin stöðu, þá er ekkert – ég endurtek ekkert – sem bendir til þess að kirkjan muni snúa vörn í sókn af sjálfu sér. Þessu þýðir ekki að neita, og þetta sjá allir sem á annað borð þverskallast ekki við.

Ef guð væri skipafélag, þá væri hann búinn að skipta um skipherra á þeirri skútu sem Þjóðkirkjan er. Ef hann væri yfirhershöfðingi, þá væri hann fyrir löngu búinn að skipta um herforingja. Það hjálpar kristsmönnum, krossmönnum ekki, að þessi meinti yfirhershöfðingi er hvergi sjáanlegur – svo það mætti jafnvel halda að hann væri ekki til. Ég þarf ekki að fara út í hvað ég tel í þeim efnum, það má hverjum vera ljóst og er aukin heldur aukaatriði, en að kemur í sama stað niður hvort forystuleysið er vegna þess að forystan sé ekki til eða vegna þess að hún sé meistari í feluleik. Ef kirkjan á ekki að fúna niður í hraksmánarlega skrípamynd af sjálfri sér, er aðeins eitt til ráða.

Kirkjan þarf að ráða sér framkvæmdastjóra. Miskunnarlausan framkvæmdastjóra sem er fús til, og fær um, að gera þær ráðstafanir sem þarf. Mann sem getur teflt þessa skák af stjórnlistarlegri festu og yfirsýn og, ef með þarf, fórnað þeim peðum – eða biskupum – sem þarf til að koma kirkjunni í viðráðanlega vígstöðu. Annars mun halda áfram að fjara undan kirkjunni, og á endanum verður hún ekki annað en rykfallinn forngripur á Þjóðminjasafninu.

Biskup stendur ekki undir þeim þrýstingi að vera í senn framkvæmdastjóri og um leið flæktur í innanbúðarpólitík og innri hagsmunamál stéttarinnar. Þá meina ég ekki að Karl Sigurbjörnsson standi eitthvað síður undir því en aðrir, heldur að embættið sem slíkt getur ekki stjórnað út fyrir það umboð sem það hefur. Framkvæmdastjóri þyrfti að hafa umboð frá meirihluta Kirkjuþings – 51% eða 67% eða eitthvað – og til ákveðið margra ára, og mætti ekki vera afsetjanlegur nema af Kirkjuþingi. Hann þyrfti að hafa vald til þess að gera það sem þyrfti, þótt það yrði sumum tregt og þungt. Hann þyrfti að hafa umboð til að takast á við spillinguna í kerfinu, tregðuna sem gerir kirkjuna svo þunga í vöfum. Grisja þennan úr sér vaxna skóg.

Ég er vinnandi maður og mér væri sárt um að missa spón úr aski mínum. Ég skil vel – og það skilja allir – að prestum finnist það líka leiðinlegt. En í þessu máli hefur kirkjan ekki um neina þá kosti að velja, sem henni þættu sjálfri vera fýsilegir. Þeir standa einfaldlega ekki til boða. Það fjarar undan henni, og við því er lítið hægt að gera. Það má velja þessa leiðina eða hina, en aðstæðurnar eru komnar til að vera og nú verður kirkjan að sníða sér vöxt eftir stakki – og þar kemur framkvæmdastjórinn aftur til skjalanna. Þessari megrun þarf að stjórna af festu.

Eitt af því sem framkvæmdastjóri þyrfti að gera væri að fækka prestum til muna. Kannski um þriðjung, til að byrja með. Sá niðurskurður gæti m.a. komið á móti kostnaði við að stofna sjálfstæðan prestaskóla (sem væri töff að hafa í Skálholti eða á Hólum í Hjaltadal). Ef það er hægt að fórna 50 prestum í dag og komast þannig hjá fækkun um 100 eftir 15 ár, þá er strax til nokkurs unnið. Auðvitað vill enginn prestur vera í hópi þeirra sem missa vinnuna, en í þessu dæmi hefur kirkjan engan góðan kost.

Þegar allir þessir atvinnulausu prestar færu að finna sér nýja vinnu, þá mundi kannski reyna á hversu mikil eftirspurn er eftir fyrirtækjaprestum.

Ég vona að Þjóðkirkjan taki þessar ráðleggingar mínar til greina. Skipið er að sökkva og nú ríður á að hafa snarar hendur og ausa rösklega til að bjarga því sem bjargað verður. Nauðsynlegar ráðstafanir eru sársaukafullar, en þær verða því sársaukafyllri, þess lengur sem er beðið. Ég boða Þjóðkirkjunni ekki annað en blóð, svita og tár.

Þessi grein er framhald af greinunum Opnið augun, sem birtist á þriðjudaginn var, og Rætur vandans, sem birtist í fyrradag.

Frelsarinn

Varúð: Færðu okkur á heilann?

18. mars 2007# (Efahyggja)

Ég hef oft velt fyrir mér eðli umræðna á milli einstakra trúmanna við okkar hér á Vantrú. Þessar umræður snúast fljótt upp í reiði hins trúaða vegna skoðana okkar á æðri máttarvöldum. Viðkomandi einstaklingar vilja ekki nema af takmörkuðu leyti rökræða málin og flytja mál sitt með ásökunartón, umræðurnar leiðast fljótt í heiftug leiðindi en ekki skemmtilegar samræður.

Smá saman hefur runnið upp fyrir mér ljós að ákveðinn hluti fólks sem trúir af einlægni á æðri máttarvöld á við ákveðna fortíð að stríða. Þessir einstaklingar eru ekki bókstafstrúar eða ofstopamenn heldur hafa reynt að leysa sín persónulegu vandamál með hjálp trúarbragða. Oftar en ekki 12 spora AA leiðangur eða tímabundin andleg veikindi. Eftir slíka lífsreynslu breytist skoðun þessara einstaklinga á trúmálum almennt. Viðkomandi tjáir sig ekki af heimspekilegum eða vísindalegum áhuga, heldur snúast umræðurnar um líf eða dauða. Án gvuðs er engin von, engin hjálp, ekkert líf. Óneitanlega hræðilegt en er samfélagsleg staðreynd á 21. öld.

Ég er einn af þeim heppnu sem vakna ennþá sprækur og glaður á hverjum morgni. Fyrir mér eru trúmál aðeins stórkostleg tilvistarspurning. Spennandi og skemmtilegt viðfangsefni sem gleðja minn litla heila. Sama verður ekki sagt um þau sem telja það lífsspurningu að þekkja gvuð til að lifa daginn af. Ef fólk hefur þessar hugmynd um lífið og fær svo skrif okkar á heilann þá er Vantrú ekki rétti staðurinn til að ræða þessi mál. Leitið frekar til fagmanna því hispurslausu umræðurnar hér á Vantrú eru aðeins til gagns og gamans.

Um leið vil ég átelja AA meðferðir og presta sem viðhalda ranghugmyndum að fólki þegar kemur að andlegum veikindum. Slíkar ranghugmyndir eru skýjaborgir sem geta hrunið hraðar en tekur að byggja upp. Sáluhjálp í formi trúar er skottulækning sem getur haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar. Viðbrögð fórnarlamba þessar tegundar hjálpar birtast stundum hér í athugasemdakerfi Vantrúar eða bloggsíðum. Mér finnst þau sorgleg og bera þess ekki merki að einstaklingurinn hafi læknast með þessari aðferðafræði. Á meðan engum trúmanni eða presti hefur tekist að fá gvuð til að láta útlim vaxa aftur á stúf, eiga sömu aðilar ekki að krukka í heilastarfsemi fólks á trúarlegum forsendum.

Reynir Harðarson

Djöfulssynir, Guðssynir og Hróbjartssynir

19. mars 2007# (Kristindómurinn)

Ellefta mars sl. flutti Jón Dalbú Hróbartsson prédikun í Hallgrímskirkju sem hann kallar „Þegar Jesús verður reiður“ Þar vitnar hann í Frelsara sinn sem sagði við menn, sem voguðu sér að efast um ágæti hans: „Þér eigið djöfulinn að föður og viljið gjöra það, sem faðir yðar girnist. Hann var manndrápari frá upphafi og aldrei í sannleikanum, því í honum finnst enginn sannleikur. Þegar hann lýgur fer hann að eðli sínu, því hann er lygari og lyginnar faðir.“ Hvernig rímar þetta við að öll séum við börn guðs? (erfið spurning)

Þetta er ekki eina frásögnin af reiði meistarans. Tína má til önnur ummæli höfð eftir þessu guðslambi, t.d. „Höggormar og nöðru kyn, hvernig fáið þér umflúið helvítisdóm?“ Jón Dalbú klökknar yfir þessum munnsöfnuði og telur hann merki um mennsku Jesú og segir: „Hann var sannur maður um leið og hann var sannarlega Guðssonurinn.“

Voru þeir sem vildu rökræða við hann þá ekki menn? Þeir voru jú Djöfulssynir. Ef ég skil guðfræðinga rétt (ekki áhlaupaverk) var/er Jesús guðleg vera – en (var) um leið mennskur maður. Að því leyti var hann því gjörólíkur mennskum mönnum (Djöfulssonum), og því fjarri sannur maður. Ég játa að þrenninguna skil ég alls ekki, en samkvæmt henni er guðdómurinn „þríeinn“, faðir, sonur og heilagur andi, þrír en samt einn, einn en samt þrír. Hvernig geta menn haldið fram að einn (óaðskiljanlegur) hluti guðdómsins hafi verið sannur maður? (erfið spurning)

Jón Dalbú afsakar framkomu Jesú „vegna þess að hann er fulltrúi sannleikans, - hins góða fagra og fullkomna. Hann var kominn til að flytja fagnaðarerindið um kærleiksríkan Guð, sem elskar sköpun sína.“ Hversu mikill er sá kærleikur þegar þessi Guð hefur ekki fyrir því að sýna fram á tilvist sína og horfir aðgerðalaus á þjáningar og hörmungar barna sinna (eða djöfulsins)? Og drekkti hann ekki sköpun sinni í syndaflóðinu, manni og mús? Er það elskan á sköpun hans? (erfiðar spurningar)

Reyndar víkur Jón Dalbú óviljandi að þessari augljósu illsku guðs og fullkomnu miskunnarleysi í beinu framhaldi af textanum hér að ofan, en tekst að snúa öllu á hvolf og telja hana merki um gæsku: „Regnboginn, þetta stórkostlega náttúrufyrirbrigði, sem sést oft á himninum og birtist við ákveðnar náttúrulegar aðstæður, er fyrir mörgu kristnu fólki eins og tákn, áminning um gæsku Guðs um brúna sem Guð hefur fyrir náð sína gert milli himins og jarðar, sáttmáli milli Guðs og manna, farvegur náðar Guðs sem gleggst kemur fram í Jesú Kristi sjálfum.“ Eftir að Guð hafði drekkt öllum og öllu sem ekki hírðist á einhverri bátskænu, lofaði hann að gera það aldrei aftur. Og til marks um þessa óumræðanlegu gæsku og mildi höfum við regnbogann, sem einskonar stimpil Guðs í náttúrunni. Ótrúlega barnalegt og hlálegt í raun. Að (háskólamenntaður) maður skuli geta talað svona á 21. öld.

Annað hvort er Jón Dalbú blendinn í trúnni eða guðfræðimenntun hans og þekking á ritningunni er í molum. Í heiðnum sið var regnboginn (Bifröst) brú milli goða og manna, milli Ásgarðs og Miðgarðs, himins og jarðar. Ef fólk les slíkt úr þessu „tákni“ er það heiðið, ekki kristið.

Þeir sem setja spurningamerki við guðdóminn fá annan dóm hjá Jóni Dalbú en bölsótandi meistarinn: „Andstæðingar kristninnar fara mikinn í nútímanum, hin andlega barátta er hörð og oft óvægin, það er enn reynt að grýta fulltrúa sannleikans og gæskunnar í þessum heimi...“ Hann leggur kristnina að jöfnu við sannleika og gæsku. Þeir sem aðhyllast ekki boðskapinn eru fulltrúar lyginnar og illskunnar og sitja ekki auðum höndum, nei, þeir „grýta fulltrúa sannleikans og gæskunnar“. Eflaust telur Jón Dalbú sig og aðra presta fulltrúa sannleikans og gæskunnar.

Áfram heldur hann: „Það er samt ekki undarlegt þótt við á stundum missum móðinn, þótt við efumst og missum trúna á hið góða, því að illskan er svo hávær, hún ruglar okkur í ríminu, hún spyr erfiðra spurninga.“ Æ, æ, það er ljótt að spyrja erfiðra spurninga. Það er illska! Aum er sú skoðun eða trú sem ekki þolir spurningar og volar um að fulltrúar hennar séu grýttir ef þessum spurningum er haldið á lofti.

Prédikun Jóns Dalbús lýkur með gömlu tuggunni: „Dýrð sé Guði föður, syni og heilögum anda, svo sem var í upphafi, er enn og verður um aldir alda. Amen.“ Það hvílir lítil dýrð yfir þessum fyrirbærum þegar nánar er skoðað. Svo var ekki, er ekki enn og verður aldrei.

Þessi prédikun er leirburður, bull og þvættingur. Illska og grimmd er sögð náð og mildi, heiðni er sögð kristni. Fáránlegar og barnalegar goðsögur eru sagðar sannleikur og orði menn efasemdir eru þeir sagðir grýta „fulltrúa sannleikans og gæskunnar“. Nei, þeir sem halda fram bulli og vitleysu eru ekki fulltrúar sannleikans. Þeir sem formæla öðrum, hóta angist og kvölum um alla eilífð og myrða afkvæmi sín eru ekki fulltrúar gæskunnar.

Verst er þó skinhelgin sem skín úr hverju orði. Skinhelgi er hræsni, sem hefur á sér yfirskin trúar og helgi. Ég fullyrði að þeir sem halda á lofti bulli og vitleysu eru fulltrúar lyginnar. Þeir sem sveipa sig kufli gæsku en valta svo yfir aðra, brjóta lög og mannéttindi, svívirða börn og sjúka, eru fulltrúar illskunnar. Í röðum kristinna manna er allt of mikið af slíkum fulltrúum (e.t.v. nær en Hróbjartsson heldur).

Birgir Baldursson

Dómsdagsköltleiðtogar

21. mars 2007# (Kristindómurinn)

Kristin trú hefur alla tíð snúist um heimsslitaboðskap þar sem þeir sem gera Jesú Krist að leiðtoga lífs síns bjargast en hinir enda í eilífu helvíti. Í margar aldir var hægt að halda fólki í hræðslu við Djöfulinn og heimsendi, en eftir því sem upplýsingunni hefur fleygt fram verður það æ erfiðara.

Hafið þið velt fyrir ykkur náungum eins og Gunnari í Krossinum? Ég hef reyndar aldrei farið á samkomu hjá þessum söfnuði hans, en oft heyrt Gunnar tjá sig á Ómega. Þegar málflutningur hans er skoðaður kemur í ljós að hann er með tvo hluti á heilanum, Djöfulinn og heimsendi.

Hafið þið tekið eftir því að þetta eru einmitt þeir tveir hlutir sem Þjóðkirkjan hefur leitast við í seinni tíð að sópa undir teppið? Þessi fjölmennasta kirkjudeild landsins lætur í dag eins og þessar tvær ógnir séu ekki til, en réttlætir þess í stað tilveru sína með því að ekki sé hægt að vera siðleg vera öðru vísi en aðhyllast Jesú Krist og halda fast í Siðinn með stóru essi.

Djöfullinn og heimsendir hafa gegnum aldirnar gegnt sama hlutverki og Grýla gamla. Fullorðnir notuðu gjarnan Grýlu til að hræða börnin til að vera þæg og góð, hún var tæki til að treysta völd hinna uppvöxnu yfir ungviðinu. Heimsendaritið Biblía er einmitt skrifuð í sama tilgangi og hefur alla tíð verið notuð til að hræða trúgjarnar og saklausar sálir. Almúganum er innrætt það að þessi fáránlega ógn sé raunveruleg og í krafti þess er hægt að selja lausn frá hremmingunum, sölsa liðið undir verndarvæng kirkjunnar sem í staðinn fær af þeim alls kyns nytjar, ekki síst fjármagn.

Þekkingunni fleygir fram og bábiljur hverfa af sjónarsviðinu. En jafnvel í upplýstu nútímaþjóðfélagi eru til einstaklingar svo hrekklausir og trúgjarnir að þeir kaupa auðveldlega hina gamalkunnu þvælu um Djöfulinn og heimsendi. Költleiðtogarnir gera út á þennan afgangshóp kredófíla.

Best er að taka það fram strax að ég er ekki að afgreiða alla þá sem fastir eru í netum dómsdagssöfnuða sem vitleysinga, þroskahefta eða eitthvað slíkt. Við erum að tala um ósköp venjulegt fólk sem skortir gagnrýna hugsun á einhverjum sviðum. Slík hugsun er vart meðfædd nema að hluta, en hana má að sjálfsögðu þjálfa upp. Dómsdagsköltleiðtogar heimsins eru að stórum hluta trúleysingjar sjálfir (því miður, þeir setja svartan blett á trúleysið) en um leið fullkomnir sikkópatar. Þeir eru að sækjast eftir völdum og skjótfengnum auðæfum. Og hvað er betra en að nota margreynda tuggu til að sölsa undir sig sálir og öðlast um leið virðingu og tign?

Þeir sem ekki eru siðblindir í hópi költleiðtoga trúa væntanlega þvælunni jafnheitt og söfnuðurinn sem þeir predika yfir. Þeir eru sjálfir fórnarlömb annarra sem náð hafa tangarhaldi á þeim sökum trúgirninnar. Slíkum mönnum er raunverulega vorkunn, þeir vita svo sannarlega ekki hvað þeir gjöra þegar þeir kenna löngu úrelt og aflagt siðferði kvenfyrirlitningar, hommahaturs og andstyggðar á flestu kynlífi, svo fátt eitt sé nefnt.

Heimsslitakölt á borð við Krossinn eru hættuleg fyrirbæri í samfélaginu. Sem betur fer eru þetta lítil jaðarfélög hérlendis, en fólk með þessar hugmyndir um heiminn hefur í æ meiri mæli komist til raunverulegra valda í Vesturheimi og bæði skólakerfið og stjórnmálin orðið að súpa seyðið af því.

Maður á stundum bágt með að trúa því að þarna úti, mitt í upplýstum nútímanum, sé fólk sem trúir því í alvöru að Djöfullinn sé til og að yfirvofandi sé heimsendir. Þetta fólk lifir í stöðugri hræðslu við þetta tvennt og heldur að eina leiðin sé að ástunda trú sína af alúð (og gefa költinu peninga auðvitað). Samt hefur það fyrir löngu verið útlistað hvernig þessi bardagi guðsins og Djöfulsins endar, Gussi sigrar og Djöfsi verður að beygja hné sín frammi fyrir honum áður en hann er látinn róa með öllum helvítis trúleysingjunum.

Þetta er auðvitað í hæsta máta spaugilegt. Þegar Gunnar í Krossinum hamrar á því við hjörð sína að nú verði að vinna ötullega að sigri hins góða yfir hinu illa, af hverju ætti nokkur lifandi maður þá að taka mark á því, trúaður eður ei? Það er vitað að hið góða sigrar og hví þá ekki bara að halla sér aftur í sætinu og fyljgast með úr fjarska?

Og hvað er þetta með Djöfulinn? Veit hann ekki enn að úrslitin eru ráðin? Ætlar hann samt í stríðið? Djöfull hlýtur hann þá að vera vitlaus, ég væri í hans sporum fyrir löngu búinn að veifa hvítu dulunni og knýja Drottinn almáttugan að samningaborðinu.

Það er eitthvað verulega sorglegt við fólk sem kaupir alla þessa vitleysu. Enn sorglegra er að vita af því að til sé fólk sem hefur af því atvinnu að fylla höfuð annarra af þessu bulli og heimta af því stórfé fyrir.

Khomeni

Of seint fyrir Önnu Nicole að iðrast?

23. mars 2007# (Kristindómurinn)

Religion is basically guilt, with different holidays
Cathy Ladman

Stundum verður mér orða vant. –Ekki oft. Svona 4 sinnum á ári. Mér varð orða vant áðan.

Ég fór inn á trú.is til að hneykslast á vitleysunni þar á bæ. Ég hef einskonar þörf eða þrá eftir því að kynnast því óskiljanlega. Svipuð tilfinning og fær mig til að horfa á ameríska fréttaþætti um fræga fólkið. Ég veit t.d allt um dauða Önnu Nicole Smith. Það er eitthvað í mér sem neitar hreinlega að skipta um stöð þegar ábúðarfull þula með bótox í vörum og hvíttaðar tennur segir mér brúnaþung að „sannleikurinn um síðust daga Önnu Nicole Smith bresti á eftir auglýsingar“. Sama með trú.is. Ég „slysast“ þangað inn og einhvernvegin festist í neti fáránleikans.

Á trú.is er hægt að setja inn fyrirspurnir. Þau eru reyndar alveg hætt að taka við fyrirspurnum frá fólki sem er trúlaust (sennilega vegna þess að spurningarnar eru of góðar, of vel rökum studdar og of óþægilegar) en trúað fólk fær að senda inn fyrirspurnir. Ég las eina slíka fyrirspurn á trú.is. Fyrirspurnin hljóðaði svona:

Er of seint að iðrast eftir dauðann?

Ég er í meðallagi greindur. Ég fékk alltaf 7 í einkunn þegar ég var í barnaskóla. Líka í framhaldsskóla og það sama var upp á teningnum þegar ég fór í háskóla. Ég er hinn dæmigerði meðalmaður. Þrátt fyrir það að ég sé hinn dæmigerði meðalmaður þá var ég fljótur að sjá að setningin „Er of seint að iðrast eftir dauðann?“ er þversögn. Setningin gengur ekki upp! Auðvitað er of seint að iðrast eftir dauðann. Viðkomandi er dauður og getur ekkert iðrast neitt! Ég hef aldrei séð lík sem iðrast. Ég hef aldrei heyrt um slík lík, né séð þess merki á alnetinu. Ég hef reyndar séð kvikmyndir þar sem lík leika stór hlutverk en þau lík eru ekkert að iðrast. Þau eru ráfa um jörðina í leit að mannaketi.

Bryndís Malla Elídóttir sá um að svara þessari „athyglisverðu“ spurningu. Bryndís talar um að í Nýja testamentinu séum við hvött til iðrunar og gangast við „sekt“ okkar. Svarið er langt og illskiljanlegt, nokkrar dæmisögur eru dregnar fram í dagsljósið og túlkaðar eftir því sem hentar. Um miðbik svarsins við spurningunni hvort of seint væri að iðrast eftir dauðann, spyr Bryndís annarrar spurningar. „En spurningin er HVENÆR eigum við að iðrast?“. Eftir nokkra langloku svarar Bryndís spurningunni á þann hátt að við eigum að iðrast strax því iðrunin mun leiða okkur til Jesúsar. Niðurlag svars Bryndísar Möllu var það sem sló lokatóninn í sektarsinfóníunni á trú.is.

Fyrir okkur er of seint að iðrast eftir dauðann því þá förum við á mis við það að lifa og reyna fyrirgefningu Guðs okkur til blessunar. Hvernig Jesús mætir okkur eftir dauðann er hins vegar á hans valdi og það vald er bundið skilyrðislausum kærleika hans. -Ég vona að þetta svari spurningu þinni.

Hvað er það með trúarbrögð (kristindóminn sérstaklega) að vera alltaf að velta sér upp úr sekt einstaklinganna? Hver er svona sekur og fyrir hvað? Eru það kynlanganir til annars fólks? -Eða er það öfund út í bíl nágrannans? Þrá eftir nýju plasmasjónvarpi kannski? Sektin er víða og sumir virðast hafa af því ómælda ánægju að strá sektarkennd inn í líf sem flestra, sem víðast. Heil stétt í samfélaginu virðist hafa af því atvinnu að telja okkur trú um að við séum sek um eitthvað. Hvað er eiginleg að þessu fólki og þessu kerfi sem það vinnur eftir? Væri ekki frekar að þeir sem benda fingrinum í átt að almenningi með sektarblik í augum litu í eigin barn frekar en að krefjast iðrunar af samborgurum sínum. Það væri allavega góð byrjun.

Hvað varðar spurninguna um framhaldslíf tekur Bryndís Malla margnotaðan pól í hæðna og segir það vera í höndunum á Jesús hvort við komumst til himnaríkis eður ei. -Best að vera iðrast strax í dag! Ég set við þetta nokkur upphrópunar og spurningamerki. Ákveður Jesú, þegar við erum dauð, hvort við komust til himna? Ég hef lesið biblíuna (ólíkt Bryndisi Möllu -liggur mér við að segja) og þar stendur svart á hvítu að „góða“ fólkið sem iðrast fer til himna. Hinir fara til helvítis. Biblían er furðulegt nokk, afar skýr hvað þetta atriði varðar.

Hvert fór annars Jesús þegar hann „sigraði dauðann?“ Maður ætti kannski að lauma þeirri spurningu inn á Trú.is þegar færi gefst. -Æ! Sorry! Þeir svara ekki fyrirspurnum frá trúlausum.

Hvað varðar spurninguna um hvort það sé of seint að iðrast eftir dauðann þá vil ég, í minningu Önnu Nicole Smith, svara svona. Þegar maður deyr. Þá slokknar á manni eins og ljósaperu í geymslunni. Því fyrr sem maður áttar sig á því, þeim mun betra líf muntu lifa. Þessi vissa knýr mann til ábyrgðar, án þess að nota óskilgreindan guð sem millilið sem treður sér milli hins frjálsa vilja og veraldarinnar eins og hún er. Lífið verður einhvernvegin verðmætara því hverfulla sem það er. Sorgin verður dýpri og gleðin yfir þvi að lifa verður bjartari.

Dauði Önna Nicole Smith í Ameríku með silíkónið sitt og bótoxið verður einhvernvegin hörmulegri fyrir vikið. Megi litla Dannielynn Hope Marshall Stern eiga gæfuríkara líf fyrir höndum en móðir hennar.

Vonandi iðrast hún aldrei yfir því að vera til.

Khomeni

Ísland undir páfavald - Draumsýn séra Baldurs?

26. mars 2007# (Kaþólskan)

Það má með sanni segja að tillaga séra Baldurs Kristinssonar (fyrrverandi biskupsritara og prests í Þorlákshöfn) um að Þjóðkirkjan ætti að gangast undir vald páfa hafi valdið nokkurri undrun meðal Íslendinga. Frétt þessa efnis var flutt í kvöldfréttum Stöðvar 2 þann 5. mars. Þar réttlætti séra Baldur þessa hugmynd með tilvitnun í Efesusarbréfið og með þeirri staðreynd að með þessum hætti væri hægt að sporna við stöðugum og viðvarandi fækkun í Þjóðkirkjunni en Baldur Kristinsson tilheyrir þeirri kirkjudeild.

Ég verð að viðurkenna að sjaldan eða aldrei hef ég heyrt vitlausari hugmynd á ævi minni. Ég ætla að ganga svo langt að fullyrða það þetta sé vitlausasta hugmynd í safnhaug vitlausra hugmynda sem komið hafa frá prestum Þjóðkirkjunnar.

Dæmigerður helgigripur af þriðju gráðu. Hálsskraut Piusar Páfa (1876-1958)

Baldur vil s.s redda málunum með því að gangast undir vald páfans í Róm. Ég gæti trúað því að Baldur vildi skýla sér bakvið þann rúma milljarð manna sem tilheyra rómversk katólska söfnuðinum á heimsvísu. Hann er sennilega þreyttur á öllu rausi um fækkun í kirkjudeildinni sinni. -Eða hvað?

Er það kannski sú staðreynd að katólar neita að vígja konur til prestsembætta sem heillar séra Baldur svo mikið? Er það glysið og gulli skreyttar dýrlingamyndirnar sem vekja hjá honum guðlega „stemningu“. Eða er það kannski guðfræði katólanna? Skoðum hana aðeins.

Hold dýrlinga
Mikið er til af líkamsleifum dýrlinga út um allan hin kristna heim. Skipulögð dreifing átti sér stað á líkamsleifum píslarvotta í árhundruð. Óhætt er að mæla með bókinni „The Cult of Saints“ eftir Peter Brown hafi einhver áhuga á þessum óhuggulega anga katólskunnar

Katólskir trúa því að allir menn séu fæddir syndarar. Að til séu guð á himninum sem er skaparinn, er alltumlykjandi og ástundar regluleg inngrip inn í líf manna. Þessi inngrip kallast kraftaverk og er heil deild í Vatíkaninu sem skráir og staðfestir kraftaverk. Þessi kraftaverk eru oft og tíðum tengd styttum sem taka upp á því að seyta frá sér líkamsvessum. Blóð og tár eru að því er virðist vinsælustu tæki hins almáttuga guðs katólanna til að minna á sig. En eins kaldhæðið og það kann að hljóma eru það einmitt blóð og tár sem einkenna katólskuna öðru fremur. Engin trúarbrögð í samanlagðri mannkynssögunni eiga sér blóðugri sögu. Engin! -Þennan arf vill séra Baldur taka opnum örmum.

Dýrlingar skipa mikilvægan sess í katólskum sið og það eru yfir 10.000 einstaklingar sem hafa öðlast stöðu dýrlinga. Þeir eru flokkaðir í 7 flokka eftir hvað þeir eru merkilegir en merkilegastir eru s.k „verndardýrlingar“. Á þá er hægt að heita gegn ýmsum kvillum. Þjáist maður t.d af fótverkjum er gott að biðja til heilags Servatíusar. Hann er einnig verndardýrlingur rotta og músa! Ef einhver er blankur/blönk er gott að biðja til heilagrar Macrinu. Svona er hægt að halda endalaust áfram. Enda verndardýrlingar yfir 1500 talsins. Heilög Dymphana á víst að gagnast þeim sem þjást af ranghugmyndum. Spurning um að séra Baldur ætti að biðja til hennar?

Símon
Á þessari mynd er verið að færa helgigripi úr stað með viðhöfn. Ólögleg verslun var gríðarmikil áður fyrr en var bönnuð með páfabréfi. Enn er verslað með helgigripi þrátt fyrir blátt bann páfa.

Ógeðfeldasta birtingarmynd hinnar furðulegu katólsku guðfræði eru helgigripir. Þeir eru flokkaðir í 3 hópa eftir því hve merkilegir þeir eru. Í fyrsta hópnum eru gripir sem eru raktir beint til Krists og líkamlegra leifa dýrlinga (bein, hár, útlimur osfr) oft eru líkamsleifar píslarvotta í þessum hópi. Hönd heilags Stefáns, Ungverjalandskonungs nýtur sérstakrar hylli vegna þjóðfélagsstöðu hans sem þjóðhöfðingja. Í öðrum hópi helgigripa eru t.d sokkar viðkomandi dýrlings, peysa, eða hanski. Þriðji hópur helgigripa innifelur hluti sem snertu dýrlingin eða lín sem notað er til þess að færa helgigripinn úr stað. Þetta er semsagt guðfræði sem séra Baldur vill taka upp. Er það furða að sumir þjóðkirkjuprestar hafi misst úr slag þegar þeir heyrðu tillögu Baldurs.

Hendi heilags Stefáns
Heilagur Stefán var konungur af Ungverjalandi. Þetta er uppþornuð hendi hans. Hún nýtur sérstakrar dýrkunar meðal katólskra.

Fyrir utan þessa óhuggulegu helgigripadýrkun er annað sem ætti að vekja óhug hjá öllu ærlegu fólki. En það er hið kynferðismisbeitandi eðli hinnar katólsku kirkju. Prestum katólsku kirkjunnar er bannað að ástunda kynlíf og sjálfsfróun. Þetta hefur orðið til þess að margir þessara presta virðast hafa klikkast með hroðalegum afleiðingum. Það var fyrir um 15 árum að fyrstu ásakanir á hendur katólskum prestum komu í ljós. Ásakanir um hroðalega kynferðisglæpi gangvart börnum. Fyrstu ásakanirnar komu í ljós í Bandaríkjunum. Fyrst í á austurströndinni svo var eins og flóðgátt hneykslismála æddi yfir katólska söfnuðinn í Bandaríkjunum. Alls munu málin skipta hundruðum og opinberlega hefur katólska kirkjan viðurkennt að hafa greitt yfir 500 miljónir dollara í skaðabætur til fórnarlamba þessa kynferðisofbeldis. Þetta gera yfir 34 þúsund miljónir íslenskra króna. Skömmu eftir að þessi bylgja hneykslismála skók hina amerísku katólsku kirkju komu upp sambærileg mál í Suður-Ameríku og Evrópu. Félagsfræðingar halda því fram fullum fetum að kynferðismisnotkun í katólsku kirkjunni sé ekki tilviljun heldur sé þessi kynferðismisbeiting í eðli hennar. Að öðruvísi geti kirkjan ekki verið. Það óhuggulega við þetta er að enginn veit fyrir víst hve lengi þessir glæpir hafa átt sér stað. –Er þetta kerfi sem séra Baldur vill taka upp á Íslandi?

Handarbein píslarvotta
Í þessum skrínum má sjá framhandleggsbein sem katólar telja að hafi tilheyrt píslarvottum trúarinnar. Píslarvottar voru allir þeir sem létu lífið í ofsóknum Nerós á hendur kristnum. Grafir þeirra voru gjarnan fyrir utan borgarmúra viðkomandi bæja þannig að auðvelt var að finna líkamsleifar hinna myrtu. Þessi skrín eru í Frakklandi

Kvenfyrirlitning hinnar katólsku kirkju er landlæg og furðulegt að konur skuli yfirleitt hafa geð í sér að tilheyra þessu ógeðfelda, kvenhatandi apparati. Konur geta t.d ekki orðið prestar í katólskum sið. Þær eru einfaldlega ekki nógu tengdar guði. Á móti hefur verið bent að helsti dýrlingur katóla sé kvenkyns. María Mey. En skoðum aðeins Maríu og hvað hún stendur fyrir. Bent hefur verið á að í Maríu kristallist kvenhatur katóla gagnvart konum. Hún er t.d alveg laus við hið „holdlega“ í konum. (en „holdið“ er óhreint skv guðfræði katóla) Hún hefur t.d ekki samfarir þegar Jesú var getin! Hún er „syndlaus“. María er einskonar draumakona karlrembunnar. Hún fórnar sér endalaust fyrir karlinn/guð, er alltaf til að taka á sig byrðar (fyrir karlinn/guð). Maríumyndin er sennilega eitthvað mest kvenkúgandi fyrirmynd sem til er í heiminum. Ein birtingamynd Maríudýrkunar er nunnustarfið en það er talið sérlega göfugt í katólskum sið. Að helga sig tilbeiðslu guðs/karlsins og „hafna heiminum“. Sagt hefur verið að María sé einskonar erkitýpa fyrir mömmu karlrembunnar. Óhugsandi að „mamma“ stundi kynlíf, hafi langanir, eigi sér drauma og þrár. Mamma á bara vera uppá einhverjum stalli sem enginn nær til. Forhúð Frelsarans
Eins sorglegt og það kann að hljóma munu vera til a.m.k 3 skrín sem innihalda forhúð Jesú.–Maríudýrkun er væntanlega hluti af því sem séra Baldur vill taka upp.

Fræg er sagan þegar Jóhannes II páfi var skotinn af tyrkneskum geðsjúklingi í brjóstið. Eftir 6 klukkutíma aðgerð á spítala kom Jóhannes því áleiðis til fjölmiðla að Mærin frá Loudres hefði stýrt kúlunni þannig að lífi hans var borgið. Nákvæmlega mærin af Loudres. Spurning um hvort hinir 10.000 dýrlingarnir voru í mat á þeim tíma sem tilræðið var framið? En af hverju greip mærin frá Loudres ekki inn í atburðarásina fyrr? Hví stöðvaði mærin frá Loudres ekki tilræðismanninn áður en hann lét til skarar skríða? Og kannski stærsta spurningin. Hvers vegna þakkaði Páfi ekki læknunum sem fjarlægðu byssukúlurnar úr honum?
-Ætli séra Baldur hafi svör við því?

Ritstjórn

Skilið mér aftur gamla góða trúleysinu!

28. mars 2007# (Erlendar greinar)

Eftir Salman Rushdie

„Að trúa ekki á Guð er engin afsökun fyrir því að vera fullur af heift gagnvart trú eða barnalega hallur undir vísindin,“ segir Dylan Evans, prófessor í þjarkafræði við University of West England í Bristol. Evans skrifaði grein í Guardian í London, þar sem hann vísaði á bug hinu gamaldags „19. aldar“ trúleysi málsmetandi hugsuða á borð við Richard Dawkins og Jonathan Miller, en stakk í staðinn upp á nýju, nútímalegu trúleysi, sem „hefur trú í heiðri, lítur á vísindi sem gagnlegt tæki og leitar að tilgangi lífsins í listum.“

Hann skrifaði jafnvel að sjálfa trúna bæri að skilja sem „eins konar list, sem aðeins barn gæti tekið alvarlega, og aðeins barn mundi vísa á bug sem rangri.“

Afstaða Evans passar vel við afstöðu bandaríska vísindaheimspekingsins Michaels Ruse, sem í nýjustu bók sinni, The Evolution-Creation Struggle, kennir vísindamönnunum sem hafa reynt að keppa við trúna, eða jafnvel láta vísindi koma í staðinn fyrir hana, um að hafa orðið valdir að uppgangi sköpunarsinna, og einnig fyrir vaxandi tilraunir trúaðra hægrimanna til að fá þróunarkenninguna strikaða út af námsskránni og að frekar verði kennd nýja kennisetningin um „vitræna hönnun“.

Þótt Evans hviki hvergi í stuðningi við þróunarkenninguna, er hann engu að síður mjög gagnrýninn á nútíma þungavigtarmenn á borð við Dawkins og Edward O. Wilson.

Þetta milda trúleysi Evans, sem reynir að stilla til friðar milli trúaðrar og ótrúaðrar heimsmyndar, er auðvelt að mölva niður.

Slíkur friður hefði þá og því aðeins möguleika á að ganga vel, að hann væri gagnkvæmur – ef trúarbrögð heimsins féllust á að meta afstöðu trúleysingja að verðleikum, og á siðrænan grundvöll hennar, ef þeir virtu uppgötvanir og afrek nútíma vísinda, líka þegar þessar uppgötvanir ganga gegn ginnhelgum kennisetningum, og ef þeir féllust á að listir eru ekki síður færar um að afhjúpa margbreytileika lífsins en hin svokallaða „opinberaða“ ritning.

Gagnkvæmt vopnahlé af þessu tagi er ekki til, né er nokkur von til þess að þessar andstæður verði nokkurn tímann sættar með slíkum hætti.

Á meðal kennisetninganna, sem fylgismenn allra trúarbragða játa sem sjálfsagðar, er sú að trúleysi jafngildi siðleysi – að siðfræði verði að vera grundvölluð á einhvers konar æðra úrskurðarvaldi, einhverjum yfirnáttúrulegum, endanlegum sannleika, og ef það vanti muni veraldarhyggja, húmanismi, afstæðishyggja, nautnalíf, frjálslyndi og allir hugsanlegir lestir óhjákvæmilega ginna hinn trúlausa á refilstigu.

Fyrir okkur sem erum meira en fús til að gangast við ofangreindum löstum en teljum okkur samt vera siðrænar verur, er erfitt að kyngja því að trú sé nauðsynleg forsenda siðferðis.

Núverandi hegðun skipulagðra trúarbragða er heldur ekki til þess fallin að auka tiltrú á hjásetu-afstöðu þeirra Evans og Ruse. Hvarvetna á menntun undir högg að sækja vegna trúarlegra árása. Nýlega reyndu þjóðernissinnaðir hindúar á Indlandi að endurskrifa sögubækurnar til að styðja and-múslímska hugmyndafræði sína, og sú tilraun varð aðeins stöðvuð með sigri sekúlar kosningabandalags sem leitt var af Congress-flokknum.

Á meðan heyrast raddir múslima, hvaðanæva úr heiminum, segja að þróunarkenningin sé ósamrýmanleg íslam. Í Bandaríkjunum dregur til úrslita í orrustunni um hvort kenna skuli „vitræna hönnun“ í skólum, og nú býr American Civil Liberties Union sig undir átök við málsvara vitrænnar hönnunar fyrir rétti í Pennsylvaníu.

Það virðist harla ólíklegt, að ef vísindamenn heimsins leggja niður vopnin eins og Ruse vill að þeir geri, þá muni þessi öfl gera það líka.

Vitræn hönnun, hugmynd sem er hönnuð aftur á bak til þess að þvinga hinni forneskjulegu hugmynd um skapara upp á fegurð heimsins, stendur svo föstum fótum í gervivísindum, er svo full af rökvillum, liggur svo vel við höggi, að það er engu líkara en að verið sé að bjóða smá dónaskap heim.

Málsvarar hennar halda því til dæmis fram, að bygging fruma og sameinda sé svo flókin og fullkomin að hana sé ekki hægt að útskýra með hægfara þróun.

En hinir fjölmörgu hlutar flókinna, samtvinnaðra lífrænna kerfa þróast einmitt saman, stækka smám saman og aðlagast – og eins og Dawkins sýndi fram á í The Blind Watchmaker: Why the Evidence of Evolution Reveals a Universe Without Design, hefur náttúruvalið hönd í bagga á öllum stigum ferlisins.

En það eru ekki bara vísindalegar röksemdir, heldur líka aðrar sem eru, tja, nýstárlegri. Hvað með, til dæmis, slæma hönnun? Var til dæmis leghálsinn svo snjöll hugmynd, eða blöðruhálskirtillinn?

Þá er siðferðislega röksemdin gegn hönnuðinum vitræna, sem gaf sköpunarverki sínu krabbamein og alnæmi í vöggugjöf. Er þessi vitræni hönnuður líka haldinn skefjalausri grimmd?

Að sjá trúarbrögð sem „eins konar list,“ eins og Evans er svo sætur að stinga upp á, er fyrst mögulegt þegar trúarbrögð eru dauð eða, eins og hjá Ensku Biskupakirkjunni, ekkert er eftir nema kurteislegar athafnir.

Gamla gríska trúin lifir enn sem goðafræði og eftir forn-norræn trúarbrögð erfðum við norrænu goðafræðina og, já, nú má lesa þær sem bókmenntir.

Biblían inniheldur mikið af frábærum bókmenntum líka, en kristnir bókstafstrúarmenn verða stöðugt háværari, og það má draga í efa að þeir tækju vel í það hvernig Evans vill nálgast hana eins og sögubók fyrir börn.

Samtímis halda trúarbrögðin áfram að ráðast á sína eigin listamenn: Múgur hindúa ræðst á listaverk eftir hindúíska listamenn, leikritaskáldum síkha er hótað ofbeldi af síkhum og múslimskum rithöfundum og kvikmyndagerðarmönnum er ógnað af öfgamúslimum með ofstopakennt skilningsleysi á skyldleikanum.

Ef trú væri einkamál væri auðvelt að virða rétt trúmanna til að leita að þægindum hennar og hressingu.

En trú í dag er stórfyrirtæki sem hefur mikið umleikis og notfærir sér pólitískt skipulag og nýjustu upplýsingatækni til hins ítrasta til að koma vilja sínum fram. Trúarbrögð boxa með hnúajárnum, en heimta að andstæðingarnir taki þá silkihönskum á móti.

Eins og Evans og Ruse mættu gjarnan átta sig á, eru trúleysingjar eins og Dawkins, Miller og Wilson hvorki vanþroskaðir né sekir fyrir að ganga í glímuna við þessa trúmenn.

Það sem þeir eru að gera er bráðnauðsynlegt.

Salman Rushdie er höfundur Söngva Satans og fleiri bóka

Vésteinn Valgarðsson þýddi.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Jesús og hjónabandið

29. mars 2007# (Kristindómurinn)

Í apríl munu prestar Þjóðkirkjunnar hittast á svokallaðri prestastefnu og þar munu þeir meðal annars ræða um hjónaband samkynhneigðra. Þar munu þeir líklega vonandi hafa í huga þær rannsóknir sem nýjatestamentisfræðingurinn Clarence E. Glad gerði fyrir Þjóðkirkjuna. Hann athugaði meðal annars hvað Jesús hafði um hjónabandið að segja. Niðurstöður hans eru mjög merkilegar og ég vona að kirkjunnar menn standi við orð sín og fylgi meistara sínum frá Nasaret í einu og öllu.

Nokkrar niðurstöður þessar áhugaverðu greinar eru nefnilega algjörlega á skjön við það sem Þjóðkirkjan boðar og framkvæmir í dag.

Í ritgerðinni kemur fram að Jesús leggur „bann við því að menn gangi aftur í hjónaband eftir skilnað“ [1]. Í Lúkasarguðspjalli, Markúsarguðspjalli og hjá Páli postula er að finna heimildur um „afgerandi bann við skilnaði“ [2] Jesús tók undir það sjónarmið að hjónaband kom ekki til greina ef brúðurin var ekki hrein mey[3], og ef brúðguminn skildi við konuna út af einhverju öðru en þessu, þá drýgði hann hór[3]. Jesús talaði neikvætt um fjölskylduna [4]. „Svo er að sjá sem krafan um eftirfylgni hafi í reynd þýtt að menn urðu að skera á fjölskyldubönd sín.“[5] og það „vekur furðu að markmið með starfi Jesú er sagt vera að koma á upplausn innan fjölskyldunnar (Matt. 10.34-36).“[6]

Hvað ætli prestarnir geri í þessu? Þeir segjast trúa því að Jesús hafi verið enginn nema guð sjálfur. Þeir segja að Jesús sé fyrirmynd þeirra í siðferðismálum. Þeir segjast fylgja niðurstöðum biblíurannsókna.

Ég spái því að þeir eigi eftir að halda áfram hræsninni, gefa skilið fólk saman aftur og gifta óhreinar meyjar.

[1] Clarence E. Glad, Matteusarguðspjall 19.3-15. Áherslur og samhengi. Fjölskyldan, hjónaband, einlíf og skírlífi í frumkristni, bls. 1: „Á grundvelli tiltekins lesturs á 1. Mósebók 2.18-24, sem hefur róttæk áhrif á skilning annarra ákvæða í Móselögum um skilnað (v. 7), leggur Jesús enn ríkari áherslu á skilnaðarreglurnar með því að leggja bann við því að menn gangi aftur í hjónaband eftir skilnað (vv. 8-9).“
[2] ibid. bls. 2 „Lúkas, Markús og Páll geyma heimild um afgerandi bann við skilnaði;“
[3] ibid. bls. 3 „Þetta hafði afdrifaríkar afleiðingar, sér í lagi vegna þess að Jesús setti fram all róttæka endurskilgreiningu á hórdómi í þessu sambandi: „Ég segi yður: Sá sem skilur við konu sína nema vegna porneia og kvænist annarri drýgir hór“ (moixeia) (19.9). Ýmsir hafa talið að með orðinu porneia sé hér verið að vísa til framhjáhalds konunnar. En í því tilviki hefði orðið moicheia líkega verið notað. Sennilegra er að porneia vísi til lagaákvæðisins í Tórunni sem heimilaði karli að hafna konu sem á brúðkaupsnóttinni gat ekki sýnt fram á að vera hrein mey (5. Mós. 22.13-21). Slík brúðarmey var sökuð um að hafa leikið hlutverk skækjunnar (ekporneuo, LXX) í húsi föður síns. Ef brúðurin var ekki hrein mey kom hjónaband ekki til greina og tók Jesús undir það sjónarmið.“
[4] ibid. bls 14 „Í sínu gyðinglega samhengi hljóta neikvæðar umsagnir Jesú um fjölskylduna að hafa stuðað áheyrendur.“
[5] ibid. bls. 14
[6] ibid. bls. 14

Birgir Baldursson

Hugleiðingar um rökræður - fyrsti hluti

4. apríl 2007# (Útvarp)

Við Gunnar í Krossinum höfum undanfarið átt nokkrar samræður í þættinum Í bítið á Bylgjunni og er ekki að sjá að þeim muni linna í náinni framtíð. Það er að sönnu kærkomið tækifæri sem maður hefur þarna fengið til að mæta helsta trúarkjaftæðisbullara þjóðarinnar í eigin persónu og fá möguleika til að gagnrýna málflutning hans frammi fyrir fjölda áheyrenda.

En svigrúmið er reyndar, þegar betur er á litið, minna en maður gerði sér vonir um.

Mig langar að taka fyrstu umræðuna hér til athugunar og benda á allt það innihaldsleysi sem andstæðingur minn hefur upp á að bjóða, á bak við smurðan (allt of vel smurðan) talanda:

Rauð síld

Heimir leggur upp með spurninguna hvort guð hafi skapað heiminn og hvort hann sé yfirleitt til. Ég hef áður komið fram í þætti sem hann stýrði og rætt þessa spurningu, en þá mætti ég Magnúsi Skarphéðinssyni. Ég var ekkert sérstaklega áfjáður í að ræða akkúrat þetta við Gunnar í Krossinum, það er svo ótalmargt annað sem mig langar miklu fremur að taka fyrir þegar sá maður er nærstaddur.

En Gunnar byrjar semsagt á að halda því fram að menn almennt séu að komast á þá skoðun að heimurinn sé hannaður og vísaði því til stuðnings í grasserandi sköpunarhyggjuna sem ríður yfir vestanhafs. Fyrsta rangfærsla hans er að halda því fram að það séu vísindamenn sem komnir séu almennt á þessa skoðun.

Slíkur málflutningur dugir kannski til að sannfæra einhverja þá sem ekki hafa kynnt sér málið og skortir kannski eitthvað gagnrýna hugsun, en þessi mál þekki ég harla vel eftir margra missera ritstörf hér á þessum vígvelli. Ég einfaldlega benti Gunnari á að hér væri um gervivísindi að ræða og fjarri því að vísindaheimurinn almennt sé eitthvað að stilla sig inn á þetta.

Án þess að blikka auga byrjar Gunnar að tala um það að til þess að aðhyllast mínar skoðanir þurfi meiri trú en þá sem hann hefur eða þykist hafa. Fyrir það fyrsta kemur þetta málinu ekki rassgat við, auk þess sem þetta er rakalaust kjaftæði. Það þarf ekki neina trú til að hafa mína afstöðu í málinu, aðeins skammt af efahyggju og gagnrýninni hugsun.

Og hvað kemur svo? „Ég sé guð í sköpunarverkinu, ég sé guð í sólarupprásinni...“

Þessar fullyrðingar tengjast hvorki fullyrðingunni um meinta ofurtrú mína, né sköpunarvísindum á nokkurn hátt. Hér er einfaldlega Gunnar kominn í költleiðtogahaminn og veður samhengislaust úr einu í annað, til þess eins að heyra sjálfan sig tala, svo bæði hann og aðrir geti sefjast af kliðnum.

Sefjunarkliðurinn

Gunnar hefur þennan leiða ávana að geta ekki bara svarað spurningum heldur er eins og hann ætli aldrei að hætta þegar hann byrjar. Hann tínir til alls konar hluti sem koma málinu ekkert við, svo tryggt sé að kliðurinn fái sem allra mestan tíma og gagnrýnisröddin endi úti í horni. Svo sannarlega hef ég ekki hugmynd um hvernig tækla skal þennan ágalla, en í raun ætti það að vera í hlutverki þáttarstjórnenda að stoppa svona lagað af og halda umræðunni á kúrsi.

Ofan í allt þetta kjaftæði um guð í brosi barnanna reyni ég að tækla hann þegar hann byrjar að ásaka mig um hroka, en hann stoppar ekki og klikkir út á einhverri predikunarklisju: „Guð er gjafari allra hluta“. Ég gefst upp, af því að hann hlustar ekki á mig og kveð upp úr með að ekki sé hægt að tala við hann.

Hann snarstoppar og biður mig um að gjöra svo vel. En þá kemur spurning frá þáttarstjórnanda og frekari umræða um þetta strandar.

Þegar von verður vissa

„En er ekki svolítið erfitt að sanna þetta, Gunnar?“

Góð spurning sem Gunnar kýs að svara með vísun í það að trúin sé yfir sönnunarbyrði hafin. Í hans augum er það greinilega hennar helsti kostur enda gefur slíkt færi á að þurfa ekki að standa undir fullyrðingum sínum. Trúin er fullvissa um það sem menn vona og sannfæring um það sem ekki er auðið að sjá, segir Biblían.

Hvaða heilvita maður kýs að aðhyllast svona bull? Hvernig dettur mönnum í hug að ákveða að það sem menn vona sé staðreynd? Og svo er fullyrt í framhaldinu að um leið og menn ætli sér að varpa sönnunarbyrði á óskhyggjuruglið sé hið góða og fagra farið úr trúnni. Blind trú er semsagt góð og fögur, en efahyggjan vond og ill. Hvað er þetta annað en talandi dæmi um skaðsemi trúarhugmynda?

Gunnar byrjar síðan að tala um að í hverjum manni sé element sem kallar á fullnægju í trúnni. Hvað hefur hann fyrir sér í því? Af hverju er ég ekki með þetta element, fyrst hver einasti maður hefur það? Þetta er gott dæmi um það bull og kjaftæði sem Gunnar leyfir sér að halda fram í trausti þess að menn jánki bara en gagnrýni ekki. Og þegar ég spyr, þá fullyrðir hann aftur, rakalaust, að ég sé meiri trúmaður en hann.

Hvernig er hægt að tækla svona málflutning?

Bronsaldarmenn og vestræn menning

Ég er spurður um hvernig ég geti útilokað skapara. Þarna gríp ég kærkomið tækifæri til að koma þungu höggi á Gunnar, því auðvitað vitum við þetta hvorugur, ekki frekar en nokkur annar, en hann kýs að láta hugmyndir einhverra bronsaldarmanna útkljá málið fyrir sig. Svo kemur sárindarökvillan þegar ég segi ljótt um Biblíuna. Sakar mig jafnvel um lögbrot. Hentugt en rangt, því miður fyrir Gunnar.

Svo kemur gamla rangfærslan um að kristnin hafi skapað okkur allt það besta í vestrænni menningu. Þetta er þekkingarhatur eins og það gerist stækast og frasi sem því miður heyrist allt of oft úr munni fólks í háum valdastöðum.

En rangfærslur verða ekki sannari við það að stórmenni haldi þeim fram. Þeir sem kjósa að trúa Gunnari, af því að hann hefur trúarlegt átorítet í þjóðfélagsumræðunni, gera sig seka um trúgirni og skort á gagnrýninni hugsun.

Fólkið sem guði finnst gaman að kúga

Málin þróast yfir í Biblíutilvitnanir, enda liggur mér á að rukka Gunnar um nokkrar hatursfullar. Hommahatrið í Mósebókum Gamla testamentisins vill hann ekki kannast við og heldur að ég sé að tala um skrif Páls postula. Reyndar segir Páll postuli í Rómverjabréfinu að þeir sem brenni í losta til eigin kyns séu dauðsekir. Gunnar ætti að lesa þetta betur og reyna um leið að ná af sér þessum gleraugum sem má burt allt ógeðið í skrifum þess undarlega manns.

Örlítið hlé verður á Biblíutilvitnunum þegar spurt er hvort skruddan sé ekki bara mannasetningar gamalla tíma, skrifuð í þeim tilgangi að halda samfélaginu skikkanlegu. Bullvélin rýkur óðara af stað og nú er fullyrt að ritið beri í sér einhvern innri vott um tilvist og aðkomu guðsins að verkinu. Áhrif þess séu líka stórkostleg á samfélagið.

Því er ég reyndar sammála, áhrif þessarar bókar hafa verið allt of mikil gegnum tíðina og kostað marga lífið, kallað sorg og harm óslitið allt frá upphafi. En hver eru rök Gunnars fyrir þessum innri votti? Jú, tungumálið er útbíað í frösum úr ritverkinu og menningin mótuð af því. Satt og rétt, en hvað kemur það vottun um tilvist og aðkomu guðsins við? Gunnar segir það vera langt mál, en á þar eflaust við einhverja spádóma sem eiga að hafa ræst. Við komum meira inn á það í öðrum þætti og látum þetta því kyrrt liggja hér.

Aftur berst talið að hommahatrinu og nú fattar Gunnar að ég er staddur í Gamla testamentinu. Auðvitað snýr hann sig út úr því með því að tala um nýtt lögmál, uppfyllt í Jesú Kristi. Verst að hann er ekki búinn að lesa Pál postula betur, en þar kemur nákvæmlega sama skoðun fram og í lögmálinu. En þegar talið berst að kvenfyrirlitningu Páls brestur á með mikilli guðfræði og túlkun.

Eins og hendi sé veifað eru tilmæli um undirgefni konunnar ekki lengur úr munni Páls postula, heldur er þarna komin spurning Korintumanna sem Páll svo svarar á einhvern femínískan máta, án þess þó að þess sjái nokkur merki þegar að er gáð. Staðreyndin er nefnilega sú að tilvitnanir mínar eru úr fyrra Tímóteusarbréfi (2:11) og bréfi til Kólossumanna (3:18), en Gunnar heldur að ég sé að tala um Korintubréfin og grípur til einhverra annarlegrar grænsápu til að réttlæta þann texta. Spurningin er þá bara sú hvort hin bréfin eru líka bara spurningar sem Páll svarar svo annars staðar, í einhverjum ósýnilegum texta.

Í þættinum var ég ekki meðvitaður um þennan feil Gunnars og vatt mér því í Gamla testamentið og dóm guðsins yfir Evu/kvenkyninu. Þar segir einmitt að karlinn skuli drottna yfir konunni, en Gunnar útskýrir það þannig að eftir syndafallið sé þetta refsing hans, en svo kom Kristur og leiðrétti málin með því að taka syndabyrði mannsins á sig.

En hvað þá með allar kynslóðirnar þarna á milli, allt mannkyn frá Adam og Evu til Jesú frá Nasaret? Fannst guðinum í lagi að konur þyrftu að láta kúgast allan þennan tíma og að hommar væru ofsóttir? Hvað gekk honum til með því? Og af hverju sagði hann ekki Páli postula frá því að þetta væri fallið úr gildi?

Því miður voru þessar spurningar aldrei bornar upp, enda komumst við ekki lengra í þessum þætti .Við boðuðum því komu okkar daginn eftir. Og það er efni í aðra grein.

Birgir Baldursson

Hugleiðingar um rökræður II - Költarinn Gunnar

16. apríl 2007# (Útvarp)

Eftir að hafa reynt að svara spurningunni um hvort Guð skapaði heiminn mættum við Gunnar í Krossinum aftur á Bylgjuna daginn eftir til að takast á um trú og trúleysi. Að beiðni minni fór þessi þáttur númer tvö í að ræða fyrirbærið heimsendaköltleiðtoga. Mig langar að líta aðeins á málflutning Gunnars í þessari samræðu, líkt og ég skrifaði um fyrstu útsendinguna.

Óvinurinn

Þátturinn hefst á því að ég útskýri hugtakið sem til umræðu er. Ég bendi á að sem költleiðtogi sé Gunnar afar upptekinn af tveimur hlutum, Djöflinum og heimsendi. Hann noti síðan þessar grýlur til að hræða saklaust fólk til fylgilags við sjálfan sig og söfnuð sinn.

Gunnar hleypur beint í Biblíutilvitnanir í svörum sínum og segir Satan vera herra hins fallna heims. Það er ekki eins og honum hafi nokkurn tíma komið til hugar að slíkar fullyrðingar geti verið ósannaðir órar, enda væri eflaust erfitt fyrir hann að reka söfnuð sinn á forsendum gagnrýninnar hugsunar.

Hann segir að koma Jesú Krists væri tilgangslaus ef ekki væri óvinur og ef ekki væri uppgjör. Þessir tveir hlutir eru semsagt það sem hann hamrar á við söfnuð sinn, að það sé óvinur þarna úti sem berja þurfi á og það muni Jesús gera með hjálp fylgjenda sinna. Kemur einhver annar en ég auga á hvað þetta er hættulegur og nöturlegur boðskapur?

Heimsendaköltvísindamenn?

Síðan fer hann í þann rökvillupakka að ætla vísindamönnum fyrst og fremst að stunda heimsendaboðun. Það sem hann áttar sig ekki á er að viðvaranir rannsakenda heimsins á afleiðingum umsvifa okkar hefur ekkert með að gera heimsendaboðskap eins og þann sem Gunnar heldur á lofti. Enda væri það ekki heimsendir ef mannkyn þurrkaðist út vegna slæmra lífsskilyrða hér á jörðinni, heldur aðeins endalok einnar eða margra dýrategunda. Restin af heiminum myndi auðvitað snúast sinn vanagang.

En hugsun Gunnars og boðun er flatjarðarhugsun. Þótt hann viti betur gengur hann út frá þeirri heimsmynd sem skiptir veröldinni í himin og jörð. Stjörnurnar eru bara blettir á himninum okkur til skemmtunar og sólin er höfð þarna til að skapa mun dags og nætur. Það er alveg stórmerkilegt hvað sumt fólk getur haldið áfram að flatmaga í slíkum hugsunarhætti þvert ofan í alla þá þekkingu sem við höfum yfir að búa.

Vísindamenn eru að spá því að allt sé á fallanda fæti og að við eigum ekki langt eftir ef við förum með jörðina eins og við gerum, segir Gunnar. En svo kemur lausnin: Fylgja lögmáli lifanda guðs (hvað sem það táknar, á þetta ekki að vera lifiandi guðs?) og þá muni eilíf hamingja vera á næsta leiti.

Sjáið þið hvað þetta er ábyrgðarlaust? Í stað þess að reyna að bregðast við þeirri umhverfiskreppu sem að okkur steðjar boðar Gunnar að betra sé að koma sér í mjúkinn hjá meintum skaparanum og þá sé manni sjálfum borgið. Jörðin er þá bara eitthvert drasl sem við losnum undan von bráðar og engin ástæða til að vera eitthvað að vasast í umhverfismálum. Það er stóralvarlegt að breiða út svona boðskap og ekki beint til þess fallið að erfingjar okkar komist á legg.

Jesaja og Nostradamus

Svo kemur athyglisverð ræða um hvernig spádómar ritningarinnar hafi gengið eftir. Hann vitnar til dæmis til Jesaja 53 þar sem spáð á að vera fæðingu Jesú Krists. Það þarf ekki annað en lesa þetta til að sjá að þetta getur átt við um nánast hvað sem er. Til að byrja með er þessi spádómur í þátíð og getur vel átt við um einhverja atburði sem þegar hafa gerst, alveg án þess að vera spádómur um nokkurn hlut. En með vilja og óskhyggju má taka svona texta og heimfæra hann upp á hvað sem er, líkt og menn hafa endalaust gert með spádóma Nostradamusar. Allt það fimbulfamb er bókstaflega hlægilegt.

Og hvað með Jesaja 7:14:

Fyrir því mun Drottinn gefa yður tákn sjálfur: Sjá, yngismær verður þunguð og fæðir son og lætur hann heita Immanúel.

Í Mattheusarguðspjalli er Jósep látinn fá vitrun í draumi þar sem honum sagt að skíra son sinn Jesú, því þannig rætist þessi gamli spádómur úr Jesaja. Þetta er nú ekki beint sama nafnið. Er það ekki eðlilegri skýring að einhver Jesús (álíka algengt nafn á þessum tíma og Jón hjá okkur) hafi gefið sig út fyrir að vera þessi frelsari? Og samt er notast við spádóma Jesaja í guðspjallinu, þótt ekki passi það við hann á nokkurn hátt, ekki einu sinni nafnið.

Við höfum svona atburði fyrir augunum enn í dag. Margoft höfum við frétt af einhverjum mönnum með messíasarkomplex sem þykjast vera Jesús endurbornir. Þegar ég bendi Gunnari á þetta svarar hann út í hött:

Ertu að segja að Jesús eða einhver Gyðingur hafi tekið það að sér að fæðast í Betlehem?

Þetta var ekki það sem ég var að segja, en samt lætur Gunnar sig hafa það að mistúlka mig svona sér í hag til að geta síðan vísað málflutningi mínum á bug sem vanþekkingarrugli:

Að kenna sig við vísindi og rök og vera samt með hausinn algerlega í sandinum.

Strámannsrökvillan, gott fólk. Og hann hlustaði ekki einu sinni á leiðréttingar mínar. Strax á eftir kemur rauð síld þegar hann ætlar að svara rökum mínum með því að það sé alveg ótrúlegt að heyra mann lasta guðsorðið sem lofað hefur því að gera Jesú Krist að leiðtoga lífs sins.

Já, ég er fermdur og var vélaður til þess. En hvað í dauðanum kemur það málinu við?

Spádómar látnir rætast

Heimir togar mig út í aðra sálma: Hvað er svona slæmt við að trúa blint? Eru ekki fórnarlömb fjárplokkandi költleiðtoga nægileg ástæða? En hin stóra hætta liggur auðvitað í því þegar fólk með blinda trú fær völd og ætlar að láta einhverjar dómsdagsspár ganga eftir. Gunnar getur ómögulega séð neina hættu þarna, enda allt saman samkvæmt plani guðsins. Vísar á bug röksemdum mínum á þeim forsendum að Bandaríkjastjórn geti nú ómögulega verið að hanna djöfullegar áætlanir Íransforseta.

En eru þeir ekki að því með íhlutun sinni og yfirgangssemi? Hvað eru viðbrögð Írans annað en veikburða andóf við taumlausri kúgun og yfirgangi?

Eftir þennan þátt sendi ég Gunnari tölvupóst með vísun í þessa heimildarmynd Tony Robinson um þessi mál. Gunnar þakkaði mér daginn eftir fyrir myndina og fannst hún dásamleg! Ekki minntist hann neitt á það að ég hefði haft rétt fyrir mér þegar ég talaði um að menn væru meðvitað að reyna að láta spádóma um harmageddon rætast (hann kallaði það barnalegt, heimskulegt og skort á þekkingu), en fannst glæsilegt að sjá fólk vera að vinna verk guðsins fyrir botni Miðjarðarhafs. Menn eins og Gunnar eru stórhættulegir í blindri einstefnu sinni.

Ayatollah Gunnar

Heimir spyr Gunnar hvort ekki væri best fyrir heiminn að losna við trúarbrögð. Svörin eru ekki áhugaverð. Hann svarar ekki spurningunni beint en hneykslast á því stjórnmálamenn fái ekki að trúa opinberlega á lifandi guð (kemur málinu ekkert við). Fullyrðir svo að þetta sé grunnþáttur í lífi mannsins (kjaftæði). Og svo kemur bara banal romsa um að blind trú sé jákvæð. Engin rök, bara eitthvað svona kjaftæði. En hvað um blindtrúaða múslima, Gunnar?

Af hverju er Gunnar kristinn maður en ekki t.d. múslimi? Jú, hann sá að kristin trú var sannleikur. Sá það. Málið afgreitt. Krafinn um rök fer hann að rausa um spádómana í Esekíel, þar er guðinn víst búinn að setja mannkynssöguna á fjórar til fimm blaðsíður handa okkur og allt gengið eftir. Það var og.

Birgir Baldursson

Hugleiðingar um rökræður III - siðferði blindrar trúar

30. apríl 2007# (Útvarp)

Áfram ræddum við Gunnar trú og trúleysi á Bylgjunni og í þriðja þætti óskaði ég eftir að taka aðeins á siðferði þeirra sem boða blinda trú á kristindóminn.

Herra ljósameistari!

„Hér mætast myrkur og ljós,“ lætur Gunnar hafa eftir sér í upphafi útsendingar. Þetta er auðvitað hárrétt hjá honum, ljós upplýsingar og vísindalegrar aðferðar er mætt til leiks til að sauma að miðaldramyrkri blindra trúarhugmynda. En auðvitað sér Gunnar það ekki þannig.

Ég tók með mér lista af atriðum sem ég vildi ræða, sextán punkta alls. Það var ekki nokkur vegur að komast yfir það allt í þessari stuttu útsendingu og því bíður restin af listanum betri tíma, næstu þættir á eftir hafa farið í að ræða boðorðin tíu.

En fyrst á listanum hjá mér laut að því hvernig trúarkölt hafa sífellt kynlíf annarra á heilanum. Samkynhneigð er synd, einnig kynlíf fyrir giftingu, auk þess sem aðeins ákveðin tegund kynlífs er liðin innan sumra kristilegra kreðsa (munn- og endaþarmsmök til skemmtunar eru t.d. úti í kuldanum). Öll frávik eru fordæmd og með því er alið á sektarkennd þeirra sem ekki bera sig „rétt“ og kristilega að hvílubrögðin.

Gunnar tók við punktunum mínum og rýndi í þá: „Það er ekki hægt að lesa þetta, það er svo birtulaust hérna.“ Skemmtileg athugasemd í ljós þess sem fyrr var sagt: Ljós almættisins nær semsagt ekki að lýsa upp blaðið þegar fulltrúi myrkursins er svona nálægur. Spurning hvort Krossinn verði ekki að herða róðurinn gegn hinu illa svo stafað geti meiri himnabirtu kringum leiðtogann.

Plágur

Gunnar segir ásakanir mínar rangar, en fer svo að tala um eitthvað allt annað en ég. Kynlíf á að vera til einkaafnota en ekki til sýnis á torgum. Ég var reyndar ekkert að tala um það, heldur einkaathafnir fólks sem elskar hvort annað, hvort sem það er ógift eða samkynhneigt. Svo fer hann að tala um reglur:

Við vitum t.d. að það er ákveðin plága í landinu. Ef við tökum til dæmis AIDS eða klamedíu, þá er það gríðarlegur vandi sem steðjar að íslensku samfélagi. [...] Ef við færum eftir ritningunum, þá værum við í fínum málum.

Það var og. Heldur Gunnar virkilega að einföld boð og bönn geti nokkurn tíma útilokað og upprætt kynskjúkdóma? Hefur honum sýnst það vera raunin í hinunum kristnustu afkimum bandarísks þjóðfélags þar sem allir eru með guðinn á vörunum frá morgni til kvölds? Staðreyndin er einfaldlega sú að krakkar á þeim slóðum fá ófullnægjandi kynfræðslu vegna kristilegs teprugangs í samfélaginu, þau læra ekki að nota getnaðarvarnir og afleiðingin er hátt hlutfall af ótímabærum unglingaþungunum, öfugt við betur upplýst þjóðfélög á borð við hin skandinavísku. Þrátt fyrir að þessar staðreyndir liggi upp á borðum álítur Gunnar sér óhætt að halda þessu fram. Er honum ekkert annt um samborgara sína? Vill hann ekki stuðla að því að útrýma raunverulega kynsjúkdómum og unglingaóléttum? Þetta er fullkomlega ábyrgðarlaust og siðlaust tal hjá honum þarna. Eina plágan í þessu samhengi eru umsvif manna á borð við Gunnar í Krossinum.

Þegar ég bendi honum á þennan punkt um uppfræðslu ungdómsins kemur bara: „Það fer best á því að kynlíf sé innan ramma hjónabandsins.“ Rétt áður var hann að gefa skít í gagnsemi smokka í höndum drukkinna og illa til hafðra unglinga. Heldur hann að einhver svona regla um kynlíf innan hjónabands haldi þessum krökkum frá sínu lostafikti? Er ekki miklu betra að vopna þau getnaðarvörnum til að lágmarka skaðann sem leitt getur af sjálfsögðum kynlífstilburðum graðra unglinga? Ábyrðgarleysi eins og það gerist svæsnast.

Gunnar notar sem gagnrök fréttir um að eyðni hafi stóraukist á Íslandi á liðnum mánuðum. Það segir ekki nema hálfa söguna, því eftir upplýsingum sem ég hef eru þessi aukning helst hjá ferskum innflytjendum sem koma frá löndum þar sem veikin er landlæg. Kaþólska hefur líka aukist í landinu að undanförnu og það mikið. Ætli geti verið fylgni þarna á milli? Og það víst búið að eyðileggja margar ungar stúlkur í samfélaginu með klamedíu. Hmm, af hverju fara þessar stúlkur ekki strax í viðeigandi meðferð í boði læknavísindanna. Eru þetta kannski kristilegar hvítasunnukonur sem láta Gunnar reka út af sér klamidíuna frekar en að leita sér lækninga? Kannski er það of mikið kristilegt áfall að fá svona sjúkdóm til að hægt sé að viðurkenna það í háheilögu samfélagi á borð við það sem Gunnar rekur. Kristilegt pukur alltaf.

Við eigum ráð við hlutum á borð við klamedíu. Það er ekki eins og við séum stödd á kristilegum miðöldum lengur og óþarfi að láta svona sýkingar grassera þar til allt er um seinan. Ég veit vel að konur geta gengið um einkennalausar árum saman, en þetta fer ekkert fram hjá þeim körlum sem frá þeim koma. Og er þá ekki betra að stunda meira kynlíf en minna til að komast að því hvort sjúkdómurinn leynist í skauti kvenna, ef regluleg tékk eru ekki gerð? Hér gæti hóflegt lauslæti verið af hinu góða, enda hefur margur kynsjúkdómurinn uppgötvast eftir framhjáhald. En auðvitað er best að nota bara smokk, stunda ábyrgt kynlíf.

Kolla spyr: „Líturðu eins á hjónaband og þá sem eru í sambúð?“

Ágæt spurning og fram kemur að kristilegt hjónaband er að mati Gunnars ekki eina formið sem hann viðurkennir. En hommahjónabönd koma ekki til grein. En ef boðorðin 10 væru höfð í heiðri væri þetta ekki vandamál. Ódýr afgreiðsla það.

Kristileg læknisfræði

Svo eru það illu andarnir. Gunnar trúir á tilvist þeirra og tekur þá í að reka þá út af fólki. Í upplýstu nútímasamfélagi er ömurlegt að menn eins og Gunnar séu að breiða út svona ranghugmyndir. Og áfram rantar hann um óvininn og hin illu öfl. Þessi málflutningur dæmir sig sjálfur. Sjúkir sem leita frekar til Gunnars með veikindi sín fá ekki bót meina sinna. Órar og rugl af hættulegustu tegund.

Þá er það syndabyrðin. Gunnar boðar það að sektarkennd fái menn aflétt með kristilegri aðferð og engu öðru. Hvað gerðu menn fyrir daga kristninnar til að létta af sér oki sektarinnar ef kristileg ástundun er hið eina rétta í þessum efnum. Svona tal er áróður af lélegustu sort, en því miður falla margir fyrir malandanum í mönnum á borð við Gunnar.

Og takið eftir hvernig hann afgreiðir homma- og lesbíuumræðuna, þegar ég þjarma að honum með meinta syndabyrði þessa hóps. Hann reynir að koma því yfir á mig að ég sé að stimpla þennan hóp fólks sem verri en aðra þegar ég er einmitt að gagnrýna hann sjálfan fyrir slík viðhorf. Ótrúlegt að verða vitni af svona klækjum.

Guð alltaf blankur

Í lokin ræðum við lítillega fjárplógsstarfsemi trúfélaga á borð við Krossinn, þar sem nytsamir sakleysingjar eru vélaðir til að láta endalaust fé af hendi rakna, bæði með tíundargreiðslum og beinu betli á samkomum. Gunnar svarar ekki þessu með tíundina, en lætur hafa eftir sér að þeir sem borgi meira fái meiri blessun. Fagurt eða hitt þó heldur.

Ritstjórn

Bingó á föstudeginum langa

6. apríl 2007# (Bingó)

Í dag, hinn svokallaða föstudaginn langa, 6. apríl klukkan 14:00 mun Vantrú standa fyrir bingói á Austurvelli.

Í verðlaun verða 2. sería Penn & Teller: Bullshit! og fallegir bolir með merki Vantrúar.

Tekið verður við frjálsum framlögum. Þeir sem gefa 100 krónur eða meir fá gefins bingóspjald. Allur ágóði rennur til góðgerðarmála.

Ritstjórn

Reis Jesús virkilega frá dauðum?

8. apríl 2007# (Upprisan)

Eftir Dan Barker

Þessi grein birtist fyrst í Abuse Your Illusions: The Disinformation Guide To Media Mirages and Establishment Lies, ritstýrt af Russ Kick, 2003.

Í þau 19 ár sem ég predikaði fagnaðarerindið, þá var upprisa Jesú lykilatriðið í boðun minni[1]. Á hverjum páskum staðfesti ég aðvörun Páls postula: „En ef Kristur er ekki upprisinn, er trú yðar fánýt,...“[2]. Í vinsælum páskasöngleik sem ég samdi, „Ullin hans var hvít sem snjór“, er gleðileg yfirlýsing í lokaþættinum: „Syngið hósanna! Kristur er upprisinn! Sonurinn [e. the son, hljómar eins og the sun] er risinn til að skína á mig!“[3].

En ég trúi því ekki lengur. Margir biblíufræðingar og prestar – þar á meðal þriðjungur presta ensku biskupakirkjunnar[5] – hafna því að Jesús hafi risið líkamlega frá dauðum, svo og 30% endurfæddra kristinna Bandaríkjamanna! [6]

Hvers vegna? Þegar Jóhannesarguðspjall dregur upp mynd af endurlífguðum Jesú í veiðiferð með félögum sínum og höfundur Matteusarguðspjalls sýnir hann upp á fjalli að hvetja liðsmenn sína tveimur dögum eftir að hann dó, hvernig getur verið nokkur vafi á því að upphaflegu trúmennirnir voru sannfærðir um að hann hafi risið líkamlega úr gröfinni?

Það hafa verið gefnar margar ástæður fyrir því að efast um þessa staðhæfingu, en samhljóma álit gagnrýninna fræðimanna nú til dags virðist vera að sagan sé „goðsögn“. Hin upprunalega saga sem byrjaði á því að Jesús, alveg eins og amma, „dó og fór til himna“ óx á þeim 60-70 árum sem liðu þar til guðspjöllin voru samin og endaði á ævintýralegri frásögn trúmanna síðari kynslóða sem innihélt jarðskjálfta, engla, sólmyrkva, lík sem lifnaði við og stórfenglega uppstigningu til himna.

Fyrstu kristnu trúmennirnir trúðu á „andlega“ upprisu Jesú. Sagan þróaðist með tímanum í „líkamlega“ upprisu.

Áður en við ræðum um smáatriði goðsagnarinnar, þá skulum við kíkja stuttlega á nokkrar ástæður fyrir því að efast um söguna.

Getur sagnfræðin sannað kraftaverk?

Í kappræðum árið 1985 um upprisuna[7] benti heimspekingurinn Antony Flew á að sagnfræðin sé rangt verkfæri til þess að sanna kraftaverkafrásögur. Flew sagði: „Kjarni málsins er sá að mælikvarðinn sem við notum til þess að meta sögulega vitnisburði, og hin almenna forsenda sem gerir okkur það kleift að túlka leifar fortíðarinnar sem sagnfræðileg gögn, eru þess eðlis að möguleikinn til þess að staðfesta, á einungis sagnfræðilegum grundvelli, að raunverulegt kraftaverk hafi átt sér stað er útilokaður.“

Þegar sagnfræðingar skoða hluti frá fortíðinni þá gera þeir ráð fyrir því að heimurinn hafi verið eins þá og nú, ef ekki, þá er allt leyfilegt. Bandaríski ættjarðarvinurinn Thomas Paine spurði í The Age of Reason: „Hvort er líklegra, að náttúran hætti að ganga sinn gang eða að maður ljúgi? Við höfum aldrei séð, ekki á okkar tímum, séð náttúruna hætta að ganga sinn gang, en við höfum góðar ástæður fyrir að trúa því að logið hafi verið milljón sinnum á sama tíma, þar af leiðandi er, að minnsta kosti milljón á móti einum, að sá sem segir frá kraftaverki sé að ljúga.“

Það er staðreynd í sagnfræði og í nútímanum að manneskjur ýkja, mistúlka atburði eða þær misminnir. Þær hafa líka skáldað upp sögur í þágu trúarinnar. Flestir trúmenn skilja þetta þegar þeir skoða staðhæfingar annarra trúarbragða.

Að messíönsk persóna lifni við, birtist úr engu og hverfi síðan aftur, er ótrúleg saga á hvaða mælikvarða sem við miðum við og það er einmitt það sem gerir hana að kraftaverkasögu. Ef látið fólk á okkar tímum væri reglulega að krafsa sig úr gröfum sínum og sneri aftur til starfa sinna, þá hefði upprisa lítið vægi til að sanna mátt guðs. Sú staðreynd að hún er óhugsandi eða afar ólíkleg er það sem gerir hana að kraftaverki.

Og það er það sem færir hana úr greipum sagnfræðinnar.

Sagnfræðin er takmörkuð: hún getur aðeins staðfest atburði sem samræmast reglufestu náttúrunnar. Þetta er ekki and-yfirnáttúruleg hlutdrægni gegn kraftaverkum, eins og trúmenn fullyrða stundum. Kraftaverkin gætu hafa átt sér stað, en til þess að vita að þau hafi átt sér stað, verðum við að nota annað þekkingarverkfæri. En fyrir utan trú (sem er ekki fræðigrein) þá er sagnfræði eina verkfærið sem kristnir menn hafa til þess að færa rök fyrir upprisu Jesú.

Að rannsaka kraftaverk með sagnfræðinni er eins og að leita að plánetu með smásjá.

David Hume skrifaði: „Enginn vitnisburður er nægilegur til þess að staðfesta kraftaverk nema vitnisburðurinn sé þeirrar gerðar að það væri meira kraftaverk að hann væri ósannur heldur en sú staðreynd sem hann leitast við að staðfesta.“[8] Carl Sagan átti það til að segja: „Stórfenglegar staðhæfingar þarfnast stórfenglegra sannanna.“ Við höfum einmitt ekki þannig sannanir þegar kemur að upprisu Jesú.

Þetta ætti í besta (eða versta) falli ekki að sannfæra okkur um að upprisan sé afsönnuð, heldur að vantrú á hana sé vitsmunalega réttlætt. Ósamræmi kraftaverka og hinnar sagnfræðilegu aðferðar er sannfærandi, sérstaklega fyrir þá sem eru ekki fyrirfram skuldbundnir af sannleiksgildi trúarrits, en við þurfum enn eitthvað meira en þetta ef við ætlum að segja með vissu að líkamlega upprisan hafi ekki átt sér stað.

Var Jesús til?

Nokkrir fræðimenn[9], kallaðir „goðsögusinnar“ (e. mythicists) halda því fram að það séu alls engin sannfærandi rök til fyrir tilvist hins sögulega Jesú. Ef öll sagan er ekkert nema goðsögn þá hefur hann varla risið upp frá dauðum.

Tilvist Jesú er ekki staðfest. Ekki eitt einasta orð um Jesú birtist utan Nýja testamentisins alla fyrstu öldina, þrátt fyrir að margir höfundar lýstu Rómaveldi frá fyrstu hendi með mikilli nákvæmni, meðal annars með vönduðum frásögnum frá sama svæði og á sama tíma þar sem Jesús átti að hafa kennt[10]. Bæði frjálslyndir og íhaldssamir fræðimenn telja litlu efnisgreinina um Jesú sem birtist í Antiquitates eftir Jósefus (ritað eftir 90 e.o.t.) annaðhvort vera hreina viðbót eða mikið breytta af seinni tíma kynslóðum trúmanna, líklega af hinum óheiðarlega kristna sagnfræðingi Evsebíosi á fjórðu öld[11]. (Hvort sem telst vera rétt í þessu, þá eru báðir hópar sammála um að fyrstu kristnu mennirnir breyttu handritum, staðreynd sem verður að hafa í huga varðandi áreiðanleika rita Nýja testamentisins.)

Þær örfáu heimildir frá annarri öld sem minnast á „Krist“ eru skrifaðar svo seint að þær eru lítils virði[12]. Þær eru stuttar frásagnir frá annarri eða þriðju hendi um það sem sumt fólk trúði á þeim tíma að hefði gerst í fjarlægri fortíð og enginn þeirra minnist á nafnið „Jesús“. Þær eru sögusagnir, ekki sagnfræði.

Þögn Páls er einnig vandamál. Páll skrifaði bréfin sín mörgum árum áður en guðspjöllin voru samin, og það virðist sem hann hafi ekki vitað af neinu af því sem þau segja um Jesús, fyrir utan eitthvað orðalag frá síðustu kvöldmáltíðinni. Páll hitti aldrei Jesú og vitnaði aldrei til Jesú eins og hann birtist í guðspjöllunum, jafnvel þegar að það hefði hentað honum vel. Stundum var hann ósammála Jesú[13]. Hann minntist aldrei á neitt sem Jesús gerði né nein kraftaverka hans. Ef Jesús hafði verið raunveruleg persóna þá hefði Páll, hans helsta málpípa, rætt um hann sem mann. „Kristur“ í bréfum Páls er að mestu yfirnáttúruleg vera, ekki söguleg persóna af holdi og blóði.[14]

Goðsögusinnar vekja athygli á því að það eru margar hliðstæður úr öðrum trúarbrögðum við upprisusöguna. Gríski guðinn Díónýsus var sagður vera „sonur Seifs“. Hann var drepinn, grafinn og reis upp frá dauðum og situr nú við hægri hönd föðursins. Tóm gröf hans í Delfí var lengi vel viðhaldið og höfð í hávegum hjá trúuðum. Það var sagt að hinn egypski Ósíris, tveim árþúsundum fyrr, hafi verið veginn af Tyfón, hafi risið aftur, og hafi orðið drottnari hinna dauðu. Adónis og Attis þjáðust einnig, dóu og risu upp aftur.

Persneski guðinn Míþras, dýrkaður af mörgum Rómverjum, var sagður hafa verið fæddur af hreinni mey í heilagri fæðingu – Steinhellinum þann 25. desember, með hirðingjum og vitringum sem færa gjafir. Hann reisti fólk frá dauðum, læknaði sjúka, gaf blindum sýn, læknaði þá lömuðu og rak út djöfla. Míþras hélt hátíðlega síðustu kvöldmáltíð með lærisveinunum sínum tólf áður en hann dó. Ímynd hans var grafin í steingröf, en hann sneri aftur og var sagður lifa aftur. Það var haldið upp á sigur hans og uppstigningu til himna á vorjafndægri (páskum).[15]

Allir merkilegir menn á þessum dögum voru fæddur af hreinni mey og stigu upp til himna. Rómverski sagnaritarinn Svetóníus sem uppi var á annarri öld, minntist stuttlega á „Krestus“ í Róm og það er stundum notað sem rök fyrir tilvist sögulegs Jesú (þrátt fyrir að fáir trúi því að Jesús hafi komið til Rómar og „Krestus“ er ekki „Jesús“), sagði einnig frá því að Ágústus keisari hafi risið í holdinu upp til himna eftir andlát sitt.[16]

Kristni virðist vera búin til úr sama efniviði og heiðnar goðsögur, og sumir frumkristinna viðurkenndu það. Jústínus píslarvottur segir í rökræðum sínum við heiðingja um 150 e.o.t. „Þegar við höldum því fram að Orðið, sem er frumburður Guðs, var getið án kynmaka, og að hann, Jesús Kristur, kennari okkar, hafi verið krossfestur og dáið, og risið upp aftur, og stigið upp til himna; þá leggjum við ekki fram neitt annað heldur en það sem þið trúið varðandi þá sem þið álítið syni Júpíters.“[17]

Ef frumkristnir, sem voru nær atburðunum heldur en við, sögðu að sagan af Jesú sé í engu frábrugðin heiðnum sögum, getur maður þá gagnrýnt efasemdarmann á okkar dögum fyrir að gruna hið sama?

Gagnrýnendur eru ekki sammála um hve mikla þýðingu heiðnar hliðstæður Jesú hafa, og fjöldi harðra goðsagnasinna er örsmár minnihlutahópur meðal fræðimanna, en það skiptir ekki miklu máli. Þó svo að Jesús hafi verið til, þá þýðir það ekki að hann hafi risið upp frá dauðum.

Jesús sögunnar er ekki Jesús Nýja testamentisins. Margir efasemdamenn trúa því að það gæti hafa verið til sjálfskipaður Messías sem hét Jeshúa (það voru margir aðrir [18]) sem þjóðsagnapersónan í Nýja testamentinu var seinna meir lauslega byggð á, en þeir álíta að hin ýkti kraftaverkamaður og upprisni Jesús sé skáldskapur síðari kynslóða trúmanna. Guðspjöllin, sem skrifuð eru mörgum áratugum eftir atburðina sem þau lýsa, eru blanda af staðreyndum og skáldskap – sögulegar skáldsögur – og þrátt fyrir að hlutföll blöndunnar sé mismunandi eftir því hvaða fræðimaður á í hlut, þá lítur enginn virtur sagnfræðingur á þau sem 100% rétt.

Náttúrulegar útskýringar

Sumir gagnrýnendur hafa boðið upp á náttúrulegar skýringar á sögum Nýja testamentisins af tómu gröfinni. Kannski dó Jesús ekki í rauninni á krossinum; það leið yfir hann, og hann vaknaði seinna – „yfirliðskenningin“[19]. Eða kannski sáu lærisveinarnir ofsjónir þegar þeir sáu upprisinn Jesú. (Þeir og „fimm hundruð aðrir“.) Eða kannski fór María til vitlausrar grafar, tómrar grafar, og tók „unga manninn“ í misgreipum fyrir engil. Eða ef til vill var líkama Jesú stolið – „samsæriskenningin“, hugdetta sem státað sér af því að vera studd af Biblíunni frá einu sjónarvottunum (rómversku hermönnunum) sem sögðu að nákvæmlega það hafi gerst[20]. Eða ef til vill var líkami Jesú einungis geymdur tímabundið í gröf Jósefusar frá Arímaþeu (hugsanlega ásamt þjófunum tveimur) og var seinna grafinn í almenningsgröf, dæmigerð örlög líflátinna glæpamanna.[21] Eða ef til vill var einhver annar, eins og Tómas, krossfestur í stað Jesú.[22]

Þessar tilgátur eru mislíklegar. Að mínu mati eru enginn af þeim sérstaklega líkleg, en þær eru að minnsta kosti jafn trúlegar og að lík lifni við, og þær passa við staðreyndirnar í Biblíunni.

Ef trúmaður spyr, „Hvers vegna hefurðu útilokað yfirnáttúru?“ Þá segi ég að ég hafi ekki útilokað hana: Ég hafi einfaldlega úthlutað henni þeim litlu líkum sem hún á skilið, ásamt öðrum möguleikum. Ég gæti á sama hátt spurt hann, „Hvers vegna hefur þú útilokað hið náttúrulega?“

Það sem ég hef við sumar náttúrulegu skýringarnar að athuga er að þær hafa of mikla trú á textanum. Þær krefjast nánast eins mikillar trúar og rétttrúnaðartúlkunin. Sagnfræðilegu mótrökin, rök goðsagnasinna (að ofan) og tilvist nokkurra trúverðugra náttúrulegra valkosta geta sameiginlega eflt sjálftraust efasemdarmannsins, en þau geta ekki afsannað algjörlega líkamlega upprisu Jesú.

Innbyrðis mótsagnir

Upprisa Jesú er ein af þeim fáu sögum sem er sagt frá hvað eftir annað í biblíunni – meira en fimm sinnum – þannig að hún er frábær sem prófraun á hina hefðbundnu fullyrðingu um óskeikulleika og áreiðanleika ritninganna. Þegar við berum frásögurnar saman, þá sjáum við að þeim ber ekki saman.

Hvenær komu konurnar að gröfinni?

Matteus: „þegar lýsti af fyrsta degi vikunnar“ (28:1)

Markús: „mjög árla... um sólarupprás“ (16:2)

Lúkas: „í afturelding“ (24:1)

Jóhannes: „enn var myrkur“ (20:1)

Hvaða konur voru þetta?

Matteus: María Magdalena og María hin. (28:1)

Markús: María Magdalena, María móðir Jakobs og Salóme. (16:1)

Lúkas: María Magdalena, Jóhanna og María móðir Jakobs og fleiri konur. (24:10)

Jóhannes: María Magdalena. (20:1)

Hvers vegna fóru þær til grafarinnar?

Matteus: Til að líta á gröfina. (28:1)

Markús: Þær höfðu þegar séð gröfina (15:47), komu með ilmsmyrsl. (16:1)

Lúkas: Þær höfðu þegar séð gröfina (23:55), komu með ilmsmyrsl. (24:1)

Jóhannes: Það var þegar búið að smyrja líkamann með ilmsmyrslum. (19:39,40)

Var gröfin opin þegar þær komu?

Matteus: Nei. (28:2)

Markús: Já. (16:4)

Lúkas: Já. (24:2)

Jóhannes: Já. (20:1)

Hver var við gröfina þegar þær komu?

Matteus: Engill. (28:2-7)

Markús: Ungur maður. (16:5)

Lúkas: Tveir menn. (24:4)

Jóhannes: Tveir englar. (20:12)

Hvar voru þessir sendiboðar staðsettir?

Matteus: Engillinn sat á steininum. (28:2)

Markús: Ungi maðurinn sat inni, hægra megin. (16:5)

Lúkas: Mennirnir tveir stóðu inni. (24:4)

Jóhannes: Englarnir tveir stóðu við hvorn enda legstaðar Jesú. (20:12)

Hvað sagði sendiboðinn?/ Hvað sögðu sendiboðarnir?

Matteus: „Þér skuluð eigi óttast. Ég veit, að þér leitið að Jesú hinum krossfesta. Hann er ekki hér. Hann er upp risinn, eins og hann sagði. Komið og sjáið staðinn, þar sem hann lá. Farið í skyndi og segið lærisveinum hans: „Hann er upp risinn frá dauðum, sjá hann fer á undan yður til Galíleu. Þar munuð þér sjá hann.“ Þetta hef ég sagt yður.“ (28:5-7)

Markús: „Skelfist eigi. Þér leitið að Jesú frá Nasaret, hinum krossfesta. Hann er upp risinn, hann er ekki hér. Sjá, þarna er staðurinn, þar sem þeir lögðu hann. En farið og segið lærisveinum hans og Pétri: „Hann fer á undan yður til Galíleu. Þar munuð þér sjá hann, eins og hann sagði yður.“ (16:6-7)

Lúkas: „Hví leitið þér hins lifanda meðal dauðra? Hann er ekki hér, hann er upp risinn. Minnist þess, hvernig hann talaði við yður, meðan hann var enn í Galíleu. Hann sagði, að Mannssonurinn skyldi framseldur verða í hendur syndugra manna og krossfestur, en rísa upp á þriðja degi.“ (24:5-7)

Jóhannes: „Kona, hví grætur þú?“ (20:13)

Sögðu konurnar frá því sem gerðist?

Matteus: Já (28:8)

Markús: Nei. „Þær sögðu engum frá neinu...“ (16:8)

Lúkas: Já. „Og þær sneru frá gröfinni og kunngjörðu allt þetta þeim ellefu og öllum hinum.“ (24:9, 22-24)

Jóhannes: Já. (20:18)

Vissi María að Jesús hefði risið upp þegar hún kom frá gröfinni?

Matteus: Já. (28:7-8)

Markús: Já. (16:10,11[23])

Lúkas: Já. (24:6-9,23)

Jóhannes: Nei. (20:2)

Hvenær sá María Jesús fyrst?

Matteus: Áður en hún fór til lærisveinanna. (28:9)

Markús: Áður en hún fór til lærisveinanna. (16,9,10 [23])

Jóhannes: Eftir að hún fór til lærisveinanna. (20:2,14)

Var hægt að snerta Jesú eftir upprisuna?

Matteus: Já. (28:9)

Jóhannes: Nei. (20:17), Já. (20:27)

Eftir að hafa birst konunum, hverjum birtist Jesús næst?

Matteus: Ellefu lærisveinum. (28:16)

Markús: Tveimur lærisveinum í sveitinni, seinna ellefu lærisveinum. (16:12,14[23])

Lúkas: Tveimur lærisveinum í Emmaus, seinna ellefu lærisveinum. (24:13,36)

Jóhannes: Tíu lærisveinum (Júdas og Tómas voru fjarverandi). (20:19,24)

Páll: Fyrst Kefasi (Pétri), síðan til hinna tólf (Tólf? Júdas var dauður). (Fyrra bréf Páls til Korinthumanna 15:5)

Hvar birtist Jesús lærisveinunum fyrst?

Matteus: Á fjalli í Galíleu (í 100-160 km fjarlægð). (28:16-17)

Markús: Tveimur á göngu í sveitinni, síðar ellefu „þegar þeir sátu til borðs“. (16:12,14[23])

Lúkas: Í Emmaus (í um 10 km fjarlægð) að kvöldi til, til hinna í herbergi í Jerúsalem seinna það kvöld. (24:31,36)

Jóhannes: Í herbergi, að kvöldi til. (20:19)

Trúðu lærisveinarnir mönnunum tveimur?

Markús: Nei. (16:13 [23])

Lúkas: Já (24:34 – það er hópurinn sem talar hér, [ekki bara þeir tveir]).

Hvað gerðist þegar Jesús birtist þeim fyrst?

Matteus: Sumir lærisveinar veita lotningu, aðrir efast, „Farið og predikið“ (28:17-20)

Markús: Jesús ávítar þá, „Farið og predikið“ (16:14-19[23])

Lúkas: Kristur dylst þeim, hverfur, birtist aftur út úr engu, ávítar þá, kvöldverður snæddur (24:13-51)

Jóhannes: Gengur í gengum dyr, lærisveinarnir eru glaðir, Jesús blessar þá, engar ávítur. (20:19-23)

Var Jesús á jörðinni í meira en einn dag?

Markús: Nei. (16:19 [23]) Berið saman 16:14 við Jh. 20:19 til þess að sjá að þetta gerðist allt á sunnudegi)

Lúkas: Nei. (24:50-52), þetta gerðist allt á sunnudegi.

Jóhannes: Já, að minnsta kosti átta daga. (20:26, 21:1-22)

Postulasagan: Já, að minnsta kosti fjörutíu daga. (1:3)

Hvar steig Jesús upp til himna?

Matteus: Engin uppstigning. [Bókin endar uppá fjalli í Galíleu].

Markús: Í eða nálægt Jerúsalem, eftir kvöldmatinn. (16:19[23])

Lúkas: Í Betaníu, mjög nálægt Jerúsalem, eftir kvöldmatinn. (24:50-51)

Jóhannes: Engin uppstigning.

Páll: Engin uppstigning.

Postulasagan: Steig upp frá Ólífufjalli. (1:9-12)

Það eru ekki einungis trúlausir gagnrýnendur sem taka eftir þessum vandamálum. Kristnir fræðimenn eru sammála um að þessar frásagnir stangast á. Culver H. Nelson: „Í sérhverri lesningu af þessu tagi, þá ætti það að verða dagljóst að þessar frásagnir eru oft í herfilegri mótsögn. Engu skiptir hversu ákaft maður reynir, þá er einfaldlega ómögulegt að samrýma frásagnirnar um hvað Jesús gerði eftir dauða sinn.“[24] A. E. Harvey: „Öll guðspjöllin, eftir að hafa verið nokkuð samstíga í frásögninni um réttarhöldin og aftökuna, greinir mikið á þegar kemur að kringumstæðum varðandi upprisuna. Það er ekki mögulegt að setja saman frásagnir þeirra þannig að úr verði ein samrýmd mynd.“[25] Thomas Sheehan er á sama máli: „Þrátt fyrir okkar bestu viðleitni, þá eru frásagnir guðspjallanna af því hvað Jesú gerði eftir dauða sinn í raun og veru ekki samrýmanlegar í eina samræmda páskasögu.“[26] Fræðimenn við Westar Institute sem starfa óháð trúarbrögðum (eru þó fyrst og fremst kristnir) og þar á meðal eru 70 biblíufræðingar með doktorsgráðu eða sambærilega menntun hafa komist að eftirfarandi niðurstöðu: „Þau fimm guðspjöll sem lýsa birtingu Jesú (Matteus, Lúkas, Jóhannes, Pétur, Guðspjall Hebreanna) fara í sitt hvora áttina þegar þau eru ekki að endurskrifa Markús; frásagnir þeirra eru ekki samrýmanlegar. Traustar sagnfræðilegar sannanir liggja ekki fyrir hendi.“[27]

Ég hef skorað á trúmenn að koma með einfalda frásögn í tímaröð af atburðunum á milli páskadags og uppstigningarinnar, án mótsagna og án þess að sleppa einu einasta atriði úr biblíunni.[28] Hingað til hefur enginn komið með samstíga frásögn án þess að mistúlka orð eða breyta uppröðun kafla að miklu leyti. Sumir hafa boðið upp á „samræmingar“ (og velta því greinilega ekki fyrir sér hvers vegna það ætti að þurfa að samræma verk fullkomins guðs), en engar þeirra hafa uppfyllt þá sanngjörnu beiðni um að segja einfaldlega söguna.

Goðsögn

Kristni trúvarnarmaðurinn Josh McDowell hvetur okkur til þess að velta því fyrir okkur hver Jesús var og býður upp á þrjá möguleika „Lygari, geðsjúklingur eða drottinn.“[29] En þetta lítur algjörlega framhjá fjórða valmöguleikanum: goðsögn. Ef persónan Jesús er að einhverju leyti, ef ekki algjörlega, skáldskapur, þá voru það aðrir sem lögðu honum orð í munn og það er afar einfeldningslegt að taka þeim trúanlega.

Goðsögn byrjar með einfaldri sögu (sönn eða ósönn) sem stækkar og verður skrautlegri og ýktari með árunum. Þegar við skoðum heimildirnar um upprisu Jesú, þá tökum við eftir því að fyrstu frásagnirnar eru mjög einfaldar, síðari endursagnir eru flóknari og þær síðustu ævintýralegar. Með öðrum orðum, þær eru alveg eins og goðsögn.

Heimildirnar sem innihalda upprisufrásögnina[30] eru vanalega tímasettar svona:

Höfundur | Ártal | Kaflinn um upprisuna
Páll: | 50-55 | (1Kor 15:3-8)
Markúsarguðspjall: | 70 | (Mk 16)
Matteusarguðspjall: | 80 | (Mt 28)
Lúkasarguðspjall: | 85 | (Lk 24)
Pétursguðspjall: | 85-90 | (brot)
Jóhannesarguðspjall: | 85-90 | (Jh 20-21)

Þetta er almenna tímasetningin sem flestir fræðimenn eru sammála um, þar á meðal Westar stofnunin. Sumir íhaldssamir fræðimenn kjósa fremur að tímasetja þær fyrr, og aðrir hafa fært sumar þeirra seinna, en þetta myndi ekki breyta röð ritanna[31], sem er mikilvægara en raunveruleg tímasetning við athugun á vöxt goðsagna. Að færa tímasetningar til breytir lögun vaxtarkúrfunnar en ekki þeirri staðreynd að það er vaxtarkúrfa.

Ég bjó til lista yfir það sem ég tel vera „óvenjulegt“ (náttúrulegt og yfirnáttúrulegt) í sögunum frá krossfestingunni til uppstigningu Jesú: jarðskjálftar, engill (englar), veltandi steinn, lík skríðandi úr gröfum í Jerúsalem („Hrekkjavaka“[32]), Jesús birtist úr lausu lofti og hverfur, „fiskisögu“ kraftaverkið[33], frásögn Péturs af stórfenglegri útgöngu úr gröfinni sem stangast á við hin guðspjöllin (sjá neðar), risavaxinn Jesú með höfuðið í skýjunum, talandi kross og líkamleg upprisa til himna. Kannski ættu aðrir eftir að velja aðeins öðruvísi lista en ég er viss um að hann ætti eftir að vera nokkurn veginn eins.

Síðan taldi ég fjölda óvenjulegra atburða í hverri frásögn:

Höfundur | Óvenjulegir atburðir
Páll: | 0
Markús: | 1
Matteus: | 4
Lúkas: | 5
Pétur: | 6
Jóhannes: | 8+

Ef við setjum þetta á tímalínu þá fáum við mynd 1. [34]

Takið eftir því að kúrfan hækkar eftir því sem að árin líða. Síðari upprisufrásagnir innihalda fleiri undraverða atburði en þær eldri, svo að það er ljóst að sagan, að minnsta kosti í frásögninni, hefur þróast og stækkað í tímans rás.

Við getum einnig á nákvæmari hátt, talið fjölda sendiboðanna við gröfina en þeim fjölgar einnig með tímanum. Einnig verður sú fullyrðing ákveðnari að þeir séu englar:

Páll: | 0 englar
Markús: | 1 ungur maður, sitjandi
Matteus: | 1 engill, sitjandi
Lúkas: | 2 menn, standandi
Pétur: | 2 menn/englar, labbandi
Jóhannes: | 2 englar, sitjandi

Önnur atriði koma heim og saman við þetta mynstur. Líkamleg birting kemur ekki fram í fyrstu tveimur frásögnunum en er í þeim fjórum síðustu, kemur fyrst fram árið 80. Líkamleg upprisa er ekki til staðar í fyrstu þremur sögunum en er þó í hinum þremur síðari, fyrst árið 85.

Þetta leiðir í ljós ummerki goðsagnar.

Margir kristnir menn á okkar dögum gera þau mistök að líta á árið 30 e.o.t. með augum áranna 80-100 e.o.t., meira en hálfri öld síðar. Þeir reyna að troða hinum ótrúlegu sögum síðari guðspjallanna ranglega inn á einfaldari sjónarmið fyrstu kristnu mannanna, og láta líta svo út fyrir á einfeldningslegan hátt að allir þeir sem voru kristnir hafi trúað á nákvæmlega sömu hlutina yfir alla fyrstu öldina.

Frásögn Páls (árið 55)

Hvernig er hægt að segja að Páll hafi ekki talað um stórfenglega atburði? Segir hann í frásögn sinni ekki frá tómri gröf og að látinn maður hafi birst þeim? Eftirfarandi er frásögn Páls í Fyrra Korintubréfi 15:3-8, skrifuð í kringum árið 55 og er því elsta ritaða heimildin um upprisuna.

„Því það kenndi ég yður fyrst og fremst, sem ég einnig hef meðtekið,
að Kristur dó vegna vorra synda
samkvæmt ritningunum,
að hann var grafinn [etaphe],
að hann reis upp [egeiro] á þriðja degi
samkvæmt ritningunum
og að hann birtist [ophthe] Kefasi [Pétri],
síðan þeim tólf.
Því næst birtist hann meira en fimm hundruð bræðrum í einu,
sem flestir eru á lífi allt til þessa,
en nokkrir eru sofnaðir.
Síðan birtist hann Jakobi,
því næst postulunum öllum.
En síðast allra birtist hann einnig mér,
eins og ótímaburði.“

Þetta er ákveðið stef eða sálmur í ljóðrænum stíl sem Páll segist hafa „meðtekið“ frá trúbróður í gegnum eldri munnlega hefð. Augljóslega þá bætti hann við síðustu orðunum. Ef þessar línur eru lesnar með jákvæðu hugarfari þá er það mögulegt að þær hafi orðið til einungis nokkrum árum eftir andlát Jesú, en það er eftirtektarvert að Páll kallar hann ekki „Jesús“ hér. Það er einnig áhugavert að ein þeirra röksemda sem trúvarnarmenn nota fyrir sannleiksgildi Nýja testamentisins er sú að það er skrifað í einföldum frásagnarstíl, ólíkt þeim ljóðræna stíl sem aðrar goðsagnir og þjóðsögur eru skrifaðar í. Samt sem áður er fyrsta lýsingin af upprisunni skrifuð í ljóðrænum „þjóðsagna“ stíl.

Korintubréfið er skrifað að minnsta kosti aldarfjórðungi eftir að upprisan átti að hafa átt sér stað, til fólks í fjarlægu landi, en landleiðin til Korintu er um 2400 kílómetrar frá sögusviði Nýja testamentisins. Enginn af lesendunum, sem voru flestir ekki fæddir þegar Jesús átti að hafa látist, gátu haft nokkur tök á því að staðfesta frásögnina. Þeir urðu að taka orð Páls trúanleg fyrir því að „fimm hundruð bræður“ höfðu séð Jesús á lífi. Hverjir voru þessir fimm hundruð nafnlausu menn og afhverju skrifuðu þeir ekki niður sögu sína eða einhver af þeim þúsundum sem heyrðu frásagnir þeirra? Er talan fimm hundruð ekki líka grunsamlega þægileg tala? Hvers vegna birtist Jesús ekki neinum sem var ekki meðlimur í hópi þeirra trúuðu? Hvað sem þessu líður þá lýsir það sem Páll skrifaði hér ekki líkamlegri upprisu. Það lýsir goðsögn.

Til að byrja með þá skulum við taka eftir því hversu einföld fyrsta frásögnin af upprisunni er. Engir englar sem sendiboðar, engar syrgjandi konur, engir jarðskjálftar, engin kraftaverk og enginn er numinn upp til himins á stórfenglegan hátt.

Það er ekki heldur minnst á „tóma gröf“. Orðið fyrir „grafinn“ er hið margræða etaphe, sem þýðir einfaldlega „settur í gröf (taphos)“. Jafnvel þó að taphos gæti bæði verið venjuleg moldargröf (sem er líklegasti greftrunarstaður glæpamanna sem hafa verið teknir af lífi) eða steingröf höggin í klett (líkt og sú sem Jósef frá Arímaþeu átti), þá er mikilvægt að taka eftir því að í þessari frásögn er ekki notað orðið „steingröf“ (mnemeion) sem kemur fyrst fyrir í frásögn Markúsar.

Fyrst að Páll minnist ekki á gröf, þá er varla hægt að álykta með nokkurri vissu að hann hafi haft „opna gröf“ í huga. Þeir sem halda að hann hafi talað um gröf eru að þvinga Markúsarguðspjalli til að passa við þennan einfalda sálm.

Það er ekki heldur minnst á „upprisu“ í þessari frásögn. Talað er um að „rísa upp“, egeiro sem þýðir að „vakna“ eða „ranka við sérl“. Páll notar heldur ekki orðið upprisa (anastasis, anistemi), þó að hann hafi vafalaust þekkt það. Egeiro kemur oft fyrir í Nýja testamentinu þar sem það er notað á einfaldri máta. „Gjörið þetta því heldur sem þér þekkið tímann, að yður er mál að rísa [egeiro] af svefni“[35] er hér ekki notað um liðin lík. „Því segir svo: Vakna [egeiro] þú, sem sefur, og rís upp [anistemi] frá dauðum, og þá mun Kristur lýsa þér.“[36] var einnig hér notað um fólk sem dregur andann, svo að Páll á augljóslega við eitthvað óeiginlegt, einnig þar sem hann notar „rísið upp“ í samhengi við egeiro (áður en hægt er að rísa upp þá þarf fyrst að vakna). Matteus notar egeiro á eftirfarandi hátt: „Þá gjörði svo mikið veður á vatninu, að bylgjurnar gengu yfir bátinn. En Jesús svaf. Þeir fara til, vekja [egeiro] hann og segja: Herra, bjarga þú, vér förumst.“[37] Engum dettur í hug að Jesús hafi „risið upp“ úr báti.

Hverju sem Páll gæti hafa trúað um örlög Jesú þá segir hann aldrei að endurlífgaður líkami hans hafi gengið úr gröf sinni. Það er í fullkomnu samræmi við kristna guðfræði að halda að sál Jesú, ekki líkami hans, hafi risið úr gröfinni, líkt og kristnir menn í dag trúa því að sálin hans afa hafi farið upp til himna meðan að líkaminn rotnar í gröf sinni.

Reyndar staðfestir Páll þetta nokkrum versum síðar: „En það segi ég, bræður, að hold og blóð getur eigi erft Guðs ríki“[38]. Holdlegi líkaminn er ekki mikilvægur í kristinni guðfræði.

En hvað um birtingarnar eftir dauða Jesú sem Páll vísar til? Benda þær ekki til upprisins líkama? Í rauninni þá er orðið „birtist“ í þessum ritningarversum einnig margrætt og þarf ekki að tákna eiginlega viðurvist. Orðið ophthe, sem er myndað af sögninni horao, er notað bæði um það sem hefur sést í raun og veru, sem og andlegar sýnir.

Tökum dæmi: „Um nóttina birtist Páli sýn [ophthe]: Maður nokkur makedónskur stóð hjá honum...En jafnskjótt og hann hafði séð þessa sýn [horama], leituðum vér færis að komast til Makedóníu...“[39]. Enginn heldur því fram að Makedóníumaðurinn hafi í raun og veru staðið fyrir framan Pál þegar hann „birtist“ honum.

Páll nefnir Pétur í upptalningu sinni yfir þá sem Kristur birtist, samt sem áður í lýsingu Matteusar af ummynduninni þá er sama orðið notað yfir „birtingu“ og um upplifun Péturs sem var ekki líkamleg: „Eftir sex daga tekur Jesús með sér þá Pétur, Jakob og Jóhannes, bróður hans og fer með þá upp á hátt fjall, að þeir væru einir saman. Þar ummyndaðist hann fyrir augum þeirra, ásjóna hans skein sem sól, og klæði hans urðu björt eins og ljós. Og Móse og Elía birtust [ophthe] þeim, og voru þeir á tali við hann.“[40] Birtust Móse og Elía Pétri í eiginlegri merkingu? Ættum við að leita að tómum gröfum þeirra? Hér er á ferðinni greinilega einhvers konar andleg birting.

Þess fyrir utan, ef við trúum því sem Markús og Matteus segja, þá var fyrsta vitni Páls að upprisunni þekktur lygari. Fyrir dómstólum hefði trúverðugleiki Péturs beðið mikinn hnekki þar sem að örfáum dögum áður laug hann ítrekað um hvort hann þekkti Jesú, eftir að hafa lofað Jesú því að hann myndi ekki afneita honum.[41] Sjálfur var Páll ekki hafinn yfir það að nota lygar ef það hjálpaði til við að koma málstað hans á framfæri: „Fjarri fer því. Guð skal reynast sannorður, þótt hver maður reyndist lygari...En verði sannleiki Guðs fyrir lygi mína skýrari honum til dýrðar, hvers vegna dæmist ég þá enn sem syndari?“[42]

Páll, sem þurfti að sannfæra lesendur sína um trúverðugleika sinn, bætir því á listann að Kristur „birtist... einnig mér“, svo ef við athugum lýsinguna af þeim atburði þá getum við séð hvað hann á við. Páll hélt því fram að hann hafði hitt Jesú á leiðinni til Damaskus, en það ber að hafa í huga að Jesús birtist Páli ekki líkamlega þar. Hann féll af hestbaki og blindaðist. (Ég veit að það er enginn hestur í sögunni, en einhverra hluta vegna þá sé ég hestinn fyrir mér, dæmi um hvernig goðsögn verður til!) Hvernig gat Jesú birst líkamlega blindum manni? Förunautar Páls sögðust ekki hafa séð neinn, þeir heyrðu einungis rödd (Post.9.7) eða þeir heyrðu ekki rödd (Post.22.9), þið getið valið. Þessi „birting“ Páls átti að hafa gerst einhverjum árum eftir að Jesús steig upp til himna, og þá vaknar eðlilega spurningin: hvar var Jesús öll þessi ár? Var líkami hans geymdur í skýjunum, svífandi yfir veginum til Damaskus? Hvernig borðaði hann eða baðaði sig eða klippti sig meðan á þessu stóð?

Augljóslega þá tókust Páll og Jesús aldrei í hendur, þó setur hann sína „birtingu“ á listann með hinum. Á öðrum ritningarstað útskýrir Páll nánar þessi kynni sín á þjóðveginum: „Ekki hef ég tekið við því af manni né látið kenna mér það, heldur...þegar Guði...þóknaðist að opinbera mér son sinn, til þess að ég boðaði fagnaðarerindið um hann meðal heiðingjanna, þá ráðgaðist ég eigi við neinn mann“[44]. Takið eftir því að hann segir ekki „Ég hitti Jesú“ eða „Ég sá Jesú“, hann segir að guð hafi „opinberað sér son sinn“. Þetta var andleg reynsla, hann hitti hann ekki augliti til auglitis. Margir kristnir menn í dag tala nákvæmlega á þennan sama hátt um „persónulegt samband“ sitt við Jesú.

Það verður að líta á allar „birtingarnar“ í 1. Korintubréfi 15.3-8 sem „andlegar upplifanir“ af sálrænum toga, ekki sem eiginleg samskipti við endurlífgað lík. Hjá Páli finnum við enga tóma gröf, enga upprisu holdsins og enga líkamlega birtingu.

Markús (árið 70)

Um það bil 15 árum seinna, birtist næsta frásögnin af upprisunni í Markúsarguðspjalli, fyrsta guðspjallinu, skrifað að minnsta kosti 40 árum eftir að atburðirnir áttu sér stað. Nánast allt fullorðið fólk sem var á lífi árið 30 var látið[45]. Enginn veit hver skrifaði Markúsarguðspjall – öll guðspjöllin eru nafnlaus og nöfnunum var formlega bætt við miklu seinna, kringum árið 180[46]. Hver sá sem skrifaði Markúsarguðspjall talar frá sagnfræðilegu sjónarmiði sem trúmaður af annarri kynslóð, ekki sem sjónarvottur.

Frásögn hans af upprisunni (16:1-8) er ekki nema átta vers. Næstu 16 vers sem birtast í sumum þýðingum (um meðhöndlun á snákum og eiturdrykkju) var bætt við seinna af einhverjum öðrum (vísbending um að kristnir byrjuðu snemma að breyta textanum).

Frásögn Markúsar er ítarlegri en frásögn Páls, en er þó mjög einföld, nánast daufleg. Ef við lítum á unga manninn við gröfina sem var „klæddur hvítri skikkju“ sem engil þá er hér einn undraverður atburður. Aðeins einn.

Það eru engir jarðskjálftar, engar birtingar eftir andlátið og engin upprisa. Í rauninni er ekki að finna neina trú á upprisuna og enga predikun um upprisinn Krist. Guðspjallið endar á því að konurnar hlaupa burt, „Þær sögðu engum frá neinu, því þær voru hræddar.“ Frekar bragðdaufur endir miðað við hvað þessi atburður á að hafa verið mikilvægur.

Takið eftir því að ungi maðurinn segir „hann er upp risinn (egeiro).“ Eins og Páll þá forðast hann orðið „upprisa“.

Matteus (árið 80)

Í Matteusarguðspjalli, hálfri öld eftir atburðina, fáum við loksins eitthvað af þeim ævintýralegu sögum sem kristið fólk er svo hrifið af. Jarðskjálftinn, veltandi steinn, og „Hrekkjavökusaga“ [32] birtast í fyrsta (og eina) skiptið. Einnig höfum við alvöru engil og birtingu Jesú eftir dauðann.

Lúkas (árið 85)

Matteusar- og Lúkasarguðspjall voru að einhverju leyti byggð á Markúsarguðspjalli, en í báðum hefur verið bætt við efni. Í Lúkasarguðspjalli eru „Nú sérð’ann, nú sérð’ann ekki“ birtingar og hvörf Jesú og líkamleg uppstigning. Einnig höfum við tvö engla, ef við teljum mennina í „leiftrandi klæðum“ vera engla.

Pétursguðspjall (árið 85)

Þetta brot úr guðspjalli, sem var ekki í opinberu regluritasafni kirkjunnar og á víst að vera eftir Símon Pétur (sem þýðir að það var samið af sköpunarglöðum kristnum manni), byrjar í miðri, að því virðist, upprisufrásögn. Tímasetningin er umdeild, en það var örugglega ekki samið fyrir níunda áratuginn.

Hópur fólks frá Jesúsalem heimsækir innsiglaða gröfina á hvíldardeginum. Á páskadagsmorgni sáu hermennirnir sjálfa upprisuna eftir að steinninn valt sjálfur frá innganginum (enginn jarðskjálfti). Í mikilli ljósadýrð stíga tveir ungir menn niður frá himnum og fara inn í gröfina, þessir menn með höfuð sem náðu til skýjanna koma síðan út með þriðja manninn sem var enn hávaxnari og kross fylgir þeim út. Rödd frá himnum spyr þá „Hefur þú predikað til þeirra sem sofa?“ og krossinn svarar, „Já!“. Síðan fer einhver annar inn í gröfina. Síðar finna konurnar ungan mann þar inni sem segir eitthvað svipað og í Markúsarguðspjalli. „Síðan flýðu konurnar óttaslegnar“.

Þetta er furðusaga.

Jóhannesarguðspjall (árið 90-95)

Síðasta guðspjallið í regluritasafninu virðist að mestu leyti vera óháð hinum hvað varðar stíl og innihald, ástæðan fyrir því að Markúsar-, Matteusar- og Lúkasarguðpjall, en ekki Jóhannesarguðspjall, eru kölluð „samstofna guðspjöllin“. Upprisufrásögn Jóhannesarguðspjalls inniheldur raunverulega engla, líkamlegar birtingar (þar á meðal „nú sérð’ann“ í gegnum læstar dyr), „fiskisögu“-kraftaverkið og uppstigningu.

Nafnlausi höfundurinn endar guðspjallið sitt á með þeirri fullyrðingu að „margt er það annað, sem Jesús gjörði, og yrði það hvað eina upp skrifað, ætla ég, að öll veröldin mundi ekki rúma þær bækur, sem þá yrðu ritaðar.“[47]. Jóhannes er augljóslega að ýkja, en þetta kemur ekki á óvart fyrst hann viðurkennir að það er ekki á stefnuskránni að segja einfaldlega frá staðreyndunum: „Jesús gjörði einnig mörg önnur tákn í augsýn lærisveina sinna, sem eigi eru skráð á þessa bók. En þetta er ritað til þess að þér trúið, að Jesús sé Kristur, sonur Guðs, og að þér í trúnni eigið líf í hans nafni.“[48] Þetta er ekki verk sagnaritara; þetta er áróður „til þess að þér trúð.“ Það ætti að lesa svona höfunda með fyrirvara.

Létu lærisveinarnir lífið fyrir lygi?

Því er oft haldið fram að upprisan hljóti að hafa átt sér stað vegna þess að lærisveinarnir voru svo sannfærðir að þeir þoldu pyndingar og létu lífið fyrir trúnna sína (þrátt fyrir að það eru engar vísbendingar fyrir þessu frá fyrstu öldinni). En hugsaðu um þetta. Guðspjöllin voru skrifuð á árunum 70-100. Gerum ráð fyrir, af örlæti, að höfundarnir voru raunverulegir lærisveinar og að þeir hafi verið ungir menn þegar þeir þekktu Jesú, hugsanlega tuttugu ára gamlir. (Voru skattheimtumaðurinn Matteus og læknirinn Lúkas ef til vill eldri?) Ævilíkurnar á þeirri öld var 45 ár[49], þannig að sextugt fólk væri eldgamalt. (Jafnvel nýlega, eins og í manntalinu í Bandaríkjunum árið 1900, var fólk eldra en 55 ára talið sem eldri borgari). Þegar þeir hefðu hafist handa við að skrifa guðspjöllin hefði Markús verið 65 ára, Matteus að minnsta kosti 70 ára, Lúkas að minnsta kosti 75 ára og Jóhannes næstum því 90 ára.

Hvernig gátu lærisveinarnir lifað af ofsóknirnar og pyndingarnar og enst ævin til þess að semja þessar bækur? Að verða píslarvottur tvöfaldar ekki lífslíkur manns. Það er meira vit í því að halda að seinni kynslóðir af trúmönnum hafi samið þessar nafnlausu heimildir. Þeir voru ekki sjónarvottar.

Hvers vegna trúa svona margir á upprisuna?

Eins og með allar spurningar þar sem svarið liggur ekki á tæru er best að beita vitneskju okkar til að leita svara um það sem við vitum ekki. Við vitum að ástríðufullar þjóðsögur og þrákelknislegar goðsagnir verða auðveldlega til af sjálfu sér. Við vitum ekki að dáið fólk rís úr gröf sinni. Við vitum að minni manna er gloppótt. Við vitum ekki að englar eru til.

Sumir kristnir menn segja að tímabilið milli þess sem að atburðirnir gerðust og þegar þeir voru skrifaðir niður sé of stutt til þess að goðsögn hafi getað orðið til, en við vitum að það er ekki rétt. Goðsögnin um birtingu Maríu mey árið 1981 í Meðugorje breiddist út um alla Júgóslavíu á aðeins tveimur dögum, staðfest ítrekað með vitnisburðum frá núlifandi sjónarvottum. Staðurinn var sóttur heim nánast samstundis af pílagrímum hvaðanæva að úr heiminum, sumir þeirra halda því fram að þeir hafi læknast á staðnum. Þrátt fyrir það trúa fáir mótmælendur sögunni. Ættum við að hefja leit að tómri gröf Maríu?

Goðsögnin um Elian Gonzales, hinn unga kúbverska flóttamann sem var bjargað undan ströndum Flórída 1999, þróaðist á nokkrum vikum yfir í skipulagt költ sem hélt ýmsu fram, m.a. að hann væri „Messías Kúbu“ sem ætti eftir að frelsa sitt kúgaða fólk frá hinum djöfullega Kastró, María mey átti að hafa sést í miðbæ Miami og sögusagnir voru um að hann nyti verndar engla og höfrunga (eða gullmakríls réttara sagt (e. dolphin fish)). [50] Hinar óvenjulegu sögur Joseph Smiths frá 19. öld, stofnanda Mormóna, voru orðnar viðteknar sem bókstafleg sannindi á einungis örfáum árum.

Goðsögnin um upprisu Jesú hafði nægan tíma til að þróast.

Við vitum að fólk sér oft látna ættingja og vini í draumum og sýnum. Amma mín fullvissaði mig um það að hún sæi oft afa minn heitinn koma inn til hennar, brosandi og veifandi, og oft voru aðrir látnir ættingjar með í för, opnandi og lokandi skúffum. Hefði ég átt að opna gröf afa míns til að sanna að þetta væru aðeins draumórar eða hún sæi ofsjónir í sorg sinni? Hefði það breytt einhverju?

Þrátt fyrir það halda sumir kristnir menn því fram að það sé nákvæmlega það sem hefði gerst ef sagan um Jesú væri ekki sönn. Ef gröfin væri ekki tóm, hefðu úrtölumenn auðveldlega getað þaggað niður orðróminn með því að sýna líkið. En með þessu er gert ráð fyrir því að þeim hafi ekki staðið nægjanlega á sama til að framkvæma slíkt, þeir gerðu ekkert í þá veru þegar að Heródes heyrði orðróm um að Jóhannes skírari hafði verið reistur upp frá dauðum.[51] Að ræna grafir var glæpsamlegt og auk þess hvernig hefðu þeir átt að vita hvar gröfin var? (Tóm gröf Jesú var aldrei höfð sérstaklega í heiðri hjá fyrstu kristnu mönnunum, sem er ein vísbendingin um það að hún sé ekki til.) Að auki liðu að minnsta kosti sjö vikur frá greftruninni þar til að upprisan var fyrst boðuð á hvítasunnunni. Ef einhver hefði verið áhugasamur um að kæfa orðróminn á þeim tíma þá höfðu þegar liðið tveir til þrír mánuðir og hvað verður um lík í þessu loftslagi á þeim tíma? Af líki Lasarusar var „nálykt“ eftir aðeins fjóra daga.[52] Ef einhver hafði sýnt þá staðfestu að finna og grafa upp ólöglega rotnað líkið af Jesú og dröslast með það eftir strætunum, hefðu lærisveinarnir trúað því að hin óþekkjanlega rotandi beinagrind væri í raun drottinn þeirra og frelsari? Ég held ekki, ekki frekar en að amma mín hefði getað sannfærst um að hún sæi ofsjónir.

Í einni af rökræðum mínum kom Greg Boyd með þá einföldu skýringu að upprisan hlyti af hafa átt sér stað, því annars hefðum við enga skýringu á tilurð og gríðarmiklum vexti kristinnar kirkju. Þar sem sést reykur logar eldur, hélt hann fram. En hægt er að beita þessum rökum með sama hætti á „reyk“ frá öðrum trúarbrögðum líkt og íslam, þar sem mörg hundruð milljónir ágætra manna trúa því að hinn ólæsi Múhammeð hafi á undraverðan hátt skrifað Kóraninn.

Hægt er að beita þeim á „reykinn“ frá Mormónatrú, þar sem milljónir siðaðra og greindra einstaklinga trúa því að engillinn Moróní hafi gefið Joseph Smith gulltöflur með Mormónsbók áletraða. „Hvers vegna ættu þeir sem ekki eru Mormónar erfitt með að trúa þessari sögu?“ spyr Robert J. Miller. „Þegar öllu er á botninn hvolft þá er hún er engu trúverðugri frekar en fjölmargar sögur Biblíunnar (Jónas í hvalnum sem eitt dæmi) sem margir kristnir menn trúa áreynslulaust á. Munurinn þarna á milli kemur sögunum sjálfum lítið við heldur það hvort að menn nálgast þær sem innanbúðarmenn eða sem utangarðsmenn. Ef þetta er sett fram á kannski eilítið grófan hátt, okkar kraftaverkasögur eru auðtrúanlegar vegna þess að þær eru sannar; þeirra kraftaverkasögum er auðveldlega hægt að vísa á bug vegna þess að þær eru langsóttar og uppskáldaðar.“[53]

Einnig væri hægt að beita þeim á Moon söfnuðinn, Votta Jehóva og margar aðrar vinsælar trúarhreyfingar. Ef reykur er sönnun fyrir eldi, hafa þær allar rétt fyrir sér?

Hvað gerðist þá eiginlega?

Ef sagan er ekki sönn, hvernig varð hún þá til? Við vitum það ekki, en við getum komið með ágætar ágiskanir, byggðar á því hvað á sér stað hjá öðrum þjóðsögum og trúarhreyfingum, og því sem við vitum um mannlegt eðli.

Robert Price gerir ráð fyrir því að Nýja testamentið sé að einhverju leyti áreiðanlegt og býður á skynsamlega atburðarrás: Hugarástand Péturs er lykilatriðið. Lærisveinarnir bjuggust við því að Jesús myndi setja á fót konungdæmi á jörðinni, og þetta gerðist ekki. Hann var drepinn. Því næst bjuggust þeir við því að Jesús kæmi aftur, og þetta gerðist ekki. Ekkert var að ganga eftir og þetta skapaði ákveðið hugarmisræmi. Pétur sem hafði heitið Jesú trúfesti og afneitaði honum síðar opinberlega örfáum stundum fyrir krossfestinguna, hlýtur að hafa liðið hræðilega. (Dagurinn eftir „föstudaginn langa“ er kallaður „laugardagurinn svarti“, dagurinn sem lærisveinarnir syrgðu og voru í áfalli).

Ímyndaðu þér að þú hafir átt í hræðilegu rifrildi við maka eða einhvern náinn þér þar sem þú sagðir sumt ógeðfellt sem þú sérð seinna eftir að hafa sagt, en áður en þú færð tækifæri til þess að biðjast afsökunar og sættast, þá deyr viðkomandi. Ímyndaðu þér hugarástand þitt: sorg, eftirsjá, áfall, skömm, depurð, örvæntingarfull óskhyggja um að fá viðkomandi aftur til þín og bæta fyrir allt. Þannig hlýtur Pétri að hafa liðið.

Þar sem Pétur trúir á Guð og framhaldslíf sálarinnar þá biður Pétur til Jesú: „Ég sé eftir þessu. Fyrirgefðu mér“ (Eða eitthvað þessu líkt.) Síðan fær Pétur svar: „Ég er hérna. Ég fyrirgef þér.“ (Eða eitthvað þessu líkt). Þá segir Pétur sigri hrósandi vinum sínum, „Ég talaði við Jesús! Hann er ekki dáinn! Mér er fyrirgefið,“ og vinir hans segja. Pétur talaði við Jesús? Pétur hefur hitt Jesús? Hann lifir! Það er andlegt konungsríki! (Eða eitthvað þessu líkt.) Páll setur síðan Pétur efstan á lista yfir þá sem Kristur „birtist“.

Við þurfum ekki að vita nákvæmlega hvað gerðist, aðeins að hlutir á borð við þessa hafa gerst. Athugið til dæmis 19. aldar fylgjendur Millers, sem breyttust síðan í Sjöunda dags aðventista þegar heimurinn endaði ekki eins og þau höfðu spáð. Eða Votta Jehóva sem náðu sér aftur á strik eftir mislukkaða spádóma Charles Russell og Joseph Rutherford sem sögðu að heimsendir ætti eftir að verða árið 1914, æ æ þeir meintu 1925. (Þeir tóku sér skáldaleyfi og sögðu að Jesús hefði í raun snúið aftur til jarðar „andlega“).

Robert Price útskýrir eftirfarandi: „Þegar hópur manna hefur lagt allt undir í trú sinni og „brennt allar brýr að baki sér“ einungis til að komast að því að trú þeirra er afsönnuð af því sem gerist, þá gæti blekkingin orðið of sársaukafull til að þeir gætu þolað hana. Fljótlega finna þeir einhverja útskýringu þessu til réttlætingar og trúverðugleiki hennar styrkist með sameiginlegri hvatningu trúbræðra þeirra innan hópsins. Til að auka frekar á trúverðugleika trúar þeirra sem hefur orðið fyrir þessum skakkaföllum, þá gætu þeir hafið nýja áróðursherferð. Því fleira fólk sem þeir geta sannfært, því trúlegri verður trú þeirra. Lokaniðurstaðan er því að róttæk afsönnun trúar gæti einmitt verið það sem trúarhreyfingar þurfa til að ná flugi.“[54]

Aðrar trúlegar skýringar hafa verið gefnar á uppruna goðsagnarinnar, en við þurfum ekki að segja frá þeim öllum. Sú staðreynd að þær eru til sýnir að ekki er hægt að taka því sem gefnu að upprisa Jesú hafi sagnfræðilegt gildi.

Ef litið er á upprisuna sem goðsögn er sýnd tilhlýðandi virðing

Borin er virðing fyrir mannleika fyrstu kristnu mannanna.

Við vitum að mannkynið býr yfir sterkri tilhneigingu til að búa til, trúa á og breiða út falskar sögusagnir. Svo hvers vegna ætti fyrstu kristnu mennirnir að vera eitthvað öðruvísi? Voru þeir ekki bara venjulegt fólk? Gerðu þeir aldrei mistök? Voru þeir svo mikil ofurmenni að þeir létu aldrei undan freistingunni til að ýkja eða beita áróðri? Höfðu þeir fullkomið minni? Þegar litið er til ósamræmis í frásögnum þeirra hvers vegna lítum við þá ekki sömu augum og okkur sjálf, ekki eins og teiknimyndapersónur, heldur sem alvöru manneskjur með svipaðan ótta, langanir og takmarkanir? Þó að amma mín hafi séð ofsjónir þá varð það ekki til að draga úr ást minni eða virðingu fyrir henni.

Ef litið er á upprisuna sem goðsögn er sýnd virðing fyrir aðferðafræði sagnfræðinnar. Við þurfum ekki að vísa á bug regluverki náttúrunnar sem knýr áfram söguna. Við getum litið á frásagnir Nýja Testamentisins sem sögur sem fólk trúði í einlægni að væru sannar, ekki að þær séu endilega sannar. Við getum virt spurninguna, „Trúir þú öllu sem þú lest?“

Ef litið er á upprisuna sem goðsögn er guðfræðinni sýnd virðing. Ef Jesús reis í holdinu upp til himna þá sitjum við uppi með guð sem takmarkast við flata jörð og situr á raunverulegu hásæti í mannsstærð, með hægri og vinstri hönd. Ef Jesús var líkamlega numinn upp til himna, hvar er þá líkami hans núna? Þarf hann stundum að fara í klippingu? Ef litið er á upprisu holdsins sem ýkjur goðsagnarinnar, þá hafa þeir trúuðu frelsi til að sjá guð sinn sem takmarkalausa andlega veru sem er ekki bundin mannlegum takmörkunum eins og heiðnu goðin voru.

Biblíufræðingar hafa ályktað: „Á grundvelli nákvæmrar greiningar á öllum frásögnunum um upprisuna, þá höfum við komist að þeirri niðurstöðu að upprisa Jesú var ekki upphaflega ætluð til að útskýra afdrif líkama hans. Líkami Jesú rotnaði líklega eins og öll önnur lík. Upprisa Jesú var ekki atburður sem átti sér stað á fyrsta Páskasunnudeginum, né heldur var það atburður sem hefði verið hægt að taka upp á vídeótökuvél... [Við] ályktum að það virðist sem að það sé ekki nauðsynlegt fyrir kristna menn að trúa bókstaflega á sannleiksgildi seinni frásagnanna um birtingarnar.“[55]

Síðast en ekki síst þá er trúfrelsið virt með því að líta á upprisuna sem goðsögn. Ef upprisa Jesú væri sönnuð eins og hver önnur sagnfræðileg staðreynd, þá hefðum við ekkert val, ekkert rými fyrir trúnna. Þú getur ekki haft frelsi til að trúa ef þú hefur ekki frelsi til að trúa ekki.

Tilvísanir

Losing Faith In Faith: From Preacher to Atheist, Dan Barker, FFRF, Inc., 1992

Fyrra Korintubréf 15:17

„His Fleece Was White As Snow,“ Dan Barker, Manna Music, Inc., 1978

Þar á meðal The Westar Institute, Santa Rosa, Kaliforníu, með meira en 70 biblíufræðinga innanborðs og hefur gefið út margar bækur og annað efni

The Daily Telegraph, London, 31. júlí, 2002

„Americans' Bible Knowledge Is In the Ballpark, But Often Off Base,“ 12. júlí, 2000, Barna Research

Did Jesus Rise From The Dead? The Resurrection Debate, Gary Habermas og Antony Flew, ed. Terry L. Miethe, Harper & Row, 1987. Orð Flews voru innblásin af verki Davids Hume, First Enquiry

'Of Miracles,' bls.115-116

Þar á meðal John Allegro, G. A. Wells, Michael Martin (sem var hallur undir sjónarmið Wells), Timothy Freke & Peter Gandy (The Jesus Mysteries), Robert Price (Deconstructing Jesus), Frank Zindler (The Jesus The Jews Never Knew), Earl Doherty (The Jesus Puzzle), o.fl.

Fíló frá Alexandríu (20 f.o.t-50 e.o.t.) lýsti í miklum smáatriðum þessu svæði á þessum tímum. Þetta á einnig við um Jústus frá Tíberíus og 40 aðra sagnfræðinga.

Sjá „The Formation of the New Testament Canon“ eftir Richard Carrier, www.infidels.org/library/modern/richard_carrier/NTcanon.html, vek sérstaka athygli á 6.

Þar á meðal Suetonius, Tólf Keisarar, 112 e.o.t.; Plinius yngri, 112 e.o.t.; Annálar Tacticusar 117 e.o.t. ásamt nokkrum öðrum heimildum sem tala um „vitran konung“ eða „sálm um Krist“.

Sem dæmi þá leyfði Jesú skilnaði (Matteus 5:31-32) meðan að Páll gerði það ekki (Fyrra Korintubréf 7:10-11)

Albert Schweitzer ritaði: „Það er ekkert jafn neikvætt og niðurstöður gagnrýninnar rannsóknar á lífi Jesú...Hinn sögulegi Jesú mun vera ókunnugur á okkar tímum og ráðgáta.“ The Quest of the Historical Jesus, MacMillan 1954.

Sjá Barbara Walker, The Woman's Encyclopedia of Myths and Secrets, bls. 663-665, Harper San Francisco 1983.

Tólf Keisarar, 112 e.o.t. Hér er allt sem hann sagði. Keisarinn Kládíus „gerði gyðinga útlæga úr Róm, þar sem þeir ollu óeirðum vegna Chrestus“ og á tímum Nerós „kristnum mönnum var einnig refsað, trúflokki sem iðkaði ný og varasöm trúarbrögð.“

First Apology, ch. xxiv

Það voru m.a. Júdas Kristur, Theudas Kristur og Egypskur gyðingur var Messías, ásamt fleirum

Sjá t.d. The Passover Plot: A New Interpretation of the Life and Death of Jesus, Hugh Schonfield

Matteus 28:11-15

See „Historical Evidence and the Empty Tomb Story: A Reply to William Lane Craig,“ Jeffery Jay Lowder, 2001

Nöfnin „Tómas“ and „Didymus“ þýða bæði „tvíburi.“ Margir af fyrstu kristnu mönnunum trúðu því að Jesús hafi átt tvíburabróður. Sjá The Jesus Mysteries: Was the „Original Jesus“ a Pagan God? eftir Timothy Freke og Peter Gandy, bls. 117-118. Þó að sumir af fyrstu kristnu mönnunum og fræðimenn á okkar dögum hafi komist að þeirri niðurstöðu að Tómas hlyti af hafa verið krossfestur í stað Jesú, þá hafna höfundarnir þessu. Gnostarnir fundu upp þá hefð að hafa tvíburabróðir Jesú sem myndlíkingu fyrir hina fornu daemon/eidolon kennisetningu.

Versin úr Markúsarguðspjalli 16:9-20 eru höfð með hér fyrir þá sem halda því fram að lokaorð Markúsar séu ósvikin. Jafnvel þótt að þau séu fölsuð, þá lýsa þau sögu sem er í mótsögn við hinar, burtséð frá því hver bætti þeim við, líklegast kristinn einstaklingur.

Culver H. Nelson stofnaði The Church of the Beatitudes, Phoenix, Arizona.

New English Bible Companion to the New Testament, Oxford University Press, 1988

The First Coming: How the Kingdom of God Became Christianity, Thomas Sheehan, Random House, 1986, bls. 97

The Acts of Jesus: What Did Jesus Really Do?, ritstýrt af Robert W. Funk og The Jesus Seminar, Polebridge Press, 1998

„Leave No Stone Unturned,“ úr Losing Faith In Faith (sjá tilvísun 1). Einnig á Netinu hér

More Than A Carpenter, Josh McDowell, Tyndale House, 1987

Það var einnig saga um birtingu í týndri bók sem gengur undir nafninu Guðspjall Hebrea, líklega skrifað um miðja aðra öldina. Hægt er að finna nokkrar tilvitnanir frá þessari bók í verkum annarra. Jerome vitnaði til sögunnar um birtinguna. Þar sem að þetta er ekki heildstæð upprisusaga er ekki hægt að bera hana saman við hinar frásagnirnar.

E.t.v. fyrir utan Pétur, sem gæti hafa verið síðar en Jóhannes.

Matteus 27:52-53 „grafir opnuðust og margir líkamir helgra látinna manna risu upp. Eftir upprisu Jesú gengu þeir úr gröfum sínum og komu í borgina helgu og birtust mörgum.“

Jóhannes 21:1-14

Krossfestingin er yfirleitt tímasett árið 30, þó að hún hafi líklega átt sér stað seint á þriðja áratugnum.

Rómverjabréfið 13:11

Efesusbréfið 5:14

Matteus 8:24-25

Fyrra Korintubréf 15:50

Postulasagan 16:9-10. Horama er úr sama versi og ophthe.

Matteus 17:1-3

Matteus 26:69-75, Markús 14:66-72

Rómverjabréfið 3:4,7

Sjá „Did Paul's Men Hear a Voice?“ Dan Barker

Galatabréfið 1:12-16

Regional Model Life Tables and Stable Populations, A. Coale and P. Demeny, 2nd ed., 1983. Sýnir á tölfræðilegan nákvæman hátt niðurstöður fyrir þriðja heims ríki á 19. öld og fyrri hluta 20. aldar þar sem að lífsskilyrði voru nánast þau sömu og í Róm til forna. Þakkir til Richard Carriers fyrir þessi gögn.

Þó að nöfn guðspjallanna hafi verið lauslega kennd við hina og þessa samkvæmt hefðinni á fyrri hluta annarrar aldar, þá voru þau fyrst formlega nefnd af Irenaeusi árið 180.

Jóhannes 21:25

Jóhannes 20:30-31

Sjá tilvísun 43

Sjá „The 'Elian Gonzalez' Religious Movement“

Matteus14:1-2

Jóhannes 11:17,39

The Jesus Seminar and its Critics, Robert J. Miller, Polebridge Press, 1999, bls. 134

Beyond Born Again, Robert M. Price. Hluti II--The Evangelical Apologists: Are They Reliable? Kafli 6: „Guarding An Empty Tomb.“ (Á Netinu hér) Sjá einnig When Prophecy Fails: A Social and Psychological Study, Leon Festinger, Harpercollins College Div, júní 1964

The Acts of Jesus: What Did Jesus Really Do?, ritstýrt af Robert W. Funk og The Jesus Seminar, Polebridge Press, 1998, bls. 533

Lárus Viðar Lárusson og Hjalti Rúnar Ómarsson þýddu. Upphaflegu greinina má lesa hérna á heimasíðu The Freedom From Religion Foundation

Óli Gneisti

Endurbætt frídagakerfi?

9. apríl 2007# (Stjórnmál og trú)

Ég man að þegar ég var í fermingarfræðslu á Akureyri fyrir um einum og hálfum áratug sagði presturinn okkur nokkuð sem mér þótti áhugavert. Hann sagði að margir af þessum trúarlegu frídögum, sérstaklega „annar í“ dagarnir væru ekki frídagar af því að kirkjan teldi þá svo merkilega. Ónei. Hann sagði að í raun bæri verkalýðshreyfingin mesta ábyrgð á því að á þessum dögum væri lögbundið frí.

Nú tókst bingóhald Vantrúar einstaklega vel á föstudaginn langa en þó komu einhverjar gagnrýnisraddir. Sumar voru frá fólki sem hélt að aðaltakmark okkar væri að afnema frídaginn sem slíkan. Það er oftúlkun á aðgerðinni. Aðallega vorum við að gagnrýna það hvernig ýmis form afþreyingar og menningar væru enn bönnuð á þessum degi. Mín vegna þá er allt í lagi að flestir fái frí á þessum degi og að þeir sem vinni fái stórhátíðarkaup. Mig grunar nú samt að það væru til betri leiðir til að gefa fólki frí.

Áður en lengra er haldið þá er best að taka fram hið augljósa. Páskarnir eru lítilvæg trúarhátíð. Ég hafði til dæmis gaman að því að lesa í blöðunum svona stuttar klausur um „Hvað ætlarðu að gera um páskana?“. Séra Þórhallur Heimisson minntist á helgihaldið en hann vinnur líka við það. Ég sá bara eina aðra manneskju minnast á kirkjuferð og sú var að fara að syngja. Þó að páskarnir eigi að heita aðalhátíð kristinna manna þá eru Íslendingar voðalega lítið að hugsa um Jesú á þessum tíma árs. Þeir fara á skíði, til útlanda, í sumarbústað og sumir spila bingó.

Einn helsti vandinn við páskana og alla þá frídaga sem eru þar í kring er að þeir eru miðaðir við tunglmánuð en ekki okkar almenna tímatal. Það gerir þá að færanlegri hátíð. Árlega veldur þetta miklu veseni hér og þar en þó kannski aðallega í skólum. Páskarnir hitta oft mjög illa á skólahaldið og rífa önnina í sundur á óhentugan hátt. Þar að auki er leiðigjarnt að hafa frídaga svona ítrekað á fimmtudögum. Þetta þekkjum við flest. Af hverju ekki að dreifa þessum frídögum á hentugri hátt?

Hvernig væri að setja upp vorfrídaga sem miðast við sólarárið en ekki tunglárið? Fasta daga þar sem allir hefðu frí (eða frelsi til að vinna fyrir hærra kaupi). Hægt væri að miða þá við skólaárið til dæmis. Það væri líka auðvelt að hafa kerfið þannig að þetta yrðu þá alltaf langar helgar þannig að meira yrði úr fríinu. Mætti hafa frí frá föstudegi til sunnudags eða jafnvel laugardegi til miðvikudags. Allir möguleikar eru opnir. Ég held líka að við gætum vel gefið það eftir að hafa föstudaginn langa ennþá sem flakkandi frídag (svo lengi sem fólk megi spila bingó á þeim degi ef það langar til þess).

Það væri nefnilega svo auðvelt að búa til frídagakerfi sem væri mikið betra en það sem við búum við í dag. Hvenær verðum við tilbúin til að endurbæta kerfið?

Steindór J. Erlingsson

Er trúleysi hættulegt?

11. apríl 2007# (Aðsend grein)

Trúarleiðtogar hafa í gegnum tíðina úthrópað trúleysingja sem siðblinda upplausnarmenn. Hugsunin sem liggur þarna að baki virðist sú að þeir sem ekki sækja siðferði sitt til guðs, og virðist þá ekki skipta máli hvaða guð það er, geti ekki þekkt muninn á réttu og röngu. Merkari spekingar en ég hafa ítrekað sýnt fram á fáranleika þessa viðhorfs, en áfram halda trúarleiðtogarnir eins og ég fjallaði nýlega um í greininni „Er óeigingirni guðleg?“.

Á yfirborðinu virðast náin tengsl milli þessa viðhorfs til trúleysingja og allra annarra fordóma sem hrjá mannkyn: 1. Fyrst er óvinurinn skilgreindur (trúleysingar, svertingjar, gyðingar, samkynhneigðir, eða konur), 2. síðan er einhverjum miður geðslegum eiginleikum klínt á hann (s.s. siðblindu, skertri greind, græðgi, öfuguggahætti eða ófullkomleika) 3. og svo er stagast á fordómunum þó sýnt hafi verið fram á þeir séu lygar, enda vita allir talsmenn fordóma að ef lygin er endurtekin nógu oft fer fólk að trúa henni.

Ekki er mér kunnugt um hvort fordómar íslenskra trúarleiðtoga gagnvart trúleysingjum hafi skilað sér inn í „þjóðarsálina“, enda hafa engar kannanir verið gerðar á því. Þetta er hins vegar raunin í Bandaríkjunum, en endurteknar skoðanakannanir sýna að trúleysingjar eru lægst metni þjóðfélagshópurinn þar í landi. Nýlega framkvæmdi Gallup skoðanakönnun fyrir USA Today þar sem spurt var: „Ef flokkurinn þinn útnefndi forsetaframbjóðanda sem er almennt vel hæfur en er [sjá fyrir neðan], myndir þú kjósa þennan einstakling?“ Mótmælendaþjóðin Bandaríkin treystir kaþólikum best til þess að gegna forsetaembættinu fyrir sig. Þar á eftir koma koma svertingjar og gyðingar. Konur er í fjórða sæti, sem virðist benda til þess að frú Clinton tapi fyrir Obama! Þar á eftir koma innflytjendur frá Suður-Ameríku, Mormónar og þrí-giftir einstaklingar. Lestina reka síðan einstaklingar á áttræðisaldri, sem hafa stuðning 57% bandarísku þjóðarinnar, samkynhneigðir með 55% fylgi og TRÚLEYSINGJAR með einungis 45% stuðning.

Í ljósi þess að forseti Bandaríkjanna og aðrir valdamiklir íhalds- og bókstafstrúarmenn hafa barist af mikilli hörku gegn réttindum samkynhneigðra kemur ekki á óvart að þeir endi í næst neðsta sæti í þessari könnun. En af hverju eru trúleysingjar í neðsta sæti? Jú, þeir hafa gerst sekir um að viðurkenna ekki tilvist Guðs og þar með hafnað því að Biblían og siðaboðskapur hennar sé af guðlegum rótum sprottinn. Fyrir þetta eru þeir úthrópaðir sem siðblindingjar eða sem „hluttakendur heimskunnar“, því „[h]eimskinginn segir: enginn Guð“. Í þessu sambandi er rétt að skoða ummæli biskups Íslands um trúleysi, og þar með trúleysingja, í nýársprédikun hans frá fyrsta janúar 2003:

trúleysi ógnar mannlegu samfélagi, viðskiptum og stjórnmálum ... Valið stendur milli trúar og trúleysis á vettvangi hversdagsins, sem og viðskipta og stjórnmála. Ég er ekki í vafa um að flestir myndu að athuguðu máli velja trúna.

Fordómarnir sem biskup virðist opinbera hér gagnvart trúleysi eru sömu ættar og aðrir fordómar mannanna, eins og greinilega má sjá ef „trúleysi“ er skipt út fyrir „svertingi“, „gyðingur“ eða „samkynhneigður“.

svertingjar ógna mannlegu samfélagi, viðskiptum og stjórnmálum ... Valið stendur milli hvítra og svartra á vettvangi hversdagsins, sem og viðskipta og stjórnmála. Ég er ekki í vafa um að flestir myndu að athuguðu máli velja hvíta.

gyðingar ógna mannlegu samfélagi, viðskiptum og stjórnmálum ... Valið stendur milli aría og gyðinga á vettvangi hversdagsins, sem og viðskipta og stjórnmála. Ég er ekki í vafa um að flestir myndu að athuguðu máli velja aría.

samkynhneigðir ógna mannlegu samfélagi, viðskiptum og stjórnmálum ... Valið stendur milli gangkynhneigðra og samkynhneigðra á vettvangi hversdagsins, sem og viðskipta og stjórnmála. Ég er ekki í vafa um að flestir myndu að athuguðu máli velja gagnkynhneigða.

Biskup gæti e.t.v. hafnað þessum samanburði á þeim forsendum að hann hafi óstyggð á fyrirbærinu trúleysi en ekki trúleysingjum sem slíkum, líkt og trúsystkin hans hafa notað í andófinu gegn réttindabaráttu samkynhneigðra, þ.e. óbeit á fyrirbærinu samkynhneigð en ekki einstaklingunum sem hafa hneigðina. Ég tel slíka aðgreiningu vera marklausa, enda elur fordómafull umræða um hugtökin „trúleysi“ og „samkynhneigð“ á fordómum á trúlausum og samkynhneigðum einstaklingum.

Ef málflutningur biskups og annarra trúarleiðtoga um trúleysi og trúleysingja er byggður á fordómafullum ósannindum, þá vaknar spurningin hvers eðlis þessir einstaklingar, sem í dag telja 500-750 milljónir (Cambridge Companion to Atheism, 2007, bls. 61), eru. Í nýrri grein sálfræðiprófessorsins Benjamin Beit-Hallahmi, „Atheists: A Psychological Profile“, kemst hann að eftirfarandi niðurstöðu um trúleysingja á Vesturlöndum:

Það sem við getum sagt um algengasta trúleysingjann á Vesturlöndum í dag er að miklu meiri líkur eru á að sá einstaklingur sé karlmaður, kvæntur og með háskólamenntun. Getum við talað um algengasta trúleysingja-persónuleikann? Hægt er að gefa bráðabirgða sálfræðigreiningu. Við getum sagt að trúleysingjar birtist okkur sem minna ráðríkir og áhrifagjarnir, minna kreddufastir, minna fordómafullir, meira umburðalyndir gagnvart öðrum, löghlýðnir, samúðarfullir, og vel menntaðir. Þeir hafa miklar gáfur, og margir helga sig fræðilegri umræðu og menntakerfinu. Í stuttu máli sagt, það er gott að hafa þá sem nágranna.(Cambridge Companion to Atheism, 2007, bls. 313).

Khomeni

Þukl gegn greiðslu - Bowentækni

12. apríl 2007# (Kjaftæðisvaktin)

Nýlega kom fram á sjónarsviðið óhefðbundin lækningaaðferð sem kallast Bowen-tækni. Þessi tækni svipar til höfuðbeina og spjaldhryggs jöfnunar (sem hefur verið ástunduð hérlendis um nokkurra ára skeið) en báðar þessar aðferðir ganga út á að með þrýstingi á vissa staði líkamans megi lækna ýmiss mein sem hrjá okkur. Eins og með allar óhefðbundnar lækningar þá virkar þessi Bowentækni ekki neitt þrátt fyrir fögur fyrirheit.

Meðhöndlunartími hjá Bowen-tækna er 45 mínútur og felst meðferðin í ofurléttum snertingum á stoðkerfi líkamans. Ekki væri úr lagi að kalla þessar snertingar „þukl“ því ekki er betur séð að Bowen-tæknirinn þukli á sjúklingum sínum. Bowen-tæknar halda því fram að með þuklinu sé verið að tengja aftur svæði og líkamskerfi sem misst hafa sambandið hvort við annað. Einnig er haldið fram að „orkuflæði“ líkamans jafnist við þuklið.

Nú er það svo að flestar, ef ekki allar óhefðbundnar lækningar nota orðið „orka“ á sérkennilegan hátt. Talað eru um „orkukerfi“, „orkuflæði“, „lífsorku / lífskraft“ og „orkujöfnun“ á þann hátt að hugtakið sé sjálfsagt og eðlilegt í hvaða samhengi sem er. Orka er hinsvegar afar takmarkað hugtak og hefur mælieininguna kalóría þegar hún er mæld, rétt eins og rúmmál hefur t.d mælieininguna líter og þyngd hefur eininguna kíló. Kalóría er sú orka sem hitar eitt gramm vatni um eina gráðu. Hvorki meira eða minna. Hugtak á borð við „lífsorka“ og „orkuflæði“ eða „orkubrautir“ eru bara þvættingur. Þessi orkupæling er reyndar útúrdúr og held ég nú áfram að segja frá gagnsleysi Bowen-tækninnar.

Bowen-tæknin hefur skapað sér vissan sess meðal óhefðbundinna lækninga því fólki hefur verið talin trú um að hún virki á óþekk börn og börn með svefnvandamál. Þetta hefur valdið vinsældum Bowen-tækninnar á Íslandi. Fyrir utan að lofa bót á ofangreindum meinum lofar Bowen-tæknar lækningu við:

stoðkerfisvandamálum

streitu og spennu

mígreni

fíkn í áfengi eða eiturlyf

átröskunum

námserfiðleikum og ofvirkni

magakrömpum og hægðatregðu

astma

heymæði

exemi

móðurlífsvandamálum

blöðruhálsvandamálum

....og lélegu ónæmiskerfi

Það sem Bowen-tæknin á sameiginlegt með öðrum óhefðbundnum lækningum er að meint gagnsemin virkar á afar víðu sviðið. Notuð eru almenn orð og afar víð t.d lofar Bowen-tæknin bót á námserfiðleikum og lélegu ónæmiskerfi. Hvorutveggja vandamál sem eru hvort í senn flókin og þarfnast nákvæmrar greiningar. Þetta er að sjálfsögðu haft svona vítt til þess að útvíkka kúnnahóp þuklaranna (Bowen-tæknanna) Engin óhefðbundinn læknir segist geta unnið bót á einhverri sérstakri tegund sjúkdóma eins og t.d krabbameins í ristli en fullt af óhefðbundnum læknum segjast geta læknað krabbamein! Þetta ber hvort í senn með sér takmarkalausa fégræðgi óhefðbundinna lækna og yfirgripsmikið þekkingarleysi á grundvallaratriðum læknisfræðinnar.

Bowen-tæknin eða „þukl“ er í sjálfu sér sauðmeinlaus ein og sér enda eru vitlausar hugmyndir ekkert hættulegar nema þær komist í framkvæmd. En það hefur einmitt gerst hérlendis sem og erlendis. Þukl er orðin tekjulind margra einstaklinga sem annað hvort trúa lækningamætti þessa þvættings eða þeirra sem beinlínis nota þuklið (Bowen-tæknina) sér til framfærslu og vitandi vits blekkja samborgara sína til þess að láta þukla sig gegn greiðslu.

Eftir að þukl (Bowen-tæknin) ruddi sér til rúms hérlendis hefur Bowen-tæknum fjölgað eins og gorkúlum. Þeir herja á samborgara sína með sínu gagnslausa þukli hvort sem er á börn eða gamalmenni. Hver tími hjá þuklara (Bowen-tækni) kostar um 5000.- krónur. Margir hafa af þessu umtalsverðar tekjur því ekki þarf neinn stærðfræðing til að lesa út að með aðeins 5 kúnnum á dag fást 500.000 króna mánaðarlaun. –Skattfrjálst.

Þetta eru þó smámunir miðað við gróðann af því að kenna fólki að gerast Bowen-tæknar! Samkvæmt heimasíðu Bowen-kennarans Margeirs Sigurðarsonar hefur hann útskrifað um 40 þuklara (Bowen-tækna). Ef hver gráða kostar um 300.000 krónur hefur Margeir grætt 12 miljónir á því að kenna þukl. Nú kostar svona nám miklu meira því að skólinn hans Margeirs er alltaf að bjóða upp á viðbótarnám þukli (sem kostar sitt). Þannig er svikamillunni alltaf haldið við og nemendur Bowen-skólans gjalda dýru verði fyrir það.

Það er reyndar svolítið kaldhæðnislegt að raunveruleg fórnarlömb í þessu Bowen-rugli eru Bowen-tæknarnir sjálfir. Það eru þeir sem verið er að svindla á. Bowen-tæknin gengur fyrst og fremst út á að plata fé úr fákunnandi og auðtrúa fólki, hvort sem um er að ræða nemendur Bowen-skólans eða fólk sem á við heilsuleysi að stríða.

Ekki hefur verið sýnt fram á gagnsemi þukls (Bowen-tækninnar) frekar en annarra óhefðbundinna lækninga. Allar rannsóknir sem gerðar hafa verið á Bowen-tækni hafa sýnt svo ekki verður um villst að Bowen-tækni er gagnslaus fyrir utan slökunina sem fylgir þuklinu. -En slökun má fá ókeypis eins og allir vita og lítill business að segja fólki frá ókeypis hollráðum.

Sjá einnig Bowen tækni - Kjaftæði í Kastljósi

Ritstjórn

Holy shit!

13. apríl 2007# (Grín)

Þessi litla frétt er á blaðsíðu tvö í Fréttablaðinu í dag

Kirkjan sleppi holræsagjaldi

Sóknarnefndir Þjóðkirkjunnar í Kópavogi hafa óskað eftir því að fallið verði frá holræsagjöldum á kirkjur Þjóðkirkjunnar í bænum. Bæjarráð vísaði málinu til bæjarritara til umsagnar.

Skíturinn úr heilögum á að vera gjaldfrjáls!

Þá er sanngjarnt að látið verði af öllu þvag og saurláti á salernum Kópavogskirkna.

Birgir Baldursson

Geðveikislegur skrípaleikur

15. apríl 2007# (Hugvekja)

Kæri trúmaður!

Ef þú af einhverjum ástæðum myndir glata trú þinni á þessari stundu, hvernig myndi þá trúarhegðun annarra koma þér fyrir sjónir? Ef þú allt í einu sannfærðist um það að öll þessi sérkennilega hegðun, sem snýst um að friða æðri máttarvöld, hefði enga raunverulega þýðingu út fyrir haus þess sem atferlið iðkar, myndi þér ekki um leið byrja að finnast það stórundarlegt?

Einu sinni trúðu frumstæðir þjóðflokkar því að hægt væri að hafa áhrif á úrkomu með því að fremja ákveðnar hreyfingar. Þessi hjátrú er náskyld hjátrú sumra íþróttamanna sem keppa í sérstökum sokkum af því að þeir voru sigursælir einhvern tíma áður þegar sokkarnir voru á fótum þeirra. Það urðu til hugrenningatengsl sem tengdu sigurinn sokkunum. Og hjá regndönsurunum myndaðist svipuð tenging þegar mönnum fannst skyndilega eins og ákveðin dans færði þeim oftar en ekki rigningu.

Þetta kallast virk skilyrðing og hefur mikið verið rannsakað innan sálfræðinnar. Rottur í búri halda að ákveðin hegðun þeirra fái fæðugjafann til að veita þeim mat, þótt fæðugjafinn sé stilltur á randóm. Af því að þær voru tvisvar í röð staddar í suðurenda búrsins þegar fæðan kom út um gjafann, fóru þær að gera sér far um að fara þangað ef þær vildu meira.

Margt í hegðun okkar á sér nákvæmlega sömu ástæður. Þetta mætti flokka undir að gera frumstæðar tilraunir á veröldinni.

Sumir halda að þeir geti sent hugskeyti af því að stundum hefur einhver hringt í þá og þeir voru akkúrat að hugsa um hann. Þetta fólk gleymir öllum þeim skiptum þegar sá hinn sami hringdi í það og það var ekkert að hugsa um hann, nú eða það var að hugsa um hann og hann hringdi ekki. Þarna er valkvæm hugsun á ferð, heilastarf sem leitar eftir kerfi þar sem ekkert kerfi er endilega að finna.

Bænir eru þessu sama marki brenndar. Signingar líka. Krossakossar, snerting við muni eða bein heilags fólks, alls konar einföld eða flókin síðendurtekin hegðun. Sífelldar beygingar gyðinganna við Grátmúrinn eru trúarhegðun sem minnir mest á hegðun þeirra sem teljast verða andlega vanheilir. Múslimar henda sér í jörðina með rassinn upp í loft mörgum sinnum á dag. Allt er þetta gamall misskilningur um kerfi, misskilningur sem orðinn er að rótgróinni hefð.

Í íslenskum kirkjum þykir rétt að lúta höfði þegar beðið er, sýna af sér þrælslega undirgefnishegðun, setja jafnvel hendurnar í biðjandi stöðu, rétt eins og guðinn sæti andspænis mönnum og legði mat á hverjir séu þægustu sauðirnir. Hjá hinum frjálsu söfnuðum er meiri fyrirgangur, fólk fórnar höndum til himins og talar bullmál sem það finnur upp á staðnum.

Sá sem misst hefur trúna sér í hendi sér að ekkert af allri þessari hegðun tengist á nokkurn hátt nokkru raunverulegu, hefur nokkra þýðingu eða afleiðingar. Og honum fallast einfaldlega hendur yfir allri þessari geðveikislegu og afkáralegu hegðun sem hann sér fólk ástunda af þeirri ástæðu einni að búið er að telja því trú um að það þjóni einhverjum tilgangi.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Ofurviðkvæmni presta

18. apríl 2007# (Kristindómurinn)

Síðustu misserin hafa prestar Þjóðkirkjunnar verið duglegir við að auglýsa hversu ofurviðkvæmir þeir eru fyrir öllu því sem þeir líkar ekki við. Þeir hafa kært Hjört fríkirkjuprest og vælt yfir hinu saklausa bingói okkar Vantrúarmanna.

Þetta er reyndar mjög gömul hefð hjá prestum þjóðkirkjunnar að bregðast við allri gagnrýni með væli, órökstuddum upphrópunum og málaferlum.

Fyrir fjórum árum braut ein verslun 10-11 lög um helgidaga og hafði opið á páskadag. Eftir nokkra klukkutíma kom lögreglan og lokaði búðinni. Næsta miðvikudag fjallaði leiðari DV um þessa lokun. Eitthvað hefur þessi leiðari farið fyrir brjóstið á Hjálmari Jónssyni, dómkirkjupresti, því næsta sunnudag sagði hann þetta um leiðarann í messu:

Leiðari eins dagblaðsins, DV á miðvikudaginn, með mynd af Dómkirkjunni, verður varla skilinn öðruvísi en sem hatursáróður gegn kirkju og kristni. Farið er niðrandi orðum um þá sem rækja trú sína, sérstaklega er þess getið að þeir séu fáir og kirkjur séu reistar undir tómlæti andans og landans. Þetta er skoðun á þeim bæ - en hún hefur ekki við rök að styðjast. Það er líka misskilningur að þjóðlífið batni með minni áhrifum kristinnar trúar.

Mér hefur reyndar aldrei þótt það stórmannlegt að gera lítið úr trú annarra, eða hæðast að því sem öðrum er heilagt. Alþjóðasamfélagið, Evrópuráðið, Sameinuðu þjóðirnar, fjöldi af samtökum fólks og þjóða telja það ein helgustu réttindin í mannlegu samfélagi að allir fái að iðka trú sína óáreittir og að skoðanir hvers einstaks séu virtar. Í ritstjórnargrein DV er brotið gegn þessum sjálfsögðum mannréttindum. #

Var leiðarinn „hatursáróður“ og braut hann á þeim „mannréttindum“ að dómkirkjupresturinn gæti iðkað trú sína óáreittur og trúarskoðun hans væri virt? Hérna er þessi hræðilegi leiðari:

Lögbrotin í búðinni

Enn á ný stekkur forneskjan upp úr greni sínu og gerir landsmenn forviða. Í þessu tilviki stóðu menn í matvörubúð á sunnudegi með sultukrukku í hendinni og var gert að hætta innkaupum. Einkennisklæddir lögreglumenn fóru mikinn og ráku viðskiptavini á dyr eins og felmtri slegnar rollur um réttarhlið. Almenningur vissi ekki hvaðan á sig stóð veðrið og skímaði pírðum augum eftir falinni myndavél. Engar græjur voru í grenndinni, aðeins íslensk alvara á löngu gleymdum hátíðisdegi.

Íslenskri þjóðkirkju var enginn greiði gerður með uppákomunni sem varð í þjóðlífi landsmanna á hvítasunnudegi. Þvert á móti var hún sýnd í aumkunarverðu ljósi. Kirkjan hefur verið aðhlátursefni margra á síðustu dögum enda fær enginn lengur skilið að fólk sé ekki frjálst að kaupa sér kótilettur á einni af mestu ferðahelgum ársins. Hér verður heldur ekki sakast við almenna lögreglumenn sem einfaldlega voru að fara að fyrirskipunum yfirboðara sinna – og fara að lögum í strangasta skilningi bókstafsins.

Í þessu efni hefur löggjafarvaldið gleymt sér. Lögum um helgidaga var reyndar breytt fyrir hálfum áratug en lagabreytingin a tarna gekk á köflum svo skammt að til lítils var að hrófla við lagagreininni. Það er eins og Alþingi vilji ekki styggja kirkjuna enda ríkistrúin algild og samband ríkis og kirkju hafið yfir samband ríkis og almennings. Fyrir vikið lýstur kirkju og þjóð stundum saman og standa báðir fast á sínu. Matvörurassían á sunnudag er dæmi um að ríki og kirkja lifi á annarri öld en almenningur í landinu.

Talsmenn kirkjunnar hafa það sem af er þessari viku reynt að verja gerðir ríkisvaldsins á sunnudag. Þessir talsmenn virðast leggja áherslu á að afturhaldsseminni verði haldið við í hvívetna. Kirkjunnar menn nefna einkunn tvennt því máli sínu til stuðnings að loka beri matvörubúðum á „allra helgustu dögum“ landsmanna. Annars vegar að leggja beri áherslu á að launafólk í landinu fái öðru hvoru frið fyrir atvinnurekendum sínum og hins vegar að fólki gefist færi á að sækja kirkju sína þegar mest liggur við.

Hér stenst hvorugt. Fæstir landsmenn eru að vinna á helgustu dögunum og þeir sem þess þurfa geta komist hjá því. Það ætti reyndar að vera kirkjunni ærin ráðgáta að naumasti hlutur landsmanna virðist sjá eitthvert samhengi á milli trúrækni og kirkjusóknar enda kirkjur á Íslandi að mestu reistar undir tómlæti landans og andans. Og enda þótt hver frídagurinn reki annan á almanakinu virðist það engu skipta fyrir landsmenn í þessu samhengi; frítíminn er notaður til annars en að tylla sér á bekki bókstafsins.

Löggjafinn gerði kirkjunni mikinn greiða með því að laga lög um helgidaga að lífsvenjum Íslendinga á nýrri öld. Stutt er frá því að erlendir ferðamenn og einstæðingar hér á landi gátu étið það sem úti fraus á jólum og yfir áramót. Stutt er frá því að kirkjan og ríkið réð að mestu lífsvenjum fólks á völdum dögum valdsmanna og beinlínis kvaldi fólk til hlýðni og undirgefni. Þessi tími er blessunarlega liðinn í hugum fólks en enn eimir eftir af honum í samlífi ríkis og kirkju. Rök fyrir lokun matvörubúða hurfu með síðustu öld.

Miðvikudagurinn 11. júní 2003 Leiðari DV

Raunin er sú að þetta er ótrúlega saklaus grein. Maður hlýtur að spyrja sig hvers vegna Hjálmar og aðrir þjóðkirkjuprestar bregðast aftur og aftur svona við gagnrýni.

Vésteinn Valgarðsson

Trúvillingaskattur á Íslandi

20. apríl 2007# (Stjórnmál og trú)

Í íslömskum lögum (sharía) er fjallað um fólk sem ekki er múslimar og hefur aðra réttarstöðu, en nýtur ákveðinnar verndar í annars íslömskum ríkjum. Þetta fólk er kallað „dhimmi“ eftir „dhimma“, eins konar verndarsáttmála milli þess og þess samfélags múslima sem það tilheyrir. Til dhimmi taldist upphaflega fólk sem er kristið eða gyðingar – „fólk bókarinnar“ – sem sharía-lög viðurkenna að sé ekki alveg heiðið frá sjónarhóli íslams, og seinna var skilningur laganna útvíkkaður til að ná m.a. til síkha og zóróaster-trúarfólks. Sums staðar fá t.d. búddistar og hindúar að njóta þessarar réttarstöðu líka.

Í sharía er gert ráð fyrir að íslamstrú sé breidd út, og boðuð þeim sem ekki aðhyllast hana þegar. Undantekningin er dhimmi, trúflokkar sem eru ekki einfaldlega fordæmdir sem heiðni, heldur viðurkenndir sem leyfilegir, en óæðri íslam. Dhimmi njóta þannig takmarkaðs trúfrelsis, en þurfa að sætta sig við lægri félagslega og pólitíska stöðu heldur en múslimar. Milljónir þegna kalífadæmisins og síðari ríkja múslima hafa lotið þessum lögum, frá sjöundu öld fram til nútímans.

Það er viðurkennt að þeir sem aðhyllast ekki íslam þurfi ekki að lúta öllum skyldum sem múslimar þurfa. Til dæmis er ekki ætlast til þess að dhimmi borgi reglulega ölmusu til fátækra með þeim hætti sem ætlast er til af öðrum múslimum. Enn fremur stendur þeim ekki til boða að gegna herþjónustu. Þar sem herþjónustan er þeim lokuð, inna þeir skatt af hendi í staðinn, sem nefnist jizyah, og njóta þá verndar réttarríkisins. Dhimmi leyfist að iðka trú sína svo fremi að þeir geri það ekki opinberlega og reyni ekki að boða hana meðal múslima. Auk þess sem þeim er óheimilt að halda kirkjum og samkunduhúsum sínum við.

Jizyah-skatturinn er nefndur í Kóraninum [9:29]: „Berjist gegn þeim sem eigi trúa á Guð, né á hinn hinsta dag, né halda bönn þau sem sett eru af Guði og Sendiboða Hans, og þeim sem játa ekki trú sannleikans á meðal fólks bókarinnar [=gyðingar og kristnir], nema þeir borgi Jizyah, fúsir og auðsveipir, og játi undirgefni sína.“ Jizyah er, að minnsta kosti í orði kveðnu, lægri upphæð en útgjöldin sem dhimmi sleppa við.

En hvað með okkur?

Vesturlandabúar telja sig gjarnan siðmenntaðri en Austurlandabúa, og fordæma – réttilega – að minnihlutahópar búi við aðra réttarstöðu en annað fólk vegna trúar sinnar. En hvernig líta málin út ef við lítum í eigin barm, hér á Íslandi?

Áður en Íslandi var sett stjórnarskrá 1874 var ekki trúfrelsi í neinum skilningi orðsins. Fólki var frjálst að vera lútherskt, annað ekki. Í samanburðinum má segja að þá sé takmarkað trúfrelsi skárra en ekkert trúfrelsi, þótt hvort tveggja ástandið sé óþolandi. Fullt trúfrelsi er hins vegar ekki til á Íslandi. Meðal okkar Íslendinga er stór hópur sem er dhimmi, þótt hið opinbera afneiti misréttinu. Ég er sjálfur meðal þeirra sem tilheyra þessum hópi.

Trúvillingaskatturinn er lagður á fólk sem ekki tilheyrir Þjóðkirkjunni.

Trúvillingar skattlagðir

Byrjum á sóknargjöldunum. Íslenskt trúfélag fær árlega greiddar um 9500 krónur úr ríkissjóði í sóknargjöld fyrir hvern skráðan félaga. Trúfélög, það er að segja, að Þjóðkirkjunni undanskilinni. Hún fær nefnilega um 12.300 krónur árlega. Fyrir utan sóknargjöld fær hún nefnilega aukaframlag greitt úr Kirkjumálasjóði og Jöfnunarsjóði sókna. Þessa sjóði er reynt að réttlæta með því að kirkjan hafi látið ríkinu hinar og þessar eignir í té, og standi auk þess fyrir starfsemi sem venjuleg sóknargjöld standi ekki undir.

Heyr á endemi! Fyrir það fyrsta má vel líta svo á að eignirnar, sem kirkjan afsalaði sér, hafi verið illa fengnar til að byrja með. Þeim var safnað meðan á margra alda óréttlætanlegri einokunarstöðu kirkjunnar stóð, gjarnan í skiptum fyrir loforð um himnaríkisvist – loforð sem kirkjan þurfti ekki að standa við og gat ekki staðið við. Kirkjan var þá, eins og hún er nú, fyrst og fremst fyrirtæki, rekið af fámennri klerkastétt og alið á spena forréttinda. Jarðasöfnun hefur aldrei verið á hirðisbréfi neins, né sjálfsögð frá trúarlegu sjónarmiði – enda er hún verk fyrirtækis sem er rekið eins og önnur fyrirtæki, með hagsmuni sína í fyrirrúmi. Drjúgur hluti þessara jarða var ennfremur tekinn af kaþólsku kirkjunni þegar lútherstrú var þröngvað upp á landsmenn með valdboði.

Það er auðvitað ekki hægt að finna réttmætan erfingja jarðar sem skipti síðast um eigendur á 16. öld, þannig að eðlilegast væri að þjóðin sjálf væri réttmætur eigandi þeirra. Hvað útgjöldin varðar, sem venjuleg sóknargjöld duga ekki fyrir, þá er ég ekki í vafa um að Ásatrúarfélagið, Krossinn eða Búddistafélagið gætu fundið samsvarandi upphæð stað í sínu starfi ef hún stæði til boða. Þessum félögum er refsað fyrir að vera ekki Þjóðkirkjan. Um það er engum blöðum að fletta. Ef tekið er mið af fólki sem á annað borð er í trúfélagi, þá eru þeir sem eru í „röngu“ trúfélagi skattlagðir um tæpar 3000 krónur á ári. Þetta heitir jizyah – eða á íslensku: Trúvillingaskattur.

Sýnu verr er þó farið með okkur sem stöndum alfarið utan trúfélaga. Sami hjátrúarskatturinn er heimtur af okkur, og rennur til Háskóla Íslands. Það er ekki það að HÍ sé ekki vel að fjárframlögum kominn – gallinn er að hann ætti að vera kostaður úr ríkissjóði, það er að segja, jafnt af öllum landsmönnum. Þótt Háskóli Íslands sé hátt skrifaður í mínum huga, þá er ekki sanngjarnt að ég sé látinn borga meira í hann en aðrir landsmenn, bara vegna þess að ég hafna hjátrú. Það er einfaldlega ósanngjarnt.

Það er margt fleira sem tína má til. Kirkjur og safnaðarheimili eru til dæmis undanþegin fasteignagjöldum, og fyrir nokkru óskaði Vídalínskirkja í Garðabæ eftir að verða undanþegin holræsagjöldum líka. Hvað er þetta annað en óbein skattlagning á aðra? Hvers vegna þarf söfnuðurinn í Neskirkju ekki að borga fasteignagjöld af vannýttu félagsheimili sínu, meðan Rauði krossinn og Félag frímerkjasafnara þurfa það? Eða hin umdeilda guðfræðideild Háskóla Íslands, hvers vegna stendur þjóðin straum af kostnaði við menntun lútherskra presta? Og hverju sætir það, að Þjóðkirkjan hafi, eitt trúfélaga, aðgang að börnum í skólanum? Þarna er verið að mismuna þeim sem aðhyllast ekki „Siðinn í landinu“, þeim sem samþykkja ekki hina opinberu hugmyndafræði íslenska ríkisins. Trúvillingar sitja ekki við sama borð. Hér er takmarkað trúfrelsi. Skárra en ekkert trúfrelsi – samt miklu verra en fullt trúfrelsi.

Þá er ónefnt að guðlast er ennþá bannað í íslenskum hegningarlögum, eins og í sharía. Þótt viðurlögin hafi verið umtalsvert strangari í Mekku á miðöldum, þá er inntakið það sama: Þetta er bannað. Lögin hafa reyndar sýnt sig að vera úrelt, þannig að það er bara tímaspursmál hvenær þau verða numin úr gildi. Það minnir mig á það: Guð er grimmur ruddi og yfirgangssamur forræðishyggjuseggur sem er ekki til, og reynið bara að kæra mig!

Svo fullrar sanngirni sé gætt, þá er rétt að halda því til haga að jizyah-skattur í sharía er æði frábrugðinn hinum óbeina trúvillingaskatti íslenska lýðveldisins. Jizyah var öðrum þræði hugsaður til að undirstrika félagslega og pólitíska undirgefni dhimmi, en trúvilluskatturinn hér er aðallega tímaskekkja sem Ríkiskirkjan hefur barist gegn því að verði afnumin. Jizyah endurspeglar líka að trúvillingar í íslam eru undanþegnir sumum öðrum réttindum og skyldum, sem trúvillingar eru ekki á Íslandi, samkvæmt stjórnarskrá.

Hvaðan kom umburðarlyndið?

Þegar ljós Upplýsingaraldar braust út með Frönsku byltingunni, þá hættu Frakkar að hampa sérstaklega sumum trúfélögum. Sama hafði átt sér stað nokkrum árum fyrr í Bandaríkjunum, þegar þau brutust til sjálfstæðis og settu sér framsækna stjórnarskrá. Þetta fordæmi varð mörgum umhugsunarefni, og er fram liðu stundir fóru mörg önnur vestræn ríki að dæmi Frakka og Bandaríkjamanna. Því eiga Íslendingar að þakka, að trúfrelsi hafi verið haft með í okkar stjórnarskrá, þótt skrefið hafi ekki enn verið stigið til fulls nú rúmum 130 árum seinna.

Meðal þeirra sem heyrðu fagnaðarerindi umburðarlyndis og rökhugsunar, voru dhimmi í Ottómanska keisaradæminu. Með fulltingi trúbræðra sinna í Evrópu, og framsýnna manna í keisaradæminu sjálfu, tókst þeim að fá því framgengt, um miðja nítjándu öld, að Ottómanar afléttu jizyah-skattinum og hófu réttarbætur, dhimmi til handa. Þannig komst á trúarlegt jafnræði meðal þegna soldánsins, í það minnsta fyrir lögum, árið 1839.

Ayatollah Khomeini boðaði að trúvillingar ættu ekki að fá að taka þátt í stjórnmálastarfi, en ættu að njóta almennrar þjónustu og verndar ríkisins gegn því að borga sinn jizyah-nefskatt. Sumir aðrir íslamskir fræðimenn líta svo á að jizyah-skattur eigi sér ekki stoð í samtímanum, og því beri ekki að innheimta hann.

Nú til dags eru fáar ríkisstjórnir sem innheimta þennan skatt. Skattur sem mismunar fólki eins og jizyah gerir, er líka allrar gagnrýni verður.

Áður en við Íslendingar dæmum múslima vegna þess að þessi skattur hafi einu sinni verið almennur og þekkist ennþá, þá ættum við að líta í eigin barm. Hér er innheimtur tæplega 3000 króna aukaskattur á þá sem tilheyra „röngu“ trúfélagi, og um 9500 króna aukaskattur á þá sem tilheyra alls engu trúfélagi, þótt yfirvöld hér hafi ekki manndóm í sér til að kalla skattinn sínu rétta nafni. Það er kominn tími til að við drögum höfuðið upp úr þessum mykjuhaugi fortíðarinnar.

Verum ekki eftirbátar, fullt trúfrelsi strax!

Vésteinn Valgarðsson

Verndum bernskuna

23. apríl 2007# (Kristindómurinn)

Þjóðkirkjan er ekki þekkt fyrir að vera dugleg við að líta í eigin barm. Fyrir nokkru síðan hóf hún verkefni sem nefnist Verndum bernskuna. Nú skal ég verða síðastur manna til að mótmæla því að bernskan sé vernduð, en um leið er Þjóðkirkjan frekar neðarlega á óskalista mínum yfir verndara sem koma til greina.

Hluti af þessu verkefni var að gefa út bækling með 10 heilræðum. Heilræði þessi eiga tvennt sameiginlegt, annars vegar eru þau góð og gegn í sjálfu sér og hverjum uppalanda þörf áminning. Hins vegar mætti Þjóðkirkjan taka þau öll til sín með tölu, í sinni eigin umgengni við bernsku þessa lands! Látum oss skoða heilræði þau sem Þjóðkirkjan gefur:

Heilræði 1: Leyfum barninu að vera barn
Heilræði 2: Þorum að axla ábyrgð sem uppalendur
Heilræði 3: Viðurkennum barnið eins og það er
Heilræði 4: Verum til staðar fyrir barnið
Heilræði 5: Munum að rækta okkur sjálf
Heilræði 6: Hlífum barninu fyrir ónauðsynlegu áreiti
Heilræði 7: Setjum foreldrahlutverkið í forgang
Heilræði 8: Veitum frelsi - en setjum mörk
Heilræði 9: Verum barninu mikilvæg
Heilræði 10: Verndum bernskuna

Ef þessi heilræði kæmi frá hlutlausum aðila, þá tæki ég heils hugar undir án þess að hugsa mig tvisvar um. En þar sem það er Þjóðkirkjan sem á í hlut, ríkisstofnun sem elur á ranghugmyndum um veröldina og á þeirra hagsmuna helstra að gæta, að koma sér í mjúkinn hjá sem flestum svo þeir haldi áfram að borga henni sóknargjöld, þá get ég ekki annað en vísað þessum heilræðum til föðurhúsanna. Lið fyrir lið:

Leyfum barninu að vera barn
Mín ábending til kirkjunnar: Látum börn ekki þurfa að taka afstöðu til mála sem þau hafa ekki nægan þroska til. Förum til dæmis ekki á meðal smábarna til að láta þau halda að guð sé til -- 13 ára fermingar eru nógu rangar, hvað þá leikskólaprestar! Þótt Ésús hafi sagt að börnin skyldu koma til sín, þá er ekki réttlátt að láta fólk taka afstöðu til svokallaðra eilífðarmála áður en það hefur tileinkað sér gagnrýna hugsun.

Þorum að axla ábyrgð sem uppalendur
Mín ábending til kirkjunnar: „Af því að guð vill það“ er ekki svar sem hæfir vitsmunaveru. Börn eru yfirleitt ekki heimsk, og það er ábyrgð uppalenda að veita þeim bestu svör sem völ er á og þau hafa þroska til að höndla. Þannig verður barnið betur í stakk búið til að fóta sig í lífinu en það annars verður. Yfirnáttúru eða hjátrú ætti ekki að halda að börnum sem sönnum svörum við þeirra mörgu góðu spurningum.

Viðurkennum barnið eins og það er
Mín ábending til kirkjunnar: Börn fæðast trúlaus. Viðurkennum þau augljósu sannindi og leyfum þeim að vera þau sjálf. Eða er það góð uppeldisfræði að reyna að breyta barninu í sig sjálfan?

Verum til staðar fyrir barnið
Mín ábending til kirkjunnar: Ef uppalandi er til staðar fyrir barnið, þá hefur það ekki þörf fyrir ímyndaða huggara úr andaheimum, sem eru hvergi til staðar nema í hausnum á þeim. Ímyndaðir handanheimshuggarar eru tilraun til að flýja stundum erfiðan heim. Sá sem vill bæta heiminn ætti líka að gera það, ekki að láta fólk halda að það leysi málin að afneita þeim.

Munum að rækta okkur sjálf
Mín ábending til kirkjunnar: Við erum verur þessa heims, eins og allar aðrar verur sem við þekkjum, og það er í þessum heimi, ekki öðrum, sem sönn mannrækt fer fram. Það er ekki mannrækt að segja fólki að leggja inn á ímyndaða himnaríkisbankabók sem það getur aldrei tekið út úr, frekar en að bæta kjör fólks hér á jörðinni. Lífið í efnisheiminum er það eina sem við vitum að er til, og það eina sem er rökrétt að rækta.

Hlífum barninu fyrir ónauðsynlegu áreiti
Mín ábending til kirkjunnar: Ónauðsynlegt áreiti getur til dæmis verið að flækja líf þess með fánýtum útúrdúrum á borð við yfirnáttúruverur. Barn hefur um nóg að hugsa þegar það tekur út vöxt og þroska, og það hrærir ungan huga að halda að ósýnilegir skeggjaðir menn fylgist með manni á klósettinu eða skrifi það niður í kladda og haldi því til haga, ef maður freistast til einhvers sem er bara mannlegt, þegar öllu er á botninn hvolft.

Setjum foreldrahlutverkið í forgang
Mín ábending til kirkjunnar: Góðir foreldrar eru góðir foreldrar í sjálfu sér, og sá sem á þá þarfnast ekki ímyndaðra al-gæskuríkra himnaforeldra.

Veitum frelsi - en setjum mörk
Mín ábending til kirkjunnar: Fólk hefur frelsi til að mynda sér skoðanir, en sé það frelsi stundað af ábyrgð, þá markast það af gagnrýninni hugsun. Þegar fólk myndar sér lífsskoðun ætti ekki að hindra það í að fara þangað sem rökin leiða það -- og börn ætti ekki að hneppa í andlega fjötra trúarbragða. Mörkin sem við setjum eru jarðnesk.

Verum barninu mikilvæg
Mín ábending til kirkjunnar: Foreldrarnir eru það mikilvægasta í heimi í augum barns. Barninu er enginn greiði gerður með því að segja því að það sé eitthvað „súper-foreldri“ sem er ofar alvöru foreldrunum sett.

Verndum bernskuna
Mín ábending til kirkjunnar: Bernskuna á að bólusetja, ekki smita, af trú.

Vésteinn Valgarðsson

Vorkunnarhössl kristinna

26. apríl 2007# (Kristindómurinn)

Frá upphafi hefur kristni mætt andstöðu af ýmsu tagi. Algengasta andstaðan er sú sem sjaldan hefur þótt ástæða til að rita í annála, semsé að fólki hafi fundist hún órökrétt, barnaleg, einfeldningsleg eða á annan hátt bjánaleg. Við heyrum meira um andstöðu í formi ofsókna, á borð við þær sem kristnir menn sættu í Rómarveldi til forna.

Enginn ætti að sæta ofsóknum; um það eru flestir sammála. En það eru tveir endar á þessari pylsu. Annars vegar hefur kristin kirkja síst látið sitt eftir liggja í ofsóknum sjálf. Sögulega séð ætti að nægja að nefna nornabrennur og krossferðir, gyðingaofsóknir og grimmilegt trúboð í Suður-Ameríku fyrr á öldum, þótt listinn sé nánast ótæmandi.

Hinn endinn er sá að þótt fólk verði fyrir áföllum, þá verður það að geta komist yfir þau. Eða, hvað er langt síðan kristnu fólki var síðast varpað fyrir ljón? Kannast einhver við það í seinni tíð? Nei – en ef maður tæki mark á málflutningi kirkjunnar, þá gæti maður haldið það. Kannski er kirkjan ennþá þjáð af áfallastreituröskun. Kannski er hún haldin ofsóknaræði. Kannski var það bara heppilegt fyrir hana að halda sig í hlutverk lítilmagnans, píslarvottarins sem allir hafa samúð með.

Ég átti einu sinni vin sem reyndi þessa taktík í samskiptum sínum við hitt kynið. Það er að segja, að reyna að hössla út á vorkunnsemi. Hann velti sér upp úr eigin eymd, sagðist vera þunglyndur og reyndi stundum að skera sig á púls með glerbrotum eða öðru oddhvössu sem var við höndina. Ekki síst þegar huggulegar stelpur voru í grenndinni. Það kom svo sem fyrir að þær fengu samúð með honum og gáfu sig á tal við hann, en ég held reyndar að hann hafi aldrei farið heim með neinni þeirra. Þannig að hann gafst fljótlega upp á þessu. Kannski hefði honum orðið meira ágengt með meiri þolinmæði eða með því að slípa aðferðina, en mér og öðrum sem til þekktum fannst þetta vægast sagt aumkvunarverð leið til að ná athygli kvenþjóðarinnar. – Og nei, þessi vinur var ekki ég sjálfur!

Kirkjan hefur hins vegar náð betri árangri með þessa aðferð að leiðarljósi. Eða, það hlýtur að vera fyrst hún notar hana ennþá eins mikið og raun ber vitni. Sú mynd er einatt dregin upp, að kristni eigi í vök að verjast, að „hafís trúleysis lóni fyrir landi“ eins og biskup orðaði það svo smekklega, að íslam breiðist um heiminn eins og sinueldur og að andstaða við trúboð í skólum sé líkust því þegar Stefán postuli var grýttur fyrir trú sína.

Með því að setja sig í hlutverk fórnarlambsins og klæmast á eigin bágindum, hvað „siðurinn í landinu“ eigi uppdráttar vegna skilningsleysis grafkaldra húmanista, reynir kirkjan að vinna fólk á sveif með sér. Hann vinur minn átti ekki góðu gengi að fagna í kvennamálum þrátt fyrir viðleitni sína – enda voru þær flestar fljótar að sjá í gegn um hann, hvað honum gekk til í raun og veru.

Það er léttir hvað Íslendingar eru orðnir glöggir í að sjá, í gegn um þetta vorkunnar-hössl, hvað kirkjunni gengur til í raun og veru. Kirkjan veltir sér upp úr eymd sinni, en er alltaf með betliskálina í annarri hendinni. Kirkjan reynir að fá fólk til að finna til með sér af aumingjagæsku sinni, að fá fólk til að ala börn sín upp í guðsótta og góðum sóknargjaldagreiðslum.

En hver ofsækir hvern? Hvaða trúfélag er með meirihluta landsmanna innanbúðar? Hvaða trúfélag er undanþegið fasteignagjöldum, er með 139 presta á jötu ríkisins og auk þess alla menntaða ókeypis? Og hvaða leiðtogi trúfélags er með milljón krónur í laun á mánuði, fyrir utan ókeypis húsnæði og meira að segja diplómatavegabréf, meðan hann predikar um hvað kirkjan eigi bágt? Dettur einhverjum í hug að þetta sé hræsni? Dettur einhverjum í hug að kötturinn sé að kveinka sér undan því að músin ofsæki hann?

Því fleiri sem sjá í gegn um þetta skrípaspil, þess betra. Stelpurnar sem hann vinur minn hugsði sér gott til glóðarinnar með þurftu ekki röntgensjón til að sjá í gegn um hann, og hana þarf ekki í þessu tilfelli heldur. Það er vissulega brjóstumkennanlegt þegar rígfullorðnir karlar klæða sig í kjóla og láta eins og þeir séu ofsóttir, en það þýðir ekki annað en að þeir ættu að hætta að láta svona og leyfa fólki að sofa út á sunnudögum, geta hlustað á trúarlega hlutlaust ríkisútvarp og velja alvöru góðgerðasamtök til að gefa peningana sína.

Kristín Kristjánsdóttir

Krísa kirkjunnar manna

29. apríl 2007# (Kristindómurinn)

Gagnrýnin umræða og fræðsla um trú virðist stundum vera jafn áhrifarík og að skvetta vatni á gæs. Þegar ég horfi aftur í tímann sé ég samt að sífellt fleiri eru að kasta af sér dragúldnu synda- og sektarskikkjunni sem trúin er. Þeim fer sem betur fer fjölgandi sem ákveða að hætta að skilyrða sitt siðferði og mannúð við þetta fornaldar fyrirbæri sem kallast trú, sem hefur ítrekað verið notað í gegnum aldirnar sem verkfæri til að framkvæma hina skelfilegustu glæpi. Hægt og bítandi er fólk að átta sig á því að siðferði þroskum við í gegnum almennan lærdóm, leiðbeiningar frá umhverfinu og hvert frá öðru.

Þegar einhverjum trúarboðskap er framfylgt sem brýtur mannréttindi á einhverjum og kúgar hann, þá þarf viðkomandi að taka afstöðu: ganga af trúnni eða stinga sér á bólakaf í trúarhítina og láta alla skynsemi og rökhugsun lönd og leið.

Eftir aukið frjálsræði og menntun undanfarna áratugi þá hefur trúarinnrætingin ekki jafn afgerandi tök á hugsun landans eins og áður fyrr. Þetta veldur því að fólk velur það sjaldnar í dag að kasta sér í botnlausa hít hindurvitna og óttaboðskapar þegar það kemur að krossgötum í lífinu. Flestir velja þó enn að kalla sig kristna án þess að vita almennilega hvað felst í hugtakinu, til móts við það hvað það er að vera trúlaus.

Ef kirkjunnar menn ætluðu sér að fara að skerpa trúarvitund landans með einhverjum sértækum ráðum í dag (sem þeir eru einmitt að reyna að gera, t.d. í gegnum Vinaleiðina) þá er sem betur fer nokkuð á brattann að sækja fyrir þá. Þeir hafa ekki jafn sterk áhöld til þess og áður: almenna fáfræði og ólæsi, ómannúðlegar pyntingar, ógnarstjórn og aftökur. Tæki sem óneitanlega kæmu í góðar þarfir á þessum tímum upplýsingar og mannréttindavakningar.

Því miður er það staðreynd að þeim er hleypt að börnunum okkar sem hafa ekki enn þroskað með sér sjálfstæða hugsun og landinn amast ekki við því þó að þeir reyni að koma trúarboðun og fordómum tengdum henni að alls staðar þar sem þeir geta. Eins og til að mynda í ríkisreknum fjölmiðlum eða við opinber og almenn hátíðarhöld.

Umræðan um þessi mál í þjóðfélaginu mun halda áfram og umræðan getur aldrei endað í öðru en því að flett verður ofan af öllum mannréttindabrotunum og kúguninni í nafni trúarinnar sem viðgengst hér enn í dag þó að þau séu af annari stærðargráðu heldur en áður var. Þeir sem eru utan Þjóðkirkjunnar geta borið því vitni á margan hátt. Skiljanlega finnur Þjóðkirkju-trúmaðurinn ekki fyrir þeim fordómum og mismunun sem aðrir verða fyrir frá hinni ríkisstuddu og styrktu trú.

Gagnrýnisraddirnar hafa áhrif þó að það gangi hægt. En ég get séð fyrir mér eina aðferð sem yrði áhrifaríkari. Það yrði landanum „himnasending“ ef kirkjunnar menn ákvæðu að fara að fylgja boðun sinni og inntaki trúarinnar eftir á áþreifanlegri hátt í jafn upplýstu samfélagi og við lifum í í dag.

Prestar þjóðkirkjunnar voru á prestastefnu á Húsavík nýlega og þær raddir meðal þeirra um að trúin eigi undir högg að sækja hafa verið að hækka undanfarið. Allt bendir til að það eigi að fara að blása til stórsóknar. Og ég fagna því. Ég vil að inntak hinnar kristnu trúar verði áþreifanlegra fyrir okkur öll svo að fleiri taki afstöðu til þessa og velji að kasta af sér skikkjunni.

Velji að lifa heilbrigðu og stoltu lífi hins frjálsa og siðferðislega sjálfstæða manns.

Ritstjórn

Hvor drap fleira fólk í biblíunni?

1. maí 2007# (Kristindómurinn)

Hvor drap fleira fólk í biblíunni, guð eða djöfullinn?

Það er hægt að lesa meira um fjöldamorðingjann guð í þessum greinum:

Raðmorðinginn guð - fyrsti hluti
Raðmorðinginn guð - annar hluti
Raðmorðinginn guð - þriðji hluti

Sverrir Guðmundsson

Eyrnakerti: Varasöm fyrirbæri

3. maí 2007# (Kjaftæðisvaktin)

Eitt nýjasta æðið í kuklbransanum hefur ratað til Íslands. Í vikunni hitti ég góðan vin sem sagði mér af tveimur bekkjarfélögum sínum sem höfðu farið hvor í sínu lagi og fengið svonefnda „eyrnakertameðferð“ sem þeir létu vel af. Mig rámaði í að hafa lesið um þessi kerti á heimasíðu fyrir fáeinum árum. Þá var fátt að finna um þetta á íslenska hluta internetsins en nú er öldin önnur ef marka má fjölda leitarniðurstaðna fyrir „eyrnakerti“ á google.is. Það er óskemmtilegt að sjá að heimasíða heilbrigðisráðherra, Sivjar Friðleifsdóttur, er í u.þ.b. 10. sæti í google-leitinni. Þar eru myndir af sýnikennslu í eyrnakertameðferð af kvenfélagsfundi á Seltjarnarnesi sem mér finnst bera vott um sinnuleysi gagnvart vafasömum heilsumeðferðum.

Fyrsta vefsíðan sem kemur upp á google.com þegar leitað er að „eyrnakerti“ á ensku („ear candle“) varar fólk við meðferðinni.1 Hugmyndin um að stinga logandi kerti upp í eyrað ætti reyndar að duga til þess að klingja viðvörunarbjöllum í höfði fólks en kannski er þetta nógu brjálæðislegt til þess að fólk láti skynsemina lönd og leið. Samkvæmt vefsíðu samtaka hómópata á Íslandi felst gagnsemin í því að „uppgufunin frá efnunum í eyrnakertinu berst inn um eyrun og inn í öll göng höfuðsins. Létt sog og hreyfing logans framkalla titring á uppgufuninni frá eyrnakertinu sem berst inn í eyrað og myndar nudd á hljóðhimnuna.“2 Á sömu síðu er því m.a. haldið fram fullum fetum að þetta sé „gott í meðferð við kvefi, ofvirkni, streitu“ og ýmsum fleiri kvillum. Þetta tal um hreyfingu logans sem nuddi hljóðhimnuna og meðferð við kvefi (sem er veirusýking) er augljóslega bull. Aðrar staðhæfingar um gagnsemi meðferðinnar fá heldur engan veginn staðist. Þó ber að hafa í huga að það geta komið fram lyfleysuáhrif, t.d. þegar um sálræna kvilla er að ræða. Þau jafngilda þó ekki því að meðferðin geri gagn. Að hætti kuklara er oft vísað til þess að eyrnakertin hafi verið notuð meðal frumbyggja Norður-Ameríku og fornra menningarþjóða, sem á væntanlega að styðja fullyrðingar um gagnsemi þeirra. Þessar sögur eru hæpnar og frekar lúaleg markaðssetning sem hefur ekkert með notagildi kertanna að gera.

Ástæðan fyrir því að varað hefur verið við kertunum er ekki einungis sú að þau eru gagnslaus heldur geta þau beinlínis verið hættuleg. Eyrnakerti eru til af ýmsum stærðum og gerðum en algengasta uppistaðan í þeim er bómull eða lín sem dýft hefur verið í vax eða paraffín (olíuvaxefni). Holrými er til staðar í miðju kertinu og upp um það eiga að streyma óhreinindi og eyrnamergur sem kertið á að losa til viðbótar við áhrif í þeim dúr sem hómópatar nefna á vefsíðu sinni. Neðst þar sem kertinu er stungið inn í eyrað er oft á tíðum hlíf sem á að safna saman þessum úrgangi. Til þess að forða því að fá á sig heitt vax er skynsamlegt að liggja á hliðinni þannig að kertið sé lárétt og vaxið drjúpi beint niður. Þetta misferst samt oft (samanber myndir á netinu frá íslenskum hómópötum sem beita þessari meðferð). Í könnun sem framkvæmd var meðal 144 háls-, nef- og eyrnalækna árið 1996 (sem vísað er til í [1]) höfðu 14 þeirra meðhöndlað sjúklinga sem höfðu hlotið skaða af eyrnakertum, flestir vegna húðbruna eða stíflu í eyrum eftir notkun kertanna. Tvö slæm tilfelli eru nefnd til viðbótar. Í öðru þeirra skaðaðist hljóðhimna konu tímabundið þegar reynt var að fjarlæga vax úr hlustinni. Í hinu tilfellinu olli eyrnakertið bruna sem leiddi til þess að kona fékk astmakast sem dró hana til dauða á sjúkrahúsi eftir að hún slapp úr eldsvoðanum.

Eðlisfræðin á bak við kertin er meingölluð. Ef kertið næði að mynda nægilegan undirþrýsting til þess að að draga merg og óhreinindi úr hlustinni myndi þrýstingurinn sprengja hljóðhimnuna og valda miklum sársauka. Tilraunir hafa leitt í ljós að kertin valda ekki neinum þrýstingsbreytingum og að þau skilja oftar en ekki vax eftir í eyrunum. Meðferðaraðilar tíðka það að sýna fólki „óhreinindi“ sem þeir segja að séu leifar eyrnamergs. Rannsóknir hafa leitt í ljós að það á ekki við nein rök að styðjast heldur eru þetta vax- og sótagnir sem hafa myndast við brunann á kertinu.

Hugmyndir um að kertið geti haft áhrif fyrir innan hljóðhimnuna, þ.e. á kokhlustina, ennisholurnar eða jafnvel á heilann, ganga heldur ekki upp þar sem hljóðhimnan skilur á milli hlustarinnar og miðeyrans. Hljóðbylgjur valda titringi sem berst yfir hljóðhimnuna en vökvar og lofttegundir berast ekki þar í gegn ef hljóðhimnan er heilbrigð.

Við eðlilegt ástand berst eyrnamergurinn út um eyrað og tekur til sín óhreinindi á leiðinni. Ef fólk lendir í vandræðum vegna stíflaðs eyra er rétt að leita til fagfólks (heimilis- eða sérfræðilækna).

Heimildir:

1.Quackwatch: Why Earcandling Is Not a Good Idea
2. ORGANON – Eyrnakerti

Matthías Ásgeirsson

Andtrúaráróðurinn er rétt að byrja

4. maí 2007# (Hugvekja)

Um daginn var haldin prestastefna á Húsavík eins og frægt er orðið. Ótal greinar hafa verið skrifaðar í blöð og á bloggsíður um þetta áhugaverða þing, langflestar afar neikvæðar í garð Þjóðkirkjunnar og ótal einstaklingar hafa skráð sig úr Þjóðkirkjunni. Hér ætla ég ekki að ræða um klaufaskapinn í kringum málefni samkynhneigðra heldur vil ég vekja athygli á setningarræðu biskups á prestaþingi.

Þar sagði biskup meðal annars:

Það er mikil þörf starfseflingar presta og trúnaðarmanna safnaðanna, ekki síst í ljósi vaxandi andtrúaráróðurs og andróðurs gegn kirkjunni sem stofnun. Þjóðkirkjan hefur í vaxandi mæli orðið fyrir óvæginni gagnrýni af hálfu fjölmiðla og annarra. Sem dæmi má nefna að Vinaleiðin, sem er nýjung í samstarfi kirkju og skóla, hefur valdið mikilli umræðu og jafnvel titringi og ómaklega hefur verið vegið að henni. Hér í dag verður rætt um samskipti og samstarf kirkju og skóla og um kirkju og samfélag.

Þjóðkirkjan, starf hennar og staða, þolir rýni og skoðanaskipti. Við höfum góðan málstað að verja og mikilvægan boðskap að miðla. Gagnrýnin og andstaðan getur verið vísbending um að kirkjan sé að sækja fram, gera rétt, að gera vel, standa fyrir máli sínu og hafa áhrif [skáletrun Matti].

Biskup virðist ekki gera ráð fyrir þeim möguleika að gagnrýni og andstaða við Vinaleið og leikskólatrúboð (svo dæmi séu tekin), sé komin til vegna þess að eitthvað sé athugavert við það sem Þjóðkirkjan er að gera. Nei, gagnrýnin er dæmi um að kirkjan sé að gera vel! Er hægt að ná til fólks sem túlkar alla gagnrýni sem jákvæða svörun á það sem gagnrýnt er?

Vinaleið Þjóðkirkjunnar hefur verið gagnrýnd af afar mörgum aðilum, utan og innan Þjóðkirkjunnar. Ótal rök hafa verið sett fram og flest hafa þau að lokum verið staðfest af kirkjunnar þjónum sem ítrekað hafa orðið margsaga í þessum málum. Það er út í hött að afgreiða gagnrýnina á þann hátt sem biskup gerir hér.

Síðustu ár hafa raddir þeirra sem gagnrýna Þjóðkirkjuna og önnur trúfélög orðið háværari. Það er ekki lengur tabú að benda á bullið, það er sjálfsagt mál.

Hugsanlega telur biskup að gagnrýnin hafi náði hámarki og að kirkjan geti snúið dæminu við með vel skipulögðum gagnáróðri. Vandamál kirkjunnar er að við sem gagnrýnum hana fögnum í hvert skipti sem þjónar kirkjunnar tjá sig því málstaður hennar er yfirleitt vondur. Það getur verið að „sannleikurinn mun[i] gjöra yður frjálsa“ en það gildir bara ef sannleikurinn er hagstæður, ef staðreyndir koma þér ekki að gagni er betra að þegja.

Ég lofa biskup því að „andtrúaráróðurinn“ og „andróðurinn“ gegn kirkjunni mun aukast. Verði þeim að góðu, það er það sem þau vilja því ekki virðast þau taka minnsta mark á málefnalegri gagnrýni.

Við á Vantrú munum halda áfram að skrifa greinar á vefinn og í dagblöð. Við munum gera allt sem í okkar valdi stendur til að vekja athygli almennings á ofríki Þjóðkirkjunnar. Hver veit, kannski munum við brydda upp á nýjungum, framkvæma eitthvað sem ekki mun fara framhjá biskup og prelátum hans.

Þá hefur biskup líka vonandi eitthvað til að væla undan á næsta prestaþingi.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Hin jákvæða Vantrú

7. maí 2007# (Efahyggja)

Því er stundum haldið fram að boðskapur Vantrúar sé bara neikvæður, að við séum bara á móti hlutum en ekki með neinu. Sumir halda því jafnvel fram að það sé afar heimskulegt að stofna félag einungis gegn einhverju.

Uppbyggilegt niðurrif

Það er rétt að hér á Vantrú er aðallega stunduð „niðurrifsstarfsemi“. Við gagnrýnum öll svokölluð hindurvitni í íslensku samfélagi; miðla, kristni, DNA-heilun og allt þar á milli. En við gagnrýnum þessi hindurvitni vegna þess að þau sjálf eru neikvæð í garð þess sem við metum mikils og teljum vera mannkyninu til góðs. Með því að gagnrýna hindurvitnin erum við að styrkja það sem þau reyna að brjóta niður.

Hið jákvæða við Vantrú

Hindurvitnin ráðast í mismiklum mæli gegn skynsemi, gagnrýninni hugsun og vísindunum. Vantrú er jákvæð í garð þessa þriggja hluta. Öll neikvæða gagnrýnin á Vantrú sprettur upp vegna þess að við erum fylgjandi þessari „heilögu þrenningu“. Vantrú styður vísindi og er þar af leiðandi á móti gervivísindum. Með þessu erum við að fylla upp í ákveðið tómarúm sem hefur myndast því meirihluti þeirra sem eru jákvæðir í garð „heilögu þrenningarinnar“ eru uppteknir við að byggja þau upp og skipta sér ekki af niðurrifsöflunum. Læknar gagnrýna skottulækna ekki mikið, þeir eru uppteknir við að lækna fólk.

Neikvætt félag heimskulegt?

Þeir sem segja að félag sem stundar bara svona gagnrýni hafa líklega ekki hugsað mikið út í þau félög sem til eru. Félög sem eru stofnuð eingöngu til þess að berjast á móti einhverju eru nefnilega ansi algeng. Friðarhreyfingar berjast á móti stríði og vígvæðingu, bindindisfélög berjast gegn áfengi og svo framvegis. Það er ekkert heimskulegt við það að stofna félag gegn einhverju sem maður telur að samfélagið væri betra án. Samfélagið væri betra án allra þessara hindurvitna, þess vegna er afar eðlilegt að félagið Vantrú sé til.

Óli Gneisti

Merkur fundur og ómerkileg viðbrögð

8. maí 2007# (Kristindómurinn)

Rétt við Jerúsalem voru fornleifafræðingar að finna gröf Heródesar mikla. Morgunblaðið birti frétt og í kjölfarið tjáðu hinir alvitru Moggabloggara sig um málið. Það er ljóst að almenn þekking á sagnfræði er ekki mikil á Moggablogginu (né hjá Mogganum). Hjá Morgunblaðinu sjálfu er Heródes einfaldlega titlaður konungur. Í allt voru alla vega 8 Heródesar konungar á svæðinu þannig að titillinn segir okkur ekkert um manninn (Heródes Antípas er sá sem Jesús er sendur til í Lúkasarguðspjalli).

Mogginn segir „Heródes komst til valda í hinu helga landi er Rómverjar gerðu það að skattríki sínu um 74 fyrir Krist.“ Þetta er mjög vafasöm setning sem gefur í skyn að Heródes hafi orðið konungur árið 74. Það er bara fjarri sanni enda fæddist maðurinn líklega um árið 73. Heródes varð konungur með umboð Rómverja frá árinu 37 fyrir upphaf tímatals okkar.

Eyþór Arnalds sýnir að hann veit væntanlega ekkert um Heródes umfram það sem fram kemur í fréttinni. Hann segir að „[þ]etta [sé] afar merkur fundur [...]. Það er með ólíkindum að þetta geti fundist svona 2070+ árum síðar.“ Heródes mikli dó um 3-4 árum fyrir upphaf tímatals okkar þannig að við erum að tala um rétt um 2010 ár (miðað við að Heródes hafi farið í gröfina strax eftir andlátið). Merkilegra er þó að Eyþór, eins og Snorri í Betel, heldur að þetta styrki á einhvern hátt sögulegan bakgrunn Nýja testamentisins. Slíkt er augljóslega fáránlegt. Það er erfitt að finna nokkurn konung gyðinga sem við vitum meira um heldur en Heródes mikla. Sérstaklega er mikið fjallað um hann í ritum Jósefusar Flavíusar. Það væri afrek að finna nokkurn sem hafi einhvern tímann efast um tilvist Heródesar mikla.

Heródes mikli á að vera sá konungur sem fyrirskipaði um að öll sveinbörn í Betlehem yrðu drepin. Ef fjöldagröf (eða margar grafir frá sama tíma) með myrtum börnum myndi finnast á þessu slóðum þá væri það til þess að styðja sögur Nýja testamentisins. Það er hins vegar einfaldlega þannig að þessi saga er uppspuni, byggður á sögum af því hvernig faró í Eygptalandi lét drepa sveinbörn gyðinga.

Engar fornminjar styðja það að Jesús frá Nasaret hafi yfirhöfuð verið til. Það stoppar ekki kristna Moggabloggara í því að halda því fram að almennt staðfesti fornminjar sögur Nýja testamentisins. Vissulega voru Ágústus keisari, Pontíus Pílatus, Heródes mikli og Heródes Antípas sem minnst er á í Nýja testamentinu allir sögulegar persónur. En það segir okkur bara ekkert um Jesús frá Nasaret. Í Indiana Jones and the Last Crusade kemur Hitler fram. Hitler var til í alvörunni og þar af leiðir að sögurnar af Indiana Jones eru sannar. Vonandi sjá lesendur galla í rökfærslunni.

Gröf Heródesar mikla er að sjálfssögðu merkur fundur en kemur kristni ekkert við.

Sverrir Guðmundsson

Költ gerir strandhögg

10. maí 2007# (Kjaftæðisvaktin)

Ég var staddur niðri í Lækjargötu fyrir fáeinum vikum þar sem ég sá tvo menn í jakkafötum storma inn í MR. Ég hugsaði sem svo að þarna færu mormónar sem létu engan vinnustað framhjá sér fara þegar kæmi að því að boða fagnaðarerindið. Forvitni mín var vakin en þegar ég gekk inn í skólann kom í ljós að þarna voru Íslendingar á ferð í þeim erindagjörðum að hengja upp veggspjald um kynningarfund á kabbala.

„Hvað eru boðberar kabbala að gera hérna á Íslandi“ var fyrsta spurningin sem skaut upp í huga mér. Eftir örstutt spjall við þá kumpána um kabbalah og tengsl þess við Madonnu og fleiri stjörnur fannst mér nokkuð ljóst að þarna voru engir trúmenn á ferðinni. Þessir menn voru í bissness.

Þegar heim var komið var næsta skref að afla upplýsinga um kabbalah á netinu. Wikipedian og vefsíður kabbalah-miðstöðva í Bretlandi og Bandaríkjunum gáfu smá hugmynd um hvað þetta snýst. Þægilegast fannst mér þó að lesa svarið: „Hvað er kabbala?“ á Vísindavef Háskóla Íslands. Þar kemur fram að kabbala sé dulhyggjustefna í gyðingdómi. Uppruni hennar sé óljós þar sem hún hafi framan af farið leynt og varðveist í munnlegri geymd meðal rabbína. Kabbala-hefðin hefur fengið margt í arf frá gyðingdómnum en hún birtist fyrst í heilsteyptri mynd á 12. öld. Grundvallarrit stefnunnar kom fram skömmu síðar en það nefnist Zohar. Kabbala byggir m.a. á talnaspeki og notkun hennar við öflun upplýsinga úr Mósebókunum (Torah) (á svipaðan máta og bókin The Bible Code gerir út á).

Á fyrri hluta 20. aldar óx kabbala fiskur um hrygg meðal gyðinga í palestínu sem má m.a. rekja til hugmynda zíonista um sameiningu þeirra í ríki fyrir botni Miðjarðarhafs. Öran vöxt kabbala út fyrir samfélag gyðinga má hins vegar rekja til Bandaríkjamannsins Philip S. Berg sem kom á fót kabbala-miðstöð í Los Angeles árið 1984. Út frá henni spruttu útibú víða um heim og eru íslenskir kabbalistar í nánum tengslum við þessa aðila.

Kynningarfundurinn

Á veggspjaldinu voru áhugasamir beðnir um að skrá sig á kynningarfundinn á heimasíðu kabbalah á Íslandi. Það kom á daginn að þar var hinn silalegasti Flash-vefur á ferð en með harðfylgi tókst mér þó að skrá mig á fundinn. Nokkrum dögum síðar rann upp 24. apríl og ég mætti ég í Menningarmiðstöðina Gerðuberg fimm mínútur fyrir hálfátta. Þegar ég gekk inn í fundarsalinn ómaði þar hugleiðslutónlist og á borði innst í salnum var varningur til sölu. Mér varð strax ljóst að ég þyrfti ekki að hafa miklar áhyggjur af þessu brölti: Einn maður mættur á svæðið á tilgreindum fundartíma og sá hinn sami yfirlýstur skeptíker. Ég heilsaði aftur sömu jakkafataklæddu mönnunum og ég hafði hitt niðri í MR. Annar þeirra spjallaði aðeins við mig og spurði hvort ég hefði eitthvað kynnt mér kabbala. Ég var ekki í miklu stuði til þess að spjalla og gaukaði því snemma að honum að ég væri efasemdarmaður þegar kæmi að trúmálum. Hagur kabbala-trúboðanna vænkaðist þó heldur þegar par um þrítugt mætti 20 mínútum síðar en þau virtust mun móttækilegri fyrir boðskapnum en ég.

Hófst nú fundurinn. Annar mannanna flutti stuttan inngang áður en hann setti af stað bandarískt kynningarmyndband um kabbala. Meðal þess sem kom fram í inngangnum var að við ættum ekki að trúa neinu heldur leita sannleikans og að kabbala væri ekki trú heldur „elsta viska sem maðurinn hefur komist í kynni við“. Hann ljóstaði upp áformum þeirra um að flytja inn kabbalista sem gæti tekið fólk í læri um lengri eða skemmri tíma. Miðað við aðsókn þetta kvöldið gæti það tekið tímann sinn að afla nægilegra fylgjenda. Kynningarmyndbandið var á bandaríska vísu: Viltu læra að stjórna lífi þínu og ná fram reglu í allri óreiðunni? Viltu finna svör við spurningunni um tilgang lífsins? Viltu ná að byggja upp farsælt fyrirtæki? Ég læt lesendum eftir að geta upp á svarinu við þessum spurningum.

Eftir kynningarmyndbandið átti Breti að nafni Chagai Shouster að flytja fyrirlestur um kabbala og svara spurningum þátttakenda. Hann var þó ekki mættur á staðinn í eigin persónu heldur var visku hans miðlað í gegnum Skype-myndsíma. Vonbrigðin leyndu sér ekki þegar honum varð ljóst að það voru einungis fimm á svæðinu, þar af þrír gestir. Ég spurði Bretann um þá fullyrðingu sem fram kom í kynningarmyndbandinu að upplýsingar um miklahvell hefðu verið komnar fram í ritum kabbala hefðarinnar fyrir nokkur hundruð árum en fannst svörin rýr. Eftir á að hyggja hefði verið mun eðlilegra að spyrja hreint út: Af hverju komu þessar upplýsingar ekki fram fyrr? Hvers vegna er þetta allt svona torkennilegt að það þarf helst að lesa út úr fræðunum eftir á þegar atburðirnir hafa átt sér stað? Ætli það sé ekki bara galdurinn?

Viðskiptalíkanið

Ég fletti fyrirlesaranum upp á Google áður en ég fór á fundinn. Þar kom í ljós að Bretinn er að færa sig um set frá London yfir til kabbala-miðstöðvarinnar í Boston. Það getur vart verið tilviljun að hann talaði á kynningarfundinum en ekki einhver annar. Mér finnst ekki ólíklegt að Reykjavík hafi átt að vera annexía þessa manns en heldur virðist eftirtekjan rýr. Til gagns og gamans er rétt að benda lesendum á síðuna: „The great Kabbalah con exposed“ sem segir frá kynnum krabbameinssjúklings af Shouster þegar hann leitaði sér „lækninga“ í Kabbala-miðstöðinni í Lundúnum. Þarna er m.a. alveg makalaus lýsing á því þegar Madonna mætir til 100 þúsund króna málsverðar í miðstöðinni og allir æpa „Tsjernóbíl“ til þess að lina þjáningar fórnarlamba kjarnorkuslyssins.

En hvað þarf til svo að költið nái fótfestu á Íslandi? Tvennt kemur strax upp í hugann: Tími og áhugi. Fylgikonur áhugans í þessu tilfelli eru væntanlega gróðalöngun og viljinn til þess að komast til metorða.

Að koma á fót útibúi fyrir kabbala-miðstöð hér á landi er svo sem ekkert ósvipað því að koma upp erlendum skyndibitastað. Viðskiptasérleyfi (franchise) byggist á því að byggja upp rekstur undir þekktu vörumerki. Báðir aðilar hagnast: Sá sem kemur upp útibúinu tekur minni áhættu en ef hann hæfi rekstur undir eigin nafni. Eigandi vörumerkisins er með alls konar skilyrði um kaup á vörum frá keðjunni, selur námskeið og ráðgjöf og fær oft prósentur af veltunni.

Kostnaðurinn við að reyna að koma þessu á fót hér á landi er umtalsverður. Væntanlega leggja menn ekki í hann nema að viðskiptalíkanið geri ráð fyrir að þeir fái tekjur til baka síðar. Ég fékk örlitla innsýn inn í starfsemina á fundinum og hef til viðbótar skoðað blogg annars af boðberunum. Ég leyfi mér hér að skjóta á nokkra kostnaðarliði:

kabbala-námskeið í útlöndum: 200-300 þúsund

prentun á auglýsingu: 15 þúsund

heimasíða+lén: 13+50 = 63 þúsund

leiga á sölum: 30 þúsund

Hér geri ég ráð fyrir að varningurinn sé í umboðssölu. Væntanlega nær erlenda keðjan (kabbala-miðstöðin) inn tekjum út á námskeið og sölu á bókum, vígðu vatni, rauðum armböndum og fleiru. Ef stóru plönin eiga að ganga eftir þarf talsvert meira að koma til:

erlendur kennari á Íslandi: 4-5 milljónir á ári

greiðslur til forsprakka á Íslandi: ???

Með 30-40 fylgjendur sem hver um sig eyddi að meðaltali 200 þúsund krónum á ári í þessa vitleysu gæti dæmið samt gengið upp. Íslenski markaðurinn er þó agnarsmár í samanburði við höfuðborgir nágrannalandanna þar sem kabbalistar hafa komið sér fyrir.

Enginn er eyland og strandhögg kabbala (sem hér eftir verður þýtt sem „kablabla“) þarf kannski ekki að koma á óvart. Útibú Moon-safnaðarins (m.a. kunnur fyrir fjöldabrúðkaup) hefur til að mynda fengið skráningu sem trúfélag hér á landi (Heimsfriðarsamband fjölskyldna). Með þessu áframhaldi megum við búast við því að vísindakirkjan og fleiri söfnuðir reyni fyrir sér hér á landi á næstu árum.

Viðbót

Í gærkvöldi fékk ég símtal og sá að það var frá Bandaríkjunum. Það var karlmaður sem ávarpaði mig og sagðist vera frá kabbala. Hann vildi fá að vita hvort ég hefði áhuga á að fá frekari upplýsingar um kabbala en ég sagðist vera efasemdarmaður þegar kæmi að þessum málum og hefði fyrst og fremst viljað afla upplýsinga um hreyfinguna á kynningarfundinum. Bandaríkjamaðurinn þakkaði mér fyrir spjallið og kvaddi kurteislega.

Mér finnst þetta öfluga skipulag sem er á starfi kabbala í senn pínulítið aðdáunarvert en aðallega ógnvænlegt. Greinilegt að menn ætla að veiða sálir og það er engin fyrirstaða þótt þær séu staddar í öðru landi. Það að Bandaríkjamaður skyldi hringja en ekki annar Íslendinganna finnst mér segja sína sögu um stöðu þeirra í málinu. Þetta gæti bent til þess að þeir búi sjálfir ekki yfir sérlega mikilli sannfæringu (annars hefðu þeir væntanlega hringt eða haft samband með tölvupósti) heldur er eitt af hlutverkum þeirra að safna nöfnum fyrir batterí (költ) úti í löndum.

Birgir Baldursson

Græðaraskírteinin

13. maí 2007# (Kjaftæðisvaktin)

Í vikunni sem leið mátti sjá frétt á mbl.is þess efnis að heilbrigðisráðherra hefði afhent fyrsta græðaranum starfsleyfisskírteini. Ég verð að viðurkenna að um mig fór ónotahrollur við að sjá þetta.

Siv Friðleifsdóttir sést greinilega ekki fyrir í atkvæðasnöpun sinni rétt fyrir kosningar. Sennilega áttar hún sig engan veginn á því í hve mikla hættu hún stofnar fjölda fólks með því að gefa út leyfi á borð við þetta. Fjöldamörg dæmi eru um að fólk hafi beðið alvarlegt heilsutjón og jafnvel látist sökum þess að það treysti kuklurum fyrir heilsuleysi sínu. Kuklararnir eru líka margir hverjir ólatir við að þykjast geta læknað hættulega sjúkdóma, þótt harðbannað sé að halda slíku fram samkvæmt útgefnum lögum um starfsemi græðara.

Siv hefur þarna séð sér leik á borði, enda er nóg af fólki sem annað hvort dundar við svona kukl eða trúir á það. Hún er því tilbúin að fórna lífi og heilsu trúgjarnra sjúklinga fyrir áframhaldandi þingsetu.

Siðlaust.

En auðvitað trúir hún á þetta rugl sjálf og því kannski hægt að fyrirgefa henni á þeim forsendum að hún veit ekki hvað hún gjörir

Það var hómópati sem hlaut fyrsta skírteinið hjá Siv. Hérna leiðir James Randi okkur fyrir sjónir hvað þessi grein græðinga gengur út á.

Frelsarinn

Á akri óttans

14. maí 2007# (Skólinn)

Með því að rannsaka og fræðast má útskýra það sem áður var óþekkt. Þannig hafa fræði menntastofnanna afhjúpað hræðslu liðina alda við hið óþekkta. Trúarbrögðin eru því í dag valdalítil í huga upplýstrar og frjálsrar nútímamanneskju. Kirkjuvaldið brýnir nú í síðasta sinn plóg óttans, sem á að draga af ímynduðu afli. Dráttarklárinn hét fyrr á öldum djöfull en er nú kenndur við kærleik. Plógurinn er orðinn bitlaus á fullorðið fólk og því er honum beitt á börnin. Í minnstu plógför vill starfsfólk kirkjunnar sá sínu afskræmda útsæði, kenndu við bænir og sáluhjálp.

Í nafni heilræða kúgaði ríkiskirkjan hug barna til undirgefni við guð sinn herra. Vélaði með skírn óvita í söfnuð sinn og lét ómótuð ungmenni skilyrðislaust játa hollustu við sig. Sama stofnun hafði það sitt fyrsta boðorð, að hýða ætti sveininn ef hann heiðraði ekki föður sinn og móður. Evangelísk kenning hennar var sú, að sá sem ekki hlýddi foreldrum sínum ætti ekki fyrir höndum langa ævi. Ástandið á hákristilegum tímum hér á landi var slíkt að börn fátæklinga voru þrælar og skiptimynt í höndum prestastéttarinnar, sem veitti þeim sáluhjálp. Ofbeldi, þrældómur og hungur voru því örlög barna á Fróni, en á meðan átu biskupar Skálholts af evrópsku gæðapostulíni.

Á tímum upplýsingar og menntunar er reynt að leysa úr vanda barna, ofbeldið hefur vikið fyrir upplýsingu. Fjöldi menntaðra starfsmanna vinnur innan skólakerfisins við að aðstoða börn, sálfræðingar, félagsfræðingar, uppeldismenntaðir kennarar o.s.frv. Mikið átak til að bæta úr geðheilbrigði barna hefur skilað sér í bættri líðan barna með ofvirkni og athyglisbrest. Til að koma í veg fyrir að bágar heimilisaðstæður skaði framtíð barna höfum við barnaverndaryfirvöld. Barist er gegn einelti og mismunun. Árangurinn lætur ekki á sér standa. Ný könnun meðal ungmenna í 10 bekk grunnskóla leiðir það í ljós að drykkja og neysla tóbaks hafa minnkað. Öllum sviðum er hægt að þakka þúsundfalda velmegun barna frá kristnum miðöldum, þökk sé fagmennsku starfsfólks skólanna.

En stofnunin sem fermdi ekki krypplinga eða börn með lýti í sínum húsum, svo að þau yllu ekki hneykslan vill núna aftur upp á dekk. Með vinaleiðakórinn, vopnaðan sálgæsluplóg og bænaútsæði, á að meðhöndla börnin með „kærleik“. Kirkjan reynir að mynda sér olnbogarými í skólanum með því að æsa til ótta um vandmál barna. Vandamál sem starfsfólk skólanna sinnir á hverjum degi og hefur staðið sig frábærlega í að leysa. Það er einfaldlega engin þörf fyrir stofnun sem heldur fast í lúterskar kenningar um kúgun barna. Sagt er að þvegið svín veltir sér í sama saur. Það er eins og þessi orð hafi ræst á heilagri almennri ríkiskirkju. Börnin okkar eiga miklu betra skilið en þessa ögrun sem felst í vinaleiðinni. Það er sambærilegt við að biskup mætti í giftingarveislu samkynhneigðra hjóna eða hörundsdökkur maður gengi í hina kristnu hreyfingu Ku Klux Klan. Megi ríkiskirkjan fá ævarandi hvíld frá menntakerfi okkar um aldir alda.

Birgir Baldursson

Boðorðin á Bylgjunni I

16. maí 2007# (Útvarp)

Í lok mars hófum við Gunnar í Krossinum umfjöllun okkar og rökræður um boðorðin 10. Fyrsti þátturinn fór í fyrstu þrjú boðorðin.

Hinn siðræni grunnur

Það byrjar ekki vel hjá Gunnari:

Þetta [boðorðin 10] hefur verið grunnur siðferðis hinna vestrænu þjóða.

Það þarf ekki að hugsa málið lengi til að sjá að þetta eru staðlausir stafir. Siðferðishugmyndir manna hafa þróast mjög þessi þrjú þúsund ár sem liðin eru frá því að þessi Biblíutexti var settur fram.

Reyndar kemur Gunnar með þær guðfræðilegu skýringar að boðorðin 10 séu bara fyrir þá sem ákveðið hafa að gera þennan tiltekna guð að leiðtoga lífs síns. Aðrir (heiðingjarnir væntanlega) mega aftur á móti gera hvað sem þeim sýnist, ef ég skil hann rétt. Og boðorðin eru ætluð fyrir guðsríki, ekki sem lagabókstafur í veröld okkar.

Þarna stangast reyndar hin guðfræðilega skýring á við aðrar yfirlýsingar Gunnars og fleiri boðenda kristindóms, sem segja að boðorðin séu grundvöllur lagabókstafs og siðferðis í hinum vestræna heimi. Hvort er það Gunnar, himinn eða jörð?

Sé verið að tala um hinn jarðneska heim okkar þá brjóta tilmæli boðorðanna nær alla mannréttindasáttmála og lagaákvæði um valfrelsi sem hugsast getur. Þetta fyrsta, þú skalt ekki aðra guði hafa, brýtur t.d. ákvæði stjórnarskrár Íslands um trúfrelsi manna. Og hvað snertir almennt siðferði þá banna engin lög okkur að girnast eigur og fólk, ljúga eða halda fram hjá. Siðferðishugmyndir í þá veru hafa enda verið í mikilli þróun á síðustu árhundruðum. Það er endalaust verkefni heimspekinga og siðfræðinga að ræða hversu heppileg/óheppileg þessi atriði eru í hegðun mannskepnunnar, en lagabrot eru þetta ekki og þessi meintu guðlegu tilmæli eiga því vart erindi við okkur í nútímanum.

Gunnar tekur boðorðin fram yfir landslög. En hann svarar ekki spurningunni um hvort hann væri til í að fremja lögbrot ef það stangaðist ekki á við boðorðin. Mér dettur í hug t.d. hassreykingar, þær eru brot á jarðneskum lögum okkar en ekkert í boðorðunum bannar slíkt. Ætli Gunnar fái sér annað slagið í eina feita í krafti boðorðanna? í raun ætti hann að gera það ef eitthvað er að marka túlkun rastafari-trúmanna á þessu sama orði guðs.

Kynferðisleg bæling

Annað mikilvægt atriði í þessu samhengi öllu er hvernig boðorðin eru hönnuð til að fá menn til að skammast sín og finna til sektar yfir sárasaklausum og eðlilegum hlutum. Hvað er t.d. að því að girnast eiginkonu náungans svo lengi sem ekki er brotið á þeim hjónum? Ljúfur losti og fantasíur gera varla mikinn skaða, heldur orna þeim sem ástundar. Ekkert að því. Og þegar Jesús gefur út þá yfirlýsingu að hver sá sem líti konu girndarhug hafi þegar drýgt hór í hjarta sín, þá felst í þessu ekkert annað en að koma inn óþörfu samviskubiti fyrir að búa yfir fullkomlega eðlilegum og náttúrlegum kenndum og tilfinningum. Þarna leiðir trúin til bælingar og skömmustu.

En það hefur nú líka alltaf verið eitt af aðalsmerkjum trúarbragðanna, að stýra öllu kynlífi manna með svona aðferðum. Meira um það þegar viðkomandi boðorð verða til umræðu.

Allah hinn illi

Það er athyglisvert að heyra álit Gunnars á Allah, guði Múhameðs. Í raun er þetta sami guðinn og kristnir menn og gyðingar trúa á, en Gunnar segir þetta vera illan anda. Hann trúir semsagt á tilvist þessa guðs en kýs einfaldlega ekki að lúta honum. Ætli það sama sé uppi á teningnum hjá honum þegar kemur að Ísis, Ósíris, Seifi, Appoló, Adonis, Venus, Júpíter, Þór, Tý og Óðni? Hvað er það nákvæmlega í rökhugsun Gunnars sem fær hann til að halda að einn af öllum þessum guðahaug, guð gyðinga og kristinna manna, sé sá hinn rétti og hinir bara prump eða ekki til?

Gunnar er trúleysingi á fjölmarga guði og finnst ekkert að því að tala niður til annarra trúarbragða, burtséð frá því hvort þær trúarhugmyndir geti verið öðru fólki heilagar. Persónulega finnst mér ekkert að slíkri hegðun, enda stunda ég hana sjálfur af miklum móð. Það sem ég gagnrýni Gunnar fyrir er hræsni hans í þessu samhengi, því tvisvar hefur hann skroppið saman í heilagri vandlætingu þegar hans eigin trúarbrögð hafa verið gagnrýnd, og talað um árásir á það sem honum er heilagt og særðar trúartilfinningar.

Ég gef lítið fyrir það, sér í lagi þegar hann hefur síðan í næstu setningu upp mikið haturs- og fyrirlitningartal um þá lífsafstöðu sem ég sjálfur hef. Af hverju má hann en ekki ég?

Jehóvi, ertu hættur að berja börnin þín?

En áfram mjakaðist umræðan. Heimir byrjar að tala um barnaþrælkun og afskiptaleysi guðsins af slíku ógeði. Gunnar segir guðinn um það bil alveg vera að fara að gera eitthvað í málunum, en barnaþrælkunin sé komin frá hinu illa. En af hverju er guðinn þá ekki fyrir löngu búinn að grípa inn í? Er honum drullusama um kynslóð eftir kynslóð af kvöldum og píndum börnum? Voðalega er þetta plan hans eitthvað óskilvirkt og býður upp á mikinn viðbjóð.

Ég hoppa yfir í þriðja boðorðið til að vekja athygli á því að guðinum er ekkert illa við þrælahald. Gunnar á reyndar á þrælahaldi Biblíunnar ýmsar skýringar, að þarna sé um venjulegar ráðningar og launavinnu að ræða, með fullt af réttindum og skyldum. Líkir Heimi við Biblíuþræl af því að Heimir þarf að mæta í vinnuna sína eða hljóta verra af.

Eru skýringar Gunnars trúverðugar? Ég veit það ekki. En guð gyðinga er ekki á pari við mannréttindasáttmála nútímans. Við höfum fyrir löngu komist fram úr þessum guði í siðrænu tilliti.

Lögmál guðs = erfðir

Og svo var talað um líkneskjaboðorðið, þetta sem upprunalega er númer 2, en kaþólska kirkjan tók út. Í þessu boðorði hótar guðinn að taka syndir feðranna út á börnunum og Gunnar reynir að skýra það allt saman burtu með erfðum. Undarleg skýring úr þessari átt.

Birgir Baldursson

Innipúkarnir

23. maí 2007# (Hugvekja)

Getur verið að þeir sem óttast málflutning trúlausra og reyna að leiða hann hjá sér séu einhvers konar andlegir innipúkar? Mér dettur þetta í hug eftir lestur á þessum ársgamla kommentaþræði, þar sem Khomeni nokkur lætur hafa þetta eftir sér:

Líkt og barnið sem opnar útidyrnar út í gnauðandi storminn og fyllist ótta við kuldann og hið óþekkta. þannig eru hinir „trúuðu“ gangvart vantrúnni og knýjandi spurningum sem biblían svarar út í hött.

Nú er það svo að þeir sem ylja sér við þá skoðun að óskhyggja þeirra um himnavist og náð sé sönn tala gjarna um hlýju og yl trúarinnar. Biskup Þjóðkirkjunnar notar líka skemmtilegt líkingarmál þegar hann líkir vantrúnni við andlegan hafís og ískalda þoku. Ég fæ ekki betur séð en þessi uppstilling í hausi trúmanna, hlýja trúarinnar og kuldi tómhyggjunnar, fái algerlega staðist.

En þá spyr maður hvað sé fengið með því að hanga inni í hlýjunni endalaust. Voru ekki slíkir krakkar í gamla daga kallaðir innipúkar og skræfur? Þeir sem aldrei bjóða kuldanum úti byrginn fara á mis við fullt af fegurð og skemmtilegu athæfi, t.d að búa til snjókalla, snjóhús, fara á skíði eða skauta og þar fram eftir götum. Þeir missa líka af norðurljósunum, stjörnuhröpunum, gervitunglunum sem skríða eins og lýs yfir himinhvolfið, læra ekki að njóta þess að anda að sér fersku vetrarlofti og finna frostið bíta í kinn.

Einhvern veginn hefur mér alltaf fundist boðendur trúarinnar minna mig á óhraustu innipúkana sem héngu í pilsum móður sinnar og þráðu ekkert fremur en stöðugt ljós og hita. Þessir krakkar urðu feitir og þvalir, andlausir og lærðu illa að þrífast í félagsskap. Þetta þekki ég frá fyrstu hendi, því sjálfur var ég svona innipúki á tímabili æsku minnar, en náði þó fyrir rest að láta útiveruna heilla mig.

Maður freistast til að líta á trúfólk sem andlega innipúka með feitt og þvalt sálarlíf í alltumlykjandi pilsfaldi mömmunnar sem ofdekrar og ofverndar. Kannski það útskýri hvers vegna þessu fólki gengur svona illa að eiga í samtali (að maður tali nú ekki um almennilegar rökræður) við okkur sem stundum hina andlegu útivist. Þetta fólk fær einfaldlega vindinn og snjóinn sem fylgir okkur inn á sig bert og flýr því undir sængina í ofkyntu herberginu.

Eru þetta ekki bara skræfur?

Birgir Baldursson

Eru trúarbrögð nauðsynleg forsenda kærleiksboðunar?

25. maí 2007# (Aðsend grein)

Það gerist ekki oft að okkur berist lesendabréf, en þegar það gerist finnst okkur gaman að lifa. Því er ekki úr vegi að nota hér tækifærið og hvetja lesendur okkar til að senda inn slík bréf, telji þeir að einhverjar skoðanir sem þeir ganga með eigi erindi undir forsíðufyrirsögn á vefritinu.

En á dögunum barst okkur semsagt eftirfarandi pistill frá Kristjáni Hrannari Pálssyni:

Á vefsíðunni tru.is er að finna pistla eftir þjóðkirkjupresta um kristindóminn, bænir og fleira tengt kristinni trú. Þar er einnig undirsíða með spurningum og svörum þar sem lesendur geta sett inn fyrirspurn.

Ég er áhugamaður um trúmál og les vantrúarvefritið reglulega. Á tru.is kem ég nú sjaldnar en á síðunni ykkar hlekkið þið hér og þar á hana með tilvitnunum í presta o.fl. Ég var að lesa umræður um kærleiksboðskap í kristindómnum og fann þörf til að setja inn spurningu þess efnis hvers vegna Guð eða trúarbrögð væru nauðsynleg forsenda fyrir kærleiksboðskap. Skúli Sigurður Ólafsson verður til svars og ég leyfi mér að birta það hér í þessu bréfi til ykkar:

Hvers vegna er Guð(eða trúarbrögð almennt) nauðsynlegur til að boða kærleik?

Skúli Sigurður Ólafsson svarar:

Við getum kallað það kærleika sem dregur okkur hvert að öðru og hvetur okkur til þess að auka velferð hvers annars. Slíkar langanir eru blessunarlega til staðar í öllum mönnum og birtast í margvíslegri mynd. Þó kærleikur sé órjúfanlegur þáttur kristinnar trúar fer því fjarri að kærleikann sé ekki að finna utan hennar vébanda.

Því leyfi ég mér að umorða spurninguna með þessum hætti: Hvers vegna er kærleikurinn mikilvægur í kristinni trú?

Svarið við þeirri spurningu er á þá leið að Guð, eins og hann birtist okkur í Jesú Kristi, leggur okkur til það vegarnesti að æðsti tilgangur lífsins sé að elska Guð og náungann. Tvöfalda kærleiksboðorðið orðar þetta svo: „Elska skalt þú Drottin, Guð þinn, af öllu hjarta þínu, allri sálu þinni og öllum huga þínum. Þú skalt elska náunga þinn eins og sjálfan þig.“ (Matt. 22.37-39)

Kærleikurinn birtir trú okkar og í Kristi fáum við fyrirmyndina að hinni skilyrðislausu ást sem að ofan er lýst.

Með kveðju, Skúli

Það er strax áhugavert við orð Skúla að hann viðurkennir að kærleikann sé að finna víðar en innan vébanda kirkjunnar. Ætli hann viðurkenni það líka með öll trúarbrögð eða er kærleikurinn í kristinni kirkju á einhvern hátt öðruvísi en sá kærleikur sem múhameðstrú boðar? Ég vona bara að það sé hið fyrrnefnda þó margt kristið fólk vilji halda öðru fram.

Síðan tekur hann sér það risastóra bessaleyfi að umorða spurninguna í það hvers vegna kærleikurinn sé mikilvægur í kristinni trú. En ég var ekkert að spyrja um það! Seinni hluti þess svarar engu því sem ég vildi fá að vita. Mér er alveg sama þótt kærleikurinn sé mikilvægur í trúnni, ég vil að prestar þjóðkirkjunnar svari því hvers vegna trúin þurfi að fylgja með. Skúli segir að æðsti tilgangur lífsins sé að elska Guð og náungann. En hvers vegna þarf ég líka að elska Guð? Er ekki nóg að elska bara náungann? Er ekki eitthvað keimlíkt með þessu ef trúfélög væru í óða önn að predika mikilvægi þess að bursta tennurnar, eða nota bílbelti ef það stæði í Biblíunni?

Margar trúarumræður leiðast einmitt út í þetta málefni þar sem mér finnst kristallast helsta ástæða þess að trúarbrögð séu óþörf. Eitt stærsta haldreipi trúfélaga er að þau séu góð fyrir samfélagið vegna boðskapar síns. En þurfa yfirnáttúrulegar verur endilega að vera með í spilinu? Mig langar, nei segjum ég krefst, þess að forsvarsmenn trúarbragða gefi mér greinargóð svör á spurningu minni sem Skúli Sigurður Ólafsson veigraði sér svona rækilega að gera. Ég krefst þess.

Já, það er athyglisvert að Skúli skuli skjóta sér með þessum hætti undan spurningunni og svara einhverju allt öðru, en slíkt sér maður reyndar alloft hjá atvinnutrúmönnum jafnt sem pólitíkusum. En Skúla hefði verið í lófa lagið að svara þessari spurningu áreynslulaust, því bæði er fjallað skýrt um þetta í ritverkum Páls postula í Biblíunni, auk þess sem kirkjufaðir Skúla, Lúther sjálfur, hefur ritað um þetta í þaula.

Svarið felst semsagt í réttlætingu fyrir trú en ekki verk. Kristin kenning lítur einfaldlega svo á að góð og kærleiksrík verk falli dauð niður án trúarinnar, því fyrir trúna eina réttlætist menn. Páll postuli segir t.d. í Galatabréfinu:

[V]ér vitum, að maðurinn réttlætist ekki af lögmálsverkum, heldur fyrir trú á Jesú Krist. Og vér tókum trú á Krist Jesú, til þess að vér réttlættumst af trú á Krist, en ekki af lögmálsverkum. Enda réttlætist enginn maður af lögmálsverkum.

Til að kynna sér hvað Lúther hafði um málið að segja er fljótlegast að skoða greinaflokk Óla Gneista um góðu verkin:

[1], [2], [3], [4], [5], [6].

Sem dæmi um málflutninginn má taka orð hans um barnauppeldi:

„Hvað er það annað en að fórna sínu eigin barni til hjáguðsins og brenna, þegar foreldrarnir ala börn sín upp fremur heiminum til geðs en Guði,“ [49]

„Án þessarar trúar er hvert verk lífvana og hvorki gott né Guði þóknanlegt. Því að margir heiðingjar hafa alið börn sín vel upp, en allt er það til einskis vegna vantrúarinnar“ [51]

Kristnir menn þykjast hafa einkarétt á kærleikanum og hafa alla tíð gert lítið úr góðverkum og kærleiksríkri framgöngu hinna vantrúuðu. En þetta [réttlætingu fyrir trú en ekki verk] getur Skúli auðvitað ekki viðurkennt í nútímanum, enda er þetta of geðveikislegt, fer aðeins of mikið á skjön við nútímalegar hugmyndir manna um siðferði og heilbrigð lífsviðhorf. Því þarf að beina slíkum spurningum fram hjá hinu eðlilega og kristilega svari og helst svara einhverju allt öðru.

Matthías Ásgeirsson

Kjaftæði í Kastljósi, áhrif hugsana á vatn

30. maí 2007# (Nýöld)

Af hverju er fólk ginkeypt fyrir kjaftæði? Þó það sé vinsælt að segja að fólk sé fífl er raunin sú að flestir eru þokkalega skynsamir, a.m.k. á einhverjum sviðum. Samt er það svo að afar margir eru tilbúnir að trúa fjarstæðukenndum hugmyndum.

Vafalítið er ein helsta ástæðan fyrir þessu gagnrýnislaus umfjöllun fjölmiðla. Þegar fluttar eru fréttir af undarlegum fyrirbærum án þess að reynt sé að finna eðlilegar skýringar er ekkert skrítið þó fólk trúi vitleysunni.

Síðasta fimmtudag fjallaði Kastljós um stórmerkilegt fyrirbæri. Svo virðist sem hægt sé að tala við vatn og hafa þannig áhrif á eiginleika þess. Umfjöllunin var afskaplega einhliða og þeir sem horfðu á fengu enga fyrirvara. Rætt var við hjúkrunarfræðinginn Vigdísi Steinþórsdóttur sem náði að koma með afskaplega margar vafasamar fullyrðingar í stuttu viðtali. (Getur einhver útskýrt fyrir mér af hverju hjúkrunarfræðingar virðast svo margir ginkeyptir fyrir kjaftæði?)

Já, máttur hugans er mjög mikill og þar af leiðandi er mjög mikilvægt hvað við segjum og látum frá okkur fara. Við erum dáldið mikið eins og útvarpstæki og bylgjurnar okkar sem við sendum frá okkur fara eru líkt og útvarpsbylgjur. Þú, sem viðtakandi, þitt tæki, getur tekið ótrúlega mikið á móti mínum hugsunum og mínum orðum og misjafnt hvað ég segi, hvernig þú tekur á móti því.

Já, það var mjög merkilegt fyrir mig að komast að, eða sjá þessar myndir frá þessum japanska vísindamanni sem heitir Emoto. Hann hefur gert miklar tilraunir á vatni og sýnir þar svart á hvítu hvernig orðin okkar og orkan sem við sendum frá okkur hefur áhrif á vatnið. Hann setur vatn í tilraunaglös og talar síðan við vatnið eða hann spilar fyrir það músík eða setur hugsanir sínar, því það er ekki minna mikilvægt. Hann skrifar hugsanir á blað, límir það síðan á glasið, síðan frystir hann öll þessi glös og tekur síðan myndir af frostrósunum sem myndast því mólikúlin breytast í vatninu eftir því hvaða tíðni þú sendir frá þér.

Telur þú að fólk geti notfært sér þess vitneskju?

Engin spurning, því við erum allt of lítið meðvituð um hvað við erum að senda frá okkur eins og þegar við erum að hugsa eitthvað ljótt eða segja eitthvað ljótt við einhvern annan - það hefur miklu djúpstæðari áhrif en við höfum gert okkur grein fyrir - og það sjáum við á þessum myndum. Við sjáum líka mátt bænarinnar, hversu mikilvæg bænin er, á myndunum, að það hefur áhrif og þá skyldi ég - þegar ég sá þessar myndir - virkilega, vá, hvernig bænin er að vinna.

Sko, eftir því hvernig þessi tíðni sest í okkur - og eins og við sjáum á myndunum - hvernig þetta breytir okkur, við erum jú 70% vatn og alls staðar er vatn í kringum okkur þannig að við breytumst líka eða það setjast í okkur stíflur í orkuna. Allt er þetta orka sem er að flæða og þegar orkan okkar stífast í líkamanum okkar, þá koma fram líkamleg einkenni, líkamleg vanlíðan eða líkamlegir kvillar.

Japanski vísindamaðurinn sem Vigdís nefnir heitir Masaru Emoto. Hann heldur því reyndar ekki fram að starf hans með vatn sé vísindalegt enda er það ekki þannig unnið. Rannsóknir eru ekki tvíblindar og fara þannig fram að Emoto velur þær niðurstöður sem honum finnast heillandi. Slíkt er aldrei gæfuríkt í vísindum. Emoto varð frægur þegar kvikmyndin vafasama, What the bleep do we know kom út. Þar var fjallað um rannsóknir hans og gefið í skyn að eitthvað merkilegt væri í gangi.

Vigdís tengir þessar myndir Emoto á einhvern undarlegan hátt við mátt bænarinnar, eða eins og hún segir „þegar ég sá þessar myndir - virkilega, vá, hvernig bænin er að vinna“. Ég verð að játa að ég næ ekki þessari tenginu.

Ef Kastljós hefði kynnt sér málið með hefði fljótt komið í ljós að fullyrðingar Vigdísar standast ekki rýni. Ekki hefði þurft mikla vinnu til, nóg hefði verið að styðjast við leitarvélar og lesa nokkrar vefsíður.

Það er að mínu mati áhyggjuefni að Kastljós ríkissjónvarpsins fjalli á svo gagnrýnislausan hátt um augljóst kjaftæði. Staðreyndin er sú að það er bransi á bak við þessa vitleysu sem veltir háum upphæðum. Bransi sem byggist á hæpnum fullyrðingum og jafnvel vörusvikum. Jóhanna Jóhannsdóttir vann þessa umfjöllun fyrir Kastljós, vonandi vandar hún sig betur næst.

Heimasíða Masaru Emoto

Wikipedia síðan um Emoto

Polite dissent um Emoto

Umfjöllun James Randi um Emoto

Orac á Scienceblog fjallar um vatnið

Shermer fjallar um What the bleep do we know)

Skeptico bloggar um sömu mynd

Matthías Ásgeirsson

„Þingmenn ganga til kirkju“

31. maí 2007# (Stjórnmál og trú)

Sumarþing Alþingis var sett í dag, setning hófst að sjálfsögðu í Dómkirkjunni eins og lesa má um í morgunblaðsfrétt.

Hvernig er hægt að halda því fram að hér sé alvöru aðskilnaður milli ríkis og Þjóðkirkju þegar setning Alþingis hefst með guðþjónustu? Þetta er blaut tuska í andlit fjórðungs þjóðarinnar sem er trúlaus. Vissulega er stór hluti þjóðarinnar (82%) skráður í Þjóðkirkjuna, en ekki nema helmingur þess hóps telur sig kristinnar trúar. Það þarf að byrja á því að leiðrétta trúfélagaskráningu hér á landi, þannig að hún gefi rétt mynd af viðhorfi þjóðarinnar. Þá er hægt að eiga vitrænar umræður um þessi mál.

Það eru engin rök þó þetta hafi alltaf verið svona, þetta sé hefð og eigi því bara að vera svona áfram. Slík röksemdarfærsla er ekkert annað en hefðarrökvilla

Árið er 2007. Það er fáránlegt að Alþingi hefjist með blessun trúarleiðtoga, sérstaklega í ljósi þess að þessi trúarleiðtogi hefur barist gegn ýmsum framfaramálum eins og nýleg umræða um hjónabönd samkynhneigðra sannar.

Þetta er skammarlegt.

Ásta Norrman

Ómanneskjulegt samfélag

3. júní 2007# (Aðsend grein)

Hvernig er að alast upp í þjóðfélagi þar sem lífsskoðanir manns eru ekki virtar til jafns við þær sem ríkið hefur ákveðið að skuli ríkja? Dóttir mín er átta ára gömul og það sem hefur valdið mestum vandræðum, leiðindum og vanlíðan hjá henni síðan hún byrjaði í skólanum eru trúmál. Ekki hafði hún verið lengi í skólanum þegar ákveðið var að halda skemmtun fyrir foreldra og áttu yngstu börnin að syngja lag. Kennarinn hafði fengið upplýsingar um að dóttir mín væri ekki trúuð, en þrátt fyrir það ákveður hún að börnin skuli syngja lagið „Ég er furðuverk sem guð bjó til“ sem Rut Reginalds gerði frægt fyrir mörgum árum. Af öllum þeim aragrúa af skemmtilegum barnalögum var sem sagt ekki hægt að velja lag sem öll börnin í bekknum gátu sungið með gleði og ekki fundið sig lítilsvirt.

Síðan byrjaði kristnifræðikennslan og þá byrjaði ballið. Dóttir mín hafi lært það heima hvernig maðurinn og dýrin urðu til, en þegar hún kom heim úr fyrsta kristinfræðitímanum, sagði hún mér að kennarinn hefði sagt að guð hafi skapað hana og allan heiminn, sólina tunglið og allt sem væri til. Þetta setti stelpuna í mjög erfið aðstöðu. Átti hún að trúa því sem mamma, pabbi og stóru systur hennar sögðu eða átti hún að trúa kennaranum? Henni fannst líklegra að heimilisfólkið hefði rétt fyrir sér, en henni fannst þó líka skrýtið að kennarinn væri að segja vitleysu. Í kristinfræðitímum spunnust miklar umræður og þar sem dóttir mín er alin upp erlendis töldu hin börnin að þetta fólk í útlandinu væri bara svona vitlaust að það væri bara ekki búið að heyra um guð. Þetta setti stelpuna í þó nokkurn vanda, því nú varð hún að rökræða við heilan bekk um trúmál og það er meira en hægt er að ætlast til af 6 ára gömlu barni sem þar að auki talar bjagaða íslensku. Nú hafa börn á þessum aldri mikla þörf fyrir að setja sig í hópa. Til dæmis er eitt það fyrsta sem börn í Hafnarfirði verða að gera upp við sig þegar þau byrja í skóla hvort þau séu FH-ingar eða Haukarar. Þarna var dóttir mín ein í hóp og það held ég sé stór orsök fyrir því að hún varð fryst úti í bekknum.

Rétt fyrir jól fékk ég miða með dóttur minni heim. Þar stóð að þau mættu koma í skólann með smákökur og kók því þau ætluðu að gera sér glaðan dag. Þennan saman dag mundu þau svo líka fara í kirkju þar sem yrði barnamessa. Þarna lentum við aftur í vandræðum svo ég lét stelpuna velja hvort hún vildi fara í skólann, kirkjuna og allan pakkann, hvort hún vildi fara í skólann og fara svo heim þegar krakkarnir færu í kirkjuna eða hvort hún vildi vera heima. Hún valdi að vera heima, því ef hún færi heim úr skólanum myndu krakkarnir fara að spyrja og það sama mundi gerast ef hún færi með í kirkjuna. Þetta varð til þess að hún missti af þeim degi þegar krakkarnir fengu að taka með sér smákökur og gosdrykk.

Einn daginn þegar hún var komin með hjálm, legg-, hné- og olnbogahlífar og var að fara út á línuskauta, sagði hún mér að einhverjir krakkar í bekknum hennar hefðu sagt að það væri hættulegt fyrir hana að fara á línuskauta, því þar sem hún trúði ekki á guð mundi hann ekki passa hana. Þess vegna væri betra fyrir hana að fara ekki niður brekkur á línuskautunum. Hún var því að velta því fyrir sér hvort ekki væri betra að taka kristna trú, svona í viðbót við hjálminn og hinar hlífarnar.

Eg sagði henni að nauðsynlegt væri fyrir alla krakka á línuskautum, hvort sem þeir eru kristnir eða ekki að fara varlega og vera ekki að fara niður brattar brekkur sem þeir valda ekki. Við fórum svo að ræða um guð og komumst að þeirri niðurstöðu að ef hann væri til þá gæti hann ekki verið góður guð ef hann léti krakka detta bara vegna þess að þau tryðu ekki á hann.

Það er svo algengt að dóttir mín þurfi að svara fyrir trúmálin sín að það getur ekki talist eðlilegt. Allt frá því að hún sé bara heimsk og viti ekkert um guð upp í svona hræðsluáróður að hún sé ekki örugg í leik nema trúa á guð. Börnin hafa þetta frá fullorðnum og mikið af því kemur frá skólanum þar sem kristinfræðin er í raun trúboð. Eg varð aldrei vör við þetta í Noregi eða Svíþjóð þegar eldri stelpurnar voru að alast upp. þær þurftu ekki að skera sig úr á nokkurn hátt, enda voru trúmál lítið til umræðu hjá börnum á barnaskólaaldri.

Að vísu var venjan að skólaslit væru haldin í kirkjunni. Þar sem mér fannst ekki hægt að eyðileggja þennan gleðidag sem skólaslit eiga að vera með því að þvinga börnin í kirkju, hringdi ég í bæjarfélagið og spurði hvernig bæjarfélagið túlkaði lögin um trúfrelsi og jafnrétti í skólum. Það tók bæjarstjórann 3 mánuði að svara þessari spurningu, en síðan voru skólaslit bönnuð í kirkjum í því bæjarfélagi.

Ég held því fram að börn á barnaskólaaldri sem ekki trúa á guð eiga á hættu að verða fyrir aðkasti vegna þessa. Er það svo mikilvægt fyrir þjóðkirkjuna að troða sínum áróðri á börn sem eru alltof ung og óþroskuð til að geta af nokkuru viti tekið afstöðu til trúmála að það réttlæti þessa ómanneskjulegu meðferð?

Ritstjórn

Ráð fyrir RÚV

15. júní 2007# (Efahyggja)

Hvað ætli hafi verið sýndar margar myndir á RÚV í gegnum tíðina um kristna trú? Ótal er væntanlega svarið. Hvað hafa margir klukkutímar í Ríkisútvarpinu varið í að útvarpi kristilegu efni? Jafnvel fleiri. Er ekki kominn tími á að RÚV víkki aðeins út sjónarhól áhorfenda sinna og sýni eitthvað efni þar sem heimurinn er skoðaðar af sjónarhóli trú- og guðleysis?

Í fyrra skapaðist gríðarleg umræða í kringum komu Richard Dawkins. Mikið var fjallað um heimildarþættina The Root of all Evil?. Fæstir sem fjölluðu um þessa þætti höfðu séð þá og mistúlkuðu þá yfirleitt. Margir hvöttu RÚV til að sýna þættina en ekkert varð úr því. Hvað veldur? Það er ekki of seint að kaupa þá inn.

Fyrir nokkru gerði BBC þrjá afar vandaða þætti um guðleysi í gegnum tíðina sem hétu A Brief History of Disbelief (stundum kallaðir A Rough History of Disbelief). Væri ekki þjóðráð að kaupa þessa þætti inn og leyfa fólki sem ekkert þekkir til guðleysis að kynna sér sögu þess? RÚV veit væntanlega betur en við hverja á að tala við hjá BBC um að kaupa þessa þætti og við vonum að það verði gert sem allra fyrst.

Reyndar voru þessir þættir svo vel heppnaðir að BBC sendi út sex auka þætti. Þættirnir The Atheism Tapes innihéldu hálftíma viðtöl við fyrrnefndan Richard Dawkins, guðfræðinginn Denys Turner, leikritaskáldið Arthur Miller (sem lést skömmu síðar), breska heimspekinginn Colin McGinn, Steven Weinberg nóbelsverðlaunahafa í eðlisfræði og bandaríska heimspekinginn Daniel Dennett. Þessa þætti mætti líka sýna.

Það hafa verið gerðir fleiri heimildarþættir og myndir um guð- og trúleysi en þetta eru líklega þeir áhugaverðustu sem gerðir hafa verið síðustu ár. Þessir þættir eru meira að segja svo vinsælir að þeir hafa allir komið inn á íslenska Torrent samfélagið (til dæmis hér og hér). Það eru væntanlega fleiri en niðurhalandi ungmenni sem hafa áhuga á þessu efni. RÚV ætti að þjóna öllum landsmönnum, líka þeim sem ekki trúa.

Birgir Baldursson

Yfirlætið

17. júní 2007# (Siðferði og trú)

Það er liðinn meira en áratugur frá því að ég byrjaði að tjá mig um trúmál á þessu svokallaða interneti. Í árdaga íslenskrar netvæðingar vann ég við að smíða vefsíður hjá Miðheimum ehf og í vefriti þess fyrirtækis, Vefaranum, fann ég mér ágætan vettvang til að draga fram erlenda vefi um trúmál og skrifa örstuttar athugasemdir um þá. Skoðanir mínar fóru ekkert fram hjá lesendum Vefarans og svo nýstárlegar og undarlegar þóttu þær í samfélagi einhliða trúaráróðurs um aldir, að ég varð að setja sérstaka tilkynningu efst á síðuna um að skoðanir þær sem birtust í vefritinu væru höfundar en lýstu ekki skoðunum fyrirtækisins.

Maður hefur á þessum áratug fundið alls konar fleti á þessu víðfema málefni sem trúmál eru, en eitt er það þó sem ég hef held ég alveg gleymt að minnast á - yfirlæti trúmanna.

Í gegnum aldirnar og fyrir tilstuðlan fáfræðinnar hafa prestar komist í þá aðstöðu að geta talað föðurlega og af yfirlæti niður til safnaða sinna og þrátt fyrir alla upplýsinguna sem hrekur málstað trúarinnar leyfir þetta fólk sér svona hegðun enn. Maður hefði haldið að á 21. öldinni, þegar búið er fyrir löngu að sýna fram á yfirburði gagnrýninnar hugsunar umfram blindan átrúnað á hindurvitni, væri hlutunum þannig fyrirkomið að málsvarar efahyggju, rökhugsunar og skynseminnar hefðu óskoraðan virðingarsess, en boðendur undarlegra hindurvitna væru minnihluti sem pípandi út í horni yfir fáeinum fylgjendum væru varla sýnilegir. En hið þveröfuga er uppi á teningnum.

Ég hef á undanförum vikum átt allmargar rimmur við Gunnar nokkurn í Krossinum. Þar fer maður sem telur sig í krafti þeirra hindurvitna sem hann aðhyllist geta komið fram við náungan, sér í lagi þá vantrúuðu, af fullkominni lítilsvirðingu. Þetta getur hann leyft sér í krafti þeirrar virðingarstöðu sem hann hefur innan safnaðar síns og innan hvítasunnusafnaða almennt. Nú er það svo að í hinum kristna hugmyndaheimi er rótföst stéttaskipting þar sem guðinn og Jesúsinn eru á toppnum en niður af þeim koma svo millistjórnendur á borð við páfa, biskupa og presta. Í litlum söfnuði eins og Krossinum er forstöðumaðurinn beintengingin við guðinn, án viðkomu í páfum og biskupum og það er í krafti þess sem Gunnar Þorsteinsson telur sig geta litið stórt á sig og talað niður til þeirra sem standa utan söfnuðar hans.

Þessi sýn Gunnars á sjálfan sig og heiminn er auðvitað alveg glórulaus. Ef hann bara vissi að það sem hann stendur fyrir er fullkomin vitleysa sem hljómar eins og órar illa haldins sjúklings, þá myndi hann sjá að hann gæti jafnvel lært heilmikið af þeim sem laus er við hindurvitnin. Yfirlætið í honum verður í því ljósi að algerlega fáránlegri hegðun.

Nú gæti einhver heimtað að ég staldraði við og spyrði mig að því hvort ég væri ekki, í efnisgreininni hér á undan, akkúrat að gera mig sekan um hið sama, að tala um Gunnar af fullkominni lítilsvirðingu og yfirlæti. En það er nú öðru nær. Ég er einungis að skoða skoðanir hans og segja frá því hvernig þær koma mér fyrir sjónir, rétt eins og þegar trúaðir tala um villuráf trúleysingja og allt það. Þetta er einfaldlega sú sýn sem ég hef á skoðanir Gunnars og mér finnst einmitt mikilvægt að hann fái að heyra mitt sjónarhorn, svo hann hafi tækifæri til að reyna að sjá skoðanir sínar með augum annarra og hugsanlega átta sig á hvað er athugavert við þær.

Ég lít svo á að með því að gagnrýna þær skoðanir sem ég tel glórulausar og skaðlegar sé ég að hjálpa viðkomandi einstaklingi til að losna undan helsi vondra viðhorfa. Og ég ætlast til þess að þannig sé líka komið fram við mig.

Ég hef tamið mér koma fram við alla samborgara mína á jafningjagrundvelli og hef um leið leyft mér að búast við hinum sama frá öðrum. Gunnar mætti reyna að temja sér meira af slíkum hugsunarhætti og ræða við mig meira eins og maður við mann. Við höfum að sjálfsögðu ólíka heimsmynd og þetta spjall okkar á Bylgjunni felst í að takast á um þau lífsviðhorf. Það ætti auðvitað að vera hægt án þess að gera lítið úr andstæðingnum.

Það er reyndar merkilegt hvað kristið fólk sem fjálglega talar um hógværð og lítillæti í orði er illafáanlegt til að sýna af sér slíka hegðun í verki.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Guðfræðileg gagnrýni

19. júní 2007# (Kristindómurinn)

Guðfræði er að vissu leyti gervifræði. Eitt einkenni þess er að við útskrift flytja guðfræðinemar lokapredikun í kapellu Háskóla Íslands. Nýlega flutti guðfræðingurinn Sunna Dóra Möller lokapredikun sína og var Vantrú þar mikið til umfjöllunar.

Því miður var lítið um efnislega gagnrýni, enda er það eitt af stíleinkennum predikana að vera innihaldslitlar og órökstuddar. Í stuttu máli finnst Sunnu við vera dónaleg. Hún talar um „hvers kyns persónuárásir“, að „veist [sé] að persónu fólks og heilindi þeirra [séu] dregin í efa“ og „virðingarleysi og persónuníð“. Sunna Dóra bendir ekki á neitt dæmi og ég efast um að hún muni gera það, enda er vandamálið ekki dónaskapur á Vantrú.is, heldur ofurviðkvæmni trúmanna.

Áður en vefritið Vantrú var til var vefrit Samfélags trúlausra til (samt.is). Þegar trúaðir guðfræðingar rákust á þessa afar kurteisu síðu voru viðbrögðin: „Það er stundum sagt að Gunnar í Krossinum sé öfgakenndur í sínum málflutningi, ég held að þessir aðilar sem í þessu félagi [Samfélagi trúlausra] standa séu mun öfgafyllri.“ #

Annars ætti Sunna Dóra helst að beina þessum orðum að biskupnum sínum sem hefur sagt að siðleysi haldist í hendur við trúleysi #, að guðleysi og vantrú séu „sálardeyðandi og mannskemmandi“ #.

Fyrir utan þetta órökstudda tal um dónaskap kemur Sunna Dóra með nokkra örstutta punkta, fyrst um tilvist guðs:

Vantrú og efahyggja stjórna oft þessum umræðum og er hart sótt að kirkjunni, þjónum hennar og þeim sem að hafa ákveðið að lifa lífi sínu í ljósi trúarinnar á Jesú Krist. Fólk er ásakað um fáfræði, heimsku og vanþekkingu á vísindalegum staðreyndum sem eiga að sanna það að Guð sé ekki til. Í málflutningi þess hóps sem kennir sig við vantrú kemur fram að það sé ekkert sem sanni tilvist Guðs svo víst sé á sýnilegan og áreiðanlegan hátt.

Þarna misskilur Sunna Dóra greinilega málflutning okkar. Það er rétt að ekkert sannar tilvist guðs, en það er rangt að við teljum einhverjar vísindalegar staðreyndir afsanna tilvist ósýnilegrar persónu sem þú getur talað við. Guð er í sama flokki og álfar og ósýnilegir einhyrningar. Það er ekki hægt að afsanna tilvist þessara vera á vísindalegan hátt.

Hins vegar er algóði, alvitri og almáttugi guð kristinna manna alveg örugglega ekki til. Það er ekki nein „vísindaleg staðreynd“ sem sýnir fram á það, heldur augljósar staðreyndir eins og náttúruhamfarir.

Næst ræðir Sunna um guðfræði:

Varðandi guðfræðina sem fræðigrein kemur m.a. fram í umræðum vantrúarmanna á netsíðu þeirra að: Um hana gegni öðru máli. Forsendurnar sem hún þrífst á eru órökstuddar til að byrja með og byggja á hindurvitnum. Og þeir sem ljúka embættisprófi úr guðfræðideild leggja hreinlega fyrir sig að boða þessi hindurvitni í staðinn fyrir að fjalla fræðilega um þau. Auðvitað hlýtur helsta vopn slíkra fræðinga fyrst og fremst að felast í sárindum þegar hugmyndir þeirra eru gagnrýndar.

Þetta er úr athugasemd Birgis Baldurssonar við greinina Ofurviðkvæmni presta, og þetta er hárrétt hjá Birgi. Margir guðfræðingar tala um að trú á guð eða eitthvað álíka sé skilyrði fyrir því að stunda guðfræði. Einn áhrifamesti guðfræðingur 20. aldar, Karl Barth, sagði til dæmis að guðfræði verði aðeins stunduð í einingu „bænar og þekkingarleitar“[1] Dósent við guðfræðideild Háskóla Íslands hefur sagt að „að guðfræðileg menntun án persónulegs sambands við Guð [sé] mótsögn í sjálfu sér.“[2] Forsendurnar sem menn gefa sér stundum í guðfræði eru til dæmis tilvist guðs og innblástur biblíunnar. Þeir sem ljúka embættisprófi fara síðan líklega að vinna fyrir Þjóðkirkjuna að boða þar þessi hindurvitni. Almenninlegan rökstuðning þessara fræðinga fyrir þessum grundvallarforsendum er hvergi að finna, en nóg er af skrifum um sárindi.

Loks segir Sunna að „djörf og hugrökk kirkja sem þorir, getur mætt öllum gagnrýnisröddum sem á henni dynja vegna þess að hún veit að hún fetar veg sannleikans og lífsins.„ Hvers vegna hefur hún ekki getað gert það þá? Raunin er nefnilega sú að Þjóðkirkjan mætir gagnrýnisröddum með því að svara þeim ekki efnislega og gera sér upp sárindi, predikun Sunnu er frábært dæmi um það.

[1] Hvað er guðfræði? Fjórar greinar um eðli og hlutverk guðfræðinnar, Háskólaútgáfan Rvk 1997 Gunnar Harðarson tók saman, Karl Barth Guðfræðinám (Þýð GH) upph 1963, bls 9
[2] Kristján Búason - fyrrverandi dósent við guðfræðideild Háskóla Íslands (Orðið 28. árgangur 1994, bls. 74)

Ritstjórn

Lífsskoðanir í samkeppnisumhverfi

19. júní 2007

Gunnar (við álfatrúarmann): Þú þarft aðeins að komast á hærra plan, þú trúir en þú trúir rangt. Þú þarft að sleppa álfunum og setja guð í staðinn, þá ertu í fínum málum. [...]

Birgir: Þú getur hoppað upp um eitt stig og trúað á guð Gunnars í Krossinum, en þú getur líka hoppað upp um tvö og hætt að trúa á þetta allt saman.

Gunnar: Þannig að leitaðu drottins vinur og þú munt finna hamingju og gleði í lífi þínu.

Birgir: Ástundaðu gagnrýna hugsun og þá kemur þetta.

Gunnar: Passaðu þig á Vantrúarmönnunum.

Birgir: Passaðu þig á Gunnari.

Það voru ágæt glímutök á köflum á Bylgjunni í morgun þegar þeir kumpánar mættust í síðasta sinn fyrir sumarleyfi. Slatti af furðulegu fólki hringdi inn með undarlegar spurningar á stundum, en afraksturinn er ágæt skemmtun, eins og sést hér að ofan. Þarna hljóma þessir menn eins og ákafir sölumenn hugmynda sinna, prangarar af verstu sort.

Einnig er hægt að sækja skrána hér [.mp3 ~16 MB]

Birgir Baldursson

Að gefa hugmyndum heilbrigðisvottorð

24. júní 2007# (Hugvekja)

Ætli Gunnar í Krossinum hafi nokkurntíma prófað að láta sér detta í hug að hann sé einfaldlega snarruglaður? Í augum þeirra sem ekki eru á valdi þeirra hugmynda sem hann boðar eru þær órum líkastar. Það eina sem skilur Gunnar frá geðsjúkum inni á geðdeildunum er sú staðreynd að hugmyndaheimur Gunnars hefur á bak við sig sterka hefð. Sökum þessarar viðurkennigar í krafti hefðar ástunda svo annars heilbrigðir einstaklingar atferli sem minnir á hegðun geðklofasjúklinga. Og engum finnst nokkuð athugavert við það! Nei, fremur en að reyna að beina þessu fólki úr þessu fari er trúarhegðun hampað í þjóðfélaginu og háum fjármunum varið til að viðhalda henni.

Ætli hvaða geðsjúka ranghugmynd sem er geti orðið að fjöldahreyfingu? Og gerir það ranghugmyndir geðsjúkra eitthvað réttlætanlegri ef annað fólk tekur þær upp á arma sína og byrjar að boða þær og mynda um þær söfnuði?

Og hvað með umburðarlyndi okkar hinna gagnvart slíku? Af hverju ættum við að tipla á tánum kringum það þegar slíkt gerist? Eigum við að bera virðingu fyrir órum á borð við Visindaspekina bara af því að þeir sem aðhyllast hana verða sárir ef maður gagnrýnir hana? Og af hverju verða þeir sárir til að byrja með? Getur verið að það sé út af því að þeir viti innra með sér hvað þetta eru fáránlegar hugmyndir?

Trúmenn taka oft fram að þeir trúi á guð og Jesú og skammist sín ekkert fyrir það. Af hverju ætli þeir taki það fram? Hafið þið einhvern tíma heyrt líffræðing segjast aðhyllast þróunarkenninguna og skammast sín ekkert fyrir það? Nei, enda er það fáránleg viðbót í því samhengi. Getur verið að trúmenn viti að þeir eigi að skammast sín fyrir þessar fáránlegu hugmyndir sínar, en hafi einfaldlega ákveðið að þrjóskast við og ástunda þær samt í krafti hópeflisins?

Rétt eins og skoðanir eru ekki jafnréttháar í samfélagi okkar, rasismi t.d. ekki jafnrétthár femínisma, þá hlýtur að mega gefa hugmyndum heilbrigðisvottorð í takt við hve vel þær lýsa raunveruleikanum. Við vitum að geðsjúkir eru geðsjúkir sökum þess að skoðanir þeirra og hugmyndir um veröldina eru á skjön við raunveruleikann. Og slíku fólki veitum við aðhlynningu og reynum að koma í veg fyrir að þessar hugmyndir nái að grassera.

Hvernig ætli standi þá á því að trúarskoðanir, þessar geðveikishugmyndir sem heilbrigt fólk hefur tekið að sér að ganga með, eru ekki meðhöndlaðar á sama hátt? Af hverju föllumst við á þá kröfu að bera skuli sérstaka virðingu fyrir þessum glórulausu hugmyndum, að þær séu á einhvern hátt heilagari en aðrar skoðanir?

Hjalti Rúnar Ómarsson

Gjaldið kirkjunni það, sem keisarans er.

25. júní 2007# (Kristindómurinn)

Nýlega hefur verið fjallað svolítið í fjölmiðlum um bréf Eiríks Sigurbjörnssonar, sjónvarpsstjóra Omega, þar sem hann virðist lofa ansi miklu ef fólk styrkir stöðina. Ég hef ekki séð þetta bréf og get ekki rætt um það, hins vegar sá ég viðbrögð Hjálmars Jónssonar, þjóðkirkjuprests, á baksíðu DV frá 19. júní.

„[Hjálmar] sagði þetta ákaflega dapurlegt og sýna í hnotskurn af hverju fólk vilji þjóðkirkju. Hér á landi og á hinum Norðurlöndunum þar sem eru þjóðkirkjur, séu þær fjármagnaðar með öðrum hætti og því lítið um fjármögnun sem þessa á meðan slíkt sé mjög umfangsmikið í Bandaríkjunum til dæmis“

Nú er þetta ekki bein tilvitnun í Hjálmar, þannig að ef til vill er þetta ekki nákvæm lýsing á því sem hann sagði í raun og veru.

Það er beinlínis rangt að „fólk vilji þjóðkirkju“, kannanir Gallups síðustu fimmtán árin hafa sýnt að tveir þriðju hluta Íslendinga vilja aðskilnað ríkis og kirkju .

En er lausnin á peningasugum eins og sjónvarpsstöðinni Omega að setja hana á fjárlög, eins og með Þjóðkirkjuna? Ef Omega fengi 5 milljarða á ári eins og eitt trúfélag þá er ég nokkuð viss um að þær væru ekki að senda út ansi ógeðfelld bréf[1].

Ég held að lausnin væri sú að gera fólk ónæmt fyrir svona boðskapi með því einfaldlega að hjálpa því að átta sig á því að guð muni ekki hjálpa þeim ef þau gefa Omega pening einfaldlega vegna þessa að guð er ekki til.

Það sorglegasta við þetta er líklega sú staðreynd að svona hálfgerðar hótanir [2] eins og finnast í málflutningi Omega-manna eru mjög biblíulegar. Í Postulasögunni er saga sem er líklega ekki mjög vinsæl í sunnudagaskólanum. Fyrir þá sem hafa gaman af myndrænni framsetningu er hægt að lesa söguna í Legó-biblíunni: „Accept Communism or Die“ annars er íslenski textinn þessi:

Eigi var heldur neinn þurfandi meðal þeirra, því að allir landeigendur og húseigendur seldu eign sína, komu með andvirðið og lögðu fyrir fætur postulanna. Og sérhverjum var úthlutað eftir því sem hann hafði þörf til. Jósef levíti, frá Kýpur, sem postularnir kölluðu Barnabas, það þýðir huggunar sonur, átti sáðland og seldi, kom með verðið og lagði fyrir fætur postulanna.En maður nokkur, Ananías að nafni, seldi ásamt Saffíru, konu sinni, eign og dró undan af verðinu með vitund konu sinnar, en kom með nokkuð af því og lagði fyrir fætur postulanna. En Pétur mælti: „Ananías, hví fyllti Satan hjarta þitt, svo að þú laugst að heilögum anda og dróst undan af verði lands þíns? Var landið ekki þitt, meðan þú áttir það, og var ekki andvirði þess á þínu valdi? Hvernig gastu þá látið þér hugkvæmast slíkt tiltæki? Ekki hefur þú logið að mönnum, heldur Guði.“ Þegar Ananías heyrði þetta, féll hann niður og gaf upp öndina, og miklum ótta sló á alla þá, sem heyrðu. En ungu mennirnir stóðu upp og bjuggu um hann, báru hann út og jörðuðu. Að liðnum svo sem þrem stundum kom kona hans inn og vissi ekki, hvað við hafði borið. Þá spurði Pétur hana: „Seg mér, selduð þið jörðina fyrir þetta verð?“ En hún svaraði: „Já, fyrir þetta verð.“ Pétur mælti þá við hana: „Hvernig gátuð þið orðið samþykk um að freista anda Drottins? Þú heyrir við dyrnar fótatak þeirra, sem greftruðu mann þinn. Þeir munu bera þig út.“ Jafnskjótt féll hún niður við fætur hans og gaf upp öndina. Ungu mennirnir komu inn, fundu hana dauða, báru út og jörðuðu hjá manni hennar. Og miklum ótta sló á allan söfnuðinn og alla, sem heyrðu þetta. (Postulasagan (4:34-5:11))

Þessi saga er auðvitað ekki sönn. Guð drepur ekki fólk þegar það svíkur pening undan kirkjunni. En aðalatriðið er ekki það hvort þetta gerðist eða ekki, heldur hvaða hlutverki svona saga gegndi.

Það eru auðvitað fleiri svipaðar sögur, til dæmis er krökkum stundum sagt að stelpa eða strákur hafi einu sinni grett sig svo mikið að grettan festist. Boðskapurinn er auðvitað sá að gretta sig ekki.

Sagan af skötuhjúunum Ananías og Saffíru hefur auðvitað svipað hlutverk. Boðskapurinn er sá að þú eigir að selja eigur þínar og gefa kirkjunni peninginn og ef þú svíkur kirkjuna, þá drepur þig!

Á baksíðu DV kom fram að Hjálmar þjóðkirkjuprestur fannst bréf Eiríks vera „að minnsta kosti ósmekklegt“. Ég veit ekki til þess að Eiríkur hafi sagt að guð dræpi fólk sem gæfi Omega ekki pening. Þannig að ef Hjálmar ætlar að vera samkvæmur sjálfum sér þá hlýtur honum að finnast Postulasagan vera virkilega ósmekkleg.

[1] sjá td fréttabréf Omega maí 2006, http://omegatv.is/frettir/frettabrefmai2006.htm og júní 2006 http://omegatv.is/frettir/frettabrefmai2006.htm [2] ibid. júní „Okkur hafði aldrei órað fyrir því, hvað óhlýðni varðandi tíund getur hindrað mikla blessun. Við höfðum ekki áttað okkur á því, hversu heimskulegt það er að halda frá Drottni, því sem Hann á.“

Birgir Baldursson

Biblíur í fangelsum

28. júní 2007# (Siðferði og trú)

Í Bandaríkjunum tíðkast að fangar fái fyrr reynslulausn, eða jafnvel náðun, ef þeir taka trú. Þarna er auðvitað komið kjörið tækifæri fyrir siðblind ógeð að leika á kerfið, en víst er þó að margur drengurinn verði „einlægur“ í trú sinni á hindurvitnin og þurfi ekki að gera sér upp betrun sína.

En felst þó ekki allur kristinn átrúnaður í raun í að „gera sér upp“ betrun, í von um náðunina stóru eftir dauðann? Það sem ég á við er þetta: Siðleg hegðun er lærð og það hlýtur að vera mótívasjónin bak við hana sem gildir, ekki hin góða hegðun sjálf. Margir kristnir eiga í mesta basli með sjálfa sig þótt heitttrúaðir séu, eru alltaf að misstíga sig og þurfa endalaust að fá fyrirgefningu synda sinna. Iðrun og yfirbót eru enda viðtekin meðöl kristninnar og alltaf hægt að notast við þetta tvennt til að fá hreint borð og frið í sálina, hver svo sem glæpurinn er.

Slíkt ber að mínu mati ekki vitni um nokkurn einasta siðferðisþroska. Mun frekar er hér um undirlægjuhátt og þrælasiðferði að ræða, enda búið að hóta hræðilegum refsingum sé ekki „spilað með“. Gussi virðist ekkert láta sig varða hvort mönnum þyki góð hegðun hafa gildi í sjálfu sér, aðeins er nóg að sýna hana af sér til að fá aðgang að veislu dauðans. Þetta á þó reyndar helst við um kaþólskuna og lútersku þjóðkirkjunnar, því nýmóðins útgáfur kristindómsins krefjast eingöngu skilyrðislausrar trúar á staðlausa stafi. Hegðun manna býttar þar í raun engu.

Áður birt á birgir.com

Hjalti Rúnar Ómarsson

Týndi presturinn

30. júní 2007# (Kristindómurinn)

Í útvarpspredikun síðasta sunnudags ræddi þjóðkirkjupresturinn Sigurður Árni Þórðarson um dæmisöguna um týnda soninn. Sigurður virðist hins vegar ekki þekkja vel til allra dæmisagna Jesú.

Sigurður bendir réttilega á að faðirinn í dæmisögunni, sem vissulega er mjög góður, á að vera guð og að Jesús segi þessa dæmisögu „til að vekja okkur til íhugunar um guðsmynd okkar.“ Boðskapur Jesú með þessari dæmisögu er sem sagt sá að guð er eins og góði faðirinn, tilbúinn til þess að taka á móti þeim sem iðrast synda sinna og snúa sér til hans. Sigurður Árni er sammála Jesú þarna, enda væri undarlegt ef prestur í kristnu trúfélagi væri ósammála boðskapi dæmisögu sem Jesú segir í einu guðspjallanna.

Í lokaorðum predikunarinnar segir Sigurður hins vegar að guðinn hans sé „ekki lítill, smár, reiður, refsandi dómari“. Nú er auðvitað erfitt að segja hvort guð sé lítill og smár, en ef Sigurður ætlar að taka mark á þeirri mynd sem dæmisögur Jesú birta af guði, þá er hann klárlega reiður, refsandi dómari.

Rétt áður en Sigurður sagðist trúa því að Jesús myndi koma og „dæma lifendur og dauða“ var lesið upp úr fyrsta kafla fyrra bréfi Páls til Tímóteusar. Þar er guði líkt við konung, alveg eins og í nokkrum dæmisögum Jesú.

Í 22. kafla Matteusarguðspjalls segir Jesús sögu um konung sem heldur brúðkaupsveislu handa syni sínum. Sumir af þeim sem konungurinn bauð drápu sendiboða konungsins. Hvernig brást konungurinn við? „Konungur reiddist, sendi út her sinn og lét tortíma morðingjum þessum og brenna borg þeirra.“ (Mt 22:7) Seinna meir tekur konungurinn eftir því að einn af þeim sem hann hafði boðið í veisluna var ekki í brúðkaupsklæðum og sagði við þjónana sína „Bindið hann á höndum og fótum og varpið honum í ystu myrkur. Þar verður grátur og gnístran tanna.“ (Mt 22:14)

Fyrr í Matteusarguðspjalli segir Jesús aðra dæmisögu þar sem guði er líkt við konung. Í þeirri dæmisögu reiðist hann þjóni sínum fyrir að hafa ekki komið fram við samþjón sinn eins og konungurinn kom fram við hann. Svona endar dæmisagan, sem einnig er hægt að lesa í Legó-biblíunni:

Konungurinn kallar þá þjóninn fyrir sig og segir við hann: ,Illi þjónn, alla þessa skuld gaf ég þér upp, af því að þú baðst mig. Bar þér þá ekki einnig að miskunna samþjóni þínum, eins og ég miskunnaði þér?` Og konungur varð reiður og afhenti hann böðlunum, uns hann hefði goldið allt, sem hann skuldaði honum. Þannig mun og faðir minn himneskur gjöra við yður, nema hver og einn yðar fyrirgefi af hjarta bróður sínum.`` (Mt 18:32-35)

Auðvitað þekkir Sigurður þessar dæmisögur vel. Þess vegna er undarlegt að hann skuli neita því að guð sé reiður, refsandi dómari. Líklega er Sigurður bara svo hlaðborðskristinn að hann telur þessa dæmisögu Jesú vera vitleysu. Hvort hann þorir að vera hreinskilinn og viðurkenna það er síðan annað mál.

Birgir Baldursson

Fallvölt fræðimennska

8. júlí 2007# (Kristindómurinn)

Ég las nýlega yfir athugasemdarþráðinn sem spannst út frá síðasta lesendabréfi okkar. Þar kemur eitt og annað athyglisvert í ljós:

Í athugasemdunum kemur fram óhugur minn gagnvart þeim skoðunum sem síra Skúli Ólafsson lætur okkur í té. Ég bendi honum ítrekað á hversu annarleg viðhorf hans eru og reyni um leið að fá hann til að koma auga á það. En það er ekki eins og hann geri minnstu tilraun til að sjá hið furðulega samhengi sem hann talar út úr, heldur verða tilsvör hans sífellt skringlilegri á mælikvarða fræðimennsku eftir því sem á líður:

Í dómsdagspredikunum Krists bendir hann á laun syndarinnar - gegn hverri hjálpræðið vinnur. Án annars væri hitt gagnslaust.

Síðan hvenær var hugtakið synd að einhverju raunverulegu fyrirbæri sem taka ber mark á? Hvernig getur háskólamenntað fólk umgengist þetta hugtak eins og það sé sjálfsagður partur af tilverunni? Hvar eru rökin? Hvar er debatið? Ef það hefur farið fram, af hverju þessi niðurstaða?

Lögmálið lex talionis bendir til þess að við gjöldum í líku hlutfalli og við höfum unnið til. Þessi orð má túlka sem eitthvað er tortýmist og eyðist - með svo sterku líkingarmáli. Með sama hætti og maðurinn hefur sjálfur gert uppreisn gegn Guði og sest í sæti hans.

Hvort sem lex talonis er raunverulegt lögmál eða ekki, þá breytir það því ekki að allt sem lifir deyr. En Skúli boðar að einhverjir vissir einstaklingar geti forðað sér undan náttúrulögmálunum með því að tilbiðja eitthvert andahyski og fara með særingarþulur. Hvar eru rökin fyrir því að slíkt sé hægt? Hvar eru yfirleitt rökin fyrir tilvist þessara vera? Og hvernig getur Skúli séð þetta sem fagran boðskap, þetta eigingjarna plott dauðahræddra manna með tilheyrandi smjaðri og undirlægjugangi?

Trú er samfélag við Guð. Menn taka við þeirri gjöf sem heilagur andi veitir þeim.

Er það? Geturðu sannað það? Hvernig getur nokkur fræðimaður sem vill láta taka sig alvarlega fullyrt eitthvað um tilvist þessa guðs sem öll þessi forneskjulega hugmyndafræði byggir á? Eiga þetta að kallast fræðileg tök á viðfangsefninu? Þetta er eins og ef geðlæknir tæki upp óra sjúklinga sinna og mælti fyrir þeim á almennum vettvangi um leið og hann fullyrti án nokkurra raka eða sannana að þeir væru hin sanna sýn. Er hægt að kalla þetta fræðimennsku? Er á nokkurn hátt verjandi að halda úti deild innan háskóla sem þrífst á öðru eins? Og síðan hvenær var tilvist heilags anda staðfest sem sannaður partur af raunveruleikanum?

Það er út úr öllu korti að heilbrigður einstaklingur með viðurkennda samfélagsstöðu skuli geta haft það að ævistarfi að þylja upp eitthvað jafn fjarri raunveruleikanum og þessi svör Skúla bera vott um. Guðfræðin sem kennd er upp í háskóla er svo fjarstæðukennd að það er með öllu ótrúlegt að til sé fólk sem ekki kemur auga á það.

Af hverju fær þetta að viðgangast? Af hverju er borin virðing fyrir þessu í samfélaginu? Og af hverju fær þetta fólk svo óáreitt að tala niðrandi um okkur sem reynum að benda á ruglið í þessu öllu saman?

Matthías Ásgeirsson

QLink hálsmen

13. júlí 2007# (Kjaftæðisvaktin)

Munið þið eftir orkuarmböndunum? Hér á landi voru seld armbönd sem áttu að bæta heilsu og kæta. Þetta var óskaplega vinsælt í eina tíð.

Lengi vel hefur nýaldarsinnað fólk keypt sér ýmisskonar kristalla til að hafa áhrif á heilsu og líðan. Þau trúa því að kristallar sendi frá sér allskonar tíðni og hafi þannig jákvæð áhrif á trúgjarna. Fólk ber þá í vasa eða hefur í bandi um hálsinn.

En kristallar eru náttúrulega kjánalegir. Nútíma fólk fellur ekki fyrir svona vitleysu því það áttar sig á því að grjót er bara grjót, jafnvel þó það sé fallegt.

Nútímafólk fær sér QLink hálsmen sem hefur verið „rannsakað vísindalega“. Það er ekki laust við að sölumennskan í kringum QLink hálsmenið minni mig dálítið á orkuarmböndin og orkusteinana, nýaldarfrasar um orkusvið og óljósar fullyrðingar um rannsóknir.

Ég sá semsagt auglýsingu í Fréttablaðinu í vikunni sem vakti athygli mína. Þar er fullyrt að QLink hálsmenið geri allt þetta og meira til:

Dregur úr neikvæðum áhrifum rafsegulbylgja

Eykur þol gegn streitu

Eykur orku og úthald

Dregur úr þreytu

Eykur andlegt úthald og árverkni

Einnig er tekið fram í auglýsingunni að QLink hálsmenið sé borið af ýmsum heimsfrægum stjörnum á sviði dægurlagamenningar, stjórnmála og íþrótta.

Þetta eru engar smá fullyrðingar um virkni QLink. Reyndar eru nokkrar þeirra óljósar, t.d. eru neikvæð áhrif rafsegulbylgja umdeild og ég veit ekki alveg hvað átt er við með þoli gegn streitu. Það er aftur á móti ekkert óljóst við fullyrðinguna um að QLink auki orku og úthald. Þetta er fullyrðing sem einfalt ætti að vera að sanna með prófunum en ég finn engar slíkar rannsóknir. Vissulega er talað um rannsóknir á heimasíðu umboðsaðila en engar rannsóknir er að finna í ritrýndum fræðiritum og rannsóknirnar sem bent er á eru allar framkvæmdar af fólki á jaðri vísinda! Erfitt er að átta sig á því hvenær orkusvið líkamans fer úr jafnvægi og hvernig QLink fer að því að endurhlaða og bæta það. Ég vissi ekki einu sinni að það væri búið að sýna fram að orkusvið líkamans væri til.

Útvarpsþátturinn Ísland í bítið, sem Vantrú hefur haft ágæt tengsl við fjallaði nýlega um QLink. Hægt er að hlusta á upptöku á heimasíðu umboðsaðilans. Til að gera langa sögu stutta þá er þessi umfjöllun fyrir neðan allar hellur. Þáttarstjórnendur sjá ekki tilefni til að efast um nokkra af þeim mögnuðu fullyrðingum sem umboðsmenn tækisins setja fram, sölumaður fer að setja fram margar vafasamar fullyrðingar ótruflaður. Hlustendum stöðvarinnar var lítill greiði gerður með þessari auglýsingu.

Breska dagblaðið Guardian heldur út dálkinum Bad Science. Þar fjallaði Dr Ben Goldacre örlítið um þetta hálsmen og sýndi meðal annars fram á að þó í meninu séu rafrásir eru þær ekki tengdar við neitt og gera þar af leiðandi ekkert. Á myndbandi sést þegar Goldacre reynir að nema bylgjur frá QLink með mælitæki, ekkert mælist, QLink hefur sömu virkni og grjót. Enga.

Mikið væri gaman ef fjölmiðlar hér á landi myndu skoða fullyrðingar umboðsaðila QLink á sama hátt og Goldacre gerir þarna.

Að sjálfsögðu er ekkert athugavert við það að fólk vilji ganga með hálsskraut og QLink er svosem ekkert verri lukkugripur en margt annað, sumir eru með dýratennur eða klær í bandi um hálsinn vegna þess að þeir telja að það færi þeim lukku, aðrir nota trúartákn í sama tilgangi.

Vandamálið með QLink hálsmenið er að umboðsaðilar þess hafa sett fram ákveðnar fullyrðingar um virkni þess, fullyrðingar sem ekki standast rýni. Reynt er að pranga þessu glingri upp á fólk með óljósum sögum um að menið hafi hjálpað heimsfrægu íþróttafólki að bæta árangur sinn og að rannsóknir sýni að það virki [Gagnsemisrökvillan]. Rannsóknirnar sem vísað er til geta varla talist vísindalegar.

QLink hálsmenið er heldur ekki alveg gefins, einfaldasta útgáfa kostar 12.500.- og dýrasta útgáfa, úr gulli, kostar 80.990.-

Ég mæli með því að fólk sem þarf lukkugrip velji frekar fagran stein í næstu fjöru. QLink hálsmenið virkar ekki, umboðsaðilar þess eru að selja köttinn í sekknum og þeir sem hafa keypt svona men ættu ekki að hika við að fara til söluaðila og heimta endurgreiðslu, a.m.k. ef þeir hafa keypt menið útaf meintri virkni en ekki bara sem skraut.

Bad Science: The Amazing Qlink Science Pedant

Skeptico: Q-Link if you want

fockingscience: You shouldn't buy a Q-Link® Pendant

Hjalti Rúnar Ómarsson

Farísear nútímans

15. júlí 2007# (Kristindómurinn)

Prestar Þjóðkirkjunnar halda því oft fram að það meti orð Jesú í guðspjallanna mikils. Hins vegar afneita þeir honum fljótt þegar Jesús segir eitthvað sem þeim líkar ekki við.

Seinna í dag munu prestar landsins flytja predikanir í kirkjum landsins. Þeir fá þrjá texta úr biblíunni til þess að fjalla um í predikununum, einn úr Gamla testamentinu, einn úr guðspjalli og einn úr einu bréfi Nýja testamentisins. Prestarnir munu líklega ekki ræða mikið um guðspjallatextann, því þeir eru örugglega ósammála því sem Jesús segir:

Ætlið ekki, að ég sé kominn til að afnema lögmálið eða spámennina. Ég kom ekki til að afnema, heldur uppfylla. Sannlega segi ég yður: Þar til himinn og jörð líða undir lok, mun ekki einn smástafur eða stafkrókur falla úr lögmálinu, uns allt er komið fram. Hver sem því brýtur eitt af þessum minnstu boðum og kennir öðrum það, mun kallast minnstur í himnaríki, en sá, sem heldur þau og kennir, mun mikill kallast í himnaríki. (Mt. 5.17-19)

Þarna segir Jesús berum orðum að lögmál Móse sé ekki fallið úr gildi, að maður eigi að fylgja því. Það er ekki hægt að skilja þessi orð á annan veg.

Prestarnir eru ósammála Jesú, þannig að þeir munu ekki fjalla um boðskap þessara orða. Þeir halda því fram, þvert á orð Jesú í Matteusarguðspjalli, að Jesús hafi boðað það að lögmálið væri fallið úr gildi. Honum er oft stillt upp sem andstæða faríseanna, sem vildu halda allt lögmálið. Raunin er sú að í Matteusarguðspjalli segir Jesús:

,Á stóli Móse sitja fræðimenn og farísear. Því skuluð þér gjöra og halda allt, sem þeir segja yður, en eftir breytni þeirra skuluð þér ekki fara, því þeir breyta ekki sem þeir bjóða. (Mt. 23:2-3)

Jesús segir að við eigum að gera það sem farísearnir boða, ekki að gera það sem þeir gera. Hann er að gagnrýna faríseana fyrir hræsni, ekki fyrir það að halda lögmálið.

Farísear nútímans eru prestarnir, þeir segjast fylgja Jesú en fara ekki eftir skýrum boðskapi hans, þeir eru hræsnarar.

Steindór J. Erlingsson

Viðheldur fáfræði kristninni?

16. júlí 2007# (Kristindómurinn)

Fæst okkar hafa lesið Biblíuna spjaldanna á milli. Byggir vitneskja okkar á ritinu því yfirleitt á námsefninu sem lagt var fyrir okkur í grunnskóla og fermingarfræðslunni, auk þess sem prestar segja frá í messum. En hversu áreiðanlegt er þetta efni? Í ljósi þess að grunnskólalög kveða svo á um að kristinfræðslan í skólum landsins eigi ekki að vera trúboð getum við þá treyst því að höfundar efnisins, sem yfirleitt eru þjónar kirkjunnar, styðjist við það sem best er vitað í fræðunum? Flest okkar myndu eflaust svara þessari spurningu játandi enda hafa þjónar kirkjunnar margra ára háskólanám að baki. Að undanförnu hef ég hins vegar gluggað í fjórar bækur sem benda til þess að sú sé ekki raunin.

Þrjú þessara alþýðlegu fræðirita eru eftir bandaríska guðfræðiprófessorinn Bart D. Ehrman. Í bókinni Jesus: Apocalyptic Prophet of the New Millenium notar hann stranga aðferðafræði sagnfræðinnar til þess að meta heimildagildi Nýja Testamentisins, sem leiðir í ljós að Jesú var nokkuð líklega til. Ef þessari sömu aðferðafræði er beitt á upprisusöguna kolfellur hún hins vegar á prófinu, en eins og Ehrman bendir á er manni frjálst að trúa þessari sögu en „rökin þín eru guðfræðileg eða persónuleg, ekki sagnfræðileg“. Óvæntasta niðurstaða hans er þó sú að Jesús var nokkuð örugglega heimsendaspámaður, sem trúði því að heimsendir væri yfirvofandi og þó siðaboðskapur hans hafi að mörgu leyti verið róttækur virðist hann vegna þessarar trúar ekkert hafa kært sig um hefðbundin fjölskyldugildi. Þetta er ekki einkaskoðun Ehrmans því hann segir að alla síðustu öld hafi þetta verið sú mynd af Jesú sem líklega meirihluti fræðimanna hafi aðhyllst, „að minnsta kosti í Þýskalandi og Bandaríkjunum“.

Í bókinni Lost Christianities: The Battles for Scripture and the Faiths We Never Knew sýnir Ehrman okkur að fyrstu aldirnar eftir dauða Jesú áttu sér stað miklar deilur um hvers eðlis hann var í raun og veru. Þeir sem unnu þessa deilu á fjórðu öld settu saman Nýja Testamentið og dæmdu allar aðrar skoðanir sem villutrú og eyddu öllum ritum sem þeim tengdust. „Í kjölfar þessa“, segir Ehrman, „sem nokkurs konar náðarhögg, endurskrifuðu sigurvegararnir söguna af deilunni, og létu líta út fyrir að nánast engar deilur hafi átt sér stað“. Ein afleiðing þessara deilna var að biblíuhandritunum var breytt m.a. til þess að þjóna þessum mismunandi skoðunum. Þessum anga sögunnar lýsir Ehrman í bókinni Misquoting Jesus: The Story Behind Who Changed the Bible and Why, sem var ein af metsölubókum ársins 2005 í Bandaríkjunum. Þar bendir hann til að mynda á að síðustu 12 versin í Markúsarguðspjallinu, sem er elst guðspjallanna, eru seinni tíma viðbót við handritin og að ein frægasta saga Biblíunnar, „sá yðar, sem syndlaus er, kasti fyrstur steini á hana“, sé einnig seinni tíma viðbót.

Að lokum er rétt að nefna bókina „The Bible Unearthed: Archaeologys New Vision of Ancient Israel and the Origin of its Sacred Texts, þar sem fornleifafræðingarnir Israel Finkelstein og Neil Asher Silberman greina frá því að nýlegar rannsóknir þeirra og annarra fornleifafræðinga hafi leitt til þess að „alvarlegar efasemdir séu uppi um sögulegan grundvöll frægra biblíusagna eins og brottför gyðinga frá Egyptalandi, hertöku Kanaanlands og hin mikilfenglegu heimsveldi Davíðs og Salómon“.

Ekkert af því sem hér hefur verið greint frá þjónar hagsmunum Þjóðkirkjunnar, sem er í mun að viðhalda sýndarmyndinni sem kirkjan hefur í gegnum aldirnar dregið upp til að viðhalda kristinni trú. Til marks um þetta tjáði einn af sóknarprestum höfuðborgarsvæðisins mér nýlega að þegar hann útskrifaðist úr guðfræðideildinni hafi honum og samnemendum hans verið tjáð að þegar þeir hæfu þjónustu í prestaköllunum ættu þeir ekki að opinbera fyrir almenningi allar þær gagnrýnu hugmyndir sem þeir höfðu lært í námi sínu. Af þessu má ljóst vera að prestar landsins eru í svipaðri stöðu og loftlagsfræðingar sem eru fjármagnaðir af olíufélögum heimsins, því það þjónar ekki hagsmunum þessara einstaklinga að skaða málstað stofnanna sem þeir vinna fyrir. Það má því færa rök fyrir því að kristni hafi að einhverju leyti verið viðhaldið í gegnum aldirnar með vísvitandi blekkingum og virðist þeim blekkingarleik enn haldið áfram í námsefninu sem borið er á borð fyrir börnin okkar. Eins og segir á ensku „Ignorance is a Bliss“.

[Greinin birtist í Fréttablaðinu í dag og á Vísisvefnum]

Birgir Baldursson

Mengella I: Heimska mannanna

17. júlí 2007# (Efahyggja)

Ég hef átt í dálítilli umræðu við hina fluggáfuðu Mengellu. Þetta gerðist eftir að hún sakaði Vantrúarpenna um vanþroska í framgöngu sinni. Þar sem umræðan er víðfeðm og tekur á mörgum þáttum þykir mér rétt að halda henni áfram í nokkrum greinarkornum hér. Mengella getur auðvitað svarað þessu hér í athugasemdakerfi okkar eða með greinum á eigin bloggi. Hvort heldur sem er þá verður hægt að forðast langa athugasemdahala sem fara út um víðan völl og einbeita sér að hverjum þætti á afmörkuðum stað.

Mig langar í þessari fyrstu grein að skoða þá fullyrðingu Mengellu að skaðsemi hugmynda megi fremur rekja til heimsku mannanna en þeirra trúarskoðana sem innrættar eru góðu og ærlegu fólki.

Gellan segir:

Ég er að fjalla um það, sem kristallast kannski best í því sem Elías missti út úr sér og nú þú, þegar þú segir að trúarhugmyndir séu í rótina skaðlegar samfélaginu.

Trúarhugmyndir sjáðu, ekki iðkun trúarbragða.

Þetta er órökrétt niðurstaða, knúin fram af glámskyggni. Þið getið ekki greint á milli trúar og trúarbragða. Þið fordæmið og hafnið trúnni vegna þeirra hluta sem framkvæmdir eru í nafni hennar. Þrátt fyrir það, að vita jafnvel og ég, að a.m.k. 90% af því sem þið berjist gegn er illsamrýmanlegt við sjálfan grundvöll þeirra trúarbragða sem vísað er til.

Þarna greinir okkur Mengellu á. Hún virðist trúa þeim áróðri boðenda trúarinnar að boðskapurinn sé fagur í sjálfu sér, en það séu einfaldlega heimskir menn sem dragi þessar fögru hugmyndir niður í svaðið og hegði sér svo á ómanneskjulegan hátt í samræmi við eigin skrípamynd af hugmyndunum. Ég bendi henni á að ég hafi fyrir löngu komist að því að þetta sé ranghugmynd og vísa í greinina mína Vondu kallarnir í kjölfarið.

Ekki þarf annað en að skoða tilvitnun mína þar í bókina Blekking og þekking til að sjá að það eru hugmyndir klerkanna, sprottnar upp úr hugmyndakerfinu sjálfu, sem fóðra illvirki þeirra þegar þeir reyna að kom í veg fyrir notkun bóluefnis gegn Stórubólu. Mengella lítur greinilega svo á að þessar hugmyndir þeirra hafi lítið að gera með trúarboðskapinn sem þeir aðhyllast, þarna sé heimskan eingöngu að bregða fyrir þá fætinum:

Þú greinir ekki rétt, hvernig heimska mannanna og skoðanir tengjast. Þú spyrð hvort hún sé nokkuð annað en samansafn skoðananna. Jú, hún er það. Heimskulegar skoðanir eru til marks um heimskuna en ekki öfugt.

Er það virkilega svo? Er útilokað að annars gott og ærlegt fólk geti orðið ofurselt heimskulegum skoðunum og byrjað að hegða sér á ómanneskjulegan hátt í samræmi við þær? Hvað t.d. með þýsku þjóðina á árunum um og fyrir seinna stríð? Varð þess þjóð skyndilega bara heimsk? Eða tókst þarna að selja venjulegu og ágætlega áttuðu fólki illar hugmyndir með skefjalausum áróðri? Og hvað með hugmyndir Karls Sigurbjörnssonar, að samkynhneigð sé synd? Er Karl bara svona heimskur maður? Eða getur verið að hann sé í barnæsku fórnarlamb heimskulegrar innrætingar á þessu sviði en sé vel upplýstur og réttsýnn að öðru leyti?

En hvort sem heimskan fóðrar skoðanirnar eða skoðanirnar heimskuna þá er besta aðferðin við að uppræta heimskuna að uppræta skoðanirnar. Með því að sýna fram á rangindi trúarskoðana, hvort sem um er að ræða að samkynhneigð sé synd eða að illir andar geti tekið sér bólfestu í mönnum, þokum við þekkingunni fram á veg til bjartara samfélags. Þess vegna er ekkert þroskaheft við starfsaðferðir Vantrúar.

Mengella er fangi Skotarökvillunnar svokölluðu. Hún kemur enda ekki auga á að fólk getur tekið upp heimskulegar ranghugmyndir án þess að vera sjálft heimskt. Það sem skortir við þessa skoðanamyndun venjulegs fólks er einfaldlega ástundun gagnrýninnar hugsunar þegar hugmyndirnar eru kynntar fólki. Og það er þeim ástæðum einum sem Þjóðkirkjan leggur t.d. svona mikla áherslu á að innræta börnum trúarskoðanir sínar. Klerkar hennar vita sem er að trúarskoðanir eru ánetjandi eins og dóp og því getur verið þrautin þyngri að losna undan firrunni þótt heilinn þroskist í millitíðinni til að geta ástundað gagnrýna hugsun.

Við berjumst gegn boðun hindurvitna í samfélaginu sökum þess skaða sem ranghugmyndir, nái þær að smita breiðan fjöldann, geta haft og hafa óumræðilega haft. Við berjumst gegn þessu í ljósi sögunnar, í ljósi reynslunnar. Og hvað er vanþroskað við það?

Auðvitað ekki neitt. Mengella var heldur ekkert að tala um þetta þroskaleysi vegna þessara mála, heldur kaus hún á ákveðnum tímapunkti að líta svo á að barátta okkar gengi út á að rífast um tilvist guða. Þar liggur feillinn hjá henni.

En Mengella er auðvitað of upptekin af eigin brilljans til að geta viðurkennt þetta. Hún segir:

Hér gerist þú aftur sekur um strámannsrökin. Að segja að til séu samtök sem nenni að rífast um tilvist x er ekki það sama og að segja að þeirra eina markmið sé að rífast um tilvist x. Þetta ætti að vera þér, rökfróðum manninum, ljóst.

En það var þó einmitt þetta sem fékk hana til að tíunda vanþroska okkar. Hún sá ekki hið stóra samhengi í starfi okkar fyrr en henni var bent á það, en vill ekki játa mistök sín og byrjar að þræta fyrir það:

Þið sjálfir hengið alla ykkar starfsemi á trúna á gott og illt og hafið sjálfir skapað illan anda í hugmyndakerfi ykkar. Sá er ekki persónulegur en er illur andi engu að síður. Andi fáfræðis, hindurvitna og, ja, trúarbragða. Þið eruð sjálfir í krossferð, því þið trúið því að þið hafið réttan málstað en einhverjir aðrir vondan. Það sem felst í tilvist hins illa anda, í sinni einföldustu merkingu, er í sjálfu sér ekkert umfram það, sem þið sjálfir innleiðið í ykkar hugarheim og starf.

Þetta eru ranghugmyndir hjá Mengellu. Við færum rök fyrir skaðsemi hindurvitna og viljum þau út úr samfélaginu. Til þess að svo verði þarf að efla gagnrýna hugsun og afhjúpa lygarnar. Ekkert er fjarri okkur en ráðast á fólk í einhverri krossferð, eins og Mengella leiðir út í því sem eftir fer í máli hennar:

Ef einhver í ykkar hópi myndi nú stinga upp á því að kominn væri tími til að frelsa Háskólann úr klóm þeirra kristnu, þar sem Háskólinn væri helgur staður skynsemisdýrkenda og væri saurgaður af síngjörnu hindurvitnahyski. Þá væri þar um að ræða fullkomna hliðstæðu Krossferðanna. Ef slíkar aðgerðir yrðu ofbeldisfullar, er ekki lífsskoðununinni um trúleysi að kenna, hún er einfaldlega notuð sem átylla fyrir ofbeldinu.

Við erum ekki að berjast við fólk heldur hugmyndir. Við viljum hjálpa fólki að koma auga á vondar skoðanir sem það hefur og taka upp aðrar heilbrigðari. Einmitt þannig finnst okkur við sýna þessu fólki virðingu. Þetta er hjálparstarf, ekki krossferð. Með þessum orðum er Mengella að gera okkur upp hvatir sem við höfum ekki, til þess eins að geta dregið upp þá skrípamynd af okkur að við séum vanþroska kjánar og jafnvel hættuleg samfélaginu.

Lárus Viðar

Trúboð í opinberum skólum

20. júlí 2007# (Skólinn)

Ég hef verið að spá í sálarástand þeirra sem eru fylgjandi trúboði í opinberum grunnskólum. Hvað fær fólk til þess að vilja kristna börn annarra manna, eða a.m.k. gera tilraun til þess? Vilja þeir ekki að sín börn umgangist heiðingja eða eru þeir kannski of latir til að kenna sínum eigin börnum um þeirra trú?

Biskoppurinn yfir Íslandi hefur sagt í predikun að þögn um trú sé innræting á trúleysi. Líklega er þá þögn um Miklahvell jafngild innrætingu á sístöðukenningunni, eða hvað? Það sjá það allir að afstaða sem þessi er byggð á sandi, eitthvað sem sjálfur biskupinn ætti nú að varast.

Svo að enginn misskilji mig þá er nauðsynlegt að kenna trúarbragðafræði í skólum en kristnifræðikennsla sem felur í sér trúboð ætti ekki að viðgangast. Íslendingar eru blessunarlega afar trúlítil þjóð og þessi fáu prósent sem telja sig kristin, ef við teljum ekki krakka á fermingarárinu með, geta bara lesið sína barnabiblíu heima hjá sér og rætt við sinn sóknarprest um Jesú.

Mér finnst það fyndið þegar sumir þessara ágætu manna sem vísað var til í byrjun, fara að verja kristniboðið með því að ekkert sé til sem heitir hlutlaus skóli. Það má vera rétt en er það einhver afsökun í sjálfu sér? Þó að hlutlaus skóli sé kannski einhver staðleysa má þá ekki leitast við að hafa skólana sæmilega hlutlausa í trúmálum svo að allir séu ágætlega sáttir? Nei, þá koma þessir skrattar úr sauðarleggnum og kvarta og kveina. „Við erum kristin þjóð með kristna menningu og kristna arfleið og kristið siðgæði og því er nauðsynlegt að innræta börnum frá unga aldri þessa hjátrú“.

Fornserkneskar trúargrillur og væmin töfratrú austan úr Miðjarðahafsbotnum, kallaði Halldór Laxness kristindóminn þegar skáldið var upp á sitt besta. Hvers vegna erum við enn að dragnast með þennan afrakstur sólstings og fáfræði nú á 21. öldinni í opinberum skólum? Hví þurfa vesalings börnin að læra bænir eins og faðirvorið, þvílík tímasóun. Hvernig væri að bæta kennslu í raunvísindum og stærðfræði í staðinn, en alþjóðlegar kannanir hafa oft sýnt að íslensk skólabörn eru mjög slök í þeim fræðum.

Auðvitað er sjálf ástæðan fyrir kristniboði í skólum augljós. Á endanum snúast öll trúarbrögð um peninga og þetta er þeirra aðferð til að ala upp viðskipavini framtíðarinnar. Skólabörn sem hafa verið rugluð í ríminu með kristnum áróðri eiga eftir að halda áfram að notfæra sér þjónustu kirkjunnar og þeim á ekki eftir að koma til hugar að skrá sig úr Þjóðkirkjunni. Þ.e. mörg þeirra, sum ná að sleppa takinu af ranghugmyndunum þegar þau ná fullorðinsaldri.

Mér leiðist sú umræða um að nú séu íslenskir skólar orðnir svo fjölmenningarlegir með fjölda innflytjenda þannig að hætta skuli kennslu í kristinfræði af tillitsemi við nýbúana. Það er veigaminnsta ástæðan sem mér getur komið til hugar varðandi trúarítroðslu í almennum skólum. Það var rangt til að byrja með að boða trú í barnaskólum og það breytist ekkert við það þó að í skólana komi börn með annan trúarlegan bakgrunn.

Ég veit reyndar til þess að í sumum skólum er kristnum fræðum lítið sinnt og er það mjög ánægjulegt. Hins vegar er margt sem bendir til þess að Þjóðkirkjan vilji hefja nýja sókn inn í grunnskóla landsins, og jafnvel leikskólana líka. Ég hvet skynsamt fólk til þess að standa í vegi fyrir þeirri öfugþróun, veraldlegt skólakerfi á að vera sjálfsagt mál í landi þar sem trúfrelsi er varið í stjórnarskrá. Annað er ekki boðlegt, hvorki fyrir foreldrana né blessuð börnin.

Steindór J. Erlingsson

Enn um Jesúm og heimsendi

23. júlí 2007# (Aðsend grein)

Séra Bolli prédikar í Seljakirkju

Fyrir skemmstu birtist á þessum síðum* greinin „Viðheldur fáfræði kristninni?“ þar sem ég benti m.a. á þá staðreynd að stór hluti fræðimanna í Bandaríkjunum og Þýskalandi hafi frá því bók Alberts Schweitzer „Leitin að hinum sögulega Jesú“ kom út árið 1906 litið á Jesúm sem heimsendaspámann. Ef eitthvað er að marka viðbrögðin sem ég hef fengið við greininni á almenningur erfitt með að trúa þessu upp á „frelsarann“. Hvað sem því líður virðist heimsendatrúin enn lifa góðu lífi innan Þjóðkirkjunnar, eins og sjá má í prédikun sr. Bolla Péturs Bollasonar „Lausn yðar er í nánd“, sem hýst er á tru.is.

Í vangaveltum sínum segir Bolli að sama hversu mikill sem hræðsluáróðurinn um fuglaflensuna og hlýnun jarðar verður séu þetta „ekki tákn um endalok heims vegna þess að þetta eru einmitt hugmyndir okkar mannfólksins um endalokin“. Bolli er á því að „Guð“ kristinna manna hafi það á sinni „könnu að ákvarða um endalokin, hvernig svo sem þau verða?“ Síðan veltir hann því upp „af hverju í ósköpunum er ég að fjalla um endalokin á þessum kyrrláta og góða tíma sem aðventan er“? Svarið er einfaldlega „að guðspjall dagsins [Lúkas, 21:25-33] fjallar um komu Jesú hina síðari er himinn og jörð munu líða undir lok‛“, sem sýnir skýrt að með endurkomunni er „ekki einvörðungu um að ræða friðsama birtingu jólabarnsins“.

Eins og tæplega helmingur Bandaríkjamanna virðist Bolli trúa að Jesú sé væntanlegur með sverð í hendi. „Já, Jesús kemur fyrr en varir á skýi og mun dæma lifendur og dauða eins og við kristið fólk höfum játað og játum enn“. Eina leiðin til þess að forðast skapofsa „jólabarnsins“ er að mati Bolla stöðugur undirbúningur, sem hlýtur að fela í sér að meðtaka kristna trú og rækta hana, „þannig að koma hans verði okkur í raun ekki til dóms, heldur til hjálpræðis“.

Nú ætti öllum að vera ljóst að Biblían boðar heimsendi, sem mun bresta á fyrr eða síðar. Skiptir þá litlu hvort ummerki hans megi greina í samtímanum, eins og áróðursmeistarar sjónvarpsstöðvarinnar Ómega halda fram, eða hvort hann muni koma okkur að óvörum, eins og Bolli ýjar að. Þá mun hinn friðsami Jesú skólakristinfræðinnar snúa aftur til jarðar í vondu skapi og fara, eins og Bolli gefur í skyn, með ófriði gegn öllum þeim sem ekki á hann trúa. Nú skil ég eina ástæðu þess að sr. Birgir Ásgeirsson, sem ég gagnrýndi nýlega í greininni „Þjóðkirkjan, umburðarlyndi og heimska“ (Fbl., 21/12, 2006), kallar alla þá sem hafna meintri tilvist Guðs kristinnar, þ.e. á fimmta milljarð einstaklinga, „heimskingja“: Þeir sem ekki játa trú á „jólabarnið“ eiga líklega yfir höfði sér dauðadóm þegar „það“ snýr aftur til jarðar.

*Greinin birtist í Fréttablaðinu í dag

Vésteinn Valgarðsson

Trúarbragðafræðsla eða kristniboð

24. júlí 2007# (Skólinn)

Umræða um kristniboð í grunnskólum gekk fjöllum hærra í vetur. Kirkja og skólayfirvöld hafa sætt harðri gagnrýni og svarað fyrir sig, stundum fullum hálsi.

Kirkjunnar menn (af báðum kynjum) hafa verið misjafnlega rökfastir og virðist í fljótu bragði sem þeir hafi margir hverjir misskilið málflutning andmælendanna. Nú skal ég ekki segja hvort þessum misskilningi fylgir ásetningur eða ekki, en mál er að leiðrétta hann.

Misskilningurinn felst í að það sé verið að mótmæla því að frætt sé um kristna trú í skólum. Ég veit ekki hvaða dagblöð eða vefsíður Örn Bárður Jónsson eða Karl Sigurbjörnsson lesa, eða aðrir sem hafa haldið þessu fram, en mér vitandi hefur ekki nokkur maður krafist þessa.

Krafan sem sett hefur verið fram er önnur: Trúboð á ekki heima í skólum. Kannski liggur misskilningurinn í því að sjá ekki muninn á fræðslu um kristni og boðun á kristni, kannski er það faglegt sjónarhorn prestsins sem byrgir sýn. Munurinn er þó skýr. Svo ég taki mína eigin reynslu til dæmis, þá var ég fræddur um hindúatrú og búddatrú í grunnskóla án þess að það vottaði fyrir boðun í þeirri fræðslu. Um kristindóm er ekki sömu sögu að segja.

Það skýtur strax skökku við að kristin fræði séu sérstök námsgrein. Allir skilja að sá ríki þáttur sem kristni óneitanlega á í menningu okkar verðskuldar meiri athygli en flest önnur trúarbrögð, en hún þarf ekki að vera svo mikil að það útheimti sérstaka námsgrein – hvað þá að boðun eigi þar heima í bland.

Það er tvennt ólíkt að útskýra og boða. Skiljanlega er það því erfiðara sem fólk er sjálft sannfærðara um það sem það útskýrir. Það kallar aftur á að aðkoma kirkjunnar að börnum í skólanum verði minnkuð. Kirkjan ætti samt að geta unað vel við. Hún á hundruð húsa um land allt, þar sem enginn amast við trúboði hennar.

Hér um árið sagði Karl biskup „það að þegja um trú [væri] innræting gegn trú.“ Vera má að það sé rétt, en þessum orðum er beint gegn málflutningi sem hefur ekki átt sér stað í umræðunni nema hjá talsmönnum kirkjunnar sjálfum. Það væri mér að meinalausu að athuga trúarbragðafræðslu sem væri öll á gagnrýnu nótunum, en þess hefur enginn krafist í þessari umræðu. Meðalvegurinn sem auðveldast væri að ná sátt um er auðvitað að skólarnir séu ekki trúarlega gildishlaðnir.

Jakob Hjálmarsson Dómkirkjuprestur skrifaði í vetur að það sé ekki hægt að vera alveg hlutlaus. Það er satt og rétt – en þýðir ekki að við eigum að samþykkja hlutdrægni þegar við sjáum hana. Vegurinn til góðs getur verið vandrataður og þar skiptir ekki mestu að þekkja hið rétta heldur hið ranga. Ef jafnræði lífsskoðana er markmið, þá þurfum við að þekkja ójafnræðið til að geta tekist á við það.

Ég vona að talsmenn kirkjunnar sjái sem er, að það krefst þess enginn að þagað sé um trú eða innrætt gegn henni. Krafan er að fræðslan fari þannig fram, að trúarskoðunum sé ekki haldið að börnum. Það er ekki skólans að innræta börnum lífsskoðanir og ekki kirkjunnar heldur, nema með vilja foreldra. Ég vona að þessi misskilningur sé hér með leiðréttur og umræðan geti eftirleiðis farið fram með upplýstari hætti.

Greinin birtist einnig í Morgunblaðinu í gær (23/7/07)

Hjalti Rúnar Ómarsson

Hin djúpa speki Jesú

26. júlí 2007# (Kristindómurinn)

Á heimasíðu Þjóðkirkjunnar, trú.is, er almanak sem sýnir okkur hvaða vers Þjóðkirkjan vill að meðlimir lesi og íhugi á hverjum degi. Síðastliðinn fimmtudag benti Þjóðkirkjan á skemmtilegt próf til þess að skera úr um hvort einhver sé kristinn eða ekki.

Seinna birtist hann þeim ellefu, þegar þeir sátu til borðs, og ávítaði þá fyrir vantrú þeirra og harðúð hjartans, að þeir hefðu ekki trúað þeim, er sáu hann upp risinn. Hann sagði við þá: „Farið út um allan heim, og prédikið fagnaðarerindið öllu mannkyni. Sá sem trúir og skírist, mun hólpinn verða, en sá sem trúir ekki, mun fyrirdæmdur verða. En þessi tákn munu fylgja þeim, er trúa: Í mínu nafni munu þeir reka út illa anda, tala nýjum tungum, taka upp höggorma, og þó að þeir drekki eitthvað banvænt, mun þeim ekki verða meint af. Yfir sjúka munu þeir leggja hendur, og þeir verða heilir.“ Markúsarguðspjall 16:14-18

Í almanakinu var reyndar bara vitnað í feitletraða hlutann. Af einhverjum ástæðum var það valið en ekki hlutinn um að hinir trúuðu gætu rekið út illa anda, talað tungum, drukkið eitur, verið bitnir af snákum og læknað fólk með handayfirlagningu. Ætli það sé tilviljun að þessi vers voru ekki valin?

Mig grunar að sá sem valdi feitletraða hlutann, hver svo sem það er, vildi að hin versin hefðu aldrei komist í biblíuna. Því það hljóta allir að sjá að það er virkilega klikkað að halda því fram að fólk sem er raunverulega trúað geti drukkið eitur án þess að verða meint af, en að hinir sem þykjast bara vera trúaðir skaðist af því. Sá sem skrifaði þetta var augljóslega mjög veruleikafirrtur, ef ekki bara geðveikur.

Næst þegar prestur talar um hvað boðskapur Nýja testamentisins er frábær, þá væri gott að hafa þessi vers í huga. En auðvitað trúir presturinn því ekki að hann, sem er sennilega trúaður, geti drukkið eitur og verið bitinn af snákum. Fyrir utan þá augljósu staðreynd að þetta virkar ekki, þá gæti presturinn einnig bent á að þessi vers eru mjög líklega síðari tíma viðbót. Presturinn væri líklega í senn ánægður og óánægður með þau rök, því þrátt fyrir að geta klippt þessi vers úr þeim litla hluta Nýja testamentisins sem þeim segja að maður eigi að fylgja, þá væri hann að viðurkenna að þarna hafi einhver í frumkirkjunni sett Jesú orð í munn. Ef höfundur þessarar viðbótar við Markúsarguðspjall gerði það, hvers vegna ættu sjálfir höfundar guðspjallanna ekki að hafa gert nákvæmlega það sama? Notað Jesú sem málpípuna sína?

Það er samt afar sorgleg hlið á þessum versum. Það eru til sértrúarsöfnuðir í Bandaríkjunum sem taka mark á þessum versum. Fólk í þessum söfnuðum hefur dáið vegna þessara versa. Presturinn sem trúir ekki neinu í þessum versum er að vissu leyti samsekur, hann stundar það að oflofa Nýja testamentið, búa til falska glansmynd af því.

Sjá einnig Að skoða meðmælin