Árbók Vantrúar
2004-2005

Árbók Vantrúar 2004-2005.

978-9935-445-31-5

Vantrú (www.vantru.is) 2015.

Forsíðumyndin er frá Skyrdeginum mikla sem er til umfjöllunar í nokkrum greinum bókarinnar (mynd: Óli Gneisti).

Formáli

(Um Vantrú 2004-2005, en þó aðallega um sjálfan mig)

Ég vann einu sinni með Þórði Ingvarssyni. Við skeggræddum margt og mikið þegar stund gafst milli stríða í vinnunni og einu sinni -- það hefur verið í lok sumars 2003 -- þá spurði Þórður mig af hverju ég færi ekki að blogga. Þar sem ég hafði lesið og lesið og lesið, mest um pólitík, bæði þeoretískt og aktúelt, þá hafði ég orðið mikla þörf fyrir að tjá mig. Umræðuvefurinn Taflan.org hafði verið aðalútrásin fyrir það en ég tók Þórð á orðinu. Næstu vikurnar bloggaði ég af miklum móð, stundum meter af texta eða meira á sömu næturvaktinni.

Á unglingsárum gekk ég, eins og svo margir, í gegn um sviptingar í persónulegum lífsskoðunum. Segja má að fermingarfræðslan hafi þar markað viss þáttaskil; ég gekk til prestsins eins og allir hinir, en fékk bakþanka um miðjan veturinn og pantaði viðtal við prestinn, Jakob Hjálmarsson í Dómkirkjunni, þar sem ég tjáði honum efasemdir mínar. Hann sagði nú ekkert hvað mér ætti að finnast, ég yrði að gera þetta upp við mig sjálfur. Og það gerði ég, á tröppum safnaðarheimilisins, gerði það upp við mig að kyngja þessum efa, gera eins og hinir, láta fermast og í kjölfarið fá gjafir. Eftir á að hyggja hallast ég að því að gjafirnar hafi spilað nokkuð stóra rullu. Það var alla vega ekki tilhugsunin um að játast Ésú frammi fyrir fullri kirkju af fólki.

Þar sem ég er frekar þrjóskur að eðlisfari og tek hlutina alvarlega, hélt ég áfram á þessari braut, og réttlætti frekar þessa undanlátssemi fyrir freistingunni heldur en að líta gagnrýnið á hana. Þannig að ég spólaði mig dýpra og dýpra ofan í for afturhaldssamrar hugsunar. Ég renndi nokkuð hýru auga til kaþólsku, íhugaði meðal annars að ganga í kaþólsku kirkjuna. Fór einu sinni á fyrirlestur sem drafandi gamall prestur hélt um engla í kaþólskri guðfræði, í safnaðarheimilinu í Landakoti. Þar var nú ekki annað hægt en að dotta. Pólitískt var ég á svipuðum slóðum, aðhylltist einhvers konar últraafturhald og var hrifnastur af Habsborgarkeisurunum. Franz Jósef I, það var sko minn maður. Það er hægt að hlæja að þessu núna, en ég tók þetta mjög alvarlega þá. Það er víst hægt að kalla þetta óvenjulegt af unglingi. Svo var það líka rasisminn. Ég hafði miklar áhyggjur af blöndun kynþáttanna og af hnignun vestrænnar siðmenningar. Las áhugasamur hugmyndir erlendra rasista um kynþáttaaðskilnað.

Fyrsta heimsókn mín á Kebabhúsið á horni Austurstrætis og Lækjargötu var fyrsti bitinn af meðalinu sem læknaði mig af rasisma. Ef innflytjendur gerðu svona gómsætan skyndibita, þá væri nú fráleitt að amast við þeim, ekki satt? Sumarið 1997 sá ég svo myndbandið við lagið „Engel“ með Rammstein, þar sem glitti í fáklædda konu, og varð strax áhugasamur. Rammstein leiddi til Iron Maiden, svo Van Halen, svo Judas Priest, svo Metallicu. Allt var þetta gert á laun. En á sama tíma lenti ég í slagtogi við félagahóp þar sem vinstrisinnuð viðhorf voru ríkjandi og rasismi eða kristilegt últraafturhald mættu andstöðu. Og svo lærði ég félagsfræði í skólanum, og áttaði mig meðal annars á því að glæpahneigð er ekki meðfædd í sumum kynþáttum.

Svo keypti ég mér Biblíu Satans, eftir Anton LaVey, sem ég las og velti heilmikið fyrir mér, en hreifst ekki að ráði og endaði í Kommúnistaávarpinu. Kynhvöt, þungarokk, félagsfræði og satanismi -- þetta var leið mín frá kristilegum rasisma til guðlauss kommúnisma og amen fyrir því!

Af hverju þessi langi sjálfhverfi inngangur? Kannski til að rekja bakgrunninn, og hvaðan áhugi á trúmálum kemur. Kannski af því að ég held að aðrir hafi jafnmikinn áhuga á sjálfum mér eins og ég hef. Hvað um það, þarna 2003-2004 var það pólitíkin sem átti hug minn allan. Íraksstríðið, Palestína og Kárahnjúkavirkjun, það voru aðalmálin á dagskrá. Ég fylgdist líka með trúmálaumræðu og tók stundum þátt í rökræðum og rifrildum. Þegar þarna var komið sögu var ég orðinn anarkósympatískur marxisti og kirkjan í mínum augum ekki annað en eitt valdatækið sem valdastéttin notar til að hafa stjórn á alþýðunni. Þannig að ég var fyrir löngu orðinn trúleysingi. Stundum hraut eitthvað trúmálatengt af lyklaborðinu á bloggið mitt.

Einu sinni sem oftar sat ég á krá og lenti á spjalli við náunga sem heitir Sigurður Hólm Gunnarsson. Talið barst að trúmálum og ég komst þá að því í fyrsta sinn að á Íslandi væru starfandi skipulagðir trúleysingjar. Sigurður benti mér á Siðmennt, SAMT og Vantrú.net, sem ég fór svo aðeins að kynna mér. Einu sinni skrifaði ég pistil í greinarlengd, sem hét „Friðarhöfðinginn Kristur“ og fjallaði um stéttareðli kirkjunnar og hvernig hún breyttist við það að verða ríkistrú í Rómarveldi á fjórðu öld. Í kjölfarið fékk ég tölvupóst frá einhverjum Óla Gneista, sem spurði mig hvort Vantrú.net mætti endurbirta greinina. Þá varð ekki aftur snúið. Þetta var vorið 2004. Sama ár var félagið Vantrú stofnað af sama hópi og hafði rekið vefritið, þannig að ég náði að vera stofnfélagi. Einn af tólf stofnfélögum, ef ég man rétt, og fólk ræður hvort því finnst það táknrænt eða ekki.

Þetta voru spennandi tímar. Mörg snerran háð við fólk sem sumir átta sig ekki á að sé til á Íslandi. Eins og fólk sem trúir í alvörunni á sköpunarsöguna. Eða trúir að guð vilji að það skipti sér af einkalífi annarra. Eða trúir að gyðingar séu guðs útvalda þjóð og hann hafi gefið þeim Palestínu. Sannarlega athyglisvert, og tímafrekt fyrir mann sem er of þrjóskur til að láta bulli ómótmælt á internetinu. Það spunnust athugasemdahalar sem hefðu á prenti fyllt einhverja fermetra af pappír. Já, það var ekki alltaf mikið að gera á næturvöktunum þá.

Eftirminnilegast á árinu 2004-2005 var kannski þegar við gáfum Alþingismönnum skyr við setningu þings 1. október. Því hafa verið gerð skil á á vef Vantrúar og er að finna í þessari bók. Ég rakst nokkru áður á Óla Gneista í stiganum í Þjóðarbókhlöðunni og við vorum eitthvað að ræða þetta, en það vafðist fyrir okkur hvenær þingsetningin sjálf færi fram. Hannes Hólmsteinn Gissurarson gekk framhjá og þá gall við í Óla, „Hannes, hvenær er setning Alþingis?“ Hann svaraði, „Öh, hún er nú venjulega fyrsta október.“ Þótt seint sé, er rétt að þakka Hannesi hér með fyrir hjálpina.

Minn þáttur í skyrdeginum mikla var annars að eftir milligöngu frænku minnar keyrði ég og sótti Helga Hóseasson heim til sín og við ókum saman niður á Austurvöll, þar sem hann var með okkur í mótmælum gegn því að Ísland væri með ríkiskirkju. Það var tekin af okkur fræg mynd. Ég var svo skapandi í skiltagerð að ég bjó til minn eigin róðukross, þar sem róðan var „Bangsa-Krysstur“, bangsi með dindilinn framan á eins og það væri tittlingur. Og þyrnikórónu sem ég föndraði úr vír. Innst inni vonaði ég að ég yrði ákærður fyrir guðlast, því þá hefði ég notað tækifærið til að halda „je accuse“-ræðu fyrir dómstólnum.

Þetta var því miður eina skiptið sem ég talaði við Helga Hóseasson. Vantrú átti seinna eftir að gera hann að heiðursfélaga sínum, og var hann vel að því kominn.

Skyrdagurinn mikli var reyndar meira en bara táknræn skyrgjöf. Hann var líka fyrsta skiptið sem Vantrú sté út af netinu og kom fram í aðgerð. Óli Gneisti útréttaði skyrið, við hittumst í félagsmiðstöðinni Snarrót í Garðastræti og fengum þar líka borð til að hafa undir veitingunum. Það voru bara nokkrir þingmenn sem þáðu skyr, þannig að við vorum með að minnsta kosti 50 afgangs dósir eftir daginn. Á leiðinni upp í Snarrót aftur gengum við upp Vesturgötu, framhjá bíl með aftursætið fullt af grátandi börnum. Þau voru svöng og mamman fékk svona 20 skyrdósir til að sefa þau. Um kvöldið sýndum við heimildarmyndina „Mótmælanda Íslands“, eftir Þóru Fjeldsted og Jón Karl Helgason, í Snarrót. Þetta var ágætur dagur.

Já, og það verður eiginlega að koma fram að ég launaði Þórði Ingvarssyni að hafa att mér fram á bloggvöllinn. Ég spurði hann nefnilega seinna af hverju hann gengi ekki í Vantrú. Og þar varð heldur ekki aftur snúið. Hefndin er sæt.

Vésteinn Valgarðsson

Nokkur orð um þessa bók

Þetta er annar árgangurinn af Árbók Vantrúar. Hér er öllum alvöru greinum af vefritinu frá ágúst 2004 til og með júlí 2005 safnað saman. Tilkynningum og tilvísunum og öðru slíku dægurefni sem ekki passar í heildarsafnið og hefur ekki sögulegt gildi hefur verið sleppt. Ekki hefur verið farið í neinn sérstakan prófarkalestur fyrir þessa útgáfu og því eru flestar villur enn á sínum stað.

Þó það hafi ekki verið framkvæmanlegt að láta athugasemdahala við greinar fylgja með þá hvetjum við fólk til að kíkja á athugasemdirnar. Hverri grein fylgir hlekkur merktur með # sem hægt er að smella á í mörgum lestækjum. Það má þó líka einfaldlega nota leitarvélar til að finna þessar umræður („titill greinar“ og „vantrú“ ættu að koma fólki á réttan stað). Við höfum alltaf talið þessar athugasemdir nauðsynlegar fyrir vefritið, bæði til þess að skapa umræður og einnig til þess að leggja áherslu á að við erum ekki fullkomin. Það hefur komið fyrir miklu oftar en einu sinni að lesendur okkar hafa þurft að leiðrétta okkur í athugasemdum og fyrir það erum við þakklát.

Eðli vefsins samkvæmt hafa ýmsar síður og vefir sem við höfum vísað á í gegnum tíðina horfið og í þeim tilfellum bendum við lesendum á Vefsafn Landsbókasafns (vefsafn.is) og Internet Archive (archive.org) sem geyma afrit af ótrúlega stórum hluta veraldarvefsins.

Frelsarinn

Klerkar á gervihnattaöld

1. ágúst 2004# (Hugvekja)

Það eru margir frasar sem guðfræðingar nota til að halda trúnni að landsmönnum. Einn sá lífseigasti gengur út á að ata meintum hraða nútímans auri. Ræðan gengur út á að fórnarlömb hans fari á mis við Jesú Krist og guðdóminn á gervihnattaöld. Prestar vara svo við afleiðingunum sem eru einmannaleiki, tómarúm og lífsglötun. Þannig er gefið í skyn að fyrr á tímum hafi fólk haft tíma fyrir Jesú Krist ólíkt nútímamanninum. Síðan boða klerkarnir lausn sína fyrir lýðinn sem er að doka við, fara með bænir og eiga stund með Jesú. Segja má að þessi aðferðafræði sé skopleg nauðvörn kirkjunnar manna til að vekja löngu sofnaða trúarþörf hjarðarinnar.

En þessi útlegging prestanna er sögð á fölskum forsendum. Þær kynslóðir sem komast nú á legg njóta margfalds frítíma til að hugleiða líf sitt en horfnar kynslóðir. Því á þrælatíma allsráðandi kristni og kirkju mátti fólk vinna frá morgni til kvölds alla daga vikunnar til að lifa af, nema þegar prestar messuðu á sunnudögum. Meira að segja voru börn látin þræla með fullorðnum. Í vonleysi, vannæringu, tímaskorti og þekkingarleysi var auðvelt að halda úti kirkju, klerkum, biskupum og draugum. Með aukinni menntun, frítíma og sjálfræði breyttist þetta allt. Skyndilega hljóma skýringar kirkjunnar á tilgangi lífsins bjánalega. Það er einfaldlega ekkert pláss fyrir goðsagnir hennar um uppdópaða sælu og gervilíf næstu milljarða ára á himni til að losna við fátækt og vonleysi.

Þó er versta tegund þessa tegundar áróðurs presta, þegar reynt er að nýta tímabundin veikindi eða áföll fólks til skammast út í líðandi stund vegna skorts á Jesú Kristi. Hvert einasta mannbarn verður fyrir leiða og vanda einhvern tíma á ævinni. Þökk sé upplýsingu og samfélagsþjónustu af mörgu tagi er hægt að hjálpa fólki í dag. Andlegir erfiðleikar hafa ekkert með skort á Jesú að gera og segja má að slíkar skýringar presta séu ekkert annað en skottulækningar af verstu gerð.

Vissulega er eðlilegt og gott mál að klerkar fjalli um vandamál fólks, en ég frábið mér þessar gömlu lummur um að heimur versnandi fari, að viðbættri kristilegri fortíðardýrkun. Ég ætla vona að prestar hætti að hallmæla frítíma almennings sem sérstöku vandamáli, þó að sama fólk lifi ekki samkvæmt heimsendaspá Jesú Krists og mæti til messu. Það er einfaldlega mikill munaður að geta sofið út á sunnudögum í stað þess að mæta í kirkju, þannig líður tíminn hægt á gervihnattaöld.

Birgir Baldursson

Um árur

6. ágúst 2004# (Nýöld)

Vissuð þið að frá okkur öllum stafar ljósbylgjum? Þær eru reyndar á lægri tíðni en svo að skynjaðar verði með augunum. Við köllum þetta hita.

Já, við erum öll svona um það bil 37 gráðu heit á celsíus. Og við þurfum ekki annað en finna ylinn af annarri manneskju, t.d. þegar okkur er kalt til að sannfærast um að hitabylgjur þessar streyma frá okkur út í umhverfið.

Við skynjum semsagt þessar bylgjur með húðinni.

Aðrar ljósbylgjur, á þröngri tíðni, skynjum við með augunum. Flugur skynja ljósbylgjur á enn hærri tíðni en við, sjá útfjólubláa ljósið sem við gerir okkur brún, eða alsett sortuæxlum.

Svo eru til manneskjur sem segjast sjá árur. Hvaða tíðnisvið ljóss ætli það sé?

Getur verið að þetta fólk hafi augu sem skynja hitabylgjur, sjái jafnvel mismunandi hitastig sem liti? Þá ætti þetta fólk að sjá árur umhverfis ofna, eld, og bíla sem eru í gangi. Aldrei hef ég heyrt því fleygt að slíkir hlutir hafi árur.

Nei, þetta fólk skynjar greinilega einhverja aðra tíðni en hitatíðnina, einhverja aðra útgeislun en þá sem við vitum að er raunverulega í gangi.

En það ætti ekki að breyta því að auðvelt er að finna út úr því hvort þessi skynjun sé raunverulega til staðar. Samkvæmt árufólkinu hefur hver manneskja sitt eigið litróf og tákna litirnir hina ýmsu þætti í karakter manna. Ef fimm menn myndu stilla sér upp á bak við spjöld sem væru litlu hærri en þeir sjálfir, ætti árulesarinn að geta sagt um leið hver er á bak við hvaða spjald, einungis með því að skoða áruna sem lýsir yfir brún hvers spjalds.

Og ef spjöldin væru einu fleira en mennirnir ætti ekki að vera neitt mál fyrir hinn árunæma að benda á spjaldið sem enginn húkir bak við.

Við höfum engar heimildir fyrir því að nokkur svona próf hafi gefið óyggjandi niðurstöðu um tilvist árunnar. Af hverju ætli það sé?

Matthías Ásgeirsson

Kristni og kommúnismi

16. ágúst 2004# (Kristindómurinn)

Trúmenn vitna gjarnan til hinna guðlausu Kommúnistaríkja til að rökstyðja þá mýtu að kristni sé á einhvern hátt nauðsynlegur þáttur í frjálsu nútíma samfélegi.

Í bókinni Why I am not a Christian, sem er samansafn ritgerða eftir Bertrand Russell, er meðal annars grein sem heitir Can religion cure our troubles. Í henni er eftirfarandi klásúla um kommúnisma og kristni.

Greinin birtist upphaflega í Sænska blaðinu Dagens Nyheter í nóvember 1954. Ég vona að það stuði engann þó hér sé settur inn texti á ensku.

It is customary among Christian apologists to regard Communism as something very different from Christianity and to contrast its evils with the supposed blessings enjoyed by Christian nations. This seems to me a profound mistake. The evils of Communism are the same as those that existed in Christianity during the Ages of Faith. The Ogpu differs only quantitatively from the Inquisition. Its cruelties are of the same sort, and the damage that it does to the intellectual and moral life of Russians is of the same sort as that which was done by the Inquisitors whenever they prevailed. The Communists falsify history, and the Church did the same until the Renaissance. If the Church is not now as bad as the Soviet Government, that is due to the influence of those who attacked the Church: from the Council of Trent to the present day whatever improvements it has effected have been due to its enemies. There are many who object to the Soviet Government because they dislike the Communist economic doctrine, but this the Kremlin shares with the early Christians, the Franciscans, and the majority of mediaeval Christian heretics. Nor was the Communist doctrine confined to heretics: Sir Thomas More, an orthodox martyr, speaks of Christianity as Communistic and says that this was the only aspect of the Christian religion which commended it to the Utopians. It is not the Soviet doctrine in itself that can be justly regarded as a danger. It is the way in which the doctrine is held. It is held as sacred and inviolable truth, to doubt which is sin and deserving of the severest punishment. The Communist, like the Christian, believes that his doctrine is essential to salvation, and it is this belief which makes salvation possible for him. It is the similarities between Christianity and Communism that makes them incompatible with each other. When two men of science disagree, they do not invoke the secular arm; they wait for further evidence to decide the issue, because, as men of science, the know that neither is infallible. But when two theologians differ, since there are no criteria to which either can appeal, there is nothing for it but mutual hatred and an open or covert appeal to force. Christianity, I will admit, does less harm than it used to do; but this is because it is less fervently believed. Perhaps, in time, the same change will come over Communism; and, if it does, that creed will lose much of what now makes it obnoxious. But if in the West the view prevails that Christianity is essential to virtue and social stability, Christianity will once again acquire the vices which it had in the Middle ages; and in becoming more and more like Communism, will become more and more difficult to reconcile with it. It is not along this road that the world can be saved from disaster.

Birgir Baldursson

Jesús grætur

17. ágúst 2004# (Kristindómurinn)

Í nýlegri predikun yfir fermingarbörnum segir presturinn Örn Bárður Jónsson:

Jesús grætur ekki yfir þeim sem þekkja vitjunartíma sinn en hann grætur yfir þeim sem hunsa hin sönnu gildi lífsins og hafna eilífðinni sjálfri, himni Guðs og kærleiksríki hans.

„Jesús grætur,“ segir Örn Bárður og undirstrikar mikilvægi þess að trúa, svo maður eigi sér einhverja von. En er sama á hvað er trúað? Á maður sér von ef maður er múslimi, eða kannski hindúi með (að okkar mati) afkáralegar og teiknimyndalegar hugmyndir um guðdóminn? Er hin eina slæma afstaða í lífinu að vera guðlaus, að mati þínu Örn Bárður?

Og tekur þá umburðarlyndi íslensku þjóðkirkjunnar aðeins til annarra trúarbragða, en ekki guðleysis?

Getur sá er boðar trú, kristna trú, haft raunverulegt umburðarlyndi gagnvart öðrum lífsskoðunum? Er honum ekki í mun að sækja týndu lömbin svo Jesús geti hætt að gráta? Er ekki sá guðsmaður sem lætur sig trúleysi náungans einu gilda þá bara ömurlegur hræsnari?

Jesús grætur, en grætur þú, Örn Bárður? Í samræðu okkar fyrr í sumar segirðu skýrum orðum: „Vertu sæll í þinni van-trú“. Hvað táknar þetta? Er þér alveg sama um þótt ég glatist? Þú veist sannanlega af mér núna, mér og guðleysi mínu, af hverju reynirðu ekki að koma til bjargar, þú fulltrúi guðdómsins á jörðinni? Af hverju er þér sama um trúleysi mitt?

Hræsnari!

Er nauðsynlegt að trúa eða ekki, Örn Bárður? Ef það er nauðsynlegt, er þá nauðsynlegt að trúa á eitthvað sérstakt, eða nægir einungis að gera ráð fyrir einhverskonar óskilgreindum æðri mætti? Og ef það nægir, af hverju er þá þjóðkirkjan að boða kristni, með öllum sínum afkáralegu hindurvitnum sem upplýstur nútímamaður á í mestu vandræðum með að fallast á?

En samkvæmt sjálfum þér er tiltrú á æðri mátt ekki einu sinni nauðsynleg. Í nýjustu samræðu við okkur trúlausa læturðu þér nægja að skilgreina trú sem traust. Ef trúleysi er í huga þér einungis skortur á trausti, af hverju ertu þá í stólræðum þínum að boða uppstigningar, meyfæðingar, himnadrauga, kraftaverk, syndabyrði og annað það sem upplýstur nútímamaður á erfitt með að kaupa? Af hverju læturðu þér ekki nægja að hvetja menn til trausts á náunganum? Ef nauðsynlegt er að trúa, snýst það þá ekki bara um þetta eitt?

Hræsnari!

Birgir Baldursson

Að sóða sig út

18. ágúst 2004# (Kristindómurinn)

Mig langar að nálgast tilvitnunina í Örn Bárð Jónsson, í greininni hér á undan, frá aðeins öðru sjónarhorni.

Svona hljómaði hún:

Jesús grætur ekki yfir þeim sem þekkja vitjunartíma sinn en hann grætur yfir þeim sem hunsa hin sönnu gildi lífsins og hafna eilífðinni sjálfri, himni Guðs og kærleiksríki hans.

Jesús er semsagt, samkvæmt Erni Bárði Jónssyni, enn til og er skælandi as ví spík.

Getur það með einhverju móti staðist? Örn Bárður á að vita að lífsskeið mannanna fer varla mikið yfir eina öld. Ef einhver heldur því fram að maður, sem fyrir tæpum tvöþúsund árum gekk hugsanlega um á meðal fólks, sé enn í fúnksjón, með meðvitund fullrar heilastarfsemi og aðgang að yfirnáttúrlegu upplýsingakerfi til að fylgjast með lífsskoðunum allra sem ganga á jörðinni, tja, er þá of mikið upp í sig tekið að halda því fram að sá hinn sami sé bókstaflega að ljúga? Annað hvort er um það að ræða, ellegar að sá sem þessu heldur fram sé í engum tengslum við það sem vitað er um raunveruleikann.

Og hvað með þennan grát? Í mannfræðilegum skilningi er grátur sú aðferð sem ungabörn nota til að fá umhyggju og vernd. Gráthljóðin triggera hjá hinum fullorðnu þörfina fyrir að vernda og tárin sóða út andlitið svo þörf skapist hjá foreldrunum að verka það upp með mjúkum og sefandi snertingum.

Örn Bárður er í raun að segja að Jesús, sem ennþá er til þrátt fyrir að slíkt sé ógerningur, gefi stöðugt frá sér það signal ungabarna sem táknar að umhyggju sé þörf.

Og hvað er það sem eitt getur huggað hann? Svarið er augljóst: Það erum við trúleysingjarnir. Með því að gangast inn á afkáralegt hugmyndakerfi, sem nauðgar í okkur skynseminni, hughreystum við þennan tveggja árþúsunda gamla uppvakning.

Örn Bárður, þú ert annað hvort að skrökva eða lítt raunveruleikatengdur. Í það minnsta ertu að boða hindurvitni.

Birgir Baldursson

Trú = traust?

20. ágúst 2004# (Siðferði og trú)

Ég er mikill trúmaður. Að minnsta kosti ef miðað er við skilgreiningu Arnar Bárðar Jónssonar og fleiri guðfræðinga á hugtakinu trú.

Við sem á þennan vef skrifum köllum okkur trúleysingja og færum fyrir því þau rök að um þessar orðabókarskilgreiningar á trú sé að ræða:

4 • traust og tilbeiðsla á goðmögnum eða vættum, trúarbrögð Ásatrú kristin trú taka trú 1 gerast kristinn 2 gangast undir tiltekin trúarbrögð ganga af trúnni, kasta trúnni, falla frá trúnni 1 hætta fyrri átrúnaði 2 snúa baki við fyrri skoðunum sínum

5 • átrúnaður, helgi

Í okkar augum er trúmaður sá sem tilbiður goðmögn af annarri náttúru en þeirri sem áþreifanleg er. Og þar sem við tilbiðjum engin slík goðmögn þykir okkur eðlilegt að skilgreina okkur sem trúleysingja.

En Örn Bárður og fleiri guðfræðimenntaðir menn, þ.á.m. biskup Íslands, hafa að undanförnu hafnað þessari skilgreiningu á trú, en tefla fram þessum skilgreiningum hér í staðinn:

1 • traust, tiltrú hafa trú á e-m treysta e-m hafa trú á e-u treysta e-u, trúa því að e-ð sé til, að e-ð sé svo eða svo

2 • skoðun, ætlan, hyggja, það að trúa e-u hann hefur þá trú hann er þeirrar skoðunar e-m verður að trú sinni e-ð fer eða gerist eins og e-r býst við eða vonar telja e-m trú um e-ð sannfæra e-n um e-ð vera í góðri trú um e-ð trúa því að e-ð (t.d. athöfn, kaup eða annar gerningur) sé réttmætt

3 • tryggð, trúnaður, það að vera e-m trúr • drengskaparorð, hátíðlegt loforð lofa e-u upp á æru og trú rjúfa trú sína hann seldi þeim trú sína til þess fornt/úrelt þ.e. lagði þar við drengskap sinn

Ef þetta er allt í einu orðin skilgreiningin á guðstrú er ljóst að hlutverk kirkjunnar er ekkert í samfélagi okkar. Uppeldi skóla og foreldra miðar allt að því að innræta okkur traust á náunganum og rjúfa ekki eiða sína og loforð, hlúa að ærunni.

Með þessari skilgreiningu má auðvitað gera alla trúleysingja að trúmönnum. En um leið geta trúmenn á borð við Örn Bárð verið örgustu trúleysingjar á goðmögn, án þess að þurfa nokkurntíma að upplifa sig sem litla trúmenn.

En það verður ekki af kirkjunni og guðfræðideildinni skafið að þar gengur allt út á dýrkun guðdóms og goða. Að fulltrúar þessara stofnana skuli þræta fyrir það, til þess eins að geta klínt trúarstimpli á trúleysingja, nær auðvitað ekki nokkurri átt. Í hamaganginum við að gera trúleysingja að trúmönnum yfirsést þessum mönnum það að um leið gera þeir kirkjuna trúlausa.

En ætli Örn Bárður og fleiri þeir sem farnir eru að skilgreina trú sem traust séu þá eftir allt trúlausir? Nú er það svo að í gamalli umræðu á annall.is verja guðfræðimenntaðir menn trúboð í leikskólum og grunnskólum með þeim rökum að fyrirvarar á ævintýri ræni þau gildi sínu. Af orðum Skúla Ólafssonar þarna má helst skilja að hann gangi út frá því að ævintýrum þeim sem hann segi börnum sínum sé best að trúa, öðruvísi hafist ekki ánægja af þeim. Slíkt er auðvitað alger fjarstæða, börn átta sig alveg á því að ævintýri eru ekki sannar sögur. Það breytir í engu þeirri skemmtan sem hægt er að hafa af þeim.

Ég fór að velta því fyrir mér hvort það sama sé uppi á teninginum þegar kemur að Biblíusögunum um Jahve, kraftaverkin, meyfæðinguna, upprisuna og allt þetta ævintýrakennda bull. Getur verið að Skúli trúi ekki á neitt af þessu sjálfur, en telji á einhvern hátt nauðsynlegt að telja öðrum trú um þetta, líkt og þegar hann lýgur því að börnum sínum að úlfurinn hafi í alvöru gleypt Rauðhettu? Ætli hann sé haldinn þeirri ranghugmynd að ef fólk trúi ekki almennt á þetta kraftaverkabull allt saman muni samfélagið drabbast niður í siðferðilegu tilliti?

Mér þykir líklegt að Skúli sé trúlaus. Örn Bárður er það sennilega líka. Í það minnsta eru guðfræðingar nútímans almennt farnir að halda því fram að allt innihald Biblíunnar beri að líta táknrænum skilningi. Og þar með hafna þeir hinum bókstaflega skilningi á öllum þeim yfirnáttúrlegu atburðum sem lesa má í þessum gamla doðranti.

Þeir hafna yfirnáttúrunni. Þeir hafna hindurvitnunum. Það eru mikil tíðindi.

-

Þessu tengt: Uppgjöf þjóðkirkjumanna

Ritstjórn

Kjaftæðisvaktin - nýr liður

26. ágúst 2004# (Kjaftæðisvaktin)

Við hér á Vantrú höfum tekið upp nýja þjónustu. Í hvert sinn sem við rekumst á eitthvað í fjölmiðlunum þar sem augljóslega er verið að beita blekkingum og lygum í hagnaðarskyni ætlum við að vara við því hér. Þið megið svo auðvitað tjá ykkur um valið í athugasemdum undir hverri færslu.

Birgir Baldursson

Örlagalínan og Kærleiks-ljósið

26. ágúst 2004# (Kjaftæðisvaktin)

Í smáauglýsingum Fréttablaðsins má um þessar mundir sjá auglýsingar frá þessum tveimur þjónustum. Sú fyrri býður upp á miðla, spámiðla, tarot-lestur og draumráðningar, en hin teflir fram „kristalkúlu með ljósinu að handan“ í bland við spámiðil og tarot.

Birgir Baldursson

Afeitrun mæ ass!

26. ágúst 2004# (Kjaftæðisvaktin)

Í nýjasta hefti Dagskrár vikunnar, nánar tiltekið á blaðsíðu 40 getur að líta auglýsingu frá heilsustúdíóinu Fyrir&Eftir. Þar stendur:

Þeir sem byrja fyrir 2. september fá kaupbæti: 3 skipti í Agua Detox FRÍTT!

Agua Detox er byltingarkennd nýjung í afeitrun líkamans og kjörið upphaf að haustátakinu!

Þessi afeitrunaraðferð er greinilega svindl. Fæturnir eru settir í eins konar fótanuddtæki, en í stað nuddsins er rafskaut látið ryðga ofan í vatninu nógu lengi til þess að vatnið verði brúnleitt. Þessi brúna drulla sogast því ekki út úr líkamanum gegnum fæturna, heldur verður vatnið alveg jafn brúnt þótt engar bífur fari þarna ofan í.

Sjá nánar hér.

Birgir Baldursson

Lithimnulestur dauðans

26. ágúst 2004# (Kjaftæðisvaktin)

Í Mogganum á þriðjudag, bls. 23, er að finna auglýsingu frá Heilsubúðinni, Njálsgötu 1, þar sem segir m.a:

Lithimnulestur með David Calvillo

Miðvikudag, fimmtudag og föstudag

Lithimnulestur er gömul fræðigrein þar sem upplýsingar um heilsufar, mataræði og bætiefni eru lesnar úr lithimnu augans.

Þetta er auðvitað algert kjaftæði. Staðreyndin er einfaldlega sú að lithimna augans er jafn óbreytanleg og fingrafar, þykir jafnvel betri til persónugreiningar önnur meðöl.

Nánar um það hér. Athyglisverð er svo niðurstaða Quackwatch-síðunnar:

Iridology is not merely worthless. Incorrect diagnoses can unnecessarily frighten people, cause them to waste money seeking medical care for nonexistent conditions, or steer them away from necessary medical care when a real problem is overlooked.

Lithimnulestur er ekki aðeins gagnslaus, heldur getur skökk sjúkdómsgreining að óþörfu komið fólki í uppnám og otað því út í að sóa fjármunum sínum í lækningar á sjúkdómum sem engir eru. Einnig er hætta á að með þessu sé fólki stýrt frá nauðsynlegri aðhlynningu með því að horft er framhjá raunverulegum veikindum.

Birgir Baldursson

Að fara í hart og fyrirgefa eigi

30. ágúst 2004# (Siðferði og trú)

Á bloggi sínu hér rekur Matti Á. viðskipti sín við tölvuverslun sem að öllum líkindum er að beita sölubrellunni Bait and switch. Nú er það auðvitað eitt og sér alveg efni í Vantrúargrein og óð til skeptíkurinnar að láta ekki undirförla sölumenn ljúga að sér og blekkja. Þekkingin sigrar alltaf.

En það er eitt lítið komment við þessa færslu hjá honum, ritað af prestlærðum og kristnum einstakling, sem kom mér til að rita þetta greinarkorn.

Þar segir:

Þú átt rétt á að tilboðið eins og þeir auglýsa það standi. Þú getur einfaldlega bent á að þetta sé bindandi tilboð og ólöglegt að bakka út úr því.

Ef þú ert maður sem stendur fast við þína sannfæringu (sem ég veit náttúrlega ekkert um...) ættirðu þarna að geta eignast ferðatölvu á góðum prís. ;>)

Þarna talar kristinn kennimaður. Í siðfræði þeirri sem hann aðhyllist segir að maður skuli fyrirgefa náunganum, ekki sjö sinnum, heldur sjötíu sinnum sjö. Einnig segir að þegar einhver krefst þess að þú gangir með honum eina mílu skulir þú ganga með honum tvær. Ekki má svo gleyma þessu gamla góða, að rétta hina kinnina.

Samkvæmt kristinni siðfræði ætti kennimaður þessi bara glaður að láta sölumanninn selja sér eitthvað annað en tekið var fram í tilboðinu. En nei, hann leggur að mönnum að fara í hart, fyrirgefa ekki, ganga ekki þessar tvær mílur, rétta ekki hina kinnina framan í manninn sem gerði þeim rangt til.

Nei, kennimaðurinn stingur upp á því að menn reyni að hagnast á svindlinu, klekkja á náunganum sem reyndi að svindla á þeim.

Gott og vel, ég er alveg sammála guðsmanninum þarna. Það er ekkert athugavert við það að menn fái að súpa seyðið af undirferli sínu. En þetta er í raun rakin sönnun þess að kristið siðferði er ekkert siðferði. Það fer enginn heilvita maður eftir þessu Jesúbulli, þótt fallega hljómi.

Karl Jóhann

Skilningsleysi

1. september 2004# (Rökin gegn guði)

Það er margt í heiminum sem ég get ómögulega skilið, hlutir sem stundum virðast óskiljanlegir á skynsamlegan hátt. Þá á ég til dæmis við uppruna heimsins, ekki jarðarinnar, það er nokkuð skýrt fyrir mér, þrátt fyrir að geta varla ímyndað mér þessa margra milljón ára þróun. Um þá kenningu hef ég litla ástæðu til að efast, en það er annað mál.

Uppruni efnisins sem heimurinn er samansettur úr er mér algjörlega ofviða; ég skil ekki hvernig efnið sem alheimurinn er úr varð til, engin virðist geta útskýrt fyrir mér hvernig eitthvað varð til úr engu og ég get ómögulega náð áttum á því sjálfur. Röklega getur ekkert orðið úr engu, röklega getur „ekkert“ ekki verið til, en það er kannski einungis samkvæmt okkar efnislegu skilgreiningum. En hvernig varð þá til þetta efni? úr engu? úr einhverju? og hverju þá? þetta er mér svo framandi að ég fæ höfuðverk ef ég virkilega legg mig fram við að hugsa út í það.

Þrátt fyrir vanskilning minn á þessu er ein skýring sem kemur ekki til greina fyrir mér, og það er kenningin um að guð hafi skapað heiminn. Sú kenning er svo langsótt og kallar þar að auki á margfalt fleiri spurningar en hún svarar, sem er kannski ekki slæmt þar sem hún svarar engum. En hvað sem því líður þá eiga spurningarnar hérna að ofan líka við um guð, hvernig varð guð til dæmis til?

Það er einfaldlega ekkert sjálfsagt við tilvist æðri veru, skynsamlegri er að ætla að slík vera sé ekki til. Það bendir þó margt til þess að menn séu ekki þær skynsemisverur sem þær vilja sjá sig sem. Við treystum meira á tilfinningar okkar en nokkurn tímann skynsemi, þó skynsemin geti haft áhrif á skynsemina, og öfugt, að sjálfsögðu, þá erum við tilfinningaverur. Þetta þarf ekki að vera slæmur hlutur þó svo að það gæti hljómað þannig fyrir sumum, þetta er einfaldlega það sem við erum.

En ef við viljum geta horft á okkur sjálf sem eitthvað meira en venjuleg dýr þá hljótum við að reyna að minnsta kosti eftir fremsta megni að beita þeirri skynsemi sem við höldum svo mikið upp á í öllum tilfellum þar sem við á. Svo ef það gerist að trúaðir eða vantrúaðir menn komast að skynsamari niðurstöðu um annaðhvort þessara tveggja látið mig endilega vita, ég er með höfuðverk af forvitni.

Frelsarinn

Hin Kristna heimsmynd

2. september 2004# (Kristindómurinn)

Í bókinni Mythologys Last Gods eftir William Harwood er afar skemmtileg mynd af veröld Biblíunnar (sjá fyrir neðan). Ein mynd segir oft meira en þúsund orð. Afhjúpunin er algjör, kirkjan og kristni byggja á sandi. Engar klisjur né spakmæli, upprisur eða afturgöngur fá því breytt að Biblían er byggð á lygum og ósannindum.

Frelsarinn

Kristileg stjörnuspeki

4. september 2004# (Kristindómurinn)

Jn 8:13 Jesús segir ... Ég er ljós heimsins...

The Christian religion is a parody on the worship of the Sun, in which they put a man whom the call Christ, in the place of the Sun, and pay him the same adoration which was originally paid to the Sun.

Thomas Paine

Eitt best geymda leyndarmál Biblíunnar fyrir kristnum kirkjugestum, en ég geri ráð fyrir að guðfræðingar hljóta vita, er að tákn Kristinnar trúar grundvallast af aldagamalli stjörnuspeki og hefðum tengdum henni.

Í upphafi fyrstu trúarbragða manna var ljós sólarinnar grundvöllur alls lífs. Eftir myrkur (nótt) var upprisa sólar merki um nýtt upphaf á sama hátt og upprisa Krists er fyrir kristið fólk. Þannig reis guð upp eftir nóttina og sigraði myrkrahöfðingjann, eins og Jesús sigrar Satan. Þannig er guð (sólin) ljós heimsins og skapari lífs á jörðu. Það er ástæðan fyrir staðsetningu sólar efst á himni í miðju hins forna stjörnuspekikorts (sjá fyrir ofan).

Við þekkjum vel sólkrossinn sem er í mörgum kirkjum og kristnum bókum. En þar er sólinn krossfest á himni eins og má sjá á stjörnukortinu og á krossinum hér fyrir ofan. Á sama hátt er ljós heimsins, sjálfur guð, Jesú Kristur krossfestur á krossi. Hinn þekkti rómverski kross sem haldin er að kristnu fólki á sér fyrst sögu frá 3 öld eftir Krist. Hins vegar er sólkrossinn hinn upprunalegi kross Kristinnar trúar.

Jesús er líka með þyrnikórónu um höfuð sem er tákn sjálfrar sólkrónu sólarinnar (þyrnar=sólargeislar). Einnig eru kórónur kristinna konunga hér fyrr á öldum tákn um það að þeir sóttu vald sitt frá guði (sólinni).

25 desember eru jól í tilefni fæðingu sólarinnar sem hækkar þá á lofti og daginn tekur að lengja. Það er því ekki tilviljun að Jesú er látinn fæðast þennan dag. Einnig steig Jesú niður til heljar í þrjá daga. Sama gildir um sólina í desember, en hún er þá samtals í þrjá daga lægst á lofti.

Fyrsta stjörnumerkið efst uppi á stjörnukortinu eru fiskarnir og til forna voru þau ekki bara tákn mánaða heldur líka tákn fyrir aldir (sem eru u.þ.b 2000 ár að lengd). Án þess að kafa djúpt í þau fræði er upphafsöldin tákn fiskana og þaðan er merki Jesú komið, því hann fæddist á öld fisksins. Það er heldur engin tilviljun að í Mt 14:17 og 19 eru fiskarnir aðeins tveir sem Jesú gefur fólkinu að borða, því fiskarnir eru aðeins tveir í stjörnumerkinu.

Samkvæmt hinni fornu hefð er næsta öld á eftir fiskunum öld vatnsberans. Í Lk 22:10 segir Jesú lærisveinunum að undirbúa síðustu kvöldmáltíðina í húsi vatnsberans. Þessi undarlegi vatnsberi er samhengislaust rugl nema að menn kannist við hallærisleg stjörnuspekitákn þess tíma. Því næsta öld, sú sem Jesú ætlar að koma aftur er öld vatnsberans (sjá stjörnukort fyrir ofan).

Þegar sóknarprestar reyna að finna fólki stað hjá guði vitna þeir oft í Jn 14:2 „Í húsi föður míns eru margar vistarverur“. En föðurinn býr á himni og þar eru samtals tólf vistaverur samkvæmt aldagamalli hefð stjörnuspekinnar, sem eru tólf stjörnumerki. Það er því nóg pláss í himnaríki.

Aftur og aftur má lesa ákveðnar tölur í Nýja testamentinu sem fylgja gamalli hefð hinnar fornu stjörnuspeki. Við skulum skoða nokkur þeirra:

Tveir = 2 fiskar

Þrír = 3 mánuðir í árstíð, Sól-jörð-máni, Föður-Móðir-Sonur, heilög þrenning, 3 krossar, o.s.frv.

Fjórir = 4 árstíðir, skipting stjörnumerkjanna í 4 hluta, 4 guðspjöll, 4 höfuð áttir, 4 skaut jarðar, 4 englar o.s.frv.

Sjö = 7 dagar í viku, 7 himnar, 7 plánetur (til forna), 7 brauð, 7 illir andar, 7 innsigli, o.s.frv.

Tólf = 12 mánuðir (stjörnumerki), 12 lærisveinar, Jesú 12 ára í musterinu

Tuttugu og fjórir = Klukkustundir í sólarhring, 24 öldungar í opinberunarbókinni

Þrjátíu = 30 dagar í mánuði (hið forna tímatal), Jesú 30 ára er hann hóf starf sitt, Svikinn fyrir 30 silfurpeningar

Ekki má gleyma í opinberunarbókinni þegar lambið rífur sjö innsigli þá eru verurnar á hestunum tákn fyrir plánetur til forna. Rauðaveran er til dæmis tákn fyrir mars o.s.frv. Segja má að opinberunarbókin sé eitt allsherjar flóð af fornri og hallærislegri stjörnuspeki.

Svona má næstum endalaust telja upp forna stjörnuspeki í Biblíunni. Það má hverjum manni vera það ljóst að Kristin trú byggir þessari aldagömlu hefð sem rekja má aftur til frumtrúarbragða. Það er því sorglegt að vita af fullfrísku fólki festast í þessar forneskju, sem hefur fyrir löngu verið afhjúpuð. Hvernig getur nokkur maður orðið trúaður guðfræðingur? Hvernig er hægt að halda sólguðinum að fólki gapandi í predikunarstólnum? Predikunarstóli staðsettum samkvæmt sólarganginum, því kirkjur hér á landi sem annarstaðar eru byggðar í austur-vestur línu samkvæmt sólarupprás og sólsetri.

Frelsarinn

Orkuvitundarnámskeið

5. september 2004# (Kjaftæðisvaktin)

Í sunnudags Mogganum á bls. 34 skrifa Stephen og Lynda Kane grein um orkuvitund sem lausn allra heilsufarsmála. Þau eru að sjálfsögðu að auglýsa sjálf sig enda í boði námskeið og einkaráðgjöf, þar sem þau kenna landanum réttu tökin við eflingu orkuvitundar. Tökum eina setningu úr þessari bullgrein sem hefur heitið „Hvers vegna vísindaleg þekking er ekki nóg“:

Ef orkuvitundin væri kennd í skólum myndi nútíma læknisfræði að endingu leggjast af.

Því miður er þetta en eitt dæmið um hættulegt rugl þar reynt er að hafa nýaldaróðan landann að féþúfu.

Frelsarinn

Séra Bolli lofar kraftaverkum í kyrrð

5. september 2004# (Kjaftæðisvaktin)

„Kraftaverk gerast dags daglega, í kirkjum, á heimilum, hér og þar, fyrir tilstilli hinnar kristnu fyrirbænar og hún virkar best í kyrrð og yfirvegun, ekki í múgæsingi í stórri höll.“

Messaði Séra Bolli Pétur Bollason í útvarpsmessu þann 29 ágúst. Sem sagt kraftaverkin ganga betur í kyrrð og yfirvegun hjá Þjóðkirkjufólki en virka illa hjá Gunnari í Krossinum eða á Omega TV. Hér er augljóslega komin kjaftæðissamkeppni í kraftaverkum.

Frelsarinn

Biblían er full af kjaftæði

6. september 2004# (Kristindómurinn)

Jes 11:8...holudyr nöðrunnar
Jer 8:17...nöðrur, sem særingar vinna ekki á, og þeir skulu bíta yður - segir Drottinn.
5mós33:17...horn hans eru sem horn vísundarins. Með þeim rekur hann þjóðir undir, allt til endimarka jarðarinnar.
Sálm 22:22 ... frá hornum vísundarins (einhyrningur).
Sálm 29:6 ... Hermonfjall eins og ungan vísund.
Job 9:9 Mun vísundurinn vera fús til að þjóna þér ... 10 ... vísundinn með bandinu við ...
Jes34:14...Næturgrýlan ein skal hvílast þar og finna sér þar hæli.
Jes13:21 ...skógartröll stökkva þar um.
Jes 14:29...og ávöxtur hennar verða flugdreki.
Jes 30:6 ...flugdrekar hafast við...

Óli Gneisti

Og Vantrú varð jákvæð

7. september 2004# (Kjaftæðisvaktin)

Stundum er sannarlega hægt að segja að við á Vantrú séum neikvæðir, við lítum á okkar hlutverk að gagnrýna hluti sem yfirleitt eru hunsaðir af hefðbundnum fjölmiðlum. En stundum koma hefðbundnir fjölmiðlar okkur á óvart og þá gerist hið óvænta að Vantrú gerist jákvæð.

Í Fréttablaðinu í dag er fjölmiðlapistill eftir Svanborgu Sigmarsdóttur, þar fjallar hún um dagskrá Rásar 2 á sunnudagsmorgnum:

„Stjörnur“ eru teknar tali í Stjörnuspegli og á milli þess sem fólk er að plögga bókina sína, myndina sína eða eitthvað annað fær það að vita hvað stjörnuspekin segir um það. Hversu trist getur efni eiginlega orðið? Annað hvort eru stjörnukortin svona almenns eðlis eða viðmælendur eru svona kurteisir. Að minnsta kosti virðist fólk játa á sig undarlegustu persónulýsingar, bara af því að einhver stjörnufræðingur segir að svona eigi það að vera.

Þetta er alveg fyrirmyndar blaðamennska og það mætti segja að þörfin fyrir vefinn Vantrú væri mun minni ef svona gagnrýni væri algengari í dagblöðum og ljósvakamiðlum.

Þakka þér fyrir Svanborg.

Birgir Baldursson

199,90 krónur á mínútu

8. september 2004# (Kjaftæðisvaktin)

Í Fréttablaðinu í dag auglýsir þessi þjónusta dulspekinámskeið og talnaspekinámskeið. Það er greinilega áríðandi að gera þjóðina fróða og færa í bjánalegu kukli.

Komm on folks, það er árið 2004, en ekki 1604!

Þegar komið er á vefsíðuna blasir við símaþjónusta þar sem lesið er í tarotspil og draumar ráðnir fyrir 200 kall á mínútuna. Ég er þess fullviss að hið dulræna fólk á gjaldmælisenda símtalsins gerir sér far um að tala hratt, svo trúgjarnir plebearnir þurfi ekki að blæða of stórum hluta mánaðarkaupsins í þessa þekkingaröflun.

Frelsarinn

Blessun húsnæðis í Grafarvogi

8. september 2004# (Kjaftæðisvaktin)

Á vef Grafavogskirkju er boðið upp á blessun húsnæðis til að forða íbúum frá skaða og tjóni. Væntanlega er slík athöfn gerð gegn vægu tryggingargjaldi þar sem innheimtur er virðisaukaskattur. En auðvitað er þetta ekkert annað en kjaftæði og hindurvitni aftan úr forneskju.

Vésteinn Valgarðsson

Í gervi vísindamanna

12. september 2004# (Kjaftæðisvaktin)

Í Fréttablaðinu 10. september, bls. 28, var þessi auglýsing:

Sköpunarvísindi

Klukkan 19:30 í Loftsalnum Hólshrauni 3 Hafnarfirði (við Fjarðakaup)

Þetta eru tímarnir sem ekki var boðið upp á í skólanum. Í þessum hughvetjandi fyrirlestrum verða kynntar vísindalegar staðreyndir og uppgötvanir um uppruna mannsins og jarðarinnar sem eiga eftir að breyta lífssýn þinni.

10 sept
Hve gömul er jörðin?

17 sept
Var einhvern tíma flóð?

24 sept
Hver var frummaðurinn?

1 okt
Hvar er týndi hlekkurinn?

Tímarnir sem ekki var boðið upp á í skólanum? Nei, og það er líka af góðri ástæðu. Meint „sköpunarvísindi“ eru vitleysa og eiga ekki við neitt að styðjast í raunveruleikanum. Í raun er með ólíkindum að það skuli ennþá vera til fólk sem trúir á sköpunar-staðhæfinguna.

Hin meintu „sköpunarvísindi“ eru engin vísindi. Þau eru bókstafstrú, dulbúin í vísindalegt skrúð til þess að blekkja hrekklausa. Hvers lags vísindi eru það, sem láta eins og þau hafi höndlað sannleikann og ef eitthvað vanti, þá þurfi bara að lesa bókina vandlegar? Það þarf bæði valkvæma hugsun og óskhyggju til að ganga út frá tilvist „skapara“ sem forsendu.

Hvað ef Biblían er ekki óskeikul? Hvað ef mennirnir sem túlka hana eru ekki óskeikulir? Hvað ef öll rök hníga að því að sköpunarsaga Biblíunnar sé ekki bara ósennileg heldur kolröng?

Tökum sköpunarsöguna fyrir það sem hún er. Viðleitni frumstæðrar hirðingjaþjóðar til að útskýra heim sem þeir gátu ekki útskýrt með öðrum hætti vegna þess að þeir höfðu ekki tækin til þess. Þar sem þekkingin nær ekki að teygja anga sína fyllir hjátrúin út í eyðurnar. Þekking nútímans hefur fyllt út í margar fornar eyður, þar á meðal um uppruna mannsins.

Það er semsagt góð og gild ástæða fyrir því að skólakerfið kennir ekki að goð hafi skapað heiminn og manninn: Það gerðist ekki.

Ritstjórn

Ertu viss? Brigðul dómgreind í dagsins önn

13. september 2004# (Bókaskápur efahyggjumannsins)

Ertu viss? : brigðul dómgreind í dagsins önn (How we know what isn't so, the fallibility of human reason in everyday life) eftir Thomas Gilovich er bók sem Vantrú kann að meta. Bókin er fyrir alla en Vantrú mælir sérstaklega með því að fjölmiðlamenn kíki á hana enda er dómgreind þeirra á vissan hátt dómgreind þjóðarinnar.

Af baksíðu bókarinnar

Þessi bók fjallar um hæpnar skoðanir fólks, meinlokur eða ranghugmyndir, og hvernig þær mótast af misskilningi, rangtúlkun, hlutdrægni, óskhyggju, hagsmunum manna og samfélaginu í heild.

Höfundurinn, Thomas Gilovich, er prófessor í sálfræði við Cornellháskóla í Bandaríkjunum og hefur verið afkastamikill við rannsóknir á ályktunarhæfni fólks og skynsemi í daglegu lífi.

Í fyrri hluta bókarinnar eru ranghugmyndir og grillur af ýmsu tagi skoðaðar fræðilega og niðurstöðurnar síðan notaðar í síðari hlutanum til þess að varpa ljósi á vafasamar hugmyndir fólks um smáskammta-, náttúru- og huglækningar og svonefnd dulsálfræðileg fyrirbæri. Umræðan er rækileg, skipuleg, fræðilega grunduð og skemmtileg.

Sigurður J. Grétarsson, dósent við Háskóla Íslands, þýddi.

Bókin var gefin út af Heimskringlu árið 1995.

Við bendum á að bókin er á sérstaklega góðu verði hjá Bóksölu Stúdenta.

Frelsarinn

Hugleiðing um Hvalsnesræðu Karls biskups

16. september 2004# (Kristindómurinn)

Fyrir nokkru skrifaði ég tvær hugvekjur (I,II) um þekkta frasa sem guðfræðingum er tamt að halda á lofti í predikunarstólum. Í stuttu máli má segja að þessir frasar snúist um fortíðardýrkun á mannskemmandi valdatíma kristninnar og nútímamenn í kreppu sökum skorts á trú. Þær eru ófáar ræðurnar hjá Karli biskupi sem snúast um hatur á sjálfsvirðingu og trúleysi nútíma manneskjunnar.

Gott dæmi er nýleg messa Biskups í Hvalsneskirkju: „Við, tuttugustu aldar börn, höfum lært, okkur hefur verið innrætt að trú sé veiklyndi. Við þóttumst hafa sigrast á ofurefli tilverunnar, unnið bug á viðjum náttúruaflanna, sjúkdóma, jafnvel dauðans. Framfaraöld, atómöld, fjarskiptaöld, upplýsingaöld gaf svo fögur fyrirheit, og hefur brugðist þeim flestum. Af því að manneskjan er söm við sig. Maðurinn gat sigrað allt, nema sjálfan sig. Og okkar öld hefur fleytt honum fram með meiri hraða en nokkur öld önnur út í brimgarð tortímingarinnar.“

Því miður er fátt gott að segja um þessar upptalningar hjá Karli. Þær vekja frekar upp spurningar hvernig hægt er að eyða fjórum milljörðum í viðhafnalifnað og musteri til að rakka niður íslenskt nútímasamfélag. Ekki er hægt að skilja herra Karl öðruvísi en nóg sé komið af framförum, nú sé tími trúar og bænahalds upprunninn. Við skulum minnast þess að þegar pattaralegir biskupar sátu í Skálholti, með fulla vömb af kræsingum, þá dóu nýskírð smábörn úr vannæringu og plágum hér á landi. Þar sem ofbeldið, óttinn og eymd ríkir þar er trúin sterkust og hatrið mest. Kveiktu á sjónvarpinu herra Karl og gervihnettirnir sýna okkur fólk á bæn áður en haldið er á vit ofbeldis og styrjalda. Auðvitað er þetta ekkert annað en hræsni hjá biskupi.

Biskup ávítar þau sem skópu framfarir með bjartsýni og hugrekki. Hann hermir upp á þetta fólk að það hafi boðað sigur á dauðanum. Slíkar kenningar ganga ekki upp því dauðinn er nauðsynlegur hluti af viðgangi lífs á jörðinni, án hans væri engin þróun og lífið myndi fjara út. Ég hef fáa hitt sem telja dauðann umflúinn, en sem betur fer þekki marga sem vilja koma í veg fyrir ótímabæran dauða með nútíma þekkingu og tæknikunnáttu. Engu síður er til þjóðkirkja sem telur ósýnilegan upprisinn guð hafa sigrað dauðann og boðar fylgjendum sínum eilíft líf. Hvernig getur biskup ávítað fólk fyrir það sem hann boðar sjálfur? Auðvitað er þetta ekkert annað en hræsni hjá Biskup.

Næst setur herra Karl sig í stellingar og gerist kristilegur heimsendaspámaður enda slíkt afar kristilegt samkvæmt ritningunni. Við erum víst aldrei nær tortímingu sökum tæknilegra framfara segir biskup. Ekki er langt síðan byggð lagðist næstum af á Íslandi, þrátt fyrir að allir voru þá kristnir og ástunduðu trú sína af guðsótta með miklu bænahaldi. Aldrei höfum við Íslendingar verið nær tortímingu þjóðar en einmitt á tímum fáfræði og trúar. Vill biskup kannski koma í veg fyrir að við nýtum okkur þekkingu og tækni til að undirbúa okkur fyrir næstu náttúruhamfarir? Vill biskup kannski fórna mannslífum í næstu móðurharðindum í þágu andvísinda og undirgefni? Auðvitað er þetta ekkert annað en hræsni hjá Biskup.

Í þessari útópíu herra Karls verður að ríkja ótti og bleyðimennska svo að trúin fái staðist. Robert G. Ingersoll ritaði fleyg orð um þetta ástand enda hafði hann ríka reynslu af kristinni trú og kirkju:

„Óttinn lamar heilann. Hugrekki skapar framfarir. Bleyðimennskan er trúuð. Hugrekki elur efasemdir. Sá óttaslegni fellur á kné og biðst fyrir. Hinn hugrakki stendur uppréttur og hugsar. Óttinn er ómennska. Hugrekkið menning. Óttinn er trúarsiður. Hugrekkið vísindi“.

Frelsarinn

Fermingargróðanum skipt

19. september 2004# (Kristindómurinn)

Það eru ekki bara fermingarbörnin sem fá gjafir og verðmæti þegar kemur að játningu á blóðfórnina heldur skipta fermingar klerka landsins mjög miklu máli fjárhagslega. Eftir að hafa smalað börnum úr grunnskólunum og komið fermingarfræðslunni haganlega fyrir í stundarskrám fara ríkiskirkjumenn að skipta gróðanum. Auðvitað skiptir miklu að börnin fái ævarandi innlögn í upprisuklúbbinn til að tryggja kirkjunni örugg sóknargjöld og eykur kirkjusókn vegna skildu mætingar fermingarbarna, en skoðum samt málið aðeins betur.

Svo virðist sem í flestum sóknum landsins taki prestar aðeins við beinhörðum peningum fyrir að uppfræða börnin um hinn 2000 ára gamla Jesú Krist. Kostnaðurinn á hvert barn er litlar 9.300,- og krafist er fyrirframgreiðslu sem er krónur 4.300, samkvæmt bestu heimildum sem Vantrú hefur aflað sér. Engar kvittanir né virðisauki er greiddur af þessari þjónustu. Miðað við þessa veltu geta prestar ekki gefið þetta upp til skatts nema í allra minnstu sóknum. Því ef veltan fer yfir 250 þúsund er skilda samkvæmt landslögum að innheimta virðisaukaskatt af námskeiðahaldi eða kennslu. Þannig geta prestar í stærstu sóknunum verið að fá yfir eina milljón í sinn vasa.

Síðan kemur athyglisverðasta braskið en það er bókin „Líf með Jesú“. Þar greiða fermingarbörn aðeins um 1.500 krónur af bók sem kostar út úr búð um 2.400 með virðisauka. Prestarnir selja þessa bók svipað og herbalife sölumenn undir borðið, svona svart og sykurlaust, því engar kvittanir eru gerðar. Varla þarf að taka það fram að útgefandi bókarinnar er bókaútgáfa ríkiskirkjunnar. Það sem gerir málið en skrautlegra er að höfundar bókarinnar eru biskupinn Karl Sigurbjörnsson og bróðir hans Einar. Ekki vituð við hver höfundarlaunin eru af þessari bók en hún selst vel á hverju ári í þessari undarlegu píramída dreifingu. Eflaust er ætlunin að veita börnunum bókina á sem hagstæðasta verði en þessir viðskiptahættir eru ólöglegir. Um þennan fermingafræðslupésa munum við fjallað síðar hér á Vantrú

Svona til að minna kirkjunnar menn á fræði Lúters minni:

Fyrir biskupa, presta og prédikara

Biskup á að vera óaðfinnanlegur, einnar konu eiginmaður, bindindissamur, hóglátur, háttprúður, gestrisinn, góður fræðari, ekki drykkfelldur, ekki ofsafenginn, ekki sólginn í ljótan gróða, heldur gæfur, ekki deilugjarn, ekki fégjarn. Hann á að vera maður sem veitir góða forstöðu heimili sínu, og heldur börnum sínum í hlýðni með allri siðprýði, ekki nýr í trúnni. Hann á að vera maður fastheldinn við hið áreiðanlega orð, sem samkvæmt er kenningunni, til þess að hann sé fær um bæði að áminna með hinni heilnæmu kenningu og hrekja þá, sem móti mæla. (1Tm 3.2-6 og Tt 1.7-9).

Óli Gneisti

Misheppnað töfrabragð

20. september 2004# (Nýöld)

Í gærköldi var frétt á Stöð 2 um Orkuvitundarnámskeiðið sem við á Vantrú vöruðum við fyrir nokkru, fréttin kom reyndar ekki í kjölfar gagnrýni okkar heldur vegna þess að í fyrradag varaði Landlæknisembættið við námskeiðinu. Fréttin var góð og fréttamaðurinn Brynja Þorgeirsdóttir stóð sig vel (þó að við á Vantrú hefðum í hennar sporum verið harkalegri í gagnrýninni). Meira svona takk. Það vakti hins vegar sérstaka athygli hjá mér er að orkuvitundargúrúinn Stephen Kane reyndi gamalt töfrabragð á fréttamanninum.

Umrætt bragð er mjög einfalt og ég hvet lesendur til að reyna bragðið sjálfir á einhverjum grunlausum (þið verðið samt að útskýra það eftir á, ekki fara yfir til „myrkrahliðarinnar“). Sá sem er plataður er beðinn um að halda út handleggnum og síðan þrýstir brellumeistarinn handleggnum niður. Næst er einhver töfraþula þulin eða eitthvað gert sem á að þjóna þeim tilgangi að auka styrk hins grunlausa. Nú er handleggnum aftur haldið út og þrýst jafn fast niður á hann en styrkur handleggsins hefur aukist. Hvers vegna virkar bragðið? Augljóslega er það mikilvægt að hinn grunlausi vilji trúa og einnig að hann vilji ekki valda brellumeistaranum vonbrigðum. Mikilvægara er hins vegar að í seinna skiptið veit hinn plataði hve fast ýtt er á handlegginn og leggur því meiri styrk í að halda honum uppi. Þetta bragð er til í ótal útgáfum.

Stephen Kane ætlaði að gera þetta bragð en honum mistókst það. Stephen hélt fram þeirri kenningu sinni að loftbitar minnkuðu styrk manna sem stæðu undir þeim (þvílík vitleysa ). Gúrúinn lét Brynju halda úti handleggnum og þrýsti síðan niður á hann, næst færði fréttamaðurinn sig undir loftbita og Stephen þrýsti aftur á handlegginn sem gaf fyrr eftir. Brynja var spurð hvað henni finndist um þetta og þá benti hún á að í seinna skiptið þrýsti Kane fastar. Þið takið vonandi eftir að bragðið var framkvæmt í öfugri röð en gúrúinn virðist ekki hafa áttað sig á því.

Mín kenning er sú að einhvern tímann hafi Kane verið plataður án þess að útskýra bragðið fyrir honum og þar af leiðandi veit hann ekki hvernig á að framkvæma bragðið, ég held að hann trúi sjálfur þessari þvælu. Ég tel líka að þegar gúrúinn þrýsti í seinna skiptið á handlegg Brynju þá hafi hann ekki ýtt fastar viljandi heldur hafi það verið algerlega ósjálfrátt vegna þess hve sterkt hann trúir þessu. Reyndar er einnig mögulegt að hann hafi vitað hann ýtti fastar í seinna skiptið en hafi í huga sér réttlæt það vegna þess að það þjóni þeim tilgangi að hjálpa fólki á rétta braut. Kane er gúrú sem platar fyrst og fremst sjálfan sig. Hvað ætli hann hafi mörg brögð í pokahorninu?

Ég vona að þetta orkuvitundarmál allt sýni fólki hve mikilvægt það er að taka furðusögum af töfralækningum með mikilli varúð og gagnrýni.

Sverrir Guðmundsson og Sævar Helgi Bragason

Tunglsjúkir dulspekingar

21. september 2004# (Nýöld)

Reglulega kemur upp umræða um hugsanleg áhrif á fólk þegar tungl er fullt. Í síðdegisþætti á Bylgjunni miðvikudaginn 28. júlí ræddi Arnþrúður Karlsdóttir við Hermund Rósinkrans, talnaspeking, um þessi meintu áhrif. Sem áhugamenn um stjörnufræði og vísindi teljum við okkur knúna til að skrifa nokkur orð gegn þessari hégilju, enda skorti þáttinn algjörlega gagnrýna umræðu.

Umræðan í þættinum snerist um það að tungl yrði fullt um verslunarmannahelgina, nánar tiltekið laugardaginn 31. júlí. Taldi Hermundur sig því knúinn til að vara fólk við því að fara á útihátíðir þann dag, enda auknar líkur á ofbeldi og drykkjulátum undir fullu tungli.

Þrennt er við þetta að athuga. Í fyrsta lagi er það aðeins eitt augnablik sem tunglið er alveg fullt, í þessu tilfelli um kl. 18:05. Í öðru lagi gerist það aðeins um eina af hverjum tíu verslunarmannahelgum að tungl sé fullt. Það er því erfitt að útskýra ólæti sem hafa verið um verslunarmannahelgar síðustu áratugi út frá kvartilaskiptum tunglsins. Í þriðja lagi brást spá Hermundar. Það voru síst meiri vandræði um nýafstaðna verslunarmannahelgi en á undanförnum árum.

Allt í kaldakoli á fullu tungli?

Glæpatíðni, sjálfsmorð, geðveiki, slys, frjósemi og varúlfar. Þessi fyrirbæri eiga öll það sameiginlegt að vera tengd fullu tungli. Í viðamikilli könnun sem sálfræðiprófessorarnir Ivan Kelly og James Rotton og stjörnufræðingurinn Roger Culver framkvæmdu árið 1996 komu engin slík tengsl í ljós. Var þá sama hvort litið var til þess að tungl væri fullt, hálft eða nýtt. Ekki varð vart neinnar marktækrar breytingar á tíðni ofbeldis, slysa eða frjósemi. Einnig fundust fá dæmi þess að menn breyttust í varúlfa.

Hvers vegna trúa þá svona margir þessum goðsögum? Í niðurstöðum prófessoranna, bentu þeir á nokkra veigamikla þætti t.d. þjóðsögur, misskilning og áhrifamátt fjölmiðla.

Áhrif fjölmiðla birtust okkur greinilega í áðurnefndum þætti á Bylgjunni. Þar fór fram algörlega gagnrýnislaus og einhliða umræða um fyrirbæri sem engin stoð er fyrir og útvarpsmennirnir gleyptu við nánast öllu sem Hermundur sagði. Til að mynda að fjallaði hann um orku sem stafaði frá tunglinu, en þurfti ekkert að útlista nánar um hvernig orku væri að ræða.

Staðreyndin er sú að tunglið hefur mjög óveruleg áhrif á líkama okkar. Einu áhrifin sem það getur haft eru þyngdaráhrif. Þar sem tunglið er mjög langt í burtu (í um 384.000 km fjarlægð að meðaltali) eru þau tiltölulega veik. Árið 1979 benti stjörnufræðingurinn George Abell á að mýfluga sem trítlaði eftir handarbakinu hefði meiri þyngdaráhrif á hönd okkar en tunglið. Þyngdarkraftur tunglsins er sem sagt algjörlega yfirgnæfður af þyngdaráhrifum nálægra hluta. Sama gildir um flóðkrafta frá tunglinu. Móðir sem heldur á barni sínu veldur t.d. tólf milljón sinnum meiri flóðkraft á barnið sitt en tunglið (Kelly o.fl., 1996:25).

Þverganga Venusar

Hermundur minntist einnig á áhrif sem Venus hefði haft á líðan fólks þegar reikistjarnan gekk fyrir sólu þann 8. júní síðastliðinn. Einu áhrif Venusar þennan dag voru að draga úr birtu sólar um 0,1%. Áhrifin á jörðina sjálfa voru engin. Til samanburðar má geta þess að birta sólarinnar minnkaði um 0,3% í vikunni 22. júlí til 28. júlí vegna tveggja sólbletta, sem hvor um sig var tuttugu sinnum stærri en jörðin. Hvað þyngdaráhrifin varðar þá er Venus álíka nálægt jörðinni á 19 mánaða fresti og hún var í þvergöngunni. Þyngdarkrafturinn frá reikistjörnunni var því svipaður í október 20febrúar og þegar þvergangan átti sér stað.

Hermundur sagði að þvergangan hefði þau áhrif að listrænna fólk fæddist í kringum atburðinn, sem myndi endurtaka sig eftir 8 ár en síðan ekki fyrr en eftir 70 ár. Það er rétt hjá honum að næsta þverganga verði eftir átta ár, en þvergangan þar á eftir verður ekki fyrr en eftir 105,5 ár. Útvarpsmennirnir létu þessa rangfærslu óátalda. Það er svo verðugt rannsóknarefni að athuga hvort fleiri listamenn hafi fæðst þvergönguárin 1874 og 1882 en önnur ár á síðari hluta 19. aldar.

Á misvitrum græðir mangarinn mest

Það eru einmitt þessi vinnubrögð sem eru ekki síður gagnrýniverð heldur en rangfærslur Hermundar. Dulspekingar eiga afar auðvelt með að koma boðskap sínum á framfæri í fjölmiðlum. Það væri svo sem í ágætu lagi, ef hin hliðin á málinu fengi einnig að heyrast og fjölmiðlamenn leyfðu þeim ekki að vaða uppi með ýmiss konar vitleysu.

Óli Gneisti

Maðurinn sem stóðst prófið

22. september 2004# (Siðferði og trú)

Sjónhverfingarmaðurinn James Randi er frægur fyrir að hanna próf sem ekki er hægt að svindla á, hann hefur í gegnum tíðina flett ofan af ótal miðlum og öðrum svindlurum. Í dag býður hann hverjum sem getur sýnt fram á yfirnáttúrulega hæfileika eina milljón bandaríkjadala, enginn hefur staðist prófið. Árið 1982 fékk tímaritið Time Randi til að hanna próf þar sem gengið væri úr skugga um að dr. Arthur Lintgen hefði í raun þann ótrúlega hæfileika sem hann sagðist hafa.

Hæfileiki Lintgens var vægast sagt óvenjulegur, hann sagðist geta séð hvaða tónverk væri að finna á hljómplötum með því að skoða þær, hæfileiki hans náði þó aðeins til tónverka á ákveðnu tímabili. Randi efaðist um að Lintgen gæti þetta í raun og hannaði skothellt próf til að ganga úr skugga um þetta.

Prófið var afar einfalt, Randi útbjó þónokkrar plötur þannig að ekki sást á miðann á þeim, framleiðslunúmer né nokkuð annað sem gæfi vísbendingar um hvað væri á þeim. Einnig voru þarna nokkrar plötur sem innihéldu upptökur af hinu og þessu sem ekki féllu undir sérsvið Lintgen. Plötunum var komið fyrir í ómerktum umslögum og síðan var þeim raðað í handahófskennda röð af aðstoðarmanni sem hafði engra hagsmuna að gæta.

Þegar Lintgen fór að skoða fyrstu plötuna þá tók hann af sér gleraugun og skoðaði hana í návægi, hann virtist vera örlítið ringlaður. „Ég held að þetta sé upptaka af sjöttu sinfoníu Beethovens“ sagði hann. „En það virðist hins vegar vera aukakafli sem ég skil ekki. Er þetta sérstök upptaka?“

Randi svaraði því að hann myndi ekki gefa neinar vísbendingar. Lintgen skoðaði plötuna og sagði síðan, „Já! Þetta er sjötta sinfonían en þarna er líka aukaforleikur sem ég myndi halda að væri Prometheus forleikurinn“

Og það var rétt.

Næst dró hann plötu sem hann sagði að væri Le Sacre du Printemps eftir Stravinsky. Lintgen dró síðan aðra plötu og sagði, „Þú ert að reyna að plata mig! Þetta er önnur upptaka af sama verki“. Hann skoðaði plötuna aðeins betur og lýsti því síðan yfir að á henni væri þýsk sinfoníuhljómsveit að spila. Randi var orðinn vægast sagt hissa enda ljóst að maðurinn hafði þá hæfileika sem hann bjó yfir.

Ein af plötunum fékk þann dóm Lintgens að hún innihéldi óskipulagt rugl, þar var um að ræða tónlist Alice Cooper. Hann hafði síðan rétt fyrir sér að einn platan væri ekki tónlistarupptaka heldur af upplestri.

Eftir að prófinu var lokið þá spurði Randi Lintgen hvernig hann þekkti verkin á plötunum. Bragðið sem Lintgen notaði var ákaflega einfalt en krafðist þó gríðarmikillar þekkingar á tónlist. Hann notaði fyrst og fremst lengd kaflanna í verkunum til að átta sig á hvaða verk væri um að ræða, einnig gat hann oft séð hvort tónlist væri róleg á því hvernig línurnar á plötunni væru. Hvað varðaði þýsku sinfoníuhljómsveitina þá var það afar einfalt, á jaðri plötunnar var brún sem eingöngu var að finna hjá ákveðnu þýsku plötufyrirtæki.

Nú dettur mér í hug Sherlock Holmes sem gat dregið ótrúlega nákvæmar ályktanir af útliti fólks, fatnaði þeirra og öðru þess háttar. Þegar Holmes varpaði fram niðurstöðum sínum vöktu þær jafnan furðu en þegar hann útskýrði hvaða aðferðir hann hefði notað þá fannst fólki ekki mikið til þess koma. Dæmi um þetta er að finna í sögunni Rauðkollafélagið þar sem rauðkollurinn Jabez Wilson sagði, „Þetta finnst mér meira en lítið einkennilegt. Ég hélt að þér hefðuð beitt einhverjum töfrum, en nú sé ég, að þér hafið dregið ályktanir yðar af atriðum, sem bæði eru einföld og hverjum manni augljóst.“ Eftir að hafa heyrt þetta velti Holmes því fyrir sér hvort hann ætti nú ekki að hætta að útskýra undirstöðuatriði ályktanna sinna og tók sér í munn latneskt orðtak, „Omne ignotum pro magnifico“ sem á íslensku gæti útlagst sem allt sem er óþekkt þykir stórmerkilegt

Eftir að greinin um Lintgen kom í Time þá dofnaði áhugi almennings og fjölmiðla á honum, hann hafði nefnilega framið höfuðglæpinn og skýrt rétt frá aðferðum sínum, hver hefur áhuga á að á töfrabragði ef hann veit hvernig það er framkvæmt? Hvað ef Lintgen hefði haldið því fram að aðferðir hans væru yfirnáttúrulegar? Greinar um hann myndu þá væntanlega ennþá birtast í tímaritum nýaldarsinna og hefði hann lært nokkur brögð í viðbót þá hefði hann jafnvel getað slegið í gegn. Miðað við að Uri Geller varð frægur fyrir að beygja skeiðar (með handafli en ekki hugarorku) þá er það ekki ólíklegt.

Meðal annars byggt á:
The Man Who Could Read the Grooves
Reading Records
The Record Reader

Birgir Baldursson

Mygluð mjólk

24. september 2004# (Kristindómurinn)

Í Fréttablaðinu þann 23. september birtir Þórhallur Heimisson prestur svargrein við skrifum Sigmundar Ernis um afdalamennsku Þjóðkirkjunnar. Ég ætla mér ekki á nokkurn hátt að halda uppi vörnum fyrir Sigmund Erni, hann er fullfær um það sjálfur, en get ekki á mér setið að benda á nokkur atriði í málflutningi Þórhalls:

Þórhallur spyr hvort kirkjan eigi að hlaupa stefnulaus eftur vindum samtímans, á póstmódernískan hátt, í stað þess að halda vörð um tvö til þrjú þúsund ára gamlar hugmyndir. Hann stillir þessu upp eins og aðeins þetta tvennt komi til greina. Sú er þó ekki raunin. Ég er sammála Þórhalli, að póstmódernískt stefnuleysi sé ekki eftirsóknarvert, en það er ekki þar með sagt að vanþroskaðar ranghugmyndir gamalla hirðingjaþjóðflokka séu með því orðnar einhver klettur til að byggja heimsmynd sína á. Nei, Þórhallur lítur viljandi fram hjá hinu augljósa, að við höfum annað og haldbærara bjarg en illa skilgreindan yfirskilvitlegan mátt til að binda trúss okkar við, nefnilega markvissa þekkingarleit vísindalegrar aðferðar.

Ritning sú sem þjóðkirkja Íslendinga heldur á lofti er um margt nöturleg lesning, þar sem vígaguðinn Jahve gefur grænt ljós á þrælahald, mannfórnir, kvennakúgun og hommahatur. Sé þessi guð kristinna manna raunverulega til, þá hefur stór hluti mannkynsins nú þegar farið fram úr honum í siðferðis- og félagsþroska. Slíkur guð er auðvitað enginn guð. Samt sem áður heldur ríkisrekin kirkjan áfram að boða dóm þessa guðs yfir sálum mannanna á efsta degi og þar eru þeir einir hólpnir sem möglunarlaust kyngja áróðri þessarar tvö þúsund ára gömlu dómsdagsreglu. Þetta er svo með ærnum tilkostnaði sett fram sem kærleiksboðskapur og flestir landsmenn láta það ganga yfir sig athugasemdalaust, borga þegjandi sinn hlut í myglaðri mjólkinni á þessum fúna brúsapalli.

Þórhallur segir nauðsynlegt að kirkjan stökkvi ofan af brúsapallinum og taki afstöðu í málefnum samkynhneigðra. Þar er ég honum hjartanlega sammála en bendi á að lendingin er þegar ljós. Ritning kristinna manna er alveg skýr í þessum efnum. Bæði Mósebækur og skrif Páls postula vitna um að samkynhneigð skuli skoðast sem viðurstyggð og gengur Páll meira að segja svo langt að telja þá er leita eigin kyns réttdræpa, um leið og hann kallar þá öllum illum nöfnum í aftast í Rómverjabréfinu. Menn innan kirkjunnar hafa sjálfir bent á að þeir hafi enga heimild frá meintu yfirvaldi sínu á himnum til að breyta afstöðu sinni. Kirkjan hlýtur því að vera dæmd til að halda á lofti fordómum manna sem opinberuðu ranghugmyndir sínar í þeim árþúsundagamla texta sem kristnir menn hafa alla tíð dýrkað.

Kirkjan verður áfram að útiloka samkynhneigða því það liggur í eðli kristinnar trúar. Við hin, sem hefjum á loft manngildisviðhorf þau sem upplýsing og nútími hafa leitt af sér, skulum leyfa þessu trénaða útskúfunarbákni að sigla sinn sjó. Við ættum að taka okkur saman og höggva niður þennan fúna brúsapall og leggja í staðinn öflugan grunn að þjóðfélagi fjölbreytileikans, þar sem allir hafa jafnan rétt.

Frelsarinn

Kappklæddur guð, sonur og heilagur andi

25. september 2004# (Kristindómurinn)

Það líður varla sá dagur að kristið þjóðkirkjufólk fækki þeim fötum sem biblían hefur áskapað þeim. Vissulega standa einstaka sérvitringar í fullum biblíuskrúða okkur hinum til mikillar undrunar, en þeir sprella þó fyrir eigin reikning. Það er ekki langt síðan þjóðkirkjan afklæddi sig þekkingarhatri, lýðræðishatri, kvennahatri o.s.frv. Þó vissulegi eimi nokkuð af þeim vefnaði á hátíðarstundum.

En ennþá stendur Þjóðkirkjan keik í útskúfun samkynhneigðra. Það einsog hommahatrið sé ein af þessum síðustu sérgreinum kirkjunnar í mannvonsku, sé henni svo heilagt að ef hún afklæðist þeirri flík verði almættið nakið. Hvað er það sem kirkjunnar menn óttast? Það er sú staðreynd að kenning hennar á samkynhneigðum afhjúpist sem ranglát eins og allir hinir fordómarnir.

Þeir halda að með því að gefa slíkt eftir hafi almættið misst allt og það stendur ekki bara nakið, heldur kemur í ljós að fötin voru feluleikur til að halda uppi stétt manna. Það er ekkert innhald, það er enginn guð, sonur né heilagur andi. Kirkjan er einvörðungu byggð á skrælingjapésa, fullum af formdómum, henni og öllum þeim sem trúa til ævarandi þrautar. Vonandi verður þessum kirkjuskrípaleik sjálfhætt þegar hún klofnar í deilum um hvort að lög hirðingja séu rétthærri mannréttindum. Það væri gæfa okkar og þeim sem þar starfa, því í Þjóðkirkjunni starfar fjöldinn allur af hæfileikaríku fólki sem væri fengur fyrir samfélagið að fá til gagnlegra starfa.

Óli Gneisti

Költ og ekki költ?

26. september 2004# (Hugvekja)

Í nýliðinni viku var „orkuvitundar“gúrúið Stephen Kane áberandi, það var hamrað á honum úr mörgum áttum þannig að lokum lét hann sig hverfa úr landi með konu sinni. Landlæknir gekk mjög hart fram gegn Kane og kallaði þessa starfsemi hans költ. Ég get alveg skrifað undir þessi orð Sigurðar en mér datt í hug að fjalla aðeins um þau líkindi sem ég sé á milli „orkuvitundar“foringjans og annars költforingja sem kallaður hefur verið Jesús.

Nú er kannski tíminn til að útskýra hvað költ sé, ég veit að þetta fyrirbæri hefur ákveðna skilgreiningu í trúarbragðafræðum en ég er ekki trúarbragðafræðingur (nema kannski á amatörstiginu). Frá mínu sjónarhorni eru költ vísir að trúarbrögðum. Ekki verða öll költ að trúarbrögðum, flest þeirra leysast upp og hverfa en ef þau ná að breiðast út þá geta þau að lokum komist upp í „úrvalsdeildina“ þar sem stærstu trúarbrögðin eiga heima.

Jesús var költforingi. Ef Nýja Testamentið er lesið þá sést að hann notaði nákvæmlega sömu aðferðir og költforingjar í nútímanum. Jesú hvatti fylgismenn sína til þess að yfirgefa fjölskyldur sínar, gefa eignir sínar og hætta í vinnunni. Í Nýja Testamentinu segir að eignirnar hafi verið gefnar til fátækra en mitt gisk er að Jesú hafi séð um dreifingu þeirra og hafi hirt sinn skerf til þess að mæta „kostnaði“, smyrsl og svona. Ef að einhver í þinni fjölskyldu hefði farið að eltast við Jesú þá hefðirðu haft áhyggjur, það er óhugnanlegt þegar fjölskyldumeðlimur fer út á þessar brautir.

Jesús læknaði sjúka og Stephen Kane líka, allavega ef þú trúir fylgismönnum þeirra, hver er munurinn? Hvers vegna trúir þú ekki að Kane geti læknað fólk þó að fylgismenn hann séu hér og nú að halda því fram? Hver er munurinn á að segja að Jesús hafi læknað fólk og að segja að „orkuvitundar“gúrúinn hafi læknað fólk? Ætti ekki frekar að trúa þeim sem eru hér og nú heldur en að trúa einhverjum eftirmála við þjóðsögubók? Stephen Kane getur platað fólk með einföldum töfrabrögðum, er það í raun svo fráleitt að halda því fram að Jesús hafi gert hið sama? Af hverju trúir sumt fólk að það hafi verið hægt að framkvæma svona galdra í fortíðinni en ekki í dag? Svörin við þessu spurningum mínum leiða að þeirri augljósu niðurstöðu að þeir eru Kollegar, Jesú og Stephen Kane.

Jesú hefur það reyndar fram yfir „orkuvitundar“gúrúinn að hafa risið upp frá dauðum en til að útskýra þá sögu þá þurfum við ekki annað en að líta aftur um 27 ár þegar Elvis sigraði dauðann, eða svo segja allavega firrtir aðdáendur hans. Hvar liggur munurinn? Ættum við kannski að hætta að trúa aðdáendaklúbbunum þegar þeir segja ótrúlegar sögur?

Kannski að Júdas hafi verið eini lærisveininn sem sá Jesú í réttu ljósi? Áttaði Júdas sig á því að Jesú var í hættulegri fjárplógsstarfsemi og að það þyrfti að stoppa hann? Framdi Júdas sjálfsmorð af því að hann hafði eyðilagt líf sitt með því að eltast við svikahrappinn? Eða var Júdas myrtur af lærisveinunum og sagan af sjálfsmorði hans búin til?

Költið hans Jesú varð vinsælt og þar af leiðandi trúa heilmargir ótrúlegu sögunum sem aðdáendaklúbbar hans dreifa, hvernig ætli heimurinn verði eftir tvöþúsund ár ef költið hans Kane verður vinsælt?

Birgir Baldursson

Um raunveruleikann

27. september 2004# (Kristindómurinn)

Mannkynið þolir ekki of mikið af raunveruleika.

Í Fréttablaðinu í gær getur að líta þessa tilvitnun í T.S. Eliot. Ef til vill er þessum orðum skáldsins ætlað að útskýra hvers vegna trúarbrögð og önnur hindurvitni eiga jafnsterk ítök í mannskepnunni og raun ber vitni. Ég er þó ekki alveg tilbúinn að viðurkenna að þetta sé rétt mat rithöfundarins.

Ég þarf ekki að líta lengra en til sjálfs míns til að finna mann sem þolir raunveruleikann ágætlega. Ég bókstaflega geri mér far um að hleypa sem minnstu inn í hugskot mitt sem ekki er sannanlega partur af raunverunni.

Þetta gera allir skeptíkerar.

Ég held engu fram um tilurð okkar og heimsins en því sem vitað er og sannað. Ég sé í hendi mér að maðurinn er ekkert meira en heilastórt spendýr sem þróast hefur á þann veg sökum ýmissa aðstæðna sem sköpuðust á vegferð hans. Ég átta mig líka á að trúarhugmyndir þessarar dýrategundar eru sprottnar af skilningsleysi á náttúruöflunum, þegar þennan stóra heila byrjar að þyrsta í svör. Í fyrstu er eðlilegt að svörin séu kokkuð upp án eftirgrennslunar, en í meira en tvöhundruð ár höfum við átt stórkostlegt tæki til að greina raunveru frá firru, vísindalega aðferð.

Til eru þeir sem byggja lífsafkomu sína á því að selja fólki falskan veruleika. Það á jafnt við um heilara, græðara, miðla og presta. Ég er sannfærður um að margir prestar Þjóðkirkjunnar gera sér sjálfir grein fyrir því að það sem þeir halda á lofti er lygi. Það sem ég skil ekki er hvernig þeir geta sjálfir afborið að lifa og hrærast í slíkri lygi og hrífa aðra með sér þangað. Kannski halda þeir, eins og T.S. Eliot, að fölsk huggun sé á einhvern hátt nauðsynleg, að raunveruleikinn sé í eðli sínu of harkalegur fyrir venjulegt fólk.

Sé það svo, þá hafa þeir rangt fyrir sér. Því þegar raunveruleikinn er annarsvegar höfum við sterkari bein en við höldum. Ég hvet ykkur öll til að prófa að sleppa takinu af hinu guðlega haldreipi og reyna eftir megni að sjá heiminn eins og hann er - og ekkert annað.

Þannig verða raunveruleikatengslin best tryggð. Og ef þau eru í lagi hrífa blekkingarvefir óprúttinna sölumanna eilífðarlausna og annars kjaftæðis ekki á okkur.

Vésteinn Valgarðsson

Debatt, móðgunargirni og vörn

28. september 2004# (Rökin gegn guði)

Íslendinga vantar debatt-menningu. Þeir taka gagnrýni persónulega. Ef maður er ósammála einhverjum um eitthvað stærra mál, þá upplifir hann það sem árás á sig, sem svo að maður sé að segja að hann sé heimskur að vera ósammála manni. Kannski að það sé vísbending um hvað honum finnst sjálfum um þá sem eru ósammála honum? Sá sem telur sig upplifa árás fer í vörn. Hann verst skeytum árásarmannsins og ef skeytin eru röksemdir er besta vörnin að hlusta ekki – eða skilja ekki.

Allavega er ótrúlega margt fólk sem virðist ekki geta tekið gagnrýni á skoðanir sínar. Kreddufesta háir ótrúlegasta fólki. Skoðanir sem ekki standast gagnrýni, hversu mikinn rétt eiga þær á sér? Hvaða rétt hefur maður til að líta á mál með einhverjum hætti ef það er auðvelt að hrekja allt sem manni finnst en maður vill einfaldlega ekki láta sér segjast? Er nauðsynlegt að virða skoðun sem maður sér að er röng? Samt, það er ekki hægt að lemja menn bara með kylfu. Kylfa röksemdanna er eina kylfan sem alltaf á rétt á sér.

Gagnrýnin hugsun er hverjum hugsandi manni nauðsyn. Óskhyggja og valkvæm hugsun gera það að verkum að menn einblína á rök og vísbendingar sem styðja útkomuna sem þeir vilja fá, en sjá ekki eða meðtaka ekki rök og vísbendingar sem benda til hins gagnstæða. Þeir hlusta, kinka kolli, samþykkja öll manns rök, en segja loks: „En ég trúi nú samt“ -- hvað er málið??

Afstaða sem byggist á rökum er góð afstaða. Hana er hægt að ræða og sá sem rökstyður afstöðu sína með (gildum) rökum ætti að vera móttækilegur fyrir uppbyggilegri/málefnalegri gagnrýni. Málið er bara, fjöldinn allur af fólki byggir afstöðu sína ekki á rökum. Hvernig er hægt að hrekja rökstuðning ef það er enginn rökstuðningur? „Geturðu rökstutt mál þitt?“ „Ég þarf það ekki, þetta er hluti af trúarsannfæringu minni.“ Trúarsannfæringin er dulbúin í misflókna hundalógík og engu skiptir þótt hún sé hrakin, samt er ríghaldið í hana og henni áfram slegið fram. Sá sem trúir því að hann viti Stórasannleik og að málstaðurinn sé réttur getur vel litið á það sem aukaatriði hvort smáatriði í röksemdafærslunni séu röng eða ekki. Í alvöru röksemdafærslu skiptir það auðvitað miklu hvort rökin standast eða ekki. En rök eru ekki grundvöllur þess sem trúir. Rökin eru aukaatriði. Rökin eru engin.

Það er enginn jafn blindur og sá sem vill ekki sjá.

Ritstjórn

Vantrú býður alþingismönnum skyr og Íslendingum öllum kvikmyndasýningu

29. september 2004# (Skyr)

Föstudaginn 1. október mun vefritið Vantrú bjóða þingmönnum skyr til að minna á málstað trúleysingja. Þau málefni sem brenna heitast á Vantrú þessa daganna eru tengsl ríkis og kirkju sem við teljum að þurfi að rjúfa. Þessi tengsl sjást hvað best við þingsetninguna, sem að stórum hluta er kirkjuleg athöfn. Við teljum þessa athöfn móðgandi við þá Íslendinga sem ekki aðhyllast kenningar þjóðkirkjunnar. Við teljum að raunverulegt trúfrelsi feli meðal annars í sér frelsi frá trúarbrögðum.

Með því að láta kirkjuleiðtoga fá lykilhlutverk við þingsetninguna er í raun verið að hæðast að trúfrelsisákvæði stjórnarskrárinnar. Athöfnin sýnir að trúfrelsi á Íslandi er enn aðeins orðin tóm.

Vantrú vill einnig minna á mál Helga Hóseassonar og nauðsyn þess að verða við réttlátum kröfum hans. Af því tilefni býður Vantrú til sýningar á myndinni Mótmælanda Íslands, klukkan 18:00, í félagsmiðstöðinni Snarrót, Garðastræti 2. Opið hús og umræður á eftir. Aðgangur ókeypis meðan húsrúm leyfir, þingmenn eru sérstaklega hvattir til þess að mæta.

Ritstjórn

Skyrdagur

1. október 2004# (Skyr)

Í dag er skyrdagur. Vantrú mætir á Austurvöll um klukkan 12.45 í dag og verður á svæðinu þar til þingmenn hafa gengið frá kirkjunni inn í Alþingishúsið (kl. 14:10). Þingmönnum og forseta Íslands er boðið að ná sér í skyrdós hjá Vantrú.

Vantrú hefur einnig boðið Helga Hóseassyni að mæta og eru töluverðar líkur á að hann þiggi boð okkar.

Í kvöld verður boðið til sýningar á myndinni Mótmælandi Íslands, kl. 18.00, í félagsmiðstöðinni Snarrót, Garðastræti 2. Opið hús og umræður á eftir. Aðgangur ókeypis meðan húsrúm leyfir. Þingmenn eru sérstaklega hvattir til þess að mæta.

Óli Gneisti

Skyrdagurinn á Austurvelli

2. október 2004# (Skyr)

Aðgerð Vantrúar á Austurvelli í gær gekk ákaflega vel en eitt atvik vakti furðu þeirra sem á horfðu. Dorrit Moussaieff forsetafrú ætlaði að fá skyr hjá Vantrú en lögreglumaður hindraði hana í því. Okkur hjá Vantrú þykir það miður enda þótti okkur vænt um það þegar hún gagnrýndi trúarræðið í Ísrael.

Vantrú vill þakka öllum þeim sem gerðu þennan dag svona velheppnaðan, félagsmiðstöðin Snarrót fær kærar þakkir fyrir aðstöðuna, fjölmiðlamenn sem veittu málinu athygli, alþingsmenn sem þáðu skyrið og einnig þeir sem hugsuðu fallega til okkar, fólkið sem hjálpaði okkur í dag og síðast en ekki síst Helgi Hóseasson fyrir að mæta, hann minnti á sig í dag og hann getur treyst því að við látum hann ekki gleymast.

Myndasyrpa

Fyrsta skrefið var að fara út í búð og kaupa 64 skyrdollur.

Það komust 64 skyrdollur í þessa tösku sem er við hliðina á Hjalta.

Fyrstir til að fá sér skyr voru Einar Már og Helgi Hjörvar, þeir völdu sér báðir jarðaberjaskyr.

Hjalti til vinstri, Björn Darri til hægri, skyrið fyrir framan.

Ágúst Ólafur valdi sér ferskjuskyr.

Hér er Óli Gneisti að kalla á Halldór Ásgrímsson (hægra megin á myndinni) sem þáði ekki af okkur skyr.

Helgi Hóseasson mætti á svæðið með skiltin sín, þarna með honum er Hjalti Vantrúarseggur.

Kristinn H Gunnarsson velur sér skyrtegund.

Helgi var ljósmyndaður í bak og fyrir, hér útskýrir hann fyrir fréttamönnum Stöðvar 2 að hann sé í fyrsta sinn við setningu þings frá því að hann sletti skyrinu.

Birgir Baldursson fékk að höndla hið margfræga Krosslafsskilti.

Geirjóni fannst Vantrú hafa fært borðið sitt hættulega nálægt en ákvað lokum að treysta okkur.

Vésteinn Valgarðsson og Helgi Hóseasson standa vaktina, í baksýn er Hótel Borg en þangað var Helgi einmitt dreginn síðast þegar hann mætti á þennan atburð.

Þingmenn og forseti ganga út í kjölfar galdrameistara ríkisins.

Lögreglumennirnir minna óneitanlega á félaga sína frá árinu 1972...

Þetta skilti var föndrað til heiðurs Helga Hóseassyni.

Skyrborðið, Krysstur bangsi og Hjalti

Dorrit forsetafrú ætlaði að fá skyr hjá Vantrú en lögreglumaður hindraði hana í því.

Óli Gneisti

Barmmerki

2. október 2004# (Skyr)

Í tilefni gærdagsins þá létum við á Vantrú góða menn búa til barmmerki fyrir okkur, þau eru með þremur mismunandi áletrunum og í fjölmörgum litum (safnið þeim öllum). Merkin kosta 50 krónur og verða fáanleg á öllum viðburðum Vantrúar í framtíðinni.

Birgir Baldursson

Úrelding guðsvaldsins

1. október 2004# (Kristindómurinn)

Núna áðan tóku nokkrir þingmenn stjórnarandstöðunnar sig til og gengu af þingfundi, eftir að forseti þingsins gagnrýndi forseta Íslands fyrir að hafa beitt neitunarvaldi sínu í vor.

Í frétt Moggans stendur þetta:

Halldór Blöndal, forseti Alþingis, sagði á setningarfundi Alþingis í dag, að synjunarákvæði stjórnarskrárinnar væri leifar af þeirri trú að konungurinn fari með guðsvald.

Þessi trú sem talað er um hér er svo rækilega úrelt það það dettur ekki nokkrum manni í hug að hún fái staðist. En sá sem þarna talar svo óvirðulega um gamla trú á guðsvald konunga er sjálfur rétt nýgenginn út úr samkunduhúsi (og þáði ekki skyr), þar sem töfralæknir, sem telur sig hafa vald frá goðmögnum, framdi særingar í krafti þeirra.

Ætli þingforsetanum þyki það jafnfráleit hugmynd? Ef ekki, af hverju þá?

Birgir Baldursson

Maharishi

8. október 2004# (Nýöld)

Í Dægurmálaútvarpinu í fyrradag var spjallað við konu sem vill setja á stofn friðarsetur í Reykjavík, að fyrirmynd söfnuðar jógans Maharishi Mahesh. Maharishi þessi er aðallega þekktur fyrir það sem kallað er innhverf íhugun og það að Bítlarnir hengu utan í honum í nokkra mánuði.

Lennon var fljótur að átta sig á því að Maharishi er feik. Og þegar upp komst að jóginn var farinn að verða ískyggilega fjölþreifinn á kvenfólkinu þarna á íhugunarsetrinu þakkaði Bítillinn fyrir sig, fór heim og samdi lagið Sexy Sadie um kauða. Textinn er svona:

Sexy Sadie what have you done
You made a fool of everyone
You made a fool of everyone
Sexy Sadie ooh what have you done

Sexy Sadie you broke the rules
You layed it down for all to see
You layed it down for all to see
Sexy Sadie oooh you broke the rules

One sunny day the world was waiting for a lover
She came along to turn on everyone
Sexy Sadie the greatest of them all

Sexy Sadie how did you know
The world was waiting just for you
The world was waiting just for you
Sexy Sadie oooh how did you know

Sexy Sadie you'll get yours yet
However big you think you are
However big you think you are
Sexy Sadie oooh you'll get yours yet

We gave her everything we owned just to sit at her table
Just a smile would lighten everything
Sexy Sadie she's the latest and the greatest of them all

She made a fool of everyone
Sexy Sadie

However big you think you are
Sexy Sadie

Maharishi hefur ekki látið sér nægja að finna upp og kenna innhverfa íhugun, heldur segist hann hafa fundið aðferð til að snúa við ellihrörnun (þótt ekki sé að sjá á honum sjálfum að það hafi tekist). Að auki hefur hann svo haldið námskeið í jógísku flugi (levitation), en þótt þúsundir og aftur þúsundir hafi lagt stund á slíkt undir handleiðslu hans hefur þó engum tekist að fljúga enn.

En lítum aðeins á innhverfu íhugunina, sem notið hefur mikilla vinsælda, jafnt hér á landi sem og annarsstaðar í heiminum. Sá sem þetta stundar tekur tvær hugleiðslusessjónir á dag þar sem hann hefur í huganum yfir það sem kallast mantra, orð eða setning sem endurtekin er aftur og aftur. Árangurinn af þessu er sá að menn ná að sögn stjórn á hugsunum sínum og upplifa einhversskonar sæluástand í kjölfarið, en levítasjónin, ósæranleiki (ónæmi fyrir jafnt andlegu sem líkamlegu ofbeldi) og aðrir yfirnáttúrlegir eiginleikar eiga líka að fást með þessu.

Margir kannast við fræði sem kallast Ayurveda og felast í samsetningu matar út frá bragðtegundum, til að fyrirbyggja sjúkdóma og hrörnun. Þessi fræði eru sögð ævagömul, en fullyrt hefur þó verið að þessi „vísindi“ séu ekki nema nokkurra áratuga gömul, fundin upp af téðum Maharishi. Meira um allt það lækningakukl síðar.

En altént, einhverjir Íslendingar eru alveg ólmir í að reisa Maharishískt friðarsetur, þar sem kennt verður að þekkja og meta „alheimsorkuna“ til að efla frið og þroska. Pælingin virðist í stíl við Náttúrulagaflokkin sem einu sinni bauð fram til þingkosninga á Íslandi. Þar átti að vera hægt að fækka glæpum og koma á betra og þroskaðra þjóðfélagi með því að hrúga saman fólki í risastórar hugleiðslusessjónir. Ekkert hefur heyrst frá því fólki lengi og spurning hve langan tíma það tekur almenning að átta sig á að það sem fara mun fram innan veggja friðarsetursins er helbert kjaftæði og ekkert annað.

Heimild: James Randi: An Encyclopedia of Claims, Frauds, and Hoaxes of the Occult and Supernatural.

Óli Gneisti

Hvern eru þeir að plata?

11. október 2004# (Siðferði og trú)

Stundum spyr ég sjálfan mig hvort það sé réttlætanlegt að kalla miðla og aðra sem eru í svipuðum bransa svindlara og svikahrappa. Þetta kemur ekki til af því að ég telji þessa karaktera hafa einhverja yfirnáttúrulega hæfileika heldur vegna þess að ég held að þeir viti margir hverjir ekkert af því að þeir séu að beita brögðum.

Um daginn ræddi ég um orkuvitundargúrúinn Stephen Kane og kom með þá kenningu að hann væri fyrst og fremst að plata sjálfan sig. Aðalástæðan fyrir þessari ágiskun minni var sú að hann klúðraði einföldu bragði, ég tel að ef hann hefði gert sér grein fyrir því að um bragð væri að ræða þá hefði hann vandað sig meira og framkvæmt það rétt.

Annað dæmi um mann sem ég tel vera að svindla á sjálfum sér er Þórhallur miðill*. Þegar fylgst er með Þórhalli þá dylst það engum sem þekkir til að hann er að nota aðferð sem kallast á ensku cold reading, þeir sem þekkja til þessarar aðferðar sjá líka að Þórhallur er afskaplega lélegur að nota þessa tækni. Ef Þórhallur væri meðvitaður um brögðin sem hann notar þá tel ég að hann myndi, sjálfsvirðingar sinnar vegna, taka sig til og æfa sig betur.

En kannski vita þessir menn stundum af eigin svindli, þeir réttlæta það þá hugsanlega fyrir sér með því að segja að þeir hafi í raun hæfileika en þurfi stundum að „feika það“ til að valda ekki vonbrigðum. Það er allavega ljóst að þeir sem trúa á miðilshæfileika nota oft þessa afsökun fyrir hönd þeirra miðla sem hafa verið staðnir að svindli. Til eru þónokkrir sem trúa enn að Lára miðill sem var dæmd fyrir svindl á síðustu öld hafi í raun haft hæfileika en hafi ákveðið að beita brögðum þegar halla fór undan fæti hjá henni.

Viðskiptavinir miðlana plata sjálfa sig oft, ef fólk vill trúa þá getur það sannfært sig um að lélegir svindlarar hafi undraverða hæfileika. Það eru allir að svíkja alla í þessum bransa. Það getur vel verið að viðskiptavinirnir plati miðlana til þess að halda að þeir hafi hæfileika, það getur komið til vegna þess að þeir hafa svo mikinn trúarvilja en einnig vegna þess að þeir vilja ekki valda miðlinum vonbrigðum. Kannski eru miðlarnir á vissan hátt fórnarlömb aðstæðna.

Niðurstaða mín er sú að það sé alveg réttlætanlegt að tala um svindl og svik í þessu sambandi. Ef við lítum á miðla sem seljendur þjónustu þá er alveg ljóst að þeir veita ekki umrædda þjónustu og að þeir beita brögðum (meðvitað eða ómeðvitað) til þess að láta viðskiptavininn halda að þjónustan hafi verið veitt.

Ert þú að svindla á sjálfum þér?

*Hugsanlega ætti maður að tala um falsmiðil í þessu sambandi en ég tel alla miðla vera falsmiðla þannig að mér finnst óþarfi að taka það fram.

Matthías Ásgeirsson

Viðurkennt kjaftæði græðara

12. október 2004# (Nýöld)

Ríkisstjórn samþykkir frumvarp um græðara

Samkvæmt þingsályktuninni fólst verkefni nefndarinnar m.a. í því að gera tillögur um hvernig brugðist skyldi við vaxandi umsvifum á sviði óhefðbundinna lækninga og að taka afstöðu til þess hvort viðurkenna skyldi nám í óhefðbundnum lækningum með því að veita mönnum starfsréttindi til að stunda þær.

Jújú, gott að það séu komin lög um þessa starfssemi og að eftirlit verði haft með þeim sem starfa í þessum geira. En það er slæmt að þetta sé viðurkennt, því smáskammtalækningar, hnykklækningar, lithimnulestur, grasalækningar og fleira í þá áttina er húmbúkk og kjaftæði. Byggir á óskhyggju, sjálfsblekkingu og valkvæmri hugsun.

Gagnsemisrökvillan kemur líka iðulega alltaf við sögu.

Gagnsemisrökvillan

Það er auðvelt að skilja af hverju einhver sem er með „banvænt“ krabbamein og leitar „óhefðbundinna“ lækninga þakkar þeim árangurinn ef æxlið minnkar í kjölfarið. En ef óhefðbundna aðferðin er ekki orsök batans fyllir það aðra sem leita sömu leiða falskri von. Að sjálfsögðu eru þeir sem prófa meðferðina og deyja, ekki til staðar til að segja sögu sína. Eftirlifandi ættingjar þeirra munu jafnvel halda því fram að eina ástæða þess að meðferðin virkaði ekki er að hún hófst of seint. Eina leiðin til að komast að því hvort meðferðin virkar í raun er að framkvæma vandaðar vísindarannsóknir. Vitnisburðir um hversu vel meðferðin virkar geta verið hjartnæmir, en þeir geta einnig verið hættulega villandi.

En neinei, ég er bara lokaður og þröngsýnn :-)

Óli Gneisti

Kirkjukönnun

13. október 2004# (Kristindómurinn)

Í febrúar og mars á þessu ári gerði Gallup könnun á trúarlífi Íslendinga, í maí síðastliðnum kom ég með nokkrar athugasemdir við þær niðurstöður sem birtust þá í greininni: Niðurstaðan var áhugaleysi. Nú eru að birtast í fjölmiðlum fleiri atriði úr þessari könnun og það sést betur núna að áhugaleysi var í raun aðal niðurstaða þessarar könnunar. Skoðum þetta aðeins.

Í Fréttablaðinu þann 13. október þá kemur fram að aðeins 60% þeirra sem spurðir voru hafi svarað spurningum þessarar könnunar, það þýðir einfaldlega að það er nær ekkert að marka niðurstöður hennar, þetta mættu fréttamenn taka fram þegar fjallað er um könnunina. Síðan er annað atriði sem kemur inn í þessar niðurstöður og það er sú staðreynd að þeir sem eru jákvæðir í garð þjóðkirkjunnar voru líklegri til þess að taka þátt í þessari könnun. Þetta þýðir einfaldlega að niðurstöðurnar eru að öllum líkindum mun betri fyrir þjóðkirkjuna en ef allir sem spurðir voru hefðu svarað. Þrátt fyrir allt þetta þá eru niðurstöður þessarar könnunar í raun slæmar fyrir þjóðkirkjuna.

Áhugaverðasta talan sem ég hef séð í þessu sambandi er sú að 29% þeirra sem eru í þjóðkirkjunni telja sig hafa litla eða enga samleið með henni (munið að raunveruleg tala er líklega hærri). Samkvæmt síðustu talningu voru um 85% þjóðarinnar í þjóðkirkjunni, ef þeir sem telja sig hafa litla eða enga samleið með kirkjunni myndu ganga úr henni þá myndi þessi tala hrynja niður í um 60% (raunveruleg tala er líklega lægri). Síðan eru 44,3% þjóðkirkjufólks sem telur sig hafa nokkra samleið með kirkjunni, þessi 44,3 eru talin jákvæð fyrir þjóðkirkjuna en ég get ekki séð hvers vegna, samkvæmt mínum skilningi gefur orðið nokkra aðallega til kynna að einstaklingur sé í raun hálfhlutlaus. Þegar ég er til dæmis að velja mér flokk í kosningum þá kýs ég ekki þann sem ég hef nokkra samleið með heldur finn ég mér flokk sem ég mikla samleið með. Það að 44,3 þjóðkirkjufólks sætti sig við að vera trúfélagi sem það hefur bara nokkra samleið með hlýtur að gefa til kynna að þessu fólki vanti trú- eða lífsskoðunarfélag sem það hafi mikla samleið með.

Í þessari könnun kemur upp sama niðurstaða og venjulega varðandi afstöðu fólks til aðskilnaðar ríkis og kirkju, hvenær mun ríkisvaldið hlusta á fólkið?

Heimildir: Fréttablaðið, Kirkjan styrkir stöðu sína. 13. október 2004, bls 10.

Daníel Freyr Jónsson

Hver á kirkjujarðirnar?

14. október 2004# (Siðferði og trú)

Núna, þegar umræðan um aðskilnað ríkis og kirkju er komin á það stig að óumflýjanlegt virðist að til aðskilnaðar komi að lokum, hafa kirkjunnar menn varpað fram kröfu um að kirkjujarðir landsins verði að koma í hlut Þjóðkirkjunnar ef leiðir skilja.

En er það jafn sjálfssögð krafa og kirkjan vill vera láta? Hvernig urðu þessar jarðir eiginlega kirkjujarðir til að byrja með?

Bændur, og þá einkum stórbændur, byggðu kirkjur unnvörpum á jörðum sínum í upphafi kristni á landinu enda þurfti ekki að borga tíund af kirkjujörðum. Jörðin varð þá um leið eign kaþólsku kirkjunnar eða gjöf bóndans til guðs síns. Gjöfinni fylgdi sá skilningurinn að bóndinn og afkomendur hans hefðu fullan afnotarétt og yfirráð yfir jörðunum áfram. Síðar gerði Kaþólska kirkjan, undir forystu Þorláks biskups sem síðar varð dýrlingur, tilkall til þess að ráða þessum eignum sjálf og náði því fram undir stjórn Árna Þorlákssonar biskups. Þannig náði kaþólska kirkjan eignum af miklum fjölda íslenskra höfðingja.

Við siðaskiptin urðu kirkjujarðirnar svo konungseign og komust loks í hendur íslenska ríkisins við lýðveldisstofnunina 1945. Ef einhver á að fá skaðabætur vegna eignamissis þá er það Margrét Danadrottning!

Væru kirkjunnar menn samkvæmir sjálfum sér myndu þeir þó líklega helst vilja færa jarðirnar Vatíkaninu. Því það var jú kaþólsku kirkjunni sem voru gefnar jarðirnar upphaflega. Eignaupptaka konungs við siðaskiptin var væntanlega lögleysa.

Einnig má gera því skóna að höfðingjarnir hafi gefið jarðirnar í upphafi vegna ákveðinna loforða um ráðstöfun þeirra og nýtingu sem seinna reyndust lygi. Þá er rétt að finna núlifandi erfingja þessara höfðingja og færa þeim jarðirnar aftur eða greiða þeim skaðabætur fyrir. Nema málið sé náttúrulega fyrnt enda mjög langt síðan umræddir atburðir áttu sér stað.

Í fljótu bragði sýnast mér því fjórir aðilar geta gert lögformlega réttmæta kröfu á þessar jarðir, þ.e.:

Íslenska ríkið

Danska konungsfjölskyldan

Kaþólska kirkjan

Erfingjar upphaflegra eiganda

Ég get á engan hátt séð að Þjóðkirkjan geti gert nokkurt tilkall til þeirra.

Óli Gneisti

Maðurinn í miðjunni?

17. október 2004# (Hugvekja)

Í grein sinni Guðleysi og kristindómur, sem er að finna í bókinni Pælingar, reynir Páll Skúlason að lýsa þeirri skoðun sem kristnir menn hafa á guðleysingjum:

Kristinn maður sakar guðleysingjann um takmarkalausan hroka og yfirgang, hömlulausa manndýrkun, ef ekki sjálfsdýrkun, sem sagt að upphefja manninn, þennan sama mann sem hefur spillst og gersamlega tapað áttum í tilveru sinni. Hlýtur ekki meðvitað og yfirlýst guðleysi að vera hámark mannlegrar firringar og fráhvarfs frá Guði?

Þetta er undarleg skoðun, ég veit ekki til þess að trúleysingjar líti almennt á manninn sem eitthvað sem er að nokkru leyti æðra. Ætli þessi misskilningur sé kominn til vegna þess að trúmenn haldi að það þurfi eitthvað að koma í staðinn fyrir Guð? Halda þeir að maðurinn taki hásæti Guðs fyrir sjálfan sig? Slíkt er augljóslega fjarstæða, Guð er óþarfur og því er óþarfi að finna staðgengil fyrir hann.

Ég veit ekki til þess að trúleysingjar upphefji manninn á nokkurn hátt. Ef eitthvað er þá er maðurinn bara eitt af dýrunum, vissulega það dýr sem er í einhverjum skilningi ríkjandi á Jörðinni um stundarsakir en samt bara dýr. Í minni heimsmynd er maðurinn í raun ekkert sérstaklega merkilegur, þessi tegund verður til um stundarsakir og annað hvort þróast yfir í eitthvað annað og/eða þá deyja einfaldlega út. Maðurinn hefur bara verið til í örskotsstund og mun verða ómerkileg klausa í sögu alheimsins.

Það er hins vegar þannig að flestir kristnir menn setja manninn á stall. Upphaflega gekk kristni til að mynda út frá því að maðurinn hefði verið skapaður í mynd Guðs, nú á dögum trúa flestir kristnir menn að Jesú hafi verið Guð á Jörðu, er þetta ekki hálfgerð manndýrkun? Sum trúarbrögð gera ráð fyrir að guðirnir líti út eins og dýr en kristni er föst í að skapa Guð í mannsmynd. Kristnir menn tala reyndar sjaldan um gamla gráhærða kallinn í skýjunum en norrænni hippinn sem fór til Palestínu er ennþá vinsæll þó ég spái því að hann verði aukaatriði í kristindómnum eftir hundrað eða tvö hundruð ár, nema bara sem ævintýri.

Hroki kristinna manna og margra annarra trúmanna liggur í því að þeir líta svo á að maðurinn sé nógu merkilegur til að fá sérstaka athygli frá Guði, aðrar dýrategundir virðast alveg vera útundan.

En í þessum litla pistli mínum þá fell ég í sömu gryfju og trúmenn gera gjarnan, ég tala um trúleysingja sem hóp sem hefur ákveðna skoðun þegar sannleikurinn er sá að trúleysið eitt og sér segir afar lítið til um lífsskoðanir fólks.

Óli Gneisti

Hræsnarinn Karl Sigurbjörnsson

17. október 2004# (Siðferði og trú)

Karl Sigurbjörnsson biskup var stórorður í ræðu sinni á kirkjuþingi í dag, meðal annars sagði hann:

Öll þurfum við, sem þjóð og sem stjórnvöld, sem leiðtogar og löggjafar og skoðanamótendur, fræðarar, uppalendur, að horfa í eigin barm og gjöra iðrun, endurmeta lífsstíl þar sem sífellt er gengið á orkulindir og troðið á lífinu og náunganum í heimtufrekju og hroka. Endurmeta lífsstíl ágengni og sóunar og temja okkur lífsstíl hófsemi og hógværðar.
Morgunblaðið

Nú er minna en vika síðan að Karl Sigurbjörnsson var með svívirðilegar kröfur á hendur íslensku þjóðinni um bætur vegna jarðeigna sem biskupinn telur hina lúthersk evangelísku kirkju eiga, þar sýndi biskup fádæma heimtufrekju og hroka, þar tróð hann á náunga sínum. Þessari yfirgangssemi er biskup búinn að gleyma í dag, nú er hann heilagri en allt sem heilagt er. Karl sýnir hér í verki hið tvöfalda siðferði sem hefur einkennt kirkjunnar menn í gegnum aldirnar. Karli væri hollt að líta í eigin barm og endurmeta gjörðir sínar.

Óli Gneisti

Trúfrelsið hans Björns

18. október 2004# (Siðferði og trú)

Björn Bjarnason flutti ræðu við upphaf kirkjuþings, í henni gerði hann grein fyrir áliti sínu á trúfrelsi og aðskilnaði ríkis og kirkju:

Afstaða mín til algers aðskilnaðar ríkis og kirkju hefur á enga grein breyst frá því við hittumst síðast. Ég hafna algerlega þeirri skoðun, að með núverandi fyrirkomulagi mála sé á nokkurn hátt skert trúfrelsi landsmanna eða jafnræðisregla stjórnarskrárinnar brotin.

Björn er semsagt ósammála okkur trúleysingjum sem teljum að ríkiskirkjan þrengi að trúfrelsi okkar, þetta kemur ekki á óvart þar sem ljóst er að kirkjumálaráðherrann er einn sterkasti stuðningsmaður hinnar svokölluðu þjóðkirkju. Innihaldsleysi orða Björns um meint trúfrelsi okkar sést vel þegar hann ræðir um lög um helgidagafrið sem eru í endurskoðun, um þau segir hann meðal annars:

Hugmynd um þessa lausn hefur verið að fæðast undanfarna daga og því hef ég ekki haft tök á að leggja hana formlega fyrir kirkjuþing.

Bíddu, fær kirkjan að hafa áhrif á löggjöfina í landinu? Af hverju í ósköpunum ætti að leggja hugmyndir um lög fyrir kirkjuþing? Þetta eru lög sem varða alla landsmenn en ekki bara þá sem eru innan ríkiskirkjuapparatsins. Það eitt og sér að svona lagasetning sé háð duttlungum trúmanna sýnir að trúfrelsisákvæði stjórnarskrárinnar er ennþá óuppfyllt loforð. Ríkiskirkjumaðurinn Björn Bjarnason talar frá sínum þrönga sjónarhól í stað þess að líta á stóru myndina.

Óli Gneisti

Lélegasti biskupinn

19. október 2004# (Siðferði og trú)

Karl Sigurbjörnsson biskup þjóðkirkjunnar var í viðtali hjá Fréttablaðinu um helgina. Viðtalið var áhugavert, fjallað er um samkynhneigð og stöðu biskups en að vanda þá er það áhugaverðast hvað Kalli segir ekki.

Reyndar er kannski best að byrja á að hrósa Fréttablaðinu fyrir að fara ekki eftir hinni gömlu og leiðinlegu hefð að kalla biskup „herra“, slíkt snobb á að sjálfssögðu heima í fortíðinni.

Í viðtalinu talar biskup um embætti sitt af virðingu en af „hógværð“ um sjálfan sig.

„Vegna hefðarinnar og sögunnar held ég að biskupsembættið hafi alltaf haft mjög sterka stöðu í okkar menningu og samfélagi, hver svo sem hefur gegnt því, og ég er ábyggilega þeirra lélegastur,“ segir hann af mikilli hógværð.

Ég á erfitt með að trúa að Karl haldi sjálfur að hann sé lélegasti biskup sögunnar, það er nefnilega spurning um lágt sjálfsálit frekar en hógværð. Ætli Karl telji sig verri biskup en Marcellus hinn þýska sem aldrei steig fæti á íslenska jörð? Hver veit. Þetta er nú samt fyrst og fremst móðgun við þá sem buðu sig fram gegn Karli í biskupskjöri árið 1997, hann var nefnilega fjórði til þess að bjóða sig fram í þeim kosningum, Karl hlýtur að hafa talið sjálfan sig betri kost en hina þrjá frambjóðendurna sem þá voru fram komnir. Þeir frambjóðendur hljóta því að vera verri biskupsefni en lélegasti biskup Íslandssögunnar að mati Karls, það hlýtur að vera falleinkunn.

En líklega er áhugaverðasti hluti viðtalsins þegar Karl tjáir sig um kynhegðun:

„Við horfum upp á mjög róttæk viðmiðahvörf í vestrænni menningu. Kynlífshegðun, hvatir, sambúðarform og samlífsmynstur sem áður voru talin óhugsandi, jafnvel óeðli, eru nú talin sjálfsögð og eðlileg og þarna hlýtur að verða að doka við og spyrja hvort við séum á réttri leið.“ Þegar Karl er spurður hreint út hvort hann telji að gefa eigi samkynhneigða saman í kirkjum landsins segir hann einfaldlega að sín persónulega skoðun skipti ekki öllu heldur að málið sé hugleitt af virðingu fyrir öllum sjónarmiðum.

Mér þykir undirliggjandi tónn ekki benda til þess að biskup sé sáttur við allt þetta frjálsræði sem við búum við en að sjálfssögðu segir hann það ekki beinum orðum þar sem slíkt myndi ergja fólk. Karl virðist ekki þora að styggja neinn, hvorki íhaldið né hina frjálslyndu. Það er fráleitt af Karli að halda því fram að álit hans sjálfs á málefnum samkynhneigðra skipti ekki máli, sem trúarleiðtogi þá hlýtur honum að bera skylda til þess að láta í ljós skoðanir sínar.

Það er reyndar sérstaklega mikilvægt að Karl biskup geri hreint fyrir sínum dyrum þar sem það er sterkur orðrómur um það að það sé biskup sjálfur sem komi í veg fyrir að samkynhneigðir fái að ganga í hjónaband innan þjóðkirkjunnar. Ef biskup er fylgjandi því að það eigi að gefa samkynhneigða saman í kirkjum landsins þá ætti hann að segja það, þögnin mun aðeins styrkja söguna um íhaldssemi hans.

Nú er spurning hvort Karl biskup kjósi vinsældir frekar en heiðarleika, hvort að hann hafi hugrekki til að gangast við skoðunum sínum. Ef biskup þorir að segja hvað honum raunverulega finnst þá mun hann að sjálfssögðu uppskera andúð einhverra hópa en hann væri nú samt meiri maður fyrir vikið.

Óli Gneisti

Reikimeistari til varnar orkuvitundinni

20. október 2004# (Nýöld)

Þann 17. október birtist á vefmiðlinum Vísi grein eftir Berg Björnsson sendibílstjóra og reikimeistara þar sem hann tekur að sér að verja Kane hjónin sem voru með orkuvitundarnámskeið hér á landi fyrir skömmu. Bergur skilur ekkert í því hvað var athugunarvert við starfsemi Kane-hjónanna en það er svo sem ekki skrýtið þar sem hann er sjálfur í sama bransa og þau.

Á vefsvæði Bergs er að finna þessa auglýsingu:

Bergur Björnsson heldur reglulega ofg [sic] eftir þörfum námskeið í : Reiki 1 og 2 (saman) 2ja daga námskeið kr. 20.000 Reikimeistara- námskeið 1 dags námskeið kr. 30.000

Karuna-Reiki 1 og 2 1 dags námskeið kr. 12.000

Karuna-Reiki Meistara námskeið 1 dags námsk. Kr. 20.000

Lífsljós Máttur jákvæðrar hugsunar 3-4 klst. Verð fer eftir fjölda þáttakanda

Ef þú hefur hug á einhverju þessara námskeiða hafðu þá samband: Sími 8980277 bergur@simnet.is

Þegar þessi auglýsing Begs er skoðuð þá skilst hvers vegna honum finnst verðið á námskeiði Kane-hjónanna ekkert sérstakt tiltökumál, hann er nefnilega í sama verðflokki. Það sem vekur kannski mesta athygli (fyrir utan þessi himinháu verð) er að það tekur bara einn dag að verða reikimeistari, nema að „Reiki 1 og 2“ séu nauðsynlegir undanfarar, þá tekur það tvo daga. Hvað er að græða á reikimeistaranámskeiði? Má þá byrja að kalla sig reikimeistara?

Reyndar má það hver sem er, ef þú vilt spara þér tugþúsundir króna þá geturðu einfaldlega byrjað að kalla þig reikimeistara nú þegar. Þú mátt líka kalla þig alheimslífsorkualsjáanda og síðan geturðu haldið fram einhverjum ósönnuðum kenningum um eðli heimsins, það er það sama og reikimeistararnir gera. Sendibílstjórinn Bergur Björnsson þarf væntanlega að sýna fram á að hann geti flutt vörur á milli staða á meðan reikimeistarinn Bergur hefur ekkert nema sögusagnir til að sýna fram á virkni reikis.

Bergur notar líka sögur þegar hann er að verja Kane-hjónin:

Ég sótti svona námskeið og hafði af því bæði gagn og gaman. Uppistaða námskeiðsins er kennsla í notkun pendúls sem auðveldar manni að meta gildi næringar og bætiefna og til að finna hvernig orkan í umhverfinu verkar á mann.
... Ég hef fyrir satt að þúsundir franskra lækna noti pendúl við vinnu sína og reikna með að landlækni sé kunnugt um það.

Pendúlar? Það eru væntanlega fjölmargir lesendur sem fá upp í hugann mynd af prófessor Vandráði úr Tinnabókunum. Ég hvet Berg til að benda á læknisfræðilegar rannsóknir sem hafa verið birtar í viðurkenndum tímaritum sem sýna fram á þessa töfra pendúlsins, sögusagnir hafa ekkert gildi í læknisfræði né vísindum almennt. Þeir sem vilja læra um bætiefni og næringarmál er bent á að mennta sig á því sviði og þá ekki hjá kuklurum.

Um sannanir fyrir virkni óhefðbundinna lækninga svo sem heilunar, grasalækninga, homeopati, nálarstungna, hnykkjunar, nudds ofl. bendi ég á að sannanir fyrir því að andi og orka lækni eru mýmargar og mér er til efs að reyndir læknar væru tilbúnir til að bera brigður á að svo sé. Í þessu sambandi mætti nefna að við höfum trúarbrögð og þjóðkirkju en mér vitanlega hefur ekki verið sannað „vísindalega“ að Guð sé til.

Þarna bendir Bergur á nokkuð sem við á Vantrú getum alveg tekið undir, þjóðkirkjan byggir á jafn veikum grunni og allar þessar töfralækningar. En varðandi lækningarmátt „anda og orku“ þá gæti verið Bergur sé að vísa í svokölluð lyfleysuáhrif. Það gæti líka verið að Bergur eigi við að jákvætt hugarfar hjálpi fólki að komast til heilsu, það er vel þekkt fyrirbæri sem kemur pendúlum og reiki ekkert við.

Staðreyndin er sú að ef allar þessar svokölluðu óhefðbundu lækningar hefðu áhrif þá væri hægt að sýna fram á það í vísindalegum rannsóknum, það er ekkert órannsakanlegt við þessi fyrirbæri. Það er vel hugsanlegt að einhver þau lyf sem eru notað í grasalækningum virki en væntanlega er um 99% af þessum blöndum bara sull sem engum hjálpar. Það neitar enginn að hnykkjun og nudd geta sefað sársauka en í raun þá eru þetta ekki lækningar.

Nú eru í undirbúningi lög um „græðara“, það er vonandi að þessi lög verði þannig gerð að þau komi í veg fyrir að svikahrappar einsog Kane-hjónin geti mjólkað peninga úr auðtrúa fólki og verði einnig til þess að „græðarar“ þurfi að sýna fram á að meðferð þeirra virki.

Slíkt hlýtur að vera grundvallaratriði í allri neytendavernd.

Ritstjórn

Reikimeistararéttindi

20. október 2004# (Nýöld)

Viltu verða reikimeistari, en átt ekki fyrir náminu?

Vantrú sparar þér hér með tugi þúsunda. Þú þarft aðeins að sækja þetta pdf-skjal, prenta það út, ramma inn og hengja upp á vegg og fólk mun um leið bera djúpa virðingu fyrir þér og dæla í þig fjármunum sínum. Og í kaupbæti færðu útrás fyrir snertiþörfina.

Gjörðu svo vel!

Hjalti Rúnar Ómarsson

Guð er ekki til

21. október 2004# (Rökin gegn guði)

Öldum saman hafa menn velt fyrir sér hvers vegna algóður, almáttugur og alvitur guð kemur ekki í veg fyrir alla mannlega þjáningu í heiminum.

Þessar endalausu vangaveltur ganga út á það að þessar tvær setningar séu í mótsögn:

1. guð (alvitur, almáttug og algóð vera) er til 2. mannleg þjáning er til

Til þess að komast að þeirri niðurstöðu að þessar setningar séu í mótsögn þarf að skilgreina eiginleika guðs; alvitur: veit allt, framtíð, fortíð og nútíð. almáttugur: getur framkvæmt allt röklega mögulegt. algóður: vill fyrst og fremst koma í veg fyrir mannlega þjáningu.

Niðurstaðan er því sú að guð vill, getur og veit hvernig á að koma í veg fyrir alla mannlega þjáningu. Mannleg þjáning ætti því ekki að vera til, en hún er til. Þannig að guð er ekki til.

Þessu er hægt að svara á fjóra vegu. Í fyrsta lagi er hægt að endurskilgreina eiginleika guðs, gera hann til dæmis smá vondan. Í annan stað er hægt að halda því fram að ekkert illt sé til, en það eru fáir sem að halda þessu fram af augljósum ástæðum. Í þriðja lagi er hægt að hafna rökfræði. Loksins er síðan hægt að sætta sig við það að guð sé ekki til. Þetta er líkt því að að tveir plús þrír séu fimm nema þá að maður endurskilgreini tvo eða þrjá eða þá hafni stærðfræði eins og hún leggur sig.

Fyrir utan hið klassíska „vegir guðs eru órannsakanlegir“ þá er án efa vinsælasta svarið að vísa til frjáls vilja: Hið illa er til af því að guði leiddist að vera einn í eilífðinni og vildi hafa einhvern hjá sér í eilífðinni svo að hann ákvað að skapa manninn með frjálsan vilja. Vegna þess að við höfum frjálsan vilja getum við aðhafst rangt sem veldur mannlegri þjáningu. Þetta höfum við gert og þess vegna er mannleg þjáning til og guð getur ekkert að því gert!

Í þessu svari er í rauninni verið að endurskilgreina einn eiginleika guðs. „Guð er algóður“ þýðir ekki lengur að hann vilji koma í veg fyrir mannlega þjáningu, heldur að hann vilji tryggja að maðurinn hafi frjálsan vilja. Þetta er að mínu mati ófullnægjandi svar.

Veigamestu mótrökin gegn þessu eru sú að guð hefði einfaldlega getað skapað verur með frjálsan vilja sem að hefðu alltaf valið það rétta. Það er ekkert röklega ómögulegt við það. Trúmenn halda því meira að segja fram að það sé til svona vera, nefnilega guð. Svo lengi sem að guð er ekki vél- eða illmenni, þá er tilvist vera, sem að velja alltaf af fúsum og frjálsum vilja hið rétta, röklega möguleg.

Vörnin getur síðan ekki útskýrt mannlega þjáningu sem að á upptök sín í náttúrunni svo sem jarðskjálfta. Þeir valda mannlegri þjáningu og varla eru þeir orsakaðir af frjálsum vilja? Nema þá að trúmenn vilji persónugera náttúruöflin.

Þetta hefur einnig siðferðislegan flöt. Því að samkvæmt þessari vörn þá hefur frjáls vilji meira gildi fyrir guð heldur en öll mannleg þjáning sögunnar samanlögð. Fyrst að guð heldur það þá hlýtur það að vera rétt. Þannig að ef að við getum komið í veg fyrir hrottalegt morð með því að stöðva morðingjann, þá er það rangt, því að frjálsi vilji morðingjans er meira virði heldur en þjáningar og líf fórnarlambsins. (argumentum ad consequentiam)

Ef að frjáls vilji er það sem guð metur mest þá verður líklega líka frjáls vilji í himnaríki. Verður þá hægt að syndga í himnaríki?

Þessi vörn stenst því ekki og allt bendir til þess að guð sé ekki til, annað er bara sjálfsblekking.

Jórunn Sörensen

Prestar og djáknar á sjúkrahúsum

22. október 2004# (Siðferði og trú)

Eins og flestum er kunnugt starfa prestar og djáknar á Landspítala-Háskólasjúkrahúsi.

Fyrir nokkrum árum átti ég sem sjúklingur í vök að verjast fyrir djákna sem vildi endilega ræða við mig. Ég varð að biðja deildarstjórann að koma í veg fyrir heimsóknir djáknans. Sjálf var ég svo veik að ég gat ekki borið hönd fyrir höfuð mér. Ég gagnrýni að slíkir starfsmenn skuli hafa óheftan aðgang að sjúklingum en þeir ekki spurðir fyrst hvort þeir kæri sig um heimsóknina.

Í haust kom ég sem aðstandandi í heimsókn á LHS við Hringbraut. Sjúklingurinn sem ég var að heimsækja var hress og vildi að við settumst inn í setustofu sjúklinga - sem við og gerðum. En þar var þá að hefjast „helgistund“. Okkur var auðvitað tjáð að við værum velkomin - en í raun var okkur úthýst - því ekki höfðum við hug að að sitja undir bænalestri. Ég gagnrýni að sjúklingar séu gerðir útlægir úr eigin setustofu.

Fyrir nokkuð mörgum árum þurfti ég að eiga samskipti við ákveðinn sjúkrahúsprest. Áður en ég bar upp erindið tjáði ég honum að ég væri ekki trúuð þannig að ég óskaði ekki eftir umræðu á þeim nótum. Presturinn brosti blíðlega - hafði ekkert við þetta að athuga. Síðan bar ég upp erindið. Presturinn tók því vel og sagðist myndu hjálpa mér. Þegar ég kvaddi bað hann guð að blessa mig. Ég gagnrýni að skoðanir þeirra sem eru án trúar á guð eða guði skuli hunsaðar á þennan hátt og lít á fyrrnefnda guðsblessun sem móðgun við mig og skoðanir mínar - sem prestunum bar að virða.

S.l. laugardag hlustaði ég á fyrirlestra í sambandi við 30 ára afmæli gjörgæsludeildar LHS við Hringbraut. Djákni er starfandi við deildina og hélt hann fyrirlestur. Verksvið djáknans er „sálgæsla“. Erindi djáknans var mjög kristilegt þótt auðséð væri að hann gerði sér far um að reyna að vera ekki kristilegur. Ég gagnrýni að fulltrúi trúarhóps skuli sjá um sálgæslu á hátæknisjúkrahúsinu. Hvað veit hann um fólk í dýpstu sorg og örvæntingu? Af hverju er ekki sálfræðingur í þessu starfi?

Birgir Baldursson

Hið þriðja

24. október 2004# (Hugvekja)

Í gær sat ég skemmtilegt málþing um fjölmenningu og trúarbrögð, sem haldið var á vegum Þjóðkirkjunnar og Alþjóðahúss.

Frummælendur voru Gerður Gestsdóttir, verkefnastjóri Alþjóðahúss, Dr. Unnur Dís Skaptadóttir dósent, Dr. Michael Ipgrave guðfræðingur og loks Dr. Hjalti Hugason prófessor. Erindi kvennanna tveggja voru bæði skemmtileg og fróðleg og hef ég ekkert sérstakt við þau að athuga, nema kannski það eitt að skilgreining mannfræðingsins Gerðar á menningu fannst mér langt í frá fullnægjandi eða fræðileg.

Í málflutningi karlanna voru hins vegar atriði sem mér þykir þarft að minnast á. Ipgrave fjallaði m.a. um stöðu Church of England og þær félagslegu skyldur sem hvíldu á herðum hennar umfram annarra trúfélaga, í krafti hefðarinnar. Hann sagði t.d. frá því að í tilteknum skóla sem rekinn er af kirkjunni eru öll börnin af múslimsku foreldri. Einhverju sinni ræddi hann við foreldra þessara barna og innti þau eftir hvort ekki væri hreinlega eðlilegra að skólinn yrði gerður islamskur, því þessi staða væri í hæsta máta furðuleg. Svör foreldranna voru þau að þeir óskuðu einskis frekar en að skólinn væri áfram rekinn af Church of England, því annars myndi hann enda í höndum ákveðins valdahóps innan múslimdómsins. Með því að vera áfram undir kirkjunni væri tryggt að skólinn væri opinn og aðgengi allra múslimahópa væri tryggt.

Þetta notaði Ipgrave svo til að árétta að staða ensku kirkjunnar væri enn veigamikið og yrði áfram, hvað sem liði röddum um fullan aðskilnað hennar og ríkisins. Gott og vel, en vantar ekki samt eina vídd í þetta dæmi? Af hverju þarf skólinn annað hvort að vera rekinn af kristnum eða múslimum? Má hann ekki bara verða veraldleg stofnun, sekkjúlar? Yrði hann ekki þannig áfram tryggður fyrir trúarlegri slagsíðu, hvernig sem mál þróuðust? Er ekki þarna til hið þriðja?

Svo var það erindi Hjalta Hugasonar, Jákvættt og neikvætt trúfrelsi. Ég verð að játa að það var með nokkurri eftirvæntingu að ég hlýddi á mál hans, því ég vildi ólmur vita út á hvað neikvætt trúfrelsi gengur.

Og ekki stóð á svari: Jákvætt trúfrelsi felst í frelsinu til að flagga trú sinni og boða hana á almannafæri. Neikvætt frelsi felst aftur á móti í að banna þetta tvennt og tryggja með því að mönnum sé hlíft við trúarlegu áreiti úti í þjóðfélaginu. Ég komst semsagt að því þarna að ég er hlynntur neikvæðu trúfrelsi. Augljóst var þó á málflutningi Hjalta að hann telur hið jákvæða hafa kosti umfram hið neikvæða.

Helstu annmarkar hins neikvæða trúfrelsis eru þeir, að sögn Hjalta, að því fylgir ákveðin kúgun. Ekki sé fyllilega hægt að lifa trú sína til botns, ef ekki megi skarta táknum hennar á almannafæri, nú eða boða hana hverjum sem vera vill. Þetta má til sanns vegar færa, en:

Er ekki þarna líka til hið þriðja? Þarf þetta að vera annað-hvort-eða sitúasjón? Hvað með t.d. þau höft ein að ekki megi boða trú sína að fyrra bragði? Því yrði þannig fylgt eftir að mönnum væri frjálst að ræða trú sína málefnalega („við kristnir teljum...“, „við múslimar lítum svo á...“) en hreina og beina boðun megi ekki stunda nema þeim til handa sem koma gagngert til að heyra boðskapinn.

Þetta myndi leysa mörg vandamál. Bolli „leikskólaprestur“ mætti t.d. halda áfram að mæta til smábarna, en í stað þess að segja „Jesús er góður, við skulum biðja til hans...“, yrði málflutningurinn að einskorðast við „kristið fólk segir að Jesús sé enn til og horfi á okkur ofan af himni...“.

Í grunnskólum myndi þetta tryggja það að fræðsla um trú og trúarbrögð yrði málefnaleg, en ekki það kristniboð sem hún er í dag.

Reyndar fór mesta orkan hjá Hjalta, og þeim sem til máls tóku í kjölfarið, í að ræða slæðubann og rétt manna til að vingsa trúartáknum framan í aðra. Ég tel reyndar ekkert athugavert við að fólk beri slíkt í daglegu lífi, ef það vill endilega hljóta samfélagslega stimplun, en innan veggja skólanna þarf að setja skorður við slíku, nógur er flokkadrátturinn samt.

En eftir málþingið stendur semsagt eftir í huga mér það helst að mér finnst dálítið sem menn sjái hlutina í svart-hvítu og gleymi að oft er til hið þriðja.

Og jafnvel hið fjórða og fimmta ef því er að skipta.

Cave

Kaþólska kirkjan berst á móti útbreiðslu alnæmis

25. október 2004# (Siðferði og trú)

Um sex þúsund manns á aldrinum 15 til 24 ára smitast af HIV-veirunni á degi hverjum. Er útbreiðsla alnæmis mest í Afríku en talið er að sjúkdómurinn hafi þegar dregið 20 milljónir manna til dauða í veröldinni. Sérfræðingar í heilbrigðismálum hvetja til þess að fólk noti smokkinn til að verjast HIV-smiti og ýmsum öðrum kynsjúkdómum.

„AIDS-veiran er um það bil 450 sinnum minni en sáðfruma,“ segir Alfonso Lopez, einn af áhrifamestu kardínálum Páfagarðs, í viðtali við Panorama. „Sáðfruman getur auðveldlega sloppið í gegnum „net“ sem er á smokknum,“ segir hann ennfremur. Gefur Lopez í skyn í viðtalinu að hann telji að ríkisstjórnir landa heims eigi að hvetja fólk til að nota ekki smokka.

Erkibiskupinn í Nairobi í Kenýa, Raphael Ndingi Nzeki, fullyrðir jafnvel í viðtali við Panorama að notkun smokka hjálpi til við að dreifa veirunni milli manna. „AIDS...hefur breiðst svo hratt út vegna þess hversu auðvelt er að nálgast smokka“.

Gordon Wambi, sem stýrir átaki gegn útbreiðslu alnæmis í Afríku, segir ennfremur að sumir presta haldi því að fólki að smokkar séu smurðir HIV-veirunni.

Catherine Hankins, vísindaráðgjafi hjá UNAIDS, þeirri stofnun Sameinuðu þjóðanna sem berst eingöngu gegn útbreiðslu alnæmis, fordæmdi staðhæfingar sumra embættismanna kaþólsku kirkjunnar. Sagði hún í samtali við fréttasíðu BBC að staðhæfingarnar væru algerlega rangar, smokkar kæmu sannanlega í veg fyrir að menn smituðust af HIV-veirunni.

(Tekið úr Mogganum október 2003)

Það er frábært að kaþólska kirkjan skuli leggja sitt af mörkum við að berjast á móti útbreiðslu alnæmis.

Óli Gneisti

Á fölskum forsendum

26. október 2004# (Siðferði og trú)

Þegar ég var svona á bilinu 12-14 ára þá fór ég oft í matvörubúð sem var í nágrenni við heimili mitt, við eitt afgreiðsluborðið í þessari búð var söfnunarbaukur með mynd af svörtu barni í fátæklegum fötum. Það kom oft fyrir þegar ég fékk klink í afgang að ég lét þann pening í baukinn, ég hélt að sjálfssögðu að þessir peningar færu beint til að hjálpa fátækum börnum í Afríku.

Ég man ekki hve oft ég gerði þetta né hve mikinn pening ég lét ofan í þennan bauk en ég man að einn daginn fór ég að skoða baukinn og tók það eftir nokkru sem ég hafði aldrei séð fyrr. Á bauknum var texti þar sem kom fram að peningarnir sem í baukinn kæmu yrðu notaðir í kristniboð í Afríku. Ekki lét ég fleiri krónur flakka í þennan bauk.

Nú gætu einhverjir sagt að ég hefði átt að lesa á söfnunarbaukinn áður en ég lét peninga í hann og það hefði vissulega verið betra. Það er hins vegar ljóst að ef að á söfnunarbauk er mynd af fátæku svörtu barni þá er ekki verið að gefa til kynna að um kristniboð sé að ræða heldur hjálparstarf, þetta er aðferð sem kristniboðar nota sífellt til þess að draga til sín peninga á fölskum forsendum. Kristniboðar halda því fram að í þeirra huga sé enginn skýr lína á milli kristniboðs og hjálparstarfs en það er einfaldlega rangt hjá þeim. Hjálparstarf getur til dæmis falið í sér að stuðla að menntun, efla læknisþjónustu og að gefa mat, þetta eru allt hlutir sem hægt er að gera og á að gera án þess að fara að boða hindurvitni.

Því er líka stundum haldið fram að það sé nær eingöngu trúað fólk sem stundi hjálparstarf, það er bara ósatt en hins vegar er ljóst að kirkjumaskínurnar eiga mun auðveldara með það að ná til sín peningum í þeirra tegund af „hjálparstarfi“. Þeim sem vilja aðstoða fólk í neyð án þess að styðja kristniboð í leiðinni geta aðstoðað ótal hjálparsamtök. Til að mynda eru Rauði Krossinn og Læknar án landamæra bæði samtök sem rekin eru á grundvelli hlutleysis í trúmálum (sem og stjórnmálum).

Skeptíkus

Skeptíkus - hreyfing ótrúaðra stúdenta

26. október 2004# (Skeptíkus)

Skeptíkus er félag trúleysingja og efahyggjumanna innan Háskóla Íslands, félagið er nýstofnað en hópurinn sem að því stendur hefur verið til í töluverðan tíma. Þeir sem hafa áhuga á að starfa með félaginu eru boðnir á kynningarfund sem fer fram í stofu 131 í Öskju fimmtudaginn 28. október klukkan 19:30.

Skeptíkus

Ertu kominn með nóg af kjaftæðinu?
Kominn með upp í háls af biskupnum? Prestunum?
Þórhalli og öllum hinum miðlunum?
Skottulæknunum?
Fullorðnu fólk sem trúir á álfa?

Ef svo er komdu þá á kynningarfund hjá Skeptíkusi, félagi efahyggjumanna og trúleysingja í Háskóla Íslands.

Fundurinn fer fram í
stofu 131 í Öskju
klukkan 19:30

Birgir Baldursson

Orkusvið mannsins, Kundalini og fjárans alheimsorkan

27. október 2004# (Kjaftæðisvaktin)

Í Fréttablaðinu í gær mátti lesa eftirfarandi auglýsingu:

Heilun
gegnum orkusvið mannsins

„The Character STructures, An Exploration of the Way We protect Ourselves Against Hurt“. Heilarinn Karina Becker heldur námskeið helgina 30. og 31. okt. Frábært námskeið í Ljósheimum, Brautarholti 8.

„Healing Workshop - Spine Cleaning“ Karina Becker heldur einnig námskeið helgina 6. og 7. nóv. í Heilsusetri Þórgunnu, Skipholti 50 c. Upplýsingar og skráning á neimskeið og í einkatíma í símum 554 4121 og 862 7121.

Karina Becker hefur lokið sex ára námi í hinum þekkta heilunarskóla Barböru Brennan í Bandaríkjunum.

Stundum virðist vera nóg að auglýsa að eitthvað hafi með „orkusvið“ mannsins að gera til að fólk fái tiltrú og flykkist að. En hvaða orkusvið er verið að tala um? Eitthvað viðurkennt fyrirbæri sem hægt er að hafa áhrif á með særingum og handahreyfingum?

Og hvers konar mænuhreinsun er þetta sem verið er að auglýsa? Meiri særingar og galdrahegðun, eða raunverulegur þvottur á þessu líffæri? Reyndar mynda heilinn og mænan miðtaugakerfið og því má kannski með sanni segja að þessi meðferð sé litla systir heilaþvottarins ;)

Nei í alvöru, folks. Beitið nú þeirri gagnrýnu hugsun sem þið eigið öll í fórum ykkar á svona tilkynningar. Veltið fyrir ykkur hvort mögulega geti verið um helbert kvakkerí að ræða, áður en rokið er af stað og tímar keyptir. Og endilega lesið ykkur til!

Ég reyndi að ná sambandi við aðstandendur í þessi símanúmer, til að fá að heyra hvert verðið er á þessu, en konan sem heldur þetta er í útlöndum. Ráðvilltur sonur hennar vissi ekkert um þetta og virtist ekki hafa nokkurn áhuga á þessum dásamlegu heilunaraðferðum.

Á sömu blaðsíðu í Fréttablaðinu (bls. 4 í „Allt“) segir einnig af Sahaja-jóganámskeiði, þar sem „meðfædd eining [er] vakin á ný“. Þarna er gengið skrefinu lengra en í hinni orðsendingunni og ekki sæst á smámuni á borð við „orkusvið“, heldur er talað fjálglega um „orkukerfi“ sem býr víst í hverjum manni, byggt upp af sjö orkustöðvum, Kundalini og „Andanum“. Alheimsorkan hans Maharishi kemur líka sterk inn.

Hefur einhver sá sem sækir svona námskeið rukkað þetta fólk um nánari skilgreiningar á þessum undarlegu hugtökum öllum? Og hafa svörin verið lógísk og vel rökstudd, eða bara eitthvað loftkennt fimbulfamb um guðdóm og aðra yfirnáttúru?

Hér kemur einhversskonar „rökstuðningur“ Kúndalíní-fólksins fyrir mikilvægi þess sem það er að kynna:

Mannkynið getur vaxið sameiginlega með því að samræma öll trúarkerfi, en Kundalini-vakning á sér samstæðu í öllum trúarbrögðum, svo sem endurfæðingu eða heilagan anda í kristni og uppljómun í búddisma. Shri [Mataji Nirmala Devi] bendir okkur á að friður í heiminum verði ekki tryggður fyrr en við höfum öðlast jafnvægi og frið í okkur eigin sálarrótum.

Ég átti eftir að minnast á þessa Shri, en hún er frumkvöðull Sahaja-jóga. Athygli vekur költleiðtogadýrkunin, en fólki er ráðlagt að hugleiða með mynd af þessari kellu nálægt sér, svo hughrifin verði meiri.

Ég geri ráð fyrir að Shri þessi sé „onn ísí strít“ í lífinu. Munið bara: „Tengjast alheimsvitundinni og hætta að hugsa, þá kemur friðurinn“, eins og ágætur útvarpsmaður orðað það nýlega.

Jórunn Sörensen

Erfðasyndin

28. október 2004# (Kristindómurinn)

Í bókinni: Kirkjan játar rekur Einar Sigurbjörnsson sögu og mótun kristinna trúarjátninga og yfirlit yfir helstu kirkjudeildir kristninnar. Einnig eru í bókinni svokölluð Játningarit íslensku þjóðkirkjunnar og birtir hann þau með skýringum. Þar er að finna þann grunn sem hin evangeliska lútherska kirkja stendur á – þjóðkirkja Íslands.

Á bls. 171 er sagt frá tilurð erfðasyndarinnar:

...Eftir fall Adams fæðast allir menn, sem getnir eru á eðlilegan hátt, með synd, en það merkir án guðsótta, án guðstrausts og með girnd. Þessi upprunasjúkdómur eða spilling er raunveruleg synd sem dæmir seka og steypir í eilífa glötun þeim sem ekki endurfæðast fyrir skírn og heilagan anda.

Í skýringum Einars á þessari grein ítrekar hann að hún fjalli um manninn – „ekki manninn eins og hann er skapaður til að vera, heldur manninn eins og hann er: Fallinn syndari.“

Þannig að þegar við horfum á nýfætt barn erum við að horfa á „fallinn syndara“! Af því að barnið hefur ekki enn lært að „óttast“ eitthvað sem er kallað guð. Er það ekki hámark mannvonskunnar að horfa á ungabarn sem „syndara“? Er það ekki hámark heimskunnar?

Birgir Baldursson

Hefðarökvillan

29. október 2004# (Siðferði og trú)

Við höfum öll heyrt mótrök kirkjunnar þjóna við hugmyndum um aðskilnað ríkis og kirkju: Stjórnarskráin kveður á um að kirkjan skuli vera undir verndarvæng ríkisins, auk þess sem kirkjan, siðir hennar og boðskapur marki svo djúp spor í menningarsögu þjóðarinnar að glapræði væri að rjúfa þá hefð.

Hvorug rökin halda þegar nánar er skoðað.

Fyrir það fyrsta stangast þetta atriði stjórnarskrárinnar á við önnur þar sem kveðið er á um algert trúfrelsi í landinu. Fyrir þinginu liggur nú þingsályktunartillaga til breytinga á stjórnarskrá þar sem rökin fyrir aðskilnaði eru tíunduð.

Og þau eru góð.

Hin mótrökin eru jafnvel enn verri. Síðan hvenær hefur það flokkast undir gilda röksemdafærslu að segja „þetta hefur alltaf verið svona og því er best að hafa það svona áfram“? Siðlaus hegðun er alveg jafn siðlaus þótt hefð hafi myndast fyrir henni. Umskurður kvenna í múslimalöndum er alveg jafn alvarlegur mannréttindaglæpur hvort sem hann hefur verið stundaður í þúsundir ára, eða er nýr af nálinni. Að ætla að afsaka þann gjörning með hefðarökum nær ekki nokkurri átt.

Sá siður sem kirkjan þykist hafa boðað árhundruðum saman er fráleitt sá sami í dag og var fyrir 300 árum, hvað þá 500, enda hefur siðferðið tekið stakkaskiptum á þessum tíma. Skárra væri það nú. Kirkjan hefur venjulega drattast í kjölfar umbóta, þótt treg sé. Sem betur fer tekur mannlífið framförum. Vegna framfara í heilbrigðismálum, siðferðis og réttlætismálum getum við horft með hryllingi til miðalda og andað léttar við þá vitneskju að sú períóda er að baki í vegferð mannkyns, í það minnsta hér á Vesturlöndum.

Á því er þó ein sorgleg undantekning - hin kristna kirkja er enn miðaldastofnun þegar siðferðismálum sleppir. Hún boðar fullkomlega úrelta heimsmynd. En ekki nóg með það, heldur er hún ekkert minna gráðug í dag en hún var á miðöldum. Það sést best á nýtilkomnu betlibaukastandi í guðsþjónustum og fáránlegum kröfum um greiðslur upp á marga milljarða fyrir kirkjujarðir. Bak við uppgerðarbros góðseminnar og hógværðarinnar dylst skrímsli sem flestum stendur stuggur af en enginn þorir að berjast við.

Og rétt eins og á miðöldum er kirkjan enn að útskúfa þeim sem ekki kaupa þá mygluðu mjólk sem hún afgreiðir af brúsapalli sínum. Það stappar í raun nærri geðbilun að ríkið skuli á 21. öldinni halda úti svona blóðfórnar- og heimsendakölti á kostnað skattborgaranna.

Hér duga engin hefðarök, enda eru þau í eðli sínu rökvilla. Ríkið á einhliða að rjúfa sambandi sitt við kirkjuna, henda henni út í hafsauga og borga ekki krónu meir. Ef Karl Sigurbjörnsson og félagar vilja hafa að lífsstarfi eldgamlar og ógeðfelldar lygar ættu þeir að gera það á eigin kostnað.

Vésteinn Valgarðsson

Galdrar og pólitík

30. október 2004# (Stjórnmál og trú)

Það er bylting í Nepal. Almenningur hefur fengið sig fullsaddan af harðstjórn krúnunnar -- sem núna er borin af Gyanendra konungi -- og þegar maóistar, undir forystu Prachanda formanns, hófu vopnaða byltingu 1996, áttu þeir stuðning vísan. Núna, 8 árum seinna, stendur byltingin enn, og konungdæmið á í vök að verjast í nokkrum stærstu borgum landsins, meðan byltingarherinn ræður ríkjum til sveita.

Vopnuðum byltingum fylgir iðulega mikið ofbeldi, og byltingin í Nepal er engin undantekning. Nepal var eitt sinn vinsælt ferðamannaland, áfangastaður fólks sem langaði að upplifa paradísina í hlíðum Himalayafjalla og einstæða náttúrufegurð. Þetta hefur breyst á undanförnum árum, enda sækjast ferðamenn sjaldan eftir því að vera á átakasvæðum. Þetta er það sem sumir kalla neikvæðar hugsanir.

Skiljanlega hafa yfirvöld í Nepal áhyggjur af því að gjaldeyristekjur fari minnkandi, ofan á allt annað. En hvernig fá þau fólk til að hætta þessum neikvæðu hugsunum? Hvað gera þau? Semja þau um frið? Láta þau undan kröfum byltingarmanna? Hvað gera þau? Margir mundu byrja á að leita orsaka vandans. Hann liggur í augum uppi: Fólk kemur síður til Nepal vegna þess að þar logar allt í ófriði. Jæja, hvað gera menn í því?

Hringja í öndunar-gúrú, auðvitað!

Nepalsstjórn bíður átekta eftir að fá indverska gúrúinn Sri Sri Ravi Shankar í heimsókn. Planið er, að með sérstakri öndunartækni muni hinn vinsæli Ravi Shankar geta bægt burt hinum neikvæðu hugsunum og laðað að ferðamenn, ekki síst pílagríma frá Indlandi, þar sem hann á marga lærisveina.

Í dag, 30. október, kemur Ravi Shankar til Nepal og fræðir fólk um hvernig má, með undursamlegum, andlegum aðferðum, öðlast heimsfrið, hvorki meira né minna. Bætist hann þá í hóp manna á borð við Shankaracharya, Sathya Sai Baba og Bhagwan heitins Rajneesh. Af einhverjum ástæðum hefur þessum fríða flokki ekki tekist að stilla til friðar milli stjórnarhersins og maóistanna.

Er þetta aðferðin til að leysa vandamál heimsins, með göldrum og kukli? Galdur er tilraun til að breyta náttúrulögmálum með vilja sínum, eða sveigja þau undir vilja sinn. Í stað þess að leysa vandamálið (byltinguna) er reynt að afstýra afleiðingunum (hræðslu ferðamannanna).

Ég hugsa að það megi kalla það lögmál, að sá sem drepur saklaust fólk og brennir þorp þess og akra uppsker „neikvæðar hugsanir“. Sá sem ekki vill vera fórnarlamb neikvæðra hugsana ætti heldur ekki að sá þannig að hann uppskeri þær. Hin próaktífa nálgun væri að athuga hvers vegna þessar neikvæðu hugsanir spretta upp til að byrja með. Hin reaktífa er að biðja galdramenn að láta þær hætta.

Lárus Viðar

Land vors guðs?

31. október 2004# (Hugvekja)

Í tilefni af 1000 ára afmæli Íslandsbyggðar árið 1874 var haldin þjóðhátíð með tilheyrandi hátíðahöldum um land allt til að minnast þeirra merku tímamóta. Konungur gaf út árið áður þá tilskipun að halda ætti guðsþjónustu í öllum íslenskum kirkjum þá um sumarið og skyldi biskup Íslands ákveða dagsetningu og ræðutexta. Biskupinn, dr. Pétur Pétursson, ákvað að messudagurinn ætti að vera 2. ágúst og ræðutextinn var tekinn úr 90. Davíðssálmi, versum 1-4 og 12-14. Þann dag voru svo haldnar þrjár messur í Dómkirkjunni í Reykjavík, klukkan 8.00 að morgni, 10.30 og 13.00. Við miðmessuna, sem sjálfur konungurinn Kristján IX sótti, var í fyrsta sinn fluttur sálmurinn sem í dag er íslenski þjóðsöngurinn. Kallaðist hann þá „Lofsöngur í minningu Íslands þúsund ára“ en er, eins og flestum er kunnugt, einfaldlega kallaður Lofsöngur í dag.

Höfundur sálmsins, séra Matthías Jochumsson, samdi hann sérstaklega fyrir þetta tilefni. Fyrsta erindið var samið þegar hann bjó hjá vini sínum og skólabróður, Sveinbirni Sveinbjörnssyni tónskáldi, í Edinborg en síðari tvö samdi hann nokkru seinna þegar hann dvaldist í London. Sveinbjörn samdi síðan lagið við sálminn að beiðni Matthíasar. Kveikjan að inntaki sálmsins kemur úr áðurnefnum ræðutexta hátíðardagsins, 90. Davíðssálmi þar sem m.a. segir:

Bæn guðsmannsins Móse. Drottinn, þú hefir verið oss athvarf frá kyni til kyns. Áður en fjöllin fæddust og jörðin og heimurinn urðu til, frá eilífð til eilífðar ert þú, ó Guð. Þú lætur manninn hverfa aftur til duftsins og segir: Hverfið aftur, þér mannanna börn! Því að þúsund ár eru í þínum augum sem dagurinn í gær, þegar hann er liðinn, já, eins og næturvaka. (Sálmarnir 90, 1-4)

Sagt er að í fyrstu hafi sálmurinn ekki vakið mikla athygli og Matthíasi sjálfum fannst lítið til hans koma. Á þessum tímum þegar að Ísland var ekki fullvalda ríki var ekkert lag sem gat í raun talist vera þjóðsöngur Íslendinga en við hátíðleg tækifæri var lagið Eldgamla Ísafold oft sungið sem nokkurs konar þjóðsöngur. Það þótti þó ekki viðeigandi að ljóð sem sungið var undir þjóðlagi annarrar þjóðar væri þjóðsöngur, en Eldgamla Ísafold er sungið undir lagi enska þjóðsöngsins.

Lofsöngur öðlaðist smám saman vinsældir meðal almennings og á árunum frá heimastjórn til fullveldis, 1904-1918, komst hefð á þennan sálm sem þjóðsöng. Loks við fullveldistökuna 1918 var hann fluttur sem íslenski þjóðsöngurinn og hefur haft þann sess síðan. Árið 1983 var það endanlega fest í lög að þjóðsöngur Íslendinga er þessi gamli sálmur, upphaflega ortur í allt öðrum tilgangi.

Það er skoðun þess er þetta ritar að Lofsöngur sé einfaldlega ótækur og ónothæfur sem þjóðsöngur. Texti þessa gamla sálms snýst að mestu leyti um tilbeiðslu á hinum kristna guði sem hlýtur að skjóta skökku við í nútímasamfélagi. Hvernig eiga þeir sem eru trúlausir, Búddistar, Ásatrúarmenn eða fólk með önnur trúarbrögð eða lífsskoðanir að geta sameinast um þennan sálm sem þjóðsöng okkar allra? Hvernig getur það samrýmst trúfrelsisákvæðum stjórnarskrárinnar að þetta bænakvak sé sungið við hátíðlegar athafnir á vegum ríkisins, sem allir eiga að geta tekið þátt í? Af hverju þurfum við að hefja okkar landsleiki í fótbolta og öðru á því að kyrja lofsöng til dýrðar guði á himnum?

Það er löngu tímabært að þessi sálmur verði lagður til hliðar og nýr þjóðsöngur verði tekinn upp. Þjóðsöngur sem allir Íslendingar geta sameinast um og sungið án nokkurs óbragðs í munninum. Þjóðsöngur sem hentar betur til söngs, en Lofsöngur er, auk hins vonlausa texta, einstaklega erfitt lag til þess að syngja með. Þjóðsöngur sem gæti staðið undir nafni.

Til upprifjunar fylgir með fyrsta erindi núverandi þjóðsöngs. Spyrjum okkur sjálf, er þetta boðlegt?

Ó, guð vors lands! Ó, lands vors guð!
Vér lofum þitt heilaga, heilaga nafn!
Úr sólkerfum himnanna hnýta þér krans
þínir herskarar, tímanna safn.
Fyrir þér er einn dagur sem þúsund ár
og þúsund ár dagur, ei meir:
eitt eilífðar smáblóm með titrandi tár,
sem tilbiður guð sinn og deyr.
:/: Íslands þúsund ár, :/:
eitt eilífðar smáblóm með titrandi tár,
sem tilbiður guð sinn og deyr.

Heimildir:
Vefur forsætisráðuneytisins, þjóðsöngurinn.
Vefur íslenska þjóðsöngsins.

Jórunn Sörensen

Trú er einkamál

1. nóvember 2004# (Siðferði og trú)

Við fæðumst öll trúlaus. Það er ekki fyrr en með kvöldbænunum, sunnudagaskólanum, kristinfræðikennslunni og fermingarfræðslunni sem við fáum að vita að við eigum að trúa á eitthvað sem enginn getur útskýrt. Þannig er því „að trúa“ troðið af algjöru miskunnarleysi inn í vitund ómálga barna og þau svo keypt til þess að játa trú sína með veisluhöldum og gjöfum.

Börn geta ekki borið hönd fyrir höfuð sér. Þau hafa ekki vitrænan þroska til þess að velja og er þeim eðlilegt að trúa því sem fullorðnir segja. Fullorðnir, aftur á móti, hafa fulla ábyrgð á lífi sínu þannig að þegar fullorðinn segist vera trúaður er það hans val. Að velja að trúa á yfirnáttúrulega hluti er persónulegt val hvers manns. Slík lífsskoðun á að vera einkamál og þar erum við komin að kjarna málsins því margir trúaðir hafa það fyrir markmið sitt í lífinu að flagga trú sinni og bókstaflega „klína“ trúarumfjöllun á alla mögulega hluti – s.s. eins og siðræna hegðun mannsins. Eins og hún komi trúarbrögðum við.

Þannig hefur þeim sem hafa valið að trúa tekist að búa til stofnun í þjóðfélaginu sem mergsýgur það og treður sér inn í alla þætti þess. Það má ekki reisa opinbera byggingu án þess að prestur sé fenginn til þess að „blessa“ hana; Í ríkisútvarpinu er beðnar bænir kvölds og morgna fyrir utan heilu messurnar; Allt skólastarf barna upp í framhaldsskóla er gegnsýrt trúboði; Fjölskylduhátíðir eins og nafngift barns og gifting eru orðnar verkefni þessara trúarlegu stofnana þannig að þótt fólk sé ekki trúað hefur hin trúarlega stofnun kirkjan engu að síður þau tök að fólk velur að láta hana sjá um athöfnina. Ekki má gleyma útförunum. Þar hefur kirkjan nánast einokunarvald og margir halda að það verði að vera prestur sem sér um minningarathöfn og hún verði að fara fram í kirkju – annað sé ólöglegt.

Það er knýjandi að gerður verði aðskilnaður ríkis og kirkju því trú er einkamál.

Óli Gneisti

Um veraldleg gæði og óveraldleg

2. nóvember 2004# (Vísindi og trú)

Nú um helgina fór ég á ráðstefnu í Háskóla Íslands sem bar nafnið Vísindamenning. Þar voru fluttir stuttir fyrirlestrar um hitt og þetta sem tengist vísindum og menningu. Ég hnaut um eitt atriði í fyrirlestri Páls Skúlasonar rektors, það hvernig hann skipti gæðum í veraldleg og huglæg.

Páll talaði um að þeir sem væru einungis að sækjast eftir veraldlegum gæðum væru á villigötum, huglægu gæðin skiptu í raun höfuðmáli. Páll nefndi síðan dæmi um þessi gæði. Huglægu gæðin voru hlutir einsog vinátta, ást og vísindin sjálf á meðan veraldlegu gæðin voru til að mynda frami, auður og frægð. Ég held að hér sé hlutunum snúið á haus.

Er frægð endilega veraldleg eða efnisleg? Er hún ekki frekar huglægt fyrirbæri? Gildi frama er að mestu leyti huglægt. Hvað með peninga sem flestir telja til veraldlegra gæða, er verðmæti þeirra ekki fyrst og fremst huglægt? Við vitum hvað gerist með gjaldmiðil sem almenningur trúir ekki á, hann verður einskins virði. Bankainnistæður og hlutabréfaeign eru bara orð og tölur á tölvuskjá nú orðið, er þetta ekki huglægt fyrirbæri? Að einhverju leyti allavega. En dótið, það er allavega efniskennt og veraldlegt, til dæmis listaverk, bækur, geisladiskar og svo framvegis. Allir vinir mínir eru veraldlegir, ástvinir mínir líka. Vísindin eru hins vegar huglæg en þeirra hlutverk er að mæla hið veraldlega, hið raunverulega.

Allir hljóta að sjá að tvískipting gæðanna í huglæg og veraldlega er handónýt, í raun og veru er merkingin sú að veraldleg séu ómerkileg og huglæg séu merkileg, svo einfalt er það. Eru einhver gæði óveraldleg? Svarið er augljóst, trúarleg gæði eru óveraldleg (og þar af leiðandi óraunveruleg). Við sjáum að þetta er í raun trúarleg orðræða þó að hér sé notað orðið huglægt á meðan prestarnir nota orðið andlegt.

Er ekki komin tími á að við leggjum til hliðar orðalag prestanna? Eigum við ekki að tala af meiri virðingu um veröldina? Um raunveruleikann? Er ekki komin tími á að við áttum okkur á því að einu raunverulegu gæðin eru veraldleg.

Sjá einnig: Efnishyggjumaðurinn ég

Birgir Baldursson

Svitakristallinn

3. nóvember 2004# (Nýöld)

Fyrir svosem áratug rak systir mín, ásamt manni sínum, sólaríum í þorpi úti á landi. Í tengslum við reksturinn pöntuðu þau svo inn hinar og þessar heilsuvörur til að selja kúnnum sínum.

Ein þessara heilsuvara var saltsteinn sem notaður er til að hamla svitalyktarmyndun, eins konar roll-on. Saltsteinn þessi er drullufín græja, það vantar ekki. Söltin drepa gerlagróðurinn sem býr til lyktina og hægt að hafast við án böðunar dögum saman ef því er að skipta, án þess að það bitni á umhverfinu.

Þegar þau gáfu mér eintak af slíkum í jólagjöf fylgdi með fjölritað blað sem útlistaði gæði vörunnar.

Þar var þetta kallað Náttúrukristall.

Ég spurði þau af hverju í ósköpunum þau væru að nota kristalsnafnið, þótt á ensku væri þetta kallað því nafni. Benti þeim á að í nýaldarkreðsum væru kristallar mikið dýrkaðir og fólk gæti fengið á tilfinninguna að verið væri að reyna að selja því eitthvað yfirnáttúrukjaftæði.

Og svarið sem ég fékk kom ekki á óvart. Þau höfðu bara þýtt þetta svona í hugsunarleysi og kunnu þá þegar eina sögu af kaupanda saltsteins hjá þeim. Sá hafði bara gengið með hann í vasanum og hélt að yfirnáttúrleg virkni „kristallsins“ myndi halda honum frá því að lykta af svita. Svo kom hann og kvartaði yfir vörunni þegar ekkert gerðist.

Mér kom þetta í hug þegar ég rakst nýlega á auglýsingu þar sem hinar ýmsu heilusvörur eru kynntar með þessu eilífa náttúru-forskeyti. Það virðist vera orðið viðtekið í sölubransanum að flagga náttúrunni á þennan hátt, því kúnnarnir flykkjast greinilega á allt sem þessu forskeyti er troðið á. Og sagan um svitakristallinn segir okkur hvernig trúgirni fólks fær það til að kaupa hvað sem er, ef réttu orðunum er klínt á dótið.

Takið vara af því þegar eitthvað er auglýst sem náttúru- eitthvað. Reynið í það minnsta að skilja að sálræn viðbrögð ykkar við þessu forskeyti byggja ekki á vitrænum grunni. Og alls ekki kaupa kristalla af nýaldarfólki til verndar og velgengni í lífinu, ef seljandinn getur ekki skýrt virkni vörunnar með eðlilegum hætti.

Saltsteinn systur minnar reyndist góður og gegn, en það var af því að efnasamböndin í honum hafa raunverulega virkni. Hún hefði ekkert þurft að kalla hann kristal, hvað þá náttúrukristal.

þessu tengt: Hugarstarf efahyggjufólks

Ritstjórn

Sannkristinn í forsetaembætti

4. nóvember 2004# (Stjórnmál og trú)

Það er ákaflega sorglegt að horfa upp á Bandaríkjamenn kjósa kristinn bókstafstrúarmann í embætti forseta. Allir trúleysingjar hljóta að vera sammála um það, sama hverjar stjórnmálaskoðanir þeirra eru. Stjórnmál og trúarbrögð hafa aldrei átt samleið og George W. Bush mun sýna þetta í verki eins og hann hefur gert síðustu árin.

Það er ekki hægt að treysta manni sem byggir ákvarðanir sínar á Biblíunni vegna þess að hún er hræðileg bók sem lofsyngur morð (jafnvel þjóðarmorð), réttlætir þrælahald og hverslags óréttlæti. Með Biblíunni má réttlæta kynjamisrétti, ofsóknir á hendur samkynhneigðum og fordæmingar á hinni náttúrulegu og fallegu athöfn sjálfsfróun. Stjórnmálamenn verða að taka ákvarðanir út frá rökum en ekki hindurvitnum.

Horfið á George W. Bush og áttið ykkur á því að þarna er sannkristinn maður sem rökstyður ákvarðanir sínar með tilvísunum í Biblíuna.

Jórunn Sörensen

Af hverju fór Jesús í manngreinarálit?

5. nóvember 2004# (Kristindómurinn)

Biblían er áhugaverð bók sem allir ættu að lesa. Þar er margt forvitnilegt að finna sem vekur spurningar. Ég tek dæmi:

Í Matteusarguðspjalli segir í 5 kafla versunum 44-48:

En ég segi yður: Elskið óvini yðar og biðjið fyrir þeim sem ofsækja yður, svo að þér reynist börn föður yðar á himnum er lætur sól sína renna upp yfir vonda sem góða og rigna yfir réttláta sem rangláta. (...) Verið þér því fullkomnir, eins og yðar himneski faðir er fullkominn.

Og áfram í 6. kafla 14. versi:

Ef þér fyrirgefið mönnunum misgjörðir þeirra, þá mun og faðir yðar himneskur fyrirgefa yður. En ef þér fyrirgefið ekki öðrum mun faðir yðar ekki heldur fyrirgefa misgjörðir yðar.

En í Lúkasarguðspjalli 23. kafla versunum 39-43 kveður við annan tón:

Annar þeirra illvirkja, sem upp voru festir, hæddi hann og sagði: „Ert þú ekki Kristur? Bjargaðu sjálfum þér og okkur!“ En hinn ávítaði hann og sagði: „Hræðist þú ekki einu sinni Guð, og ert þó undir sama dómi? (...) Þá sagði hann: „Jesús, minnst þú mín þegar þú kemur í ríki þitt!“ Og Jesús sagði við hann: „Sannlega segi ég þér: Í dag skaltu vera með mér í Paradís.“

Ef við leyfum okkur að bera saman og íhuga þessar tvær frásagnir þá fer ekki hjá því að við verðum svolítið hvumsa. Af hverju fyrirgaf Jesús ekki báðum mönnunum – bara þeim sem smjaðraði fyrir honum? Var Jesús búinn að gleyma eigin boðskap? Eða eru þetta einfaldlega ólík sjónarhorn ólíkra höfunda á fyrirbærið Jesú?

Birgir Baldursson

Boðberar frjálsrar hugsunar

7. nóvember 2004# (Hugvekja)

If you make people think they are thinking, they'll love you. But if you really make them think they'll hate you.
- Don Marquis

Nýlega var dylgjað hér á vefnum með það að barátta okkar gegn boðun hindurvitna væri fasismi. Þar var auðvitað öllu snúið á hvolf, því öllum stundum hvetjum við til gagnrýninnar hugsunar, að fólk hugsi fyrir sjálft sig og láti ekki mata sig á því hvernig hugsa skuli. Slík hvatning er auðvitað eins langt frá fasisma og hugsast getur.

En þetta er svosem ekkert nýtt. Við trúleysingjarnir sem höfum gaman af því að ræða málin fáum það oft framan í okkur að við séum ofstækisfyllstu trúboðarnir af þeim öllum. Slíkur málflutningur er náttúrlega hlaðinn rökvillum og misskilningi. Ekkert er fjarri mér og öðrum guðlausum sem ég hef séð til, en að fara að troða trúleysi upp á fólk. Okkur gengur allt annað til.

Okkur hér á Vantrú rennur til rifja að sjá hve fólk er tilbúið til að kasta frá sér allri sjálfstæðri hugsun fyrir gylliboð um eilífðarsælu eða hótunum um kvalir í jafnlangan tíma. Við einfaldlega sjáum í gegnum lygaþvæluna og viljum fá fólk til að vega og meta þetta sjálft og sefjunarlaust, vekja það af svefninum. Fólki er velkomið að trúa hverju sem það vill en það ætti þó að fá tækifæri til að meta heimsmynd sína rökrænt.

Nei, við erum ekki að ræna neinn neinu, en vitum þó sem er að um leið og fólk tekur að rannsaka lífsskoðanir sínar yfirvegað gufa hindurvitnin yfirleitt fljótt upp.

Af hverju finnst fólki sjálfsagt að trúboðar gangi um og selji fólki úrelta heimsmynd, ræni jafnvel heilu menningarsamfélögin arfleið sinni og andlegum verðmætum, en bregst svo ókvæða við ef við vantrúaðir reynum að benda á fáránleikann í þessu öllu? Og hvernig stendur á því að mótbárur hinna trúuðu skuli svo oft fjarlægjast málefnalega rökræðu á hundrað kílómetra hraða og detta niður á Ad hominem-, strámanna- og rauðsíldarplanið?

Að öllum líkindum er það vegna þess að innst inni vita hinir trúuðu sem er að tiltrú þeirra hefur enga vitræna undirbyggingu. Þeir geta einfaldlega voða lítið sagt af viti. Og þegar maður getur ekkert sagt er gott að hata og berja frá sér.

Fólk getur endalaust blaðrað um umburðarlyndi fyrir trú annarra en það er eins og það eigi bara að gilda svo lengi sem viðkomandi er haldinn einhverri trú, því sama fólki þykir sjálfsagt að demba yfir okkur trúlausa hatursáróðri og fordómafullu ofstæki hvenær sem er. Ef þið trúið mér ekki skulið þið bara skoða áramótaræðu biskupsins frá árinu 2003 og prófa að setja orðið „íslamstrú“ inn fyrir orðið „trúleysi“.

Það hefði eitthvað verið sagt ef ræðan hefði hljómað þannig. Sjáið líka þessa líkræðu Neskirkjuprestsins Arnar Bárðar, þar sem segir:

Varla er sá maður trúlaus sem hefur jafn sterka réttlætiskennd og þú, maður sem boðar tiltekin lífsgildi, hefur starfað sem læknir og lagt sitt af mörkum í umræðu daganna með það fyrir augum að lækna hin félagslegu lýti og mein.

Ætli presturinn sé viljandi að ala á fordómum gagnvart okkur sem tökum frjálsa hugsun fram yfir hindurvitni?

Birgir Baldursson

Afi Jesú

8. nóvember 2004# (Kristindómurinn)

Ein merkilegustu rök sem ég hef heyrt frá sköpunarsinnum um ungan aldur jarðar eru þessi:

Það er hægt að rekja ættir manna í gegnum Biblíuna allt aftur til Adams, og þar sést að við erum eingöngu að tala um ca. 6000 ár.

Þetta viðhafði Snorri nokkur í Betel á sjónvarpsstöðinni Ómega, hef ég eftir öruggum heimildum.

Bíddu nú við, Snorri. Þú gleymir alveg að rökstyðja hvernig í ósköpunum nokkur maður getur haft Biblíuna að einhverju átoríteti í þessum efnum til að byrja með. Til að hrekja þetta nægir t.d. sú staðreynd að hinar 2 ættartölur Jesú aftur í Davið eru gerólíkar. Jósep, meintur ekki-faðir Jesú, á samkvæmt Biblíunni tvo feður, þá Jakob og Leví, eftir því hvort Mattheus eða Lúkas eru lesnir.

Ef þessi skýrsla aftur í Adam klikkar strax á afa Jesú, af hverju gefa menn sér þá að restin sé í lagi?

Já, það er með ólíkindum að enn skuli viti bornar manneskjur, á 21. öldinni, þegar sannanir fyrir tilurð og þróun lífsins liggja á glámbekk, trúa gamla ævintýrinu um Adam og Evu og notast við jafn afkáralegt rit og Biblíuna til að bakka þá fávisku alla upp. Veik öpp folks!

Jórunn Sörensen

Hvers áttu svínin að gjalda?

9. nóvember 2004# (Kristindómurinn)

Nýja testamentið geymir margar frásagnir af því að Jesú hafi læknað alls kyns sjúkdóma bæði andlega og líkamlega og eru margar þeirra í Matteusarguðspjalli.

Í 4. kafla 24. versi segir:

Orðstír hans barst um allt Sýrland, og menn færðu til hans alla, sem þjáðust af ýmsum sjúkdómum og kvölum, voru haldnir illum öndum, tunglsjúka menn og lama. Og hann læknaði þá.

Í 8. kafla sama guðspjalls segir í 1-3 versi:

Nú gekk Jesús niður af fjallinu, og fylgdi honum mikill mannfjöldi. Þá kom til hans líkþrár maður, laut honum og sagði: „Herra, ef þú vilt, getur þú hreinsað mig.“ Jesús rétti út höndina, snart hann og mælti: „Ég vil, verð þú hreinn!“ Jafnskjótt varð hann hreinn af líkþránni.

Í sama kafla er sagt frá því þegar Jesús læknar son hundraðshöfðingja eins með því einu að hugsa til hans þar sem hann lá veikur heima og einnig að sama dag rak hann einnig út illa anda úr mörgum er til hans voru færðir.

Í 9. kafla læknar Jesús lama manninn – sagði honum einfaldlega að standa upp, taka rekkju sína og ganga. Þar segir einnig frá að hann gefur blindum sjónina og mállausum málið.

Það er ekki nóg með að Jesús lækni sjúka heldur lífgar hann við látna eins og skýrt er sagt frá í 9. kafla þegar hann tók í hönd dóttur forstöðumannsins sem hafði nýlegar skilið við en þá reis hún upp.

Þegar við lesum um öll þessu góðverk – unnin af svo mikilli hjartagæsku rekur okkur í rogastans þegar við lesum eftirfarandi frásögn í 8. kafla guðspjallsins í versunum 28-32:

Þegar hann kom yfir um, í byggð Gadarena, komu á móti honum frá gröfunum tveir menn haldnir illum öndum svo skæðir, að enginn mátti þann veg fara. Þeir æpa: „Hvað vilt þú okkur, sonur Guðs? Komstu hingað að kvelja okkur fyrir tímann?“

En langt frá þeim var mikil svínahjörð á beit. Illu andarnir báðu hann og sögðu: „Ef þú rekur okkur sendu okkur þá í svínahjörðina.“ Hann sagði: „Farið!“ Út fóru þeir og í svínin, og öll hjörðin ruddist fram af hamrinum í vatnið og týndist þar.

Hvers áttu svínin að gjalda að falla fram af hamri og drukkna? Af hverju var Jesús svona vondur við dýrin? Af hverju gat hann ekki einfaldlega rekið illu anda út eins og hann hafði gert svo marg oft áður?

Jón Einarsson

Sögufölsun Þjóðkirkjunnar

10. nóvember 2004# (Kristindómurinn)

Íslenska kirkjan á sér mikla sögu. Hins vegar virðast prestar Þjóðkirkjunnar passa sig vel á því að velja bara út það sem henni hentar og þegja þunnu hljóði yfir hinu. Ekki ósvipað og þeir velja bara út úr Biblíunni það sem þeir vilja leggja áherslu á en láta sumt, eins og til dæmis frásagnir Gamla-testamentisins af þjóðarmorðum og hópnauðgunum, liggja milli hluta. Þannig þegja kirkjunnar menn yfir Píetismanum, heittrúarstefnu, sem gekk eins og rauður þráður í trúarlífinu á 17. og 18. öld.

Það er reynt að breiða yfir aðkomu kirkjunnar að refsingum vegna þess sem þá var kallað „hórdómsbrot“ og sneri mest að óæskilegum þungunum og barnsfæðingum. En kirkjunnar menn áttu ekki lítinn þátt í því að fæðingar óskilgetinna barna voru refsiverð. Drekkingarhylur á Þingvöllum er ekki síður staður með sögulega þýðingu fyrir kirkjuna en Skálholt og Hólar. Því er hins vegar ekki haldið til haga.

Lengi vel var það skylda að mæta til messu. Bóndinn á hverju heimili bar ábyrgð á því að hans heimilisfólk og skyldulið færu að þessu, en prestar og prófastar fylgdust með og gerðu athugasemdir ef ekki var gert. Fóru þeir þá á bæina í s.k. visitasíu og gerðu bónda grein fyrir að slík „forsómun kristindómsins“ yrði ekki þoluð. Að annað hvort tæki bóndinn sig á og fylgdi eftir tilskipun um húsaga eða ætti á hættu að heimilið væri leyst upp vegna „skorts á siðferði“. Engu skipti hvaða skoðun bóndi eða búalið hafði á kristindóminum, ef vikið var frá því sem kennt var í opinberum trúarritum og predikað í kirkjum var viðkomandi kominn á hálann ís í samfélaginu. Menn máttu vera sérlundaðir á ýmsa lund í búskapnum, en í trúmálum var ekki þoluð nein undanbrögð, annars taldist viðkomandi ekki nógu ábyrgur til að hafa forræði fyrir búi.

Enginn gat fermst nema hann sannað kunnáttu í kristinfræði, kynni kverið sem svo var kallað. En kverið var annað nafn á bók sem var kallað Fræðin Lúters minni og gengu út á guðsótta og blinda hlýðni við yfirboðara. Sá sem ekki var fermdur átti í raun ekki möguleika í þeirra tíma þjóðfélagi. Hann gat ekki gengið í hjúskap, hann gat ekki haft forsjá fyrir búi og hann átti ekki möguleika á að gegna trúnaðarstöðu svo sem að vera í hreppsnefnd eða sóknarnefnd.

Börn átti að aga með líkamlegum hegningum. Bölv, guðlast eða að taka nafn Guðs við hégóma kallaði á að menn áttu að slá sjálfan sig á munninn. Ef þeir gerðu það ekki sjálfir þá höfðu prestar og prófastar agavald til að fylgja eftir guðsóttanum með líkamlegum refsingum.

Ekki þarf að fara mörgum orðum um það hvernig kirkjan hefur safnað veraldlegum auð, bæði sú kaþólska og sú lúterska. Og trúfrelsinu var ekki fyrir að fara í raun jafnvel eftir að það var sett í lög. Trúboðar mormóna á seinni hluta 19. aldar og í byrjun þeirrar 20. fengu að kenna á því á sinni tíð að prestar og veraldlegir höfðingjar tóku höndum saman um að reyna að hræða fólk til að það gæti forðast þá. Hundum sigað á þá, hróp gert að þeim og fólk neitaði að svo mikið sem koma út til að tala við þá ef þeir bönkuðu upp á.

Þegar kirkjunnar þjónar eru að reyna að réttlæta kristniboð Þjóðkirkjunnar í grunnskólum landsins nú á dögum tala þeir í upphöfnum málróm um að „saga þjóðarinnar og kirkjunnar sé samofin“ og að „íslenskt siðgæði byggi á kristinni trú“. Meira að segja rataði eitthvað svona orðalag inn í ályktanir síðasta flokksþing Framsóknarflokksins þrátt fyrir baráttu undirritaðs gegn þeirri ólánstillögu. En þessi „röksemdafærsla“ kristinfræðikennara og kirkjunnar þjóna er hins vegar ekkert annað en belgingur og bull. Kjaftæði og þvættingur í sinni hreinustu og tærustu mynd.

Saga Íslands segir frá mörgu slæmu. Mannfellir af hallærum, drepsóttir, fátækt og barlómur, óréttlæti og misskipting, og lítil virðing fyrir mannslífinu. Og ennþá minni fyrir lífum kvenna, sem var miskunnarlaust drekkt fyrir það að hafa eignast barn utan hjónabands. Og kirkjan var hluti af sögunni, einnig þeirri Íslandssögu sem sumir vilja reyna að fela og gleyma.

En það er skylda okkar sem uppi erum nú um stundir að við gleymum ekki. Að við förum yfir Íslandssöguna eins og hún er og segjum hana eins og hún er og drögum ekkert undan. Að blessuðum fermingarbörnunum sé gerð grein fyrir aðkomu kirkjunnar manna að framkvæmd agavalds hér áður fyrr. Að það sé sagt frá því að kirkjunnar menn drógu ekki af sér þegar þurfti að koma fram aga gagnvart þeim sem frömdu hórdómsbrot. Að það sé viðurkennt sem staðreynd að börn voru barin og hýdd fyrir það sem við nú lítum á sem kerskni og kjánaskap. Þá gætu börn og foreldrar þeirra betur gert sér grein fyrir hvort þau vilja gangast inn á hugmyndafræði Þjóðkirkjunnar með því að staðfesta skírnina með fermingu eða hvort þau sjá í gegnum kristniboðið, tvískinnungsháttinn og sögufölsunina, og hafna þess háttar aðferðafræði.

Óli Gneisti

Kristniboð er ekki hjálparstarf

11. nóvember 2004# (Siðferði og trú)

Þegar maður hefur deilt jafn lengi við trúmenn og ég hef gert þá er fátt sem þeir geta sagt sem gengur fram af manni. Trúmenn hafa margir ótrúlega undarlega og óraunhæfa mynd af heiminum og hlutverki trúar þeirra í honum. Fyrir nokkru lenti ég hins vegar í því að einn aðal kristniboði landsins líkti kristni við lækningu á banvænum sjúkdómi og ég játa að smekkleysi hans hneykslaði mig stórlega.

Í færslu á dagbókarsíðu minni hafði ég verið með einhverjar hugleiðingar um það hve kjánalegt væri að boða kristna trú í Eþíópíu þar sem það land hefur verið meira og minna kristið frá því á fjórðu öld. Nokkuð löngu eftir að ég skrifaði þessa færslu byrjaði kristniboðinn Guðlaugur Gunnarsson að gera athugasemdir við þessi skrif. Rökræður okkar voru ekki merkilegar enda leið langur tími á milli þess sem hann kom með athugasemdir þarna en að lokum kom þetta komment frá honum sem gerði mig ákaflega reiðan.

Peningum er safnað í nafni kristniboðs, og þeir notaðir til að mæta neyð fólks, hvort sem hún er andleg eða líkamleg. Frumskylda kristins manns er breiða ríki Guðs út um þennan heim. Það er líka siðferðisleg skylda. Ef eyðnissjúklingur finndi ókeypis lækningu við eyðni, býstu við að hann myndi ekki reyna að koma því á framfæri við alla í kring um sig?

Það er einfaldlega eitthvað að manni sem dettur í hug að líkja kristni við lækningu á banvænum sjúkdómi. Þegar ég gerði athugasemd við þennan málflutning hjá honum þá bakkaði hann ekkert með þetta og virtist alls ekki skilja hvers vegna ég tók þetta svona nærri mér.

Alnæmi er gríðarlegt vandamál á fjölmörgum svæðum í Afríku, það vantar sárlega fjármagn til þess að berjast við sjúkdóminn. Á sama tíma er peningum sóað í kristniboð sem engum hjálpar, kirkjur eru byggðar fyrir peninga sem hægt væri að nota til að byggja spítala. Því er ekki hægt að neita að kristniboðar reyna að hjálpa fólki með alnæmi en það væri miklu betra ef þeir peningar sem fara í að senda trúmennina til Afríku og borga fyrir uppihald þeirra færu í það að fá lækna og hjúkrunarfræðinga á svæðið.

Kristniboð leysir engann vanda í Afríku, í besta falli verður það til þess að fólk skipti út einum hindurvitnum fyrir önnur. Ég bendi öllum sem vilja aðstoða fólk í neyð að gera það í gegnum samtök sem ekki hafa afskipti af trúmálum, svo sem Rauða Krossinn og Lækna án landamæra.

Birgir Baldursson

Aparnir við

12. nóvember 2004# (Vísindi og trú)

Eitt af því skemmtilega við að vera trúlaus er með hve margvíslegum hætti er hægt að skoða heiminn. Og sé maður fylgjandi þróunarkenningunni rennur upp fyrir manni að maðurinn er ekki aðeins kominn af öpum, hann er bókstaflega api.

Kristnir menn virðast endalaust eiga í vandræðum með þessa einföldu staðreynd, jafnvel þótt þeir séu ekki bókstafstrúaðir sköpunarsinnar. Allt þetta guðadót með mannskepnuna í miðpunkti alheims rænir réttri sýn. Þetta sýnir sig best í nýlegum vangaveltum sem vaknað hafa eftir að beinaleifar „smáfólksins“ á Flores fundust:

Homo floresiensis hlýtur líka að vekja upp guðfræðilegar spurningar með kristnu fólki. Við mennirnir erum samkvæmt Heilagri ritningu skapaðir í mynd guðs og það gerir okkur einstaka í veröldinni. Ritningin segir að við eigum að drottna á jörðinni og gera dýrin okkur undirgefin. Við erum með sál öndvert við sálarlausar skepnurnar og okkur er búin vist á himnum, ef við njótum náðar og höfum iðkað líferni sem Drottni er þóknanlegt.

Hvað með hina nýuppgötvuðu ættingja okkar? Eru þeir kannski nær því að vera dýr en menn? Voru þeir með sál? Hefur Drottinn gert ráð fyrir þeim í himnaríki? Úr því að þeir eru svona líkir manninum eru þeir þá ekki líka svipaðir Drottni sjálfum?

Þetta voðalega dilemma trúaðra er fullkomlega afkáralegt og hlægilegt í augum okkar sem sjá manninn fyrir það sem hann er. Er ekki kominn tími til að gefa þessum ævagömlu hugmyndum um guði og himnaríki frí og snúa sér að raunveruleikanum?

Dýrafræðingur einn er nefndur Desmond Morris. Á seinni hluta sjöunda áratugarins sendi hann frá sér bókina „Nakti apinn“ og hleypti með henni öllu í bál og brand meðal kristinna fundamentalista sem og margra annarra. Gefum honum orðið:

Fólk varð reitt af fleiri en einni ástæðu. Meginástæðan var sú að ég hafði leyft mér að rita um manneskjuna eins og hverja aðra skepnu sem rannsaka mátti. Sem dýrafræðingur hafði ég þegar varið tuttugu árum í athuganir á hegðun fjölmargra dýrategunda, jafnt fiska, eðla, fugla og spendýra. Vísindaritgerðir mínar um efni á borð við tilhugalíf fiska, pörun fugla og fæðusöfnun spendýra höfðu verið lesnar af nokkrum sérfræðingum án neinna teljandi deilna. Þegar ég hóf að rita bækur, ætlaðar á almennan markað, um dýr eins og snáka, apa og pandabirni, voru engin hörð viðbrögð heldur sýnd. Þessi rit voru lesin og samþykkt af fremur smáum hópi þeirra er áhuga höfðu á efninu. En þegar ég lét frá mér samskonar rit um óvenjulegan hárlausan prímata breyttist allt.

Allt í einu var allt sem ég hafði ritað að deiluefni. Mannskepnan átti, sýndist mér, enn erfitt með að sættast við líffræðilegan uppruna sinn.

[...]

Í sumum heimshlutum var „Nakti apinn“ bannaður og kirkjan lagði hald á ólögleg eintök og brenndi, eða þá að hæðst var af hugmyndinni um þróun mannsins og bókin skoðuð sem lélegur brandari hins argasta smekkleysingja. Yfir mig helltust trúarleg skrif þar sem ég var hvattur til að sjá að mér á villuráfi mínu.

Á tímaritinu The Chicago Tribune létu menn eyða heilu upplagi tölublaðsins sem hafði að geyma ritdóm um bókina. Ástæðan var sú að eigendur tímaritsins höfðu orðið hneykslaðir. Og af hverju? Jú, vegna þess að orðið „getnaðarlimur“ kom fyrir í greininni.

Það virtist sem hispursleysi í kynferðismálum væri einn þeirra þátta sem gerðu bókina ómögulega. Þetta sama tímarit birti endalausar fregnir af ofbeldi og morðum. Orðið „byssa“ birtist þar aftur og aftur. En eins og ég benti mönnum á þá, þá er það undarlegt að þeir væru svo viljugir til að nefna fyrirbæri sem skyti dauða en ekki fyrirbæri sem skyti lífi. En rökhyggja átti ekki upp á pallborðið hér. Með því að skipta fiskum og fuglum út fyrir konur og menn hafði ég svipt ábreiðunni af sofandi skrímsli mannlegra fordóma.

Nú get menn bent mér á að vísindasamfélagið hafi nú ekkert sérlega mikið álit á Desmond Morris. Það er rétt að í augum mannfræðinga þykja kenningar hans of poppaðar og alhæfingakenndar í samanburði við fræði þeirra sjálfra. En því má til svara að Morris er að sönnu sekur um það að vera full djarfur og alhæfa stundum helst til mikið. Það er með öðrum orðum framsetningin hjá honum sem ekki er beinlínis hávísindaleg. Að öðru leyti byggir hann ritsmíðar sínar á beinhörðum vísindum og því má gera því skóna að heildarmynd sú sem hann ber á borð sé í takt við vísindalega vitneskju.

En Morris gerir meira. Hann er duglegur við að setja fram alls kyns tilgátur er varða hegðun mannfólksins, tilgátur sem lýsa frjóum huga en erfitt getur reynst að rökstyðja. Þannig leggur hann t.d. til að allt þetta kaffi- og gosdrykkjaþamb okkar sé framlenging á hugguninni sem brjóstagjöfin veitti í frumbernsku. Einnig að rassskellingar (sem raunar eru held ég að mestu aflagðar í menningu okkar) séu hugsanlega ævagömul arfleið þess að forystuapinn tekur ungu apana og nauðgar þeim, ef þeir eru að færa sig upp á skaftið, til að sýna hver það er sem ræður. Skellir lófans á berum rassinum sé því táknrænir fyrir samfarahreyfingarnar.

En hvort sem segja má um Morris að hann sé hugdjarfur vísindamaður eða ónákvæmur vitleysingur, þá náði hann á sínum tíma að opna upp fyrir mér augun fyrir því fyrirbæri sem mannskepnan er. Og mér er það endalaust tómstundagaman að virða fyrir mér hegðun fólks í kringum mig með augum dýrafræðingsins.

Svo eru bækur hans bráðskemmtilegar.

En áfram með bókina um nakta apann. Þegar kemur að trúmálum skoðar Morris þau eins og hverja aðra hegðun (hvað annað?):

Nú, þegar ég hef nefnt ráðgátuna um trú, er ef til vill ekki úr vegi að skoða nánar það furðulega ferli í hegðun mannskepnunnar [...] Þetta er ekki auðvelt ferli að skýra en sem dýrafræðingar verðum við að gera okkar besta til að sjá hvað hér er raunverulega á ferðinni, frekar en hlusta á hvað eigi að vera í gangi. Ef við gerum þetta þröngvar það okkur til þeirrar niðurstöðu að, í atferlislegu tilliti, felist trúarleg hegðun í því að fólk kemur saman í stóra hópa til að framkvæma endurtekna og langdregna lítillækkunarhegðun til að friða ráðandi einstakling. Hinn ráðandi einstaklingur sem um ræðir getur tekið á sig mörg form innan mismunandi menningarheilda, en sameiginlegt einkenni er hin algeru yfirráð. Stundum tekur hann á sig mynd dýrs af annarri tegund eða stílfærða mynd slíks. Stundum er dregin upp mynd af gömlum vitrum einstaklingi sömu tegundar. Í öðrum tilvikum er myndin óhlutstæðari og hefur á sér nafngiftir á borð við „ríkið“ eða annað slíkt. Hegðun hins undirgefna felst gjarnan í því að loka augum, lækka höfuðið í loftinu, krækja saman höndum í biðjandi stellingu, krjúpa, kyssa jörðina, jafnvel er um að ræða hávaðasama uppgjafarhegðun sem helst í hendur við kveinstafi eða samradda tónun. Skili þessi lítillækkunarhegðun árangri lætur hinn ráðandi einstaklingur friðast. En vegna þess hve völd hans eru mikil þarf að endurtaka slíka athöfn oft og tíðum, í því skyni að koma í veg fyrir að reiði hans nái sér á strik. Þessi ráðandi einstaklingur er venjulega, þó ekki alltaf, kallaður guð.“

Það er viðbúið að innan fárra áratuga verði hægt að taka bækur Morris og henda þeim á ruslahaug úreltrar fræðiþekkingar. Þær verði þá fullar af afsönnuðum tilgátum og taldar yfirborðskenndar og ónákvæmar. Ég vona að minnsta kosti að framfarirnar verði slíkar. En harla ólíklegt er að sú heildarmynd sem þær voru nálgun við verði numin úr gildi. Hin vísindalega aðferð er einfaldlega of gott áhald til að hafa getað látið okkur í té heimsmynd sem er úti að skíta.

Birgir Baldursson

Hugmyndafylliríin

14. nóvember 2004# (Hugvekja)

Einhverntíma á góðri stundu yfir kaffibolla lýsti ég því yfir við vini mína og kunningja að í hugmyndafræðilegu tilliti væri ég sóberisti. Ég átti að sjálfsögðu við að ég leitaðist við að taka aðeins upp á arma mína hugmyndir þær sem allsgáðastar væru, hugmyndir sem hægt væri að færa skynsamleg rök fyrir.

Það var ekki fyrr en löngu síðar og eftir að ég var búinn að lesa mig meira til sem ég áttaði mig á því að ég hafði einfaldlega verið að tala um skeptisisma. Skeptíker er einmitt sá sem reiðubúinn er að aðhyllast allt það sem hægt er að færa rök og sannanir fyrir.

Um leið og efahyggjumaðurinn gengur til fylglags við órökstudd trúarkerfi er hann því ekki lengur skeptíker. Því er óhjákvæmilegt að þessi manntegund sé hvort tveggja í senn, skeptíker og trúleysingi.

En svo eru til trúleysingjar sem ekki eru skeptíkerar. Ungabörn, til dæmis, hafa aldrei velt fyrir sér rökum tilverunnar og því er guðleysi þeirra byggt á vanþekkingu en ekki skeptík.

En þessi gamla líking mín við áfengisneyslu kom mér aftur í hug nýlega og ég fæ ekki betur séð en hún eigi fullkomlega við. Efahyggjumaðurinn er að sönnu hugmyndafræðilega edrú, en trúmenn aftur í mismikilli neyslu ranghugmynda.

Þjóðkirkjufólk er nokkurs konar rauðvínssullarar í þessum efnum og fær sér helst í sitt andlega glas um helgar - á sunnudagsmorgnum nánar til tekið. Sértrúarliðð er svo aftur í sterkari drykkjum og vesalingarnir á Ómega ná sumir rónastiginu, eru stöðugt með tæran spíritus á vörunum.

Og ofstopinn er í beinu samræmi við neysluna. Gunnar í Krossinum, með allt sitt hommahatur og þetta gamla „rokk & ról er tónlist djöfulsins“ er illa haldinn af þessari andlegu drykkjusýki. Sama má segja um Betelfólkið í Vestmannaeyjum, sem brenndi á sínum tíma á báli geisladiska og annan meintan ófögnuð sem við hin flokkum undir heilbrigða afþreyingu.

Það dapurlegasta við þetta allt er hve stutt hinar hugmyndafræðilegu áfengisvarnir eru á veg komnar. Það er ekkert SÁÁ eða Vogur til í þessum efnum en nóg af sukkgrenum sértrúarhópa, þar sem búsinu er dælt ofan í menn. Og AA samtök trúarfíkla hafa ekki enn tekið til starfa hérlendis þótt ærin þörf væri á. Í útlöndum er þó farið að bera á slíkum félagsskap og aðeins tímaspursmál hvenær þetta stingur sér niður hér.

Það stendur auðvitað upp á okkur hina aktífu sóberista að koma því í kring. En fyrst þarf að breyta viðhorfum samfélagsins til þessa meins sem kallast trú. Við erum enn sem komið er að vinna forvinnuna í þessum efnum. Í bjartsýni minni spái ég því þó að ekki þurfi að bíða meira en svona hálfa öld eftir því að hvarvetna verði að finna afeitrunarstöðvar fyrir hólí-spíritusfíkla.

Óli Gneisti

Leikskólar hunsa siðareglur

15. nóvember 2004# (Stjórnmál og trú)

Ríkiskirkjan á undir högg að sækja, hún minnkar sífellt og ljóst er að meðlimir hennar hafa í raun lítinn áhuga á starfsemi hennar. Það verður síðan til þess að kirkjan leitar sér að nýjum sóknarfærum. Hverja ætli sé auðveldast að plata til fylgis við hjörð Karls biskups? Börnin að sjálfsögðu og þá virðist aldrei vera of snemmt að byrja. Prestar eru því byrjaðir að sækja inn á leikskóla til að boða trú sína!

Hvers vegna í ósköpunum er þetta leyft? Leikskólabörn hafa engar forsendur til að átta sig á hvað liggur á bak við heimsóknir prestsins og það er einmitt það sem kirkjan stólar á. Kristniboðið er líklegra til að virka á ung börn af því þau hafa ekki rökhugsun til að skilja (Lúther sagði til dæmis ítrekað að skynsemi væri andstæð trúnni).

Hvers vegna telur kirkjan að hún þurfi að hafa vit fyrir foreldrum? Eiga foreldrar ekki sjálfir að bera ábyrgð á trúarlegu uppeldi barna sinna? Mega foreldrarnir ekki ráða hvað börnin þeirra heyra um trúmál? Það er greinilegt að kirkjunni finnst foreldrar ekki nógu duglegir við að innræta börnum sínum kristna trú né nógu duglegir við að koma með börnin í kirkjuna. Kirkjan hefur ákveðið að taka valið af þeim foreldrum sem velja ekki kristna trú fyrir börnin sín.

En ábyrgðin hlýtur samt líka að liggja hjá þeim leikskólum sem taka þá ákvörðun að hleypa prestunum inn. Í siðareglum Kennarasambands Íslands (sem Félag leikskólakennara á aðild að) segir:

Kennurum ber að hafa jafnrétti allra nemenda að leiðarljósi í skólastarfi. Kennarar eiga að vinna gegn fordómum og mega ekki mismuna nemendum t.d. vegna kyns, þjóðernis eða trúarbragða.

Það að leyfa prestum ríkiskirkjunnar að boða trú inni á leikskólum brýtur augljóslega gegn þessum siðareglum. Leikskólakennurum er augljóslega ekki stætt á öðru en að neita prestunum um þetta kristniboð. Þar að auki er þessi sama meginregla margítrekuð í aðalnámskrá leikskólanna. Það má ekki mismuna á grundvelli trúar.

Leikskólinn er fyrir öll börn, óháð andlegu og líkamlegu atgervi, menningu eða trú.

Foreldrar eiga sjálfir að velja hvaða leið þeir fara í trúaruppeldi barna sinna, það er ekki kirkjunnar eða leikskólanna að skipta sér af þeim málum.

Jórunn Sörensen

Þjóðkirkjan og hvað er að vera trúaður

17. nóvember 2004# (Kristindómurinn)

Það virðist ekki vera á hreinu hvað það er að vera „trúaður“ – að vera „kristinn“. Sumir svara: „Ég hef mína barnatrú“ þegar eru spurðir á hvað þeir trúa – án þess að vilja eða geta útskýrt það nánar hvað þeir eiga við með „sinni barnatrú“. Er það þessi mynd sem börn sjá fyrir sér af hvítskeggjuðum, góðlegum öldungi sitjandi á skýi? Það er harla ósennilegt að fullorðið fólk hafi þessa mynd af guði. En hvaða mynd hefur það þá? Aðrir útskýra sína trú sem „trú á það góða í hverjum manni“. Fallegt og gott en er þetta að vera kristin manneskja?

Fjölbreytnin er í raun mikil. Sumir trúa því að trú sé að hafa Jesú í hjartanu; Að það geti farið og hitt aðra manneskju sem kemur því í samband við framliðna ættingja; Að guð sé óskilgreindur „andi“ sem vaki yfir því, Að það samrýmist kristinni trú að veifa pendúl yfir matnum sínum til þess að vita hvort hann sé hollur o.s.frv. o.s.frv. Allt þetta fólk er í þjóðkirkjunni og telur sig trúað. En er það trúað samkvæmt skilgreiningu hinnar evangelísku lúthersku trúar sem er þjóðkirkja Íslands samkvæmt stjórnarskrá?

Aðrir eru mjög efins í trúmálum og eru samt í þjóðkirkjunni. Þar voru þeir skráðir við fæðingu. Síðan voru þeir skírðir inn í kirkjuna sem ómálga börn og látin „staðfesta“ skírnarheit sitt sem óharðnaðir unglingar. Þetta fólk vísar gjarnan til hefðarinnar þegar það er spurt af hverju það sé enn í þjóðkirkjunni. En á það heima þar?

Um aldaraðir hefur kristin kirkja deilt hart um það hvað er hin rétta trú og eru þær deilur raktar ítarlega í bók Einars Sigurbjörnssonar: Kirkjan játar. Þar segir m.a.:

Þegar litið er yfir hinn kristna heim, blasir kirkjuklofningurinn hvarvetna við. Kristnar kirkjudeildir skipta hundruðum og metast oft á tíðum um það, hver sé hin sanna kirkja og hvaða kirkja játi sanna trú.

Það er því úr ýmsu að moða þegar fólk velur að trúa – hverju á að trúa? Íslenskir kirkjumenn hafa komið sér saman um hvað sé „hin sanna trú“. Undir því öllu er að finna grunninn sem kristin trú byggir á. Hér á eftir fylgir stutt samantekt á helstu grunnatriðum kristinnar trúar:

Að trúa á þrískiptinguna: Guð föður, hans einkason Jesú Krist og heilagan anda – sem eina einingu.

Að trúa því að djöfullinn sé til og afneita honum.

Að trúa því að eigin tilvera á jörðinni sé gjöf frá guði og án trúar sé „hið tímanlega líf“ einskis virði.

Þetta eru umhugsunarverðar staðhæfingar. Hér er staðhæft að líf okkar sem er án trúar á guð eða guði sé harla tilgangslaust. Og skiptir þá engu hvað við sjálf höfum um það að segja. Næstu atriði eru ekki síður athyglisverð:

Að afneita öllu þýlyndi við valdakerfi því Jesú er konungur í lífi og dauða.

Að afneita öllum gjám á milli manna og skiptingu á þeim í ríka og fátæka eða að aðgreina kynþætti.

Hvað er átt við hér? Ekki eigum við að hætta að fylgja lögum og reglum sem settar eru af kosnum valdamönnum landsins? Síðasta atriðið er falleg yfirlýsing og vissulega væri heimurinn snöggtum betri ef kristnir menn – eins og þeir eru fjölmennir – færu eftir þessum boðskap. Hvergi nokkurs staðar hér á landi eða annars staðar hefur orðið vart við að allri deildarskiptingu í mannlífinu sé afneitað af þeim kristnu. Ef það hefði verið eða væri gert af heilum hug og með öllum þeim mannafla og fjármunum sem kristin kirkja um allan heim hefur yfir að ráða væri „deildarskipting í mannlífinu“ úr sögunni.

Að trúa innifelur einnig að trúa því að sá sem ekki varðveitir almenna trú „hreina og ómengaða muni á efa glatast að eilífu.“

Í kirkjum landsins er tilvist helvítis lítið haldið á lofti nú á dögum. Það er þó einn af undirstöðuþáttum kristinnar trúar: „...þeir sem gott hafa gert munu ganga inn til eilífs lífs, en þeir sem illt hafa gert í eilífan eld.“

Ég vek athygli á að tvær ofangreindar fullyrðingar kristninnar stangast á. Sú fyrri fullyrðir að það gildi að trúa – sú seinni að vinna góð verk...

Hvað með hina svokölluðu meyjarfæðingu? Trúir einhver því í alvöru að „heilagur andi“ hafi barnað stúlkuna Maríu – kærustuna hans Jósefs? Til þess að trúa, samkvæmt grunni kristinnar trúar, verður maður að trúa því. Og fyrir þá sem hafa gaman af því að pæla í endalausum deilum er áhugavert að lesa deilurnar um hvort Jesús sem Guð í eðli sínu gæti verið maður á sama tíma? Eða ef hann væri maður í eðli sínu hvort hann gæti þá einnig verið Guð? Eða hvort María mey gæti borið heitið „Guðs móðir“ – fæddi hún aðeins manninn Jesú eða einnig Guð son Jesú?

Ekki megum við gleyma því sem er kallað „erfðasynd“ sem gengur út á það að hvert einasta barn fæðist „syndugt“ sem merkir að ef það deyr án þess að vera skírt til kristinnar trúar fer það beina leið til helvítis. Þetta er mjög mikilvægt atriði í grundvelli kristinnar trúar.

Og rennur þessi texti ljúflega niður: „Faðirinn er óskapaður, sonurinn er óskapaður, heilagur andi er óskapaður. Faðirinn er ómælanlegur, sonurinn er ómælanlegur, heilagur andi er ómælanlegur. Faðirinn er eilífur, sonurinn er eilífur, heilagur andi er eilífur og samt sem áður eru ekki þrír eilífir, heldur einn eilífur eins og þeir eru ekki þrír óskapaðir og ekki þrír ómælanlegir, heldur enn óskapaður og einn ómælanlegur. Á sama hátt er faðirinn almáttugur, sonurinn almáttugur, heilar andi almáttugur. Þó eru ekki þrír almáttugir, heldur einn almáttugur. Þannig er faðirinn Guð, sonurinn Guð, heilagur andi Guð og samt eru ekki þrír guðir, heldur einn Guð. Þannig er faðirinn Drottinn, sonurinn Drottinn, heildar andi Drottinn og samt eru ekki þrír drottnar, heldur einn Drottinn“.? (ES 1991 154)

Þessum ströngu kröfum er lítið haldið á lofti af kennimönnum íslensku þjóðkirkjunnar. Þeir láta sér lynda að hafa hálfvolgt fólk innanborðs. Það er enginn rekinn úr þjóðkirkjunni fyrir að segjast bara trúa á „hið góða í manninum“. Ekki heldur er þeim sagt að taka pokann sinn sem segist nú ekki trúa því að óspjölluð meyjan hafi fætt dreng. Hvað þá þeim sem trúa því að hægt sé að ná sambandi við dána einstaklinga. Af hverju ekki?

Svarið blasir við. Það er peningaspursmál. Á meðan kirkjan nýtur þess að fá gjöld af hverjum einasta meðlimi er engin hætta á að hún reki fólk frá sér. Og sú er einnig ástæðan fyrir því að ofangreindum grunni kristinnar trúar er lítið haldið á lofti – fólk myndi flýja kirkjuna.

Heimild: Kirkjan játar eftir Einar Sigurbjörnsson. Undirtitill bókarinnar er: Saga og mótun kristinna trúarjátninga og yfirlit yfir helstu kirkjudeildir kristninnar. Játningarit íslensku þjóðkirkjunnar með skýringum.

Bókin er gefin út í Reykjavík 1991 af Skálholtsútgáfunni og er það 2. útgáfa aukin og endurbætt. Í formála er þess getið að Rannsóknasjóður háskólans hafi styrkt útgáfuna auk kirkjuráðs íslensku þjóðkirkjunnar og guðfræðistofnunar H.Í.

Óli Gneisti

Jesús og Júlíus

18. nóvember 2004# (Kristindómurinn)

Á vafri um veraldarvefinn þá rakst ég á furðulega fullyrðingu á síðu ungs kristins manns, hann hélt því fram að það væru til fleiri heimildir um Jesús heldur en Sesar. Það þarf ekki mikla rannsóknarvinnu til að komast að því að þetta er misskilningur, Sesar skrifaði til að mynda sjálfur bækur og samtímamenn hans skrifuðu um hann.

Samanburðurinn á Jesú og Sesar er samt afar ósanngjarn, það hefði nefnilega verið mjög erfitt að uppdikta sögu um valdamesta mann heims ólíkt því til dæmis að búa til ævintýri um trésmið í einhverjum útnára heimsveldisins.

Sesar átti ættir að rekja til gyðjunnar Venusar eða svo var sagt. Júlíus sjálfur var undir lok lífs síns titlaður „hinn ósigraði guð“ en guðsferill hans komst fyrst af stað eftir að hann dó. Ágústus eftirmaður hans og fóstursonur reisti musteri honum til heiðurs, sjálfur fékk Ágústus titilinn „sonur guðs“ og varð síðan gerður að guði eftir dauða sinn.

Keisaraköltið hélt áfram næstu árhundruðin, um leið og keisarnir dóu þá urðu þeir að guðum, þessi trú hvarf síðan að lokum þegar kristni varð almenn í ríkinu. Reyndar er til áhugaverð kenning sem segir að Jesús hafi í raun verið útgáfa af Júlíusi Sesari, að sagan af keisaranum hafi verið þynnt út og staðfærð en það er efni í aðra grein.

Nú vitum við að Sesar var tignaður sem guð á sínum tíma og við vitum að hann var til, hvers vegna dýrkum við hann ekki sem guð? Við höfum tekið okkur til og afhelgað Sesar, við áttum okkur á því að staðhæfingar um guðdóm hans voru einungis liður í valdabrölti Rómverja.

Það er ákaflega erfitt að skilja hvers vegna einn goðsaga verður vinsæl á meðan önnur deyr út, Sesar tapaði í vinsældarkeppni við Jesú, trésmiðurinn sigraði keisarann. Af hverju er Jesú ekki afhelgaður einsog Júlíus? Hvers vegna er enn til fólk sem telur að Jesú hafi verið guð? Er eitthvað sem gerir ævintýrið um Jesú trúverðugra en söguna um guðinn Sesar?

Heimildir
Julius Caesar
Imperial cult

Vésteinn Valgarðsson

Komið til móts við trúarbrögðin?

19. nóvember 2004# (Stjórnmál og trú)

Í Fréttablaðinu 18. nóvember , bls. 6, er sagt frá því, að í Þýskalandi hefði einn þingmaður Græningja, Hans-Christian Ströble verið að stinga upp á að Þjóðverjar lögfestu íslamskan helgidag sem þjóðarfrídag, til viðbótar við þá kristnu helgidaga sem þegar væru lögfestir.

Uppástungan vakti, skiljanlega, mikil viðbrögð. Fyrst ber að geta mikillar andúðar við hana í öllum flokkum, og er haft eftir Angelu Merkel, leiðtoga Kristilegra demókrata: „Með fullri virðingu og umburðarlyndi, Þýskaland er land með vestrænar og kristnar rætur.“ Aðrir, svo sem Jürgen Trittin umhverfisráðherra, lýstu sig „opna fyrir umræðu um hugmyndina.“ Í Bild, sem ku vera söluhæsta dagblað Þýskalands, var sagt að Trittin hefði tapað glórunni.

Það er kannski rétt hjá þeim á Bild. Hvers vegna í ósköpunum ættu Þjóðverjar að taka upp íslamskan helgidag sem lögfestan þjóðarfrídag? Til að koma til móts við milljónir múslima í landinu? Til að vega upp á móti kristnum helgidögum? Til að gæta sanngirni?

Hvað með aðra trúflokka? Hvað með hindúa? Búddista? Gyðinga? Það hlýtur að gefa auga leið að ekki er hægt að gera öllum til hæfis. Borgaralegir þýskir stjórnmálamenn hafa ekki framsækna lausn í handraðanum. Þeim eru settar skorður hins borgaralega þjóðfélags. Þær fela m.a. í sér pólítískt kórréttan tepruskap og að ýmis vandamál séu ekki leyst í alvörunni heldur skotið á frest eða dregið úr þeim með málamiðlunum.

Vandamálið er: Kristnir menn eiga sína hátíðisdaga og þeir eru, frá fornu fari, lögbundnir þjóðarfrídagar. Múslimar eiga ekki lögbundna þjóðarfrídaga á sínum helgidögum. En hafa þeir eitthvað tilkall til forréttinda trúarbragða sinna vegna? Eða, réttara sagt, hefur einhver tilkall til forréttinda, trúarbragða sinna vegna?

Lausnin er auðvitað sú að hætta að hafa hina kristnu helgidaga lögbundna þjóðarfrídaga!

Sú lausn mundi hins vegar mæta mótspyrnu, samanber mótbárur Angelu Merkel: „Þýskaland er land með vestrænar og kristnar rætur.“ Þýskaland er fyrst og fremst land með vestrænar og borgaralegar, kapítalískar rætur. Hin ríkjandi stétt mótar þjóðfélagið í sinni mynd.

Þarna virðist vera á ferðinni hreint lýðskrum hjá hr. Ströble. Það verður ekki betur séð en hann sé með þessari uppástungu að sýna hvað hann sé pólítískt kórréttur, sennilega í von um fleiri atkvæði í næstu kosningum. Um leið og mótbárumennirnir hafa rétt fyrir sér, út af fyrir sig, þá eru átyllurnar sem flestir þeirra bera fyrir sig bæði kjánalegar og vandræðalegar. Sérstakir íslamskir helgidagar eiga ekki að vera lögfestir af ríkinu, og ekki kristnir helgidagar heldur. Ríkið á að vera afhelgað (sekúlar) og skipta sér ekki af trúarbrögðum fólks. Þannig fá öll trúarbrögð jafna stöðu fyrir lögum, hvergi er hallað á mannréttindi og óviðeigandi ríkisafskiptum fækkað um eitt.

Lausnin er, með öðrum orðum, ekki fólgin í meiri trú heldur minni trú.

Óli Gneisti

Augliti til auglitis

21. nóvember 2004# (Hugvekja)

Í nýliðinni viku lenti ég tvisvar í því að ræða um trúmál augliti til auglitis. Það er langt síðan ég hef gert það og satt best að segja þá var það ákaflega hressandi eftir að hafa stundað endalausar netrökræður.

Vantrú hefur markað sér þá sérstöðu meðal hérlendra vefrita að við leyfum athugasemdir á greinar okkar, þetta höfum við gert frá upphafi og við ætlum ekkert að hætta því. Við rekum líka spjallborð þar sem hægt er að ræða um efni sem ekki tengjast greinarskrifum okkar. Athugasemdakerfið er vel nýtt og við höfum fengið um 4000 athugasemdir á greinar okkar frá hundruðum einstaklinga. Sumir koma aftur og aftur en aðrir leggja inn eitt komment og láta ekki sjá sig aftur.

Nokkrir sem nú eru í félaginu Vantrú létu fyrst heyra í sér í athugasemdakerfinu. Athugasemdakerfið hefur líka marga ókosti, oft lætur fólk komment þar sem ekki tengjast greinarskrifum á nokkurn hátt og síðan kemur líka fyrir að fólk póstar hérna inn svívirðingum (við leyfum okkur að eyða óviðeigandi efni úr athugasemdunum).

Netþras er leiðigjarnt til lengdar, umræðan fer oft út í vitleysu og þá getum við trúleysingjar játað að það er stundum okkur að kenna. Minniháttar mál verða meiriháttar mál, aukaatriði aðalatriði og smávægilegur misskilningur getur valdið löngu rifrildi.

Það er auðvelt að misstúlka orð á netinu, til að mynda hefur það oft komið fyrir mig að fólk misskilur eitthvað sem ég skrifa í vefdagbók mína. Stundum verður misskilningurinn vegna þess að fólkið sem les skrif mín þekkir mig ekki og skilur ekki húmor minn (reyndar eru mjög margir sem skilja ekki húmor minn). Það er ákaflega auðvelt að fara framúr sér þegar setið er fyrir framan tölvu.

Ritmál, sérstaklega í jafn knöppu formi og tíðkast á netinu, er almennt auðvelt að mistúlka. Mín skoðun er að það sem veldur þessu sé fyrst og fremst skortur á svipbrigðum og raddblæ. Þegar þú skrifar texta þá geturðu minkað líkurnar á misskilningi með því að skáletra hann, feitletra, láta inn hlekk á vefsíðu og svo framvegis, það er líka hægt að láta inn broskalla þó það tíðkist ekki á vefritum. Þetta er samt ekki nóg.

Annars þá eru broskallar nauðsynlegir netinu, sérstaklega spjallforritum, en það er líka auðvelt að misskilja þá. Kannski þyrfti beinlínis broskallaorðabók þar sem er neglt niður hvað hver kall þýðir.

Í vikunni heyrði ég sögu er varðaði einn náunga sem hefur oft komið með athugasemdir hér, hann var að spjalla við vin sinn sem þekkir okkur Vantrúarpenna. Kommentarinn var að velta fyrir sér hvort hann ætti að þora að mæta á viðburð hjá Vantrú. Honum flaug í hug að við gætum verið hættulegir og jafnvel tekið upp á því að lemja hann.

Sem betur fer ákvað þessi lesandi okkar að mæta og gat þar spjallað við nokkra úr okkar hópi augliti til auglitis. Þetta var víst miklu uppbyggilegra en netþrasið. Við þurfum að rökræða oftar augliti til auglitis, þó að fólk misskilji hvert annað líka undir þeim kringumstæðum þá er betra að geta horft í augu þess sem rökrætt er við.

Vantrú mun vonandi taka þátt í fleiri viðburðum í „kjötheimi“ á næstunni og þá hvetjum við lesendur okkar til mæta. Það er gott að sjá manneskjurnar á bak við textann. Við hjá Vantrú getum lofað að við hvorki bítum né berjum andstæðinga okkar, jafnvel þó þeir pirri okkur stundum alla leið til helvítis.

Óli Gneisti

Spennta skólastelpan og miðillinn sem leysir glæpamál (eða ekki)

22. nóvember 2004# (Kjaftæðisvaktin)

Það er ákaflega aumkunarvert að fylgjast með því hvernig íslenskir fjölmiðlamenn taka á málefnum miðla og annarra kuklara. Síðasta sunnudagskvöld var hægt að sjá dapurlegt dæmi um gagnrýnisleysi fréttamanna í Kastljósi Ríkissjónvarpsins.

Gestur Kastljóssins var Marion Dampier-Jeans sem var kynnt sem heimsfrægur miðill (þessi heimsfrægð hennar er ákaflega vafasöm). Spyrill kvöldsins var ekki gagnrýninn fréttamaður heldur spennta skólastelpan Eyrún Magnúsdóttir. Eyrúnu datt ekki í hug að efast um fullyrðinar Marion heldur spurði þvert á móti hvort það angraði miðilinn að einhverjir væru með efasemdir um hæfileika hennar.

Marion kom með fullyrðingar um rannsóknir vísindamanna á íslenskum miðlum. Kuklarinn nefndi þar sérstaklega að verkfræðingar hafi komið að þessum rannsóknum, ekki var rökstutt hvaða vit verkfræðingar ættu að hafa á þessum málum. Vissulega er rétt að miðlar hafa náð að plata vísindamenn en það eru engar sannanir þarna, það hefur sýnt sig í gegnum tíðina að til að prófa miðla þarf sjónhverfingamenn.

Annars virtist frú Dampier-Jeans ekki vita að einn frægasti og hæfileikaríkasti (hæfileikarík=gat platað marga) miðill Íslandssögunnar var afhjúpaður í lögreglurannsókn á fyrrihluta aldarinnar. Þegar Marion fullyrti að hún starfaði með doktorum og prófessorum þá kom engin athugasemd frá Eyrúnu. Ekki var spurt hvaða vísindamenn þetta væru, hvar þeir störfuðu né hvar þeir birtu rannsóknarniðurstöður sínar.

Marion Dampier-Jeans vill væntanlega ekki láta James Randi rannsaka hæfileika hennar þó að þar geti hún fengið milljón dollara verðlaun (kannski er hún að bíða eftir að gengi dollarsins hækki?). Andúð hennar á Randi sést vel á heimasíðu hennar þar sem hún birtir grein um hann sem er lygaþvættingur frá upphafi til enda. Þeir sem vilja geta borið lýsinguna á prófi Randi sem kemur fram á heimasíðu hennar og raunverulegri útlistun á áskoruninni sem er á heimasíðu hans. Það eina sem þarf til að standast próf Randi er að geta framkvæmt það sem þú segist geta gert (samanber þessa grein).

Í umræddri grein á heimasíðu miðilsins er því líka logið að Houdini hafi haldið því fram að hann hefði einhvers konar yfirnáttúrulega hæfileika, þvílík móðgun við snilligáfu töframannsins. Sjónhverfingamenn eru kannski loddarar en þeir eru heiðarlegir loddarar ólíkt miðlum.

Töluvert var rætt um afskipti Marion af lögreglurannsóknum í Bretlandi og Danmörku en Eyrún var ekkert að spyrja nákvæmlega hvernig þessi afskipti hefðu verið. Eyrún virtist halda að það væri bara staðreynd að lögregla talaði við miðla, í raun var Marion varkárari í yfirlýsingum sínum heldur en fréttamaðurinn. Vissulega er rétt að það hefur komið fyrir að ráðvilltir lögreglumenn með slaka dómgreind hafa leitað til miðla en yfirleitt eru miðlar meira til þess að trufla lögreglurannsóknir.

Ég hef aldrei heyrt dæmi um mál þar sem miðill hefur með „hæfileikum“ sínum hjálpað við að leysa glæpamál þó að tölfræðilegar líkur bendi til þess að miðlar hljóti að slysast til að giska rétt í einhverjum tilfellum. Miðlar eru bara til vandræða í glæparannsóknum.

Í þættinum kom fram að Marion Dampier-Jeans er miðillinn sem var fenginn til aðstoðar í frægasta glæpamáli síðari tíma og því hefði ég spurt Marion að einfaldri spurningu:

Hvar er Geirfinnur?

[Á sínum tíma var höfundur gagnrýndur fyrir að nota orðið skólastelpa. Rétt er að benda á að aðeins fyrr hafði hann líkt öðrum fjölmiðlamanni við skólastrák.]

Birgir Baldursson

Eðlisfræðingurinn Sexy Sadie

22. nóvember 2004# (Kjaftæðisvaktin)

Á bls. 15 í Fréttablaðinu í dag segir af stofnun nýrra Sameinuðu þjóða. Þar eru komnir áhangendur jógans Maharishi Mahesh með allt sitt barnalega nýaldarblaður.

Svo óforskammað er þetta fólk að það vílar ekki fyrir sér að vanvirða vísindaþekkingu heimsins með því að kalla sitt eigið rugl vísindalegt. Innhverfa íhugun karlsins sem áreitti Marianne Faithful kynferðislega er skyndilega orðin hávísindaleg fræði og hann sjálfur titlaður eðlisfræðingur. Og í hroka sínum leyfir þetta fólk sér síðan að taka sér „foreldrahlutverk allra ríkisstjórna heims“.

Passið ykkur! Hér er komið enn eitt peningagráðuga költið sem þrífst á trúgirni manna og göfgiþrá. Guðrún Kristín Magnúsdóttir ætti að skammast sín fyrir þessa auvirðilegu tilraun sína til að hefja sig upp fyrir okkur hin með asnalegum trúarbrögðum sem engu skila nema falskri öryggiskennd og aurum í hennar eigin vasa.

Maharishi er ekki eðlisfræðingur nema kannski í eigin hugarheimi. Innhverf íhugun virkar ekki út fyrir höfuð þess sem peppar upp í sér vellíðan með því að beita henni. Og þessar hávísindalegu tilraunir á innhverfri íhugun, sem Guðrún segir hafa verið gerðar í hundruðatali og sanni að kuklhegðunin skili friði í heiminum, hafa aldrei farið fram eða skilað slíkum niðurstöðum. Ef svo væri væru virt vísindarit full af greinum um hvernig þessi tækni virkaði á umhverfið.

En svo er ekki. Þetta er galdrakukl, gott fólk. Þetta er kjaftæði.

Munið þið eftir Náttúrulagaflokknum, sem bauð fram til þingkosninga árið 1995? Hann byggði á sama bulli og fullyrðingarnar voru svipaðar, allt voða mikið vísindalega sannað. Hvar er hann í dag?

Guðmundur Guðmundsson

Oft fá vond mál vænar stoðir

25. nóvember 2004# (Kristindómurinn)

Úti í hinum stóra heimi óttast margir foreldrar mjög um börnin sín, vegna ýmissa hremminga er þau kann að henda. Í mörgum borgum Bandaríkjanna má t.a.m. víða sjá skilti með þessum skilaboðum til foreldra: „Komið er kvöld - veistu hvar börnin þín eru?“. Þetta er náttúrulega til þess ætlað að foreldrar axli ábyrgð og gæti barna sinna. Ég ætla mér að koma á framfæri endurskoðaðri útgáfu þessarar þarflegu áminningar, sem á einkar vel við um þessar mundir: „Komið er árið 2004 - veistu hvað börnin þín læra í skólanum?“. Þessari spurningu geta fæstir Íslenskir foreldrar svarað játandi, en taka hins vegar undir um mikilvægi menntunar og þess hve beri að hlú að æskunni, sem landið skal erfa.

Þjóðkirkjan, með biskup í broddi fylkingar er aftur á móti ekki í vafa um hvert skuli stefna. Kirkja allra landsmanna, sem flestir vilja reyndar að sé það ekki, ætlar sér stóra hluti í menntamálum þjóðarinnar næstu misserin. Fyrir kirkjuþingi liggur nú hernaðaráætlun varðandi framkvæmdina. Þar segir m.a. annars: „Að auki þarf Þjóðkirkjan sem elsta uppeldisstofun landsins að eiga samræður við stjórnvöld og skóla um grunngildi skólastarfs og mótun menntastefnu til framtíðar. Það verk hlýtur Þjóðkirkjan að láta sig varða.“. Er engum brugðið við svona yfirlýsingar? Reiðist enginn svo grófri aðför að mannréttindum á Íslandi?

Nú þegar eru tengsl skóla og ríkiskirkju óheilbrigð. Kirkjan boðar trú á Jesú í einu lagi eða þrennu. Annað ekki. Það er því ekkert sem kirkjan getur lagt skynsamlegt til málanna í skólum landsins. Til að skýla sér við gagnrýni hefur kirkjan sveipað sig skikkju heimspeki og vísinda með flærðarlegum hætti. Hvenær varð t.d. almennt siðgæði, virðing fyrir náunganum og samkennd manna í millum prívat uppfinning kristninnar? Það er álíka gáfulegt að halda að Jesú hafi fundið upp kærleikann, eins og að segja að Darwin hafi fundið upp DNA, eða Newton þyngdarlögmálið. Hvernig getur prestur í Neskirkju haldið því fram kinnroðalaust að kristnin sé drottning vísindanna?!? Eina „vísindaritið“ sem kirkjan leggur til grundvallar er biblían, sem er nú ekki beint til rökræðu fallin. Það er blátt áfram hneyksli að Háskóli Íslands skuli svo taka þátt í þessum skrípaleik með því að þjálfa starfsmenn kirkjunnar. Guðfræði ætti í besta falli að vera kennd sem undirgrein í félagsfræði og er vonandi að nýr rektor sjái sóma sinn í að úthýsa þessum sértrúarsöfnuði.

Það verður ekki lengur unað við yfirgang og frekju stofnunar sem lifir og hrærist í heimi tvöþúsund ára gamals ævintýris. Kirkjan hefur fengið þúsund ár hér í landi til að grafa um sig líkt og illkynja krabbamein í þjóðarlíkamanum og enn mun harðna sóttin. Kirkjan sogar milljarða króna árlega út úr sameiginlegum sjóðum landsmanna til að bjóða upp á sama leikritið í hundruðum leikhúsa ár eftir ár, öld eftir öld. Boðskapurinn hefur ekkert breyst og umgjörðin er jafn dapurleg og endranær. Ég krefst þess að kirkjan haldi sig fjarri menntastofnunum landsins og láti af trúboði sínu í skólunum. Það geta allir lesið sér til um þessi firn á vefsíðu kirkjunnar og eru hér með hvattir til að gera það nú þegar. Jafnframt varpa ég fram þeirri spurningu til lögspekinga þessa lands hvort kristniboð í ríkisreknum skólum stangist ekki á við stjórnarskrá lýðveldisins Íslands og einnig hvort Mannréttindadómstóllinn hafi ekki eitthvað við þessa árás á lýðréttindi að athuga.

Greinin birtist áður í Morgunblaðinu þann 25. október 2004

Birgir Baldursson

„Fyrirgef oss vorar skuldir“

27. nóvember 2004# (Siðferði og trú)

Þegar ég drakk kaffi með trúmanninum geðþekka, Lárusi Páli,á dögunum byrjaði ég óviðbúið að leggja út af orðum Faðirvorsins, „fyrirgef oss vorar skuldir, svo sem vér og fyrirgefum vorum skuldunautum“. Niðurstaða mín var sú að hafi Jesús verið til, samið þessa bæn og kennt, þá var hann augljóslega að stokka upp siðferðisþátt guðstrúarinnar fyrir löndum sínum, gera hana pragmatíska.

Gyðingar voru fram til þessa búnir að beygja sig undir lagabókstaf þar sem refsing Guðs hvíldi á þeim sem braut hann. Þeirra siðferði var reglusiðferði. En með þessum boðskap Jesú eru teknar upp nýjar aðferðir í Gyðingalandi: Ekki hegða þér siðferðilega rétt vegna þess að bókstafurinn skipar þér það, heldur vegna þess að þú finnir sjálf(ur) hjá þér þörf fyrir það. Ef þú vilt að Guð fyrirgefi þér yfirsjónir þínar er eins gott að sýna af sér siðlega hegðun, umburðarlyndi og sáttfýsi - semsagt hagnýting trúarinnar á æðri máttarvöld.

Siðferði Jesú mætti kalla umbunarsiðferði

Ég er ekki að segja að Jesús hafi fundið upp umbunarsiðferðið upp á sitt einsdæmi þarna. Gullna reglan hafði þegar verið kennd, t.d. í Kína. En vel getur verið að Þessi nýja nýting trúarinnar hafi verið algerlega málið í þessu hálfbarbaríska fornaldarsamfélagi sem Jesús fæddist inn í, samfélagi sem aðeins þekkti reglusiðferði. Kannski var hann ekki einu sinni trúaður sjálfur, en sá í hendi sér að hægt væri að nýta sér guðtrúna sem áhald til að bæta siðferði manna. Og þá er framlag hans bara hið besta mál. Siðferðið þróaðist.

En því miður hafa kristnir menn látið þarna staðar numið. Það er eins og þeim sé allsendis ókunnugt um að siðfræði hefur fleygt fram á síðustum árhundruðum og góð breytni til að öðlast náð og umbun þykir ekki bera vott um sérlega háan siðferðisstandard. Nei, mannkynið er búið að taka þetta lengra. Góða breytni er eftirsóknarvert að stunda af því að hún er talin góð í sjálfu sér, hún heldur samfélaginu í fúnksjón.

Þetta mætti kalla umhyggjusiðferði.

Tökum lítið dæmi: Tvær manneskjur, Guðveig og Heiða, koma gangandi eftir götu með stuttu millibili. Gömul kona stendur við gangbraut þar sem bílarnir æða og spyr Guðveigu hvort hún vilji hjálpa henni yfir götuna. Guðveig hugsar sem svo: „Eins gott að nota tækifærið og gera góðverk, Guð mun launa mér fyrir það“. Og sú gamla kemst yfir.

Nú kemur Heiða að þessari sömu gangbraut og þar er allt í einu mætt ný kellíng sem biður Heiðu sömu bónar. Heiða hugsar með sér að fagurt mannlíf og æskilegt samfélag sé það þegar fólk sýnir samhug og ástundar samhjálp. Hún hjálpar þeirri gömlu yfir götuna af því hún metur það svo að gjörðin er góð í sjálfu sér. Heiða vill stuðla að fögru mannlífi.

Hvor þessara kvenna er siðferðilega stærri vera?

Jesús sagði: Allt sem þér viljið að aðrir menn gjöri yður skulið þér og þeim gjöra. Höfðar með því til verðlauna. Einstaklingurinn þarf ekki að sjá að góð verk hafi gildi í sjálfu sér, heldur komi honum persónulega aðeins vel.

Immanuel Kant sagði: Breyttu aðeins eftir þeirri reglu sem þú vilt að verð að almennu lögmáli í samfélaginu. Þarna birtist sýnin á það a góð verk geti haft gildi í sjálfu sér, burtséð frá persónulegum ávinningi manna. Kant tekur Jesú fram í siðferðilegu tilliti.

Eru það ekki siðferðilega stærri manneskjur sem sjá gildi góðs siðferðis í því sjálfu og birtingarmynd þess í fegurra samfélagi í stað þess að leggja allt á vogarskálar ímyndaðrar yfirnáttúruveru sem um síðir muni leggja mat á gjörðir þeirra, umbuna og refsa?

Siðfræði Jesú var ágæt til síns brúks í fornöld. Sem betur er stöðug framþróun í þessum efnum sem öðrum og okkur ber siðferðileg skylda til að þroska siðferðiskennd okkar í takt við nýja tíma. Reglusiðferði og umbunarsiðferði er skikkan aftan úr forneskju. Umhyggjusiðferði er siðferði dagsins.

Óli Gneisti

Leikskólapresturinn og Vantrúarseggirnir

28. nóvember 2004# (Hugvekja)

Það er leikskóli í bakgarðinum mínum. Kannski ætti ég að fara út og tala við leikskólabörnin, ég get útskýrt fyrir þeim að Guð sé ekki til og ekki heldur jólasveinninn. En að sjálfssögðu geri ég það ekki. Ég er nefnilega ekki svo siðlaus að ég taki þetta val af foreldrum. Ég er líka svo undarlega gerður að ég vill beina málflutningi mínum að þeim sem hafa til að bera allavega vott að gagnrýnni hugsun.

Þjóðkirkjan gerir út prest sem fer á leikskólann sem börnin hans Matta (sem skrifar hér á Vantrú) eru á og kennir þeim að tala við Guð. Prestinum virðist ekki detta í hug að það sé nokkuð að þessu, honum virðist sama þó þetta komi illa við einhverja foreldra. Ég skrifaði grein um þetta sem birtist í Mogganum í vikunni og fékk nokkuð góð viðbrögð víðs vegar að.

Á sama tíma og leikskólagreinin birtist þá hefur verið skrifað mikið um trúleysingja og Vantrú, flest af þessu hefur einfaldlega verið rugl sem er ekki svaravert. Yfirleitt þá virðist gagnrýnin ekki beinast að því hvernig trúleysingjar eru né hvað er skrifað á Vantrú heldur um einhverjar ímyndaðan málflutning okkar. Það virðist vera vandamál að allmargir dæma Vantrú án þess að lesa greinarnar sem birtast hér fyrst, allavega heyrir maður sjaldan gagnrýni á það sem við höfum skrifað. Oft felst gagnrýnin einfaldlega í því að trúleysingjar ættu ekkert að vera að tjá sig um þessi mál, allavega ekki að útlista skoðanir sínar á trúmálum án þess að sykurhúða þær fyrst.

En mig langar að biðja fólkið sem hefur verið að gagnrýna Vantrú að setja málflutning okkar (raunverulegan málflutning, ekki það sem þið haldið að við segjum) í samhengi við prestinn sem hefur tekið að sér að grafa undan Matta sem foreldri. Ég held að Vantrú komi alveg einstaklega vel útúr þessum samanburði. Ef fólk vill ekki lesa það sem er hér á Vantrú þá getur það sleppt því. Þeim sem finnst við fara rangt með staðreyndir geta komið með komment um það því við höfum opið athugasemdakerfi. Er Vantrú ekki afskaplega saklaus miðað við kristniboðið á leikskólunum?

Guðmundur Guðmundsson

Viðskiptaguðfræði

30. nóvember 2004# (Siðferði og trú)

Neskirkjupresturinn Örn Bárður er lygari. Honum er eflaust vorkunn að vera jafn raunveruleikafirrtur og raun ber vitni, en blygðunarlausar lygar prests á síðum Morgunblaðsins (23/11/04, bls. 28) eru með slíkum ódæmum að hverjum Íslendingi hlýtur að vera gróflega misboðið.

Prestur staðhæfir að þjóðkirkjan sé rekin eingöngu af sóknargjöldum - basta! Þetta er ekki rétt eins og presti er vel kunnugt og slík fullyrðing annað hvort helber lygi eða fákunnátta. Nú veit ég að prestur er auðtrúa eins og títt er með fólk í hans stöðu, en áður en hann kastaði almennri skynsemi fyrir róða og fór að klæða sig uppá guði til dýrðar sýslaði hann um önnur mál sem viðskiptafræðingur. Fákunnáttu í fjármálum er því ekki til að dreifa og því hlýt ég að álykta sem svo að prestur ljúgi af ásetningi.

Því fer víðfjarri að kirkjan Arnar Bárðar sé rekin fyrir sóknargjöldin eingöngu. Fyrsta desember árið 2003 voru 6603 sóknargjaldsskyldir einstaklingar í Nessókn. Einhver hluti greiðir ekki sóknargjöld vegna þess að gjöldin eru ekki tekin af þeim, sem greiða ekki tekjuskatt. Ríkissjóður sér um innheimtuna og greiðir mánaðarlega til kirkjunnar. Ef Örn Bárður ætti sjálfur að rukka sóknarbörnin mundi innheimtukostnaðurinn einn nema mörgum milljónum króna. Landsmenn allir, þ.e.a.s. ríkið, borga brúsann. Til eru fyrirbærin Jöfnunarsjóður sókna og Kirkjumálasjóður, en samtals greiða landsmenn allir 29.8% ofan á sóknargjöld í þessa tvo sjóði, sem kirkjan ráðstafar. Þetta er álitleg upphæð og er talin í hundruðum milljóna ár hvert. Nýrisið safnaðarheimili Neskirkju var styrkt um a.m.k. eina milljón úr Kirkjubyggingarsjóði Reykjavíkurborgar (!?!), sem fjármagnaður er af skattfé Reykvíkinga. Neskirkja stendur svo á gjafalandi og greiðir ekki fasteignagjöld, frekar en aðrar kirkjur. Þarf að telja upp fleira svo prestur skammist sín?

Það er deginum ljósara að Neskirkjuprestur tekur heilshugar undir með kollegum sínum hjá olíufélögunum um fíflshátt almennings.

Óli Gneisti

Þráinn Bertelsson lýgur

30. nóvember 2004# (Siðferði og trú)

Miðvikudaginn 24. nóvember birtist á baksíðu Fréttablaðsins pistill eftir Þráinn Bertelsson þar sem hann afhjúpaði þröngsýni sína, fáfræði og fordóma. Í þessari grein voru ótal svívirðilegir palladómar um trúleysi. Þráinn tengdi trúleysi meðal annars við þjóðrembu, útlendingahatur, fasisma og neysluhyggju. Það er Fréttablaðinu til skammar að hafa birt þessa þvælu.

Það er hvergi ljósara að Þráinn hefur ekki hugmynd um hvað hann er að tala þegar hann tengir trúleysi við útlendingahatur, hann talar líka um „þá illsku sem brýst fram í ofstæki og fjandskap gagnvart framanlegri trúarbrögðum“. Það að ætla trúleysingjum þá skoðun að þeim líki verr við framanleg trúarbrögð heldur en til að mynda kristni er fáránlegt. Trúleysingjar dæma öll trúarbrögð á sömu forsendum og þá er til dæmis Íslam ekki á nokkurn hátt undarlegri eða verri trúarbrögð heldur en kristni.

Ég held að það séu fáir hópar sem hafa jafn lágt hlutfall af rasistum innanborðs og trúlausir, það mætti segja að meðaltrúleysingjanum sé verr við útlendingahatur heldur en trúarbrögð. Einhver mesti baráttumaður gegn rasisma á Íslandi síðustu ár er Sigurður Hólm Gunnarsson varaformaður Siðmenntar. Formaður Siðmenntar, sem er eins nálægt því að vera „trúfélag“ trúlausra og hægt er, heitir Hope Knútsson og er einsog nafnið bendir til ekki íslensk að uppruna. Er þetta útlendingahatrið sem Þráinn er að tala um? Þráinn væri meiri maður ef hann myndi skoða þessi mál almennilega (einsog hann hefði átt að gera áður en hann skrifaði grein sína) og síðan draga þessa fullyrðingar sínar til baka.

Í greininni tengir Þráinn trúleysi við neysluhyggju, ég bágt með að skilja hvers vegna. Það er ekki einsog að kristnir menn séu almennt lausir við það að kaupa dót, þetta er ekki spurning um trú heldur samfélagsmynd. Þráinn virðist ekki átta sig á að trúleysingjar eru bara fólk einsog hann, bara ekki jafn fordómafullir og hann.

Þráinn segir að sú ákvörðun að hafna guðshugmyndum sé oft tekin „í miklu kæruleysi og án dýpri íhugunar“. Hvaða rannsóknir hefur Þráinn framkvæmt sem benda til þess að þessar fullyrðingar séu sannar? Hvaða rök hefur Þráinn fyrir þessu? Engin, maðurinn er bara að tala út frá eigin fordómum. Vissulega má segja að ótal Íslendingar hugsi ekki um trúmál að neinu viti og hunsi guð en þetta er ekki fólk sem kallar sig trúlaust. Þeir sem hafa komist að þeirri niðurstöðu að trúleysi sé þeirra lífsafstaða hafa langflestir gert það eftir langa íhugun. Þetta get ég fullyrt af því ég þekki trúlausa og ég er trúlaus. Þráinn þekkir hins vegar ekki trúlausa og sýnir í grein sinni að hann veit ekkert um þá.

Það er ákveðin kaldhæðni fólgin í þeirri staðreynd að Þráinn talar um fordóma trúlausra í þessari grein sem er svona illa lituð af hans eigin fordómum. Myndi Þráin Bertelsson fá að birta grein þar sem hann talaði um múslíma á svipaðan hátt og hann talar um trúlausa? Ég vona ekki, íslam eru líka viðurkennd trúarbrögð og njóta sérstakrar lagaverndar. Það að svívirða trúleysingja er hins vegar löglegt, þó það sé vissulega siðlaust.

Pistill Þráins gerir töluvert út á þá útbreiddu skoðun að trúleysi sé einskonar trú, „trú á sjálfan sig“, „trú á vísindin“ og „trú á skynsemi“. Hér er verið að rugla saman tvennum ólíkum merkingum sagnarinnar „að trúa“, annars vegar trú á yfirnáttúruleg fyrirbrigði og hins vegar það „að treysta“. Ég treysti á vísindin, ég treysti á skynsemi mína og ég hef sjálfstraust en ástæðan fyrir að ég kalla mig trúlausan er sú að ég hafna yfirnáttúru.

Jórunn Sörensen

Trúleysi og jólin

1. desember 2004# (Kristindómurinn)

Fyrir mörgum árum vann ég með konu sem sagðist vera „með Jesú í hjartanu“. Ég játa að ég hef ekki alveg á hreinu hvað það er – enda án trúar á guð eða guði. Helst virtist mér þetta ástand konunnar birtast í því að hún átti í miklum erfiðleikum með að blanda eigin trúarskoðunum ekki inn í starf sitt. Þar sem við unnum með fólk sem margt hvert átti um sárt að binda og hafði lent í miklum erfiðleikum í lífi sínu hafði ég það stundum á tilfinningunni að hún notfærði sér hve veikir margir þessir einstaklingar voru. En það er önnur saga og ekki til umræðu hér.

Þessi kona reyndi oft að ræða við mig um hve dásamlegt það væri að hafa Jesú í hjartanu. Ég gaf lítið út á það og reyndi að leiða yfirlýsingar hennar hjá mér. Mér var þó nóg boðið þegar hún tók sem dæmi um hve hún væri miklu sælli manneskja en ég að hún ætti miklu betri jól en ég – af því að hún væri með Jesú í hjartanu. Þarna opinberaði umrædd kona hve fáfróð hún var um uppruna jólanna og á hve hrokafullan hátt hún afgreiddi tilfinningar annarra og upplifanir.

Hvað eru jólin? Jólin eru miklu eldri en sagnirnar um fæðingu Jesú. Jólin eru hátíð haldin um sólstöður til þess að fagna því að sólin tekur að hækka á lofti á ný. Að halda jól er að halda sigurhátíð ljóssins yfir myrkrinu. Og jól hafa menn haldið í þúsundir ára – löngu áður en tókst að „kristna“ umræddar þjóðir.

Það var snjallt hjá kristinni kirkju, þegar hún gerði sig að stofnun, að yfirtaka þessa hátíð og gera hana að fæðingarhátíð Jesú. Það merkir þó ekki að kristnir menn eigi jólin einir. Við sem erum laus undan því að trúa því að yfirnáttúrulegar verur séu að hringla með líf okkar eigum jólin ekki síður.

GLEÐILEG JÓL – GLEÐILEGA HÆKKANDI SÓL!

Óli Gneisti

Hið óútskýrða og hið óútskýranlega

2. desember 2004# (Vísindi og trú)

Það er eitt atriði umfram önnur sem ýtir undir trú á hið dulræna og yfirnáttúrulega. Þetta atriði er árátta manna að hugsa „ég get ekki skýrt þetta, þetta er óútskýranlegt“. Þarna vantar að fólk hugsi augnablik „veit ég í raun nógu mikið til að dæma þetta óútskýranlegt?“.

Það er margt í kringum okkur sem við vitum ekkert um án þess að við gerum ráð fyrir að það sé eitthvað dularfullt á ferð. Tækni er eitt af þessum atriðum. Hvað vita margir raunverulega hvernig hægt er að senda myndefni í gegnum loftið þannig að það endi í sjónvarpstæki heimilisins? Við vitum um einhverjar bylgjur sem eru þarna á ferðinni en hvernig í ósköpunum senda myndir með þessum bylgjum? Ég skil ekki einu sinni hvernig er hægt að senda myndefni með snúrum frá myndbandstæki yfir í sjónvarp! Ég hef ekki grænan grun um hvernig þetta virkar í raun en mér finnst samt ekkert dularfullt við að sjá mynd á sjónvarpsskjá. Við vitum að þetta er skýranlegt og þess vegna erum við ekkert að æsa okkur yfir þessu.

Tunglið togar í sjóinn á Jörðinni og þess vegna skiptast á flóð og fjara. Þetta vita flestir en hverjir vita raunverulega hvernig þessir kraftar virka allir saman? Sérfræðingarnir væntanlega. Ef þig langar að vita hvað er á seyði þá geturðu skrifað fyrirspurn á Vísindavefinn og látið sérfræðinga svara. Dæmin sem ég nefndi eru sem betur fer ekki á fræðasviði guðfræðingana sem skrifa þar þannig að væntanlega er hægt að fá betri svör en „af því Guð vill það“.

Þegar miðill nær að koma fram með ótrúlega nákvæmar upplýsingar (eða þegar Þórhallur miðill kemur með ótrúlega ómerkilegar upplýsingar) um ókunnugt fólk þá virðast svo vera að margir ákveði að hér sé eitthvað á ferðinni sem sé óskýranlegt með öllu. Svo er ekki, þarna er nefnilega á ferðinni aðferð sem kallast háttlestur (á ensku cold reading). Háttlestur er notaður bæði af miðlum og töframönnum til að gera fólk agndofa, töframaðurinn viðurkennir að þetta sé bragð á meðan miðillinn segir að hér sé eitthvað dulrænt á ferðinni (og jafnvel trúir miðillinn því sjálfur). Þegar maður hefur kynnt sér háttlestur þá verður manni ljóst að þetta bara hæfileiki einsog hver annar, nær allir geta lært þetta en fáir verða sérfræðingar (flestir verða samt betri en Þórhallur miðill).

Sumir lenda í því að vakna um miðja nótt þannig að þeir geta hvorki hreyft sig né tjáð sig. Í þessu ástandi verður fólk oft vart við einhverja „návist“ í herberginu. Það er erfitt fyrir fólk að átta sig hvað veldur þessu ef það hefur ekki lært um svefnlömun. Flestir verða einhvern tímann fyrir svefnlömun en sumir oftar en aðrir. Einfalda skýringin er sú að þarna er fólk í ákveðnu millibilsástandi milli svefns og vöku. Fólk hefur ekki fulla stjórn á sjálfu sér og það er fullkomlega eðlilegt að þetta rugli þá sem verða fyrir þessu.

Það er einfaldlega þannig að það er afar fátt sem er óútskýranlegt. Þegar fólk flokkar atburði eða fyrirbrigði sem dulræn eða yfirnáttúruleg þá er það yfirleitt af því það þekkir ekki hvað er þarna raunverulega að baki. Réttu viðbrögðin í svona aðstæðum er að lesa sér aðeins til um málin. Mikilvægast er að leyfa sér ekki að flokka hluti sem ótútskýranlega án þess að hafa leitað skýringa. Sumt er líka þannig að það hefur ekki verið útskýrt af vísindum en það er yfirleitt er það bara tímaspursmál frekar en óyfirstíganlegt vandamál. Sumir sem lesa þetta vilja væntanlega gera mér upp blinda trú á vísindin en staðreyndin er einfaldlega sú að vísindin eru eina aðferðin sem við höfum til að skýra heiminn og þessi aðferð hefur komið okkur lengra á þekkingabrautinni en bjartsýnustu menn hefðu getað vonað. Reyndar hafa vísindin hingað til svikið okkur um flugbíla, við skulum gefa því tíma.

Guðmundur Guðmundsson

Kristinfræði fyrir byrjendur

3. desember 2004# (Kristindómurinn)

Alltaf er nú gaman þegar prestar þjóðkirkjunnar stíga niður úr steinsteyputurnunum sínum og boða trúna milliliðalaust. Vil ég þakka Bárði, sóknarpresti í Neskirkju, hlýjar óskir í garð barnanna minna og jafnframt leyfi hans til að trúa hverju því sem ég vil. Áður en lengra er haldið vil ég biðja Bárð afsökunar á því að hafa sagt um ónefndan prest í Neskirkju að hann héldi fram þeirri firru að trúin væri drottning vísindanna! Einhverjir sleggjudómar hafa þarna augljóslega glapið mér sýn, en vænt þykir mér samt um að Bárður skuli vera sammála mér í því að það eru hrein ódæmi að halda slíku fram. Mér er því bæði ljúft og skylt að draga til baka þann misskilning minn að ónefndur prestur í Neskirkju sé trúaður.

Það undrar mig að Bárður prestur skuli ekki sjá neina ástæðu til að gagnrýna neitt það, sem sem ég ber kirkju hans á brýn í nýlegri grein í Morgunblaðinu. Ekki vil ég sýna presti sömu óvirðingu og hann sýnir mér í óumbeðinni og harla skringilegri (svar)grein sinni, þar sem hann gerir mér upp fáfræði, sértrúarhyggju og aðra mannvonsku. Þess vegna ætla ég að beita ítrustu rökfestu og sanngirni, auðvitað með opnum huga og kærleik í hjarta, til að afhjúpa drambið og oflátungsháttinn í greininni hans.

Auðvelt er að afgreiða þau ummæli að ég sé haldinn fordómum í garð kristinnar trúar. Ég er kristinn vel, bæði skírður og fermdur og las mínar biblíusögur af kappi í skóla. Mér er því ómögulegt að fordæma það sem ég þekki til hlítar, því fordæming felur jú í sér vanþekkingu. Það er augljóst að prestur telur að þeir sem gagnrýna þjóðkirkjuna geri svo af vanþekkingu og af illkvittni gagnvart kristinni trú. Þjóðkirkjan hefur engan einkarétt á kristni hér á landi líkt og Bárður lætur liggja að. Gagnrýni á apparatið kirkja felur á engan hátt í sér gengisfellingu sanntrúaðra. Lúter kallinn, hetjan hans Bárðar, var nú heldur súr eftir sólalarlandaferð til Róms fyrir margt löngu og deildi hart á kaþólska kirkju þegar hann kom aftur heim. Ekki vegna boðskaps kaþólskra, heldur vegna sukks og sérgæðingsháttar embættismanna kaþólsku kirkjunnar. Þetta var fyrir fimmhundruð árum síðan og var kallað siðbót. Hérlendis hófst siðbótin með morði Jóns Arasonar biskups og lauk formlega með Þjóðkirkjuhátíðinni, sem þjóðin hafnaði á Þingvöllum árið tvöþúsund. Það er löngu kominn tími til að Þjóðkirkjan standi óstudd í lappirnar og hætti þeim hvimleiða ávana að drepa alla úr leiðindum með stagli, afturhaldssemi og sjálftöku almannafjár.

Ekki líka mér betur aðrar þær kenndir er Bárður gerir mér upp, sérstaklega ekki þær að ég sé að útmála kirkjuna hans hættulegan óvin. Ekki er ég sá aulabárður. Kirkjan hans er alveg sauðmeinlaust grey. Það er hins vegar svo undarlegt að það vilja ekki allir þiggja gottgjörelsi kirkjunar, sem hún býður svo rausnarlega fram. Örfáir leyfa sér þá ósvinnu að segja þetta upphátt. Enn aðrir hræsnarar trúa meira að segja ekki á guð!! Bárður ber mér á brýn bókstafstrú. Nú væri voða freistandi að koma með grjótið og glerhúsið klisjuna, en það geri ég auðvitað ekki. Ég ætla í staðinn að fræða Bárð um kirkjuna, sem hann tilheyrir og þjónar af trúmennsku. Hún er hin evangeliska-lúterska þjóðkirkja, sem krefst þess af fylgjendum sínum að þeir trúi því sem stendur í biblíunni. Bókstaflega. Þetta er kallað bókstafstrú, presti til fróðleiks. Evangelíumið í nafni kirjunnar þýðir trúboð og ef Bárður er ekki að boða trúna, t.d. í Melaskóla, þá er hann ekki að vinna verkin sín. Hann þarf þó engu að kvíða því börnin í Melaskóla læra Þjóðkirkjukristinfræði, Þjóðkirkjutrúarbragðafræði og Þjóðkirkjusiðfræði eins og mælt er fyrir um í lögum okkar vel siðaða lands. Bárður kennir þetta ekki sjálfur, en bænakvakið, biblíulesturinn, trúarjátningarnar og kirkjuheimsóknir Melaskólabarna á skólatíma, eru trúboð klárt og kvitt, með fulltingi Bárðar í krafti kirkju hans.

Bárður fer aftur villur vegar þegar hann segir að mér beri að virða lífsskoðanir og trú annarra. Aldrei skal það verða að ég sýni formælendum skoðanakúgunar og hræsni virðingu þótt það sé þeirra lífsskoðun og trú. Ef prestur trúir því og framfylgir, sem stendur í Bókinni hans, eins og gera verður ráð fyrir, þá skal ég fúslega viðurkenna algert og ótakmarkað virðingarleysi fyrir þeirri lífsskoðun og trú hans. Þjóðkirkjan með Bárð innanborðs er holdgervingur fáfræði og sérhagsmuna og á meðan svo er ber mér skylda til að opna augu prests fyrir því sem hann vill ekki sjá. Ég ætla að gerast svo dyggðugur í lokin að gefa presti leyfi til að trúa því og á það, sem honum sýnist. Ef það verður sami grautur í sömu skál ætti hann að setja á sig smekk, því grautarslettur fara ekki vel á fína kjólnum hans.

Birtist áður í Morgunblaðinu þann 4. nóvember 2004

Óli Gneisti

Tilgangslausi tilgangurinn

5. desember 2004# (Hugvekja)

Hver er tilangur lífsins? Að fjölga sér segir náttúran og það er eina svarið sem við höfum fyrir manninn sem tegund. Er lífið gersneytt öllu sem við getum kallað (í hálftrúarlegum skilningi) æðri tilgang? Já. Enginn æðri tilgangur. Og hvað með það? Er lífið eitthvað verra án þessa tilgangs?

Hvers vegna er það hræðileg tilhugsun að það sé enginn æðri tilgangur með lífi manna? Hvaðan kemur þessi árátta manna að halda það sé nauðsynlegt að hafa einhvern tilgang? Úr trúarbrögðunum. Æðri tilgangur er lygi trúarbragðanna. En hver er tilgangur lífsins samkvæmt trúarbrögðunum? „Eitthvað“? Frá trúarbrögðunum fáum við semsagt bara þessa hugmynd um að það sé einhver tilgangur en við fáum ekki að vita hver þessi tilgangur er. Hver er í raun munurinn að lifa í heimi þar sem það er „einhver“ æðri tilgangur og enginn æðri tilgangur? Hvaða máli skiptir það einstaklinginn sem aldrei fær að vita neitt um þennan tilgang?

Þessi æðri tilgangur er svipaður hugmyndinni um að það sé líf eftir dauðann. Fyrst er þér lofað eilífu lífi og síðan skoðarðu málið og sérð að þetta er ekki vitræn hugmynd. Hverju hefurðu tapað í raun? Engu. Lottómiði getur verið milljónavirði eða einskis virði, það er óþarfi að gráta þegar niðurstaðan kemur í ljós. Það hefur aldrei verið neinn æðri tilgangur með lífinu og við ættum bara að fagna þessu tækifæri sem við höfum til að lifa lífinu án þessarar tálsýnar. Það er ágætt að hætta að spila í Lottóinu, þá geturðu eytt peningunum þínum í eitthvað gáfulegra. Til dæmis í að styrkja góðgerðarmál milliliðalaust.

Hvað gerir maður í tilgangslausum heimi? Finnur sér eitthvað að gera. Reynir að gera eitthvað merkilegt eða bara einbeitir þér að því að vera bara þú. Þú getur eytt tíma þínum í að bæta heiminn, þú bjargar ekki heiminum en það er virðingarvert að reyna. En þar sem þú ert á annað borð að lesa þessa grein þá ertu væntanlega ágætlega settur í lífinu. Þú hefur nettengingu sem þú notar greinilega til að fræðast um lífið og tilveruna. Til hamingju, það hafa nefnilega ekki allir tíma til að sóa í leit að tilgangi lífsins.

Heimurinn hefur sitt gildi þó hann hafi engann æðri tilgang. Það er bara þannig að mörgum finnst það svo hræðilegt að hafa glatað þessum tilgangi að þeim sést yfir það að heimurinn er í raun stórkostlegur. Það eru forréttindi að geta horft upp í stjörnubjartan himinn eða eytt kvöldinu með ástvinum sínum.

Lífið hefur engann æðri tilgang, sættu þig við það og hættu að eyða tíma þínum í að syrgja það sem þú áttir aldrei.

Birgir Baldursson

Munurinn á kenningu og tilgátu

6. desember 2004# (Vísindi og trú)

Ég tek ansi oft eftir því í samræðum mínum við bæði trúmenn og aðra að menn gera ekki alltaf greinarmun á hugtökunum kenningu og tilgátu. Í ljósi þess að þeir telja þetta eitt og sama fyrirbærið tekst þeim svo að gera lítið úr rækilega rökstuddum vísindakenningum á þeim forsendum að þetta séu nú eftir allt „bara kenningar“.

Það er stór munur á þessu tvennu:

Tilgáta er staðhæfing sem sett er fram án nokkurs rökstuðnings. Í vísindaheiminum er stöðugt verið að setja fram prófanlegar (hrekjanlegar) tilgátur, enda eru þær ekkert annað en þær frjóu hugmyndir sem rannsakendur kasta fram í þeim tilgangi að láta á þær reyna.

Tilgátur mætti þess vegna líka kalla spurningar.

Þegar búið er að setja fram tilgátu er hún tekin og prófuð. Gerðar eru að henni afsönnunaratlögur með beinum tilraunum ef það er hægt, annars er notast við óbeinar prófanir. Ef tilgáta stendur af sér afsönnunaratlögur með þolanlegum hætti og hægt er að sýna með sterkum rökum fram á líkindi fyrir því að hún sé, að hluta eða í heild sinni, sönn er hún sett fram sem vísindakenning. Það þýðir einfaldlega að hún innihaldi nógu mikil sannindi til að kenna megi hana sem slík.

Þar til annað kemur í ljós.

Sjaldnast er það þannig að vísindakenningar útskýri allt, séu endanlegar. Iðulega tekst mönnum að finna á þeim galla og tefla fram betri og sannari útgáfu en fyrri niðurstöður sýndu. Þetta ferli liggur einfaldlega í eðli vísindanna og er burðarásinn í allri framþróun og þekkingu mannkynsins.

Innan trúarbragðanna eru jafnan settar fram staðhæfingar sem eru óhrekjanlegar. Þar af leiðir að slíkar fullyrðingar, sem oft eru í daglegu tali kallaðar kenningar án þess þó að vera það, geta aldrei talist neitt meira en tilgátur.

Ærið oft er það borið upp á menn, þegar þeir láta uppi að þeir aðhyllist vísindakenningu, að þeir trúi á hana, rétt eins og trúmaður kaupir trúar„kenningar“ í blindni. Þannig er því þó ekki farið, heldur er nær að kalla þetta rökstudda sannfæringu. Og slík sannfæring hefur það að auki til síns ágætis að um leið og nýjar rökstuddar upplýsingar berast sem uppfæra fyrri kenningar, eða jafnvel kollvarpa þeim, þá taka menn því fagnandi, því um leið vita þeir aðeins meira um heiminn en fyrr.

Vona að einhver sé nú upplýstari um þessi hugtök, kenningu og tilgátu.

Óli Gneisti

Að selja sig

6. desember 2004# (Siðferði og trú)

Það eru að koma jól og því vertíð fyrir þá hópa sem treysta á þessa hátíð til að rétta fjárhaginn. Til þess að vekja athygli á sér þá eru farnar ýmsar leiðir hvort sem verið er að selja jólaseríur eða konfektkassa. Rithöfundar treysta á þennan árstíma og þá er alltaf gott að vera í fjölmiðlum, gera kannski eitthvað krassandi til að fá umtal. Í dag er pistill frá Þránni Bertelssyni á baksíðu Fréttablaðsins þar sem hann kemur með aumingjalega afsökunnarbeiðni til handa „hörundssárum trúleysingjum“.

Frá því að svívirðingapistill Þráins birtist fyrir um einni og hálfri viku þá hef ég velt því fyrir mér hvað lægi á bak við þetta hjá manninum. Ástæðan sem hann nefnir sjálfur - „að benda yfirlýstum trúleysingjum á að varast þá fanatík og ofstopa sem felst í því að álasa trúuðu fólki fyrir trú sína“ - er í algjöru ósamræmi við pistilinn sem innihélt endalausar alhæfingar og svívirðingar um trúleysingja. Væntanlega er þetta eftir-á-skýring sem hann vonast til að fólk gleypi hráa.

Nokkru áður en Þráinn birti árás sína í Fréttablaðinu var hann með uppistand á bloggsíðu rithöfundarins Ágústs Borgþórs varðandi gagnrýni sem var skrifuð um bókina hans Þráins Dauðans óvissu tími. Þetta nöldur Þráins vakti nokkurt umtal og kom í fjölmiðlum. Segja þeir ekki að öll auglýsing sé góð auglýsing?

Síðan birti Þráinn pistilinn um trúleysingja og það er ekki laust við að þeirri hugsun slái niður hjá manni að ástæðurnar sem liggja að baki greinarskrifum Þráins séu ekki alveg heiðarlegar. Gæti verið að Þráinn hafi ekki í raun nokkurn hag af því að skapa smá umtal um sjálfan sig á meðan hann er að reyna að selja bók sína? Þessi greinarskrif Þráins urðu til þess að trúleysingjar skrifuðu pistla í blöð og losuðu um reiði sína á netmiðlum. Nafnið hans Þráins útum allt. Síðan er það þannig að flestum er nú alveg sama þá það sé aðeins verið að níðast á trúleysingjum. Við erum bara minnihlutahópur sem hefur ekki mikla samúð meðal almennings.

Jæja, hér er nafnið hans Þráins aftur á síðum Vantrúar. Ég plöggaði meira að segja bókina hans (sem ég veit reyndar ekkert hvort er góð, léleg eða bara meðalmennska einsog Ágúst Borgþór heldur fram). Er það þetta sem þú vildir Þráinn? Nú er lag að koma með grein um þennan pistil minn til að blóðmjólka umtalið.

Jórunn Sörensen

Heillandi trúarbrögð

7. desember 2004# (Vísindi og trú)

Það er að mörgu leyti skiljanlegt að þeim sem aldir eru upp við að trúa á guð gangi illa, þegar þeir eru komnir til vits og ára, að sætta sig við þennan yfirnáttúrlega, þrískipta – en samt eina guð sem er í senn algóður og almáttugur en lætur sig samt hafa það að horfa á okkur mennina berast á banaspjótum, farast í slysum, deyja kvalafullum dauðdaga á sóttarsæng, misþyrma öðrum lífverum sem og náttúrunni o.s.frv. o.s.frv. Samt er það stórt skref fyrir marga að kasta frá sér trúnni og viðurkenna sig trúlausa.

Fyrir þessa einstaklinga eru heimspekikenningar Spinoza mjög heillandi. Hann sagði einfaldlega: Guð er náttúran í heild sinni – alnáttúra – og hver lífvera er hluti þessarar heildar. Takmark mannsins, sagði Spinoza, er að opna augun fyrir lögmálum náttúrunnar, skilja þau og viðurkenna.

Spinoza fæddist í Hollandi 1632. Hann var sonur strangtrúaðra gyðinga sem höfðu flúið til Hollands undan portúgalska rannsóknarréttinum. Spinoza þótti efnilegur námsmaður og efni í rabbína. Hann heillaðist hins vegar af náttúruvísindum og snéri baki við trú forfeðra sinna sem kostaði hann útskúfun og bannfæringu. Spinoza lét það ekki á sig fá en lifði grandvöru lífi og skrifaði fjölmargar bækur m.a. um siðfræði og stjórnmál.

Heimild: Heimspekisaga eftir Gunnar Skirbekk og Nils Gilje í þýðingu Stefáns Hjörleifssonar. Háskólaútgáfan 1999.

Óli Gneisti

Karl biskup á heitum kolum

9. desember 2004# (Kristindómurinn)

Á jólanótt í fyrra flutti Karl biskup ræðu í Dómkirkjunni. Ræðuna kallaði hann En það bar til um þessar mundir ... Til eru menn sem ganga á heitum kolum til að sanna heilagleika sinn og hægt er að segja að Karl biskup stundi þessa iðju á sinn einstaka hátt. Það er eiginlega alltaf áhugaverðast hvað Karl segir ekki og hvernig hann dansar á heitum kolum sannleikans. Biskup þjóðkirkjunnar ákvað að fjalla um sannleiksgildi jólaguðspjallsins í ræðu sinni.

Kýreníus landsstjóri er vel þekktur og tilvist hans og stjórnkænska vel vottfest. Eins er um manntalið.
...
Hann [guðspjallamaðurinn Lúkas] setur fram skýrt og skorinort þá staðhæfing að „það bar til um þessar mundir að boð kom frá Ágústusi keisara“ ...þegar Kýreníus var landstjóri á Sýrlandi“ fór þá einnig Jósef úr Galíleu frá borginni Nasaret upp til Júdeu til borgar Davíðs sem heitir Betlehem, en hann var af ætt og kyni Davíðs...“.

Takið eftir því að Karl sleppir því að minnast á að til þess að tímasetja fæðingu Jesú þá er líka hægt að notast við Heródes konung sem minnst er á bæði í Lúkasarguðspjalli og Matteusarguðspjalli. Í raun minnist biskupinn ekkert á Heródes í þessari ræðu sinni þó sá konungur sé mjög áberandi í goðsögninni um fæðingu Jesú. Hvers vegna þegir Karl um konunginn? Gæti það verið vegna þess að Heródes var dáinn þegar manntalið var gert? Gæti það verið vegna þess að Kýreníus og Heródes voru ekki samtíða?

Heródus konungur dó fjórum árum fyrir upphaf hins kristna tímatals en Kýreníus varð ekki landstjóri fyrren tíu árum síðar. Sama ár og Kýreníus tók við völdum þá var gert manntal á þessum slóðum. Þegar við tökum Heródes inn í reikningin þá er ljóst að það er margt skrýtið við þessa sögu. Heródes konungur á að hafa látið drepa öll sveinbörn yngri en tveggja ára í Betlehem. Það er ekkert sem bendir til þess að þetta hafi gerst. Annálaritarinn Jósefus sem lýsti grimmd Heródesar í smáatriðum minnist ekkert á þetta grimmdarverk. Það er nokkuð ljóst að ungbarnamorðin eru uppspuni og væntanlega komin til vegna þess að til voru eldri sögur um svipuð óhæfuverk.

Það er líka eitthvað undarlegt við manntalið sem minnst er á í þessari fæðingarsögu. Í fyrsta lagi átti að skrásetja allan heiminn sem er bara fáránlegt, ég veit ekki hvaða Karl hefur heimildir um slíkt manntal. Árið 6 var hins vegar gert manntal á þessu svæði og það er hugsanlega manntalið sem vísað er í. Samkvæmt sögunni átti Jósef að skrá sig í ættborg sinni Betlehem. Hvers vegna í ósköpunum var ekki hægt að skrá Jósef þar sem hann átti heima í Nasaret? Það þarf ekki mikið hugmyndarflug til að sjá að manntal sem færi svona fram myndi riðla öllu samfélaginu, fjöldi manns þyrfti að ferðast langa vegu bara til að láta skrá sig.

Það er líka skrýtið að Jósef var að draga konu sína kasólétta alla þessa leið, konur þurftu ekki að láta skrá sig enda borguðu þær enga skatta. Það eru um 150 kílómetrar á milli Nasaret og Betlehem. Það er ljóst að þessi langa ferð hefði ekki verið þægileg. Þau hefðu þurft að ferðast á asna, hesti, kameldýri eða bara tveimur jafnfljótum.

Er þessi saga ekki frekar ótrúverðug?

„Fæðing frelsarans er söguleg staðreynd, en ekki goðsögulegt tákn.“ segir Karl biskup. Hvítt er þá væntanlega svart og svart er hvítt? Goðsagan um Jesú er ekki merkilegri en aðrar slíkar sögur nema kannski fyrir það að það trúa henni svo margir. Ástæðan fyrir því að það trúa svo margir á Jesú er líklega af því að menn einsog Karl biskup Sigurbjörnsson hafa atvinnu af því að snúa heiminum á haus.

Heimildir
Journey to Bethlehem must have been grueling
The Christmas Story: When/Where/Prophecy of Jesus' Birth?

Ritstjórn

Svar við gagnrýni Steindórs J. Erlingssonar

10. desember 2004#

Í Fréttablaðinu í dag (10. desember) er grein eftir Steindór J. Erlingsson þar sem hann gagnrýnir Vantrú. Aðalpunkturinn í gagnrýni Steindórs er að tala um að við á Vantrú séum ómálefnaleg. Til þess að styðja þetta vitnar hann í grein eftir Guðmund Guðmundsson. Á tilvitnuninni sést vel hver misskilningur Steindórs er, hann jafnar því saman að vera harðorður og að vera ómálefnalegur. Við neitum því reyndar ekki, við höfum örugglega einhvern tímann verið ómálefnaleg, en ekkert frekar en til dæmis vefrit sem fjalla um stjórnmál. Við höllumst líka að því að trúarskoðanir eigi að gagnrýna á sama hátt og aðrar skoðanir. Með orðum Páls Skúlasonar: „Það er rangt að trúa einhverju á ófullnægjandi forsendum“.

Í umræðum um aðferðir talaði Steindór um hve vel honum gengi í málflutningi sínum. Þá bentum við á þá staðreynd að ástæðan fyrir því að trúmenn vilja hlusta á hann er ekki vegna þess hve málefnalegur hann er heldur vegna þess að hann er trúleysingi sem talar ekkert sérstaklega vel um trúleysi sitt. Steindór snýr útúr þessari athugasemd og segir að við höfum haldið því fram að prestarnir hlustuðu á hann vegna þess að þeir vorkenndu honum. Það er ekki málefnalegt af Steindóri að gera okkur upp skoðanir og segja síðan að þessar upplognu skoðanir beri vitni um að við séum ekki víðsýnir.

Í raun virðist Steindór hafa neikvætt viðhorf gagnvart trúleysi sínu og á því lítið sameiginlegt með okkur hér á Vantrú sem vitum að trúleysi er toppurinn. Annars óskum við Steindóri bestu lukku í því að spjalla við trúmenn, þeir hafa greinilega meiri áhuga á skoðunum hans en okkar. Hví skyldi það vera?

Birgir Baldursson

Jón Gnarr og tilgangurinn

12. desember 2004# (Hugvekja)

Á baksíðu Fréttablaðsins á fimmtudag birtist ágæt hugleiðing Jóns Gnarr um tilgang lífsins. Eins og við er að búast reynir trúmaðurinn Jón að fóta sig í trúarlegum hugmyndum í þessa átt og fær útkomu sem er í litlu samræmi við niðurstöðu þeirra sem tamið hafa sér gagnrýna hugsun á öllum sviðum.

Jón kemst að þeirri niðurstöðu að þetta líkist helst fótbolta. Gefum honum orðið:

Lífið er eins og fótbolti. Tilgangur fótboltaleiks er ekki að vinna, eins og gæti virst við fyrstu sýn, heldur að læra og samhæfa sig öðrum og umfram allt að hafa gaman af því að spila fótbolta. Árangur næst með æfingu, erfiði og aga.

Knattspyrnumaður nær ekki árangri fyrr en hann hættir að reyna að ná árangri upp á eigin spýtur, hættir eigingirni sinni og finnur sér samhljóm með öðrum. Með því að láta af eigingirni nær hann árangri. Og með árangrinum fær hann viðurkenningu frá áhorfandanum sem gefur honum orku til að ná enn lengra. Kannski erum við mennirnir eins og íþróttamenn og Guð eins og áhorfendurnir.

Þetta er alveg glettilega góð líking hjá Jóni og samræmist fullkomlega hugmyndum mínum um umbunarsiðferði sem ég reifa í nýlegri grein. Foringi Jóns, Jesús Kristur boðaði einmitt þetta umbunarsiðferði og því er Jón fastur í þeim pakka að haga sér eins og fótboltamaður á velli, eða öllu heldur barn fyrir framan foreldra sína: „Sjáðu mig pabbi, sjáðu hvað ég er klár, hvað ég spila vel, hafðu mig í náðinni hjá þér, viðurkenndu mig, hrósaðu mér!“

Siðferði trúmanna, í það minnsta hinna kristnu, er þarna algerlega rétt lýst. Og frá sjónarhóli okkar, sem í krafti húmanískra gilda og/eða fagurhyggju höfum gengið skrefi lengra í siðferðislegum efnum, eru þeir ósköp aftarlega á merinni.

Umhyggjusiðferði er siðferði dagsins.

Óli Gneisti

Hvað er trúleysi?

13. desember 2004# (Rökin gegn guði)

Séra Örn Bárður og félagi hans Bjarni Randver eiga bágt með að skilja hvað hugtakið trúleysi merkir. Þeir virðasta halda að trúleysingjar noti þetta orð sem samheiti yfir guðleysi. Svo er ekki. Trúleysi er það að hafna öllum yfirnáttúrulegum fyrirbrigðum. Dæmi um yfirnáttúruleg fyrirbrigði má nefna guð (Guð/guði/goð/gyðjur), álfa, jólasveina og bleika ósýnilega einhyrninga. Það mætti líka að segja að trúleysingjar hafni hindurvitnum.

Allir trúleysingjar eru guðleysingjar en það eru ekki allir guðleysingjar trúleysingjar. Guðleysingi getur til að mynda trúað á álfa eða líf eftir dauðann en það gerir trúleysingi ekki. Það er ekkert sambærilegt orð til í ensku en það mætti segja að trúleysingi sé bæði skeptic og atheist.

„Allir trúa á eitthvað“ hefur oft verið sagt og einnig er sagt að „trúleysi sé tegund af trú“, þetta er fjarstæða. Til að skilgreina trúleysi þarf fyrst að skilgreina trú, þá er gott að leita í Biblíuna. Í Hebreabréfinu stendur:

Trúin er fullvissa um það, sem menn vona, sannfæring um þá hluti, sem eigi er auðið að sjá.

Trú gengur gegn skilningarvitunum og rökum. Þetta á alveg eins við um trú á ósýnilega bleika einhyrninginn og trú á guð. Reyndar sleppur jólasveinninn að vissu leyti fyrir horn af því við sjáum hann reglulega en við trúleysingjarnir erum svo kaldlyndir að við gerum ráð fyrir að þar sé bara um að ræða náunga í búningum. En það ætti að vera augljóst að það að trúa ekki er ekki form trúar. Það sést líka að þegar þessi skilgreining er notuð þá það trúa ekki allir. Einnig er ljóst að ef setningin „Allir trúa á eitthvað“ væri sönn þá myndi enginn tala um trúað fólk því þá væru allir trúaðir.

Með tilvísun í önnur íslensk orð þá sést vel hvað trúleysi þýðir. Atvinnuleysi er það að hafa ekki vinnu, það er ekki tegund af atvinnu heldur enginn vinna. Heyrnarleysi er að heyra ekki, það er ekki tegund af heyrn heldur engin heyrn. Sjónleysi er ekki einskonar sjón heldur engin sjón. Í stuttu máli, atvinnulaus maður vinnur ekki, heyrnarlaus maður heyrir ekki, sjónlaus maður sér ekki og trúlaus maður trúir ekki. Mjög einfalt, trúleysi er hins vegar eftirsóknarvert ástand ólíkt til dæmis atvinnuleysi. Það má líka segja að trúleysi sé ekki trú á sama hátt og það er ekki sérstakt áhugamál að safna ekki frímerkjum.

Örn Bárður er einn af þeim trúmönnum sem reynir að snúa sönnunarbyrðinni við og segir að það þurfi trú til þess að halda fram að guð sé ekki til. Ef ég trúi því að það séu ósýnilegir bleikir einhyrningar út um allt þá getur það ekki talist trú að segja að það séu engir slíkir einhyrningar til. Sönnunarbyrðin er augljóslega á þeim sem heldur því fram að raunveruleikinn sé öðruvísi en hann virðist vera. Það er ekki nóg með að ég trúi ekki á guð heldur þá finnst mér hugtakið sjálft illskiljanlegt og allar útskýringar á því eru órökréttar.

Nú myndi einhver spyrja: Hvers vegna ættuð þið að fá að skilgreina hvað trúleysi þýðir? Það er einfaldlega vegna þess að þetta er eina orðið sem lýsir þeirri lífsskoðun sem við aðhyllumst. Guðleysingjar hafa gott orð yfir sína trúarlegu afstöðu og þar að auki er mörgum guðleysingjum illa við að orðið trúleysi sé notað í þeim skilningi. Trúmenn virðast aðallega vilja skilgreina orðið trúleysi á þann hátt að það sé ekki til. Það væri ákaflega lítið gagn af því að skilgreina orðið trúlaus bara til að prestar geti afskrifað það. En hverjum er ekki sama þó trúmenn fatti þetta ekki? Við trúleysingjar munum nota það yfir okkar viðhorf í trúmálum áfram, trúmenn geta annað hvort reynt að skilja hvað við eigum við eða þeir geta stungið höfðinu í sandinn (sem er eitthvað sem þeir eru góðir í).

Vísindavefurinn hefur einnig birt umfjöllun um trúleysi sem Örn Bárður og félagar hans geta litið á ef trúleysishugtakið er ekki ennþá orðið skýrt í höfði þeirra.

-

Örn Bárður birti þann 9. desember á bloggsíðu sinni „svar“ til okkar hér á Vantrú. Örn hafði lokað fyrir athugasemdir á þessari færslu sinni þannig að við ákváðum að svara honum með greinarskrifum hér. Reyndar opnaði Örn fyrir athugasemdir hjá sér en við höfum ákveðið að birta greinarnar samt hér á næstu dögum.

Vésteinn Valgarðsson

Kommúnistarnir við?

14. desember 2004# (Stjórnmál og trú)

Í nýlegri grein séra Arnar Bárðar Jónssonar vitnar hann í predikun sjálfs sín og segir að guðleysi sé lífsafstaða, en lífsafstaða sé trúarafstaða og því sé efnishyggja kommúnista í rauninni eins konar trú. Ekki séu til trúlausir menn því allir menn hafi lífsafstöðu og því trúarafstöðu. Örn segist líta svo á að „trúin sé fólgin í trausti á að tilveran sé með tilteknum hætti ... Þeir voru ófáir sem treystu kommúnismanum og létu hugmyndafræði hans og forsendur móta lífssýn sína, m.a. þá trú að enginn Guð væri til.“ Enn fremur segir Örn: „Kommúnisminn er trú skv. skilgreiningu minni og guðleysi sömuleiðis þar sem um er að ræða lífssýn, hugmyndafræði eða kerfi sem útskýrir tilveruna eða skilgreinir hana.“

Ekki veit ég hvort séra Örn heldur að hann sé sniðugur að endurtaka þessa gömlu tuggu, eða hvort hann telur að nú, að Sovétríkjunum föllnum, sé hægt að bera kommúnistum hvað sem er á brýn, því þeir séu ekki lengur til og geti því ekki varið sig, eða altént geti þeir ekki komið vörnum við sökum gjaldþrots síns. Það samþykki ég ekki. Ég ætla að reyna að svara nokkrum spurningum: Eru kommúnistar trúmenn eða er kommúnismi trú? Eru Vantrúarmenn kommúnistar? Er barátta Vantrúar gegn hindurvitnum kommúnísk? Eru ógæfuverk í Sovétríkjunum tengd því að þeim var stjórnað af trúleysingjum?

~~~~~~~*~

Það „kerfi sem útskýrir tilveruna eða skilgreinir hana“ hjá marxistum nefnist díalektísk efnishyggja. Í stuttu máli sagt er kjarni hennar þessi: Efnislegur veruleiki er skýrður á efnislegum forsendum og breytingar og þróun verða vegna átaka, vegna ytri áhrifa á hluti og vegna innra eðlis þeirra sjálfra. Rökrétt, ekki satt? Efnisheimurinn er ekki tilviljanakennd hrúga af ótengdum þáttum, heldur tengist hver þáttur öðrum og hver hefur áhrif á aðra. Efnisheimurinn er í stöðugri mótun og tekur stöðugum breytingum og þessar breytingar verða vegna átaka eða togstreitu andstæðra afla. Allir hlutir hafa að geyma innri andstæður og breytingar á þeim eru háðar því hvort andstæður þessar eru í jafnvægi eður ei. Megindlegar (kvantítatífar) breytingar eru tiltölulega hraðar en þegar þær hafa orðið ákveðið miklar verða eigindlegar (kvalítatífar) breytingar, sem eðli málsins samkvæmt eru gisnari.

Skyldi vera hægt að stofna trúfélag í kring um þessa lífsskoðun?

Ég leyfi mér að efast um það. Þessi lífsskoðun er ekkert annað en raunsæ og yfirveguð nálgun á efnisheiminn. Í henni gætir hvergi neins konar yfirnáttúru eða óútskýranleika; ástæðulausri dulúð er ekki fyrir að fara. Afneitar díalektísk efnishyggja guði, alheimsorku skyggnigáfu eða lífi eftir dauðann? Nei, í sjálfu sér ekki. Díalektísk efnishyggja gengur ekki út á að afneita yfirnáttúru í sjálfu sér. Jafnvel er vafasamt að kalla megi hana trúleysi (þótt hún sé það svosem frá sjónarmiði trúaðra); trúleysi felur í sér afneitun á trú og gengur að sumu leyti út þá afneitun. Díalektíska efnishyggjan byrjar hins vegar á byrjuninni, raunveruleikanum, sem sagt að maðurinn og náttúran séu einfaldlega til. Það var ekki forgangsatriði, hjá karli þeim er Marx hét, að afneita guði frekar en það er forgangsatriði fyrir fullorðið fólk að afneita tannálfum eða galdravélmennum úr geimnum.

Hverju sætir það þá að fólk skuli trúa á guð (eða guði eða yfirnáttúru)? Fólk skapar sér guði í sinni eigin mynd, það flýr á náðir trúarbragða meðan þau bjóða upp á ásættanlegri heimsmynd en raunveruleg lífskjör fólks gera, og þegar fólk firrist af kapítalískri launavinnu, og líður eins og það vanti eitthvað í það, þá verður viðleitni þess til að fylla þetta skarð að þeim jarðvegi sem trúin sprettur úr. Ef þar að kemur, að kapítalísk launavinna og firring heyra sögunni til, og brauðstrit fólks hættir að vera firrt, þá rennur og upp sá dagur að „skarðið í sálinni“ lokist og þörfin fyrir guð hverfi. Um leið og trú er trúmanni „smyrsl á sárin“ er efnishyggja efnishyggjumanninum hvöt til að taka örlög sín í eigin hendur og bæta það sem úrskeiðis er í lífi hans. Í stað þess að skoða himnaríki, trú og guðfræði í gagnrýnu ljósi eru vígstöðvar díalektískrar efnishyggju fyrst og fremst þær, að beina gagnrýninni að jörðinni, lögunum og stjórnmálunum.

Marx gagnrýnir þannig trúarbrögð, en ekki sem orsök vandans, heldur sem einkenni hans. Sá vandi, sem öðrum fremur er orsökin, er kapítalisminn, sem með sínum firrtu framleiðsluháttum og valdboði setur mark sitt á sálarlíf fólks og gerir það móttækilegt fyrir trú. Sársauki lífsins býður heim ópíumi sálarinnar. Ópíum fólksins, trúin, slævir það fyrir hlutskipti sínu og dregur úr reisn þess. Trúin er stuna í píndu dýri.

Fólk gleymir takmörkunum sínum og ófullnægðum lifnaðarháttum með því að ímynda sér að í einhverjum óútskýranlegum skilningi hafi það fá takmörk og geti öðlast eilífa fullnægju. Þetta er að ýmsu leyti sambærilegt við hverja aðra vímu.

Til að eiga auðveldara með að fróa mönnum með tilhugsuninni um dýrð annars heims og um dásemdir guðs og himnaríkis, hefur kirkjan ýtt undir þá heimssýn að maðurinn sé bersyndugur og jarðlífið táradalur. Hún hefur lagt manninum kross á herðar og krýnt hann þyrnum til þess að láta gylliboð sín hljóma girnilega.

Marx fer mörgum orðum um kirkju, presta, ofsóknir og rannsóknarrétti og fleira sem gjarnan er talið til jarðneskra birtingarmynda trúarinnar, en þetta eru jarðnesk fyrirbæri, jarðneskar stofnanir og mennskir menn með mennska hagsmuni, þótt trúin sé afsökun þeirra eða vopn. Hvað er það annað en hræsni, að tala um kærleika, en taka afstöðu með kúgurum, eins og kirkjan gerir með samvinnu sinni við ríkisvaldið? Að tala um fátækrahjálp, en spyrja ekki hvers vegna þeir fátæku séu fátækir til að byrja með? Starfsbróðir séra Arnar, brasilíski erkibiskupinn Helder Camara, sagði „Þegar ég gef fátækum mat kalla þeir mig dýrling. Þegar ég spyr hvers vegna þeir fátæku eigi engan mat kalla þeir mig kommúnista.“ Það er umhugsunarefni. Hvað er það annað en hræsni, að tala um auðmýkt, standandi frammi fyrir íburðarmiklu altari í háreistri höll, sem heitir kirkja? Ef út í það er farið, hvaða dæmi er til betra um mannlega firringu, en að til að byrja með sé reist höll handa þjóðsagnaskepnu?

Það var ekki vilji Marx að frelsa manninn undan guði. Hann vildi frelsa manninn undan sjálfum sér og losa hann úr þeirri sjálfskipuðu ánauð sem trú hans á guð er. Það sem þarf að missa sín er m.ö.o. ekki guð heldur sú ímyndun mannsins að guð sé til. Menn skapa trú; trú skapar ekki menn. Marx, eins og fleiri, gerði greinarmun á lönguninni í að guð sé til og því að hann hljóti að vera til.

Eru kommúnistar trúaðir? Eða, eru díalektískir efnishyggjumenn trúaðir? Ég held að það liggi í augum uppi að það eru þeir ekki. Eru þeir trúlausir? Þeir eru einfaldlega efnishyggjumenn.

~~~~~~~*~

Sovétríkin

Voru ógæfuverk í Sovétríkjunum tengd því að þeim var stjórnað af trúleysingjum? Í stuttu máli sagt: Nei. Það mun vera satt, að leiðtogar Sovétríkjanna voru trúleysingjar. Að vísu er sagt að Stalín hafi látið blessa sovéska hermenn áður en þeir héldu á vígvöll, og eins má velta fyrir sér hvort sú gagnrýnislausa og dogmatíska persónudýrkun, sem óneitanlega hefur sést meðal sumra kommúnista, geti flokkast undir eins konar yfirfærða bókstafstrú á óskeikula menn, þótt hún feli ekki í sér neins konar yfirnáttúru.

En hvað með Sovétríkin? Hvað með Stalín? Eins og áður var vikið að, er kommúnismi ekki trú. Í Sovétríkjunum var opinbert trúleysi. Gerir það menn grimma eða ófyrirleitna? Nei, ekki frekar en trúleysi á jólasveina lætur fólk stela sælgæti af börnum.

Það er satt, að bolsévíkar hvöttu til trúleysis og lokuðu sumum kirkjum og rændu sumar. Látum liggja á milli hluta spurninguna, hvers vegna þær voru svona ríkar til að byrja með, en rússneska rétttrúnaðarkirkjan tók ótvíræða afstöðu með gerspilltri keisarastjórninni, með kúgurunum gegn fólkinu. Svosem ekkert nýtt þar á ferð, fyrir þá sem muna eftir Lúther og bændauppreisnunum eða kaþólsku kirkjunni og helförinni.

Þótt Stalín væri trúleysingi voru hagsmunir hans og valdaklíku Sovétríkjanna ofar á forgangslistanum en trúleysi.

Leysti trúleysið grimmdaræði og blóðþorsta úr læðingi í sovéskum kommúnistum? Þegar þessarar spurningar er spurt eru a.m.k. þrjár rökvillur á ferðinni. Ein er sú að gera ráð fyrir því að eðli mannsins sé að vera fjöldamorðingi, ef það er ekki í viðjum trúar og kirkju. Vægast sagt kaldranaleg afstaða. Önnur er að horfa framhjá því hvernig alræðislegir valdstjórnarhættir og vænisjúkur harðstjóri fara saman. Þriðja er að líta framhjá því að kristnir menn hafa líka staðið fyrir óafsakanlegum grimmdarverkum, þrátt fyrir þessa æðislegu trú sína. Jafnvel í nafni hennar. Er þá ekki nærtækara að leita skýringanna í aðstæðum þeim sem voru ríkjandi, frekar en trú eða trúleysi?

En hlutskipti trúarbragða í Sovétríkjunum? Öfugt við það sem margir halda voru trúarbrögð ekki bönnuð. Ríki og kirkja voru aðskilin og börnum voru ekki innrætt trúarbrögð í skólum, en engu að síður fjöruðu trúarbrögðin ekki út. Hvers vegna ekki? Af sömu ástæðu og ríkisvaldið gerði það ekki. Byltingin var aldrei til lykta leidd og gagnbyltingin keyrði hana út af sporinu frekar snemma. Firring var áfram til, og lengi eimdi eftir af gömlum siðum.

En hvað sem glæpaverkum og mistökum Stalíns líður, þá var opinbert trúleysi og afhelgun ríkisvaldsins með betri verkum Sovétmanna.

~~~~~~~*~

Síðustu tvær spurningarnar voru: Eru Vantrúarmenn kommúnistar? Er barátta Vantrúar gegn hindurvitnum kommúnísk? Svarið við þeim báðum er skýrt: Nei. Vantrúarmenn sem slíkir eru ekki kommúnistar og Vantrú er ekki kommúnistasíða. Barátta Vantrúar gegn guðum, miðlum, draugabönum og öðrum hindurvitnum er ekki kommúnísk heldur. Þema Vantrúar er ekki díalektísk efnishyggja heldur það, að sýna fram á veikleika og fáránleika í málflutningi þeirra sem halda fram firru og hindurvitnum, hvort sem þeir eru vísvitandi loddarar eða bara velviljað fólk sem veit því miður ekki betur.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Er kristin trú hindurvitni?

15. desember 2004# (Kristindómurinn)

Í nýlegri grein séra Arnar Bárðar Jónssonar er hann hissa á því að Vantrúarmenn skuli kalla kristna trú hindurvitni, þótt að margt í kristinni trú fari í bága við vísindalega heimsskoðun samtímans.

Um þetta segir Örn að „Kristin trú byggir þó á vel rökstuddum rökum í mörgum efnum, þar á meðal sögulegum heimildum um Krist...“, Örn Bárður kemur ekki með nein góð rök en lætur nægja að telja upp heimildir fyrir tilvist Jesú. Látum spurninguna um sögulega tilvist Jesú vera í þessari grein og gefum okkur að ofsatrúaður Galíleumaður að nafni Jesús hafi verið til. Er þar með sagt að kristin trú sé laus við hindurvitni? Alls ekki, lítum á nokkur hindurvitni kristinnar trúar sem Örn heldur að liggi „fyrir utan takmörk vísindanna og fara þannig ekki í bága við vísindalega heimsskoðun samtímans.“

Kristnir trúa því að Jesús hafi gengið á vatni. Ég veit ekki hvort það hafi verið gerðar vísindalegar rannsóknir á því hvort fólk geti gengið á vatni eða ekki. Það er líklega talið óþarfi því að allir vita að fólk getur ekki gengið á vatni, að halda því fram fer í bága við vísindalega heimsskoðun samtímans. Að trúa því að Jesús hafi gengið á vatni jafngildir því að trúa á hindurvitni. Trúir þú því, Örn, að Jesús hafi gengið á vatni?

Kristnir trúa því að Jesús hafi risið upp frá dauðum og borðað mat eftir það með lærisveinunum. Ég veit ekki hvort að það hafi verið gerðar vísindalegar rannsóknir á því, skynsemin ætti að nægja, en ég veit að það er vísindalega sannað að fólk rís ekki upp frá dauðum, allt fólk sem að deyr heldur áfram að vera dáið. Að halda öðru fram fer í bága við vísindalega heimsskoðun samtímans. Upprisan er hindurvitni. Nú veit ég ekki hvort að frjálslyndir guðfræðingar hafa gengið það langt í túlkun sinni á Biblíuna að þeir afneiti upprisu mannsins, en ef svo er þá eru það nýmæli. Trúir þú því, Örn, að Jesús hafi risið upp frá dauðum?

Örn heldur því síðan fram að þar sem að vísindin geti hvorki sannað né afsannað tilvist guðs þá trúa trúleysingjar á hindurvitni af því að þeir trúa ekki á tilvist guðs. Eitthvað er skrítið við þetta, hvernig getur maður trúað á hindurvitni með því að trúa ekki á eitthvað? Ef svo er þá trúa allir á hindurvitni því að enginn trúir á ósýnilega bleika einhyrninga, sem að alveg eins og guð, eru utan marka vísindanna. Augsýnilega trúir maður ekki á hindurvitni ef að maður trúir ekki á guð eða einhyrninga. En finnst þér, Örn, einhyrningstrúin vera hindurvitni?

Hjalti Rúnar Ómarsson

Trúarskoðun eða lífsskoðun?

16. desember 2004# (Kristindómurinn)

Í nýlegri grein séra Arnar Bárðar Jónssonar virðist hann af einhverjum ástæðum vilja útrýma trúleysinu í heiminum með orðaleik. Sagt er að ekkert sé nýtt undir sólinni og mætti halda að George H. Smith hefði lesið grein Arnar þegar að hann skrifaði þetta í bók sinni Atheism: The Case against God:

Whereas the Christian of yesterday had to expend a great deal of time and energy to win converts, the modern theologian has instituted a convenient time-saving device. By jggling a few terms here and there, the atheists of the world (whether they know it or not) are suddenly believers in a god. (s. 35)

Á svipaðan hátt og guðfræðingar hafa reynt að gera guðleysingja að guðstrúarmönnum reynir Örn að gera trúleysingja að trúmönnum. Orðaleikurinn hans er svona: Allar lífsskoðanir eru trúarskoðanir. Þar sem að guðleysi er lífsskoðun þá er það sjálfkrafa trúarskoðun.

Það er eitthvað athugavert við þetta. Ef allar lífsskoðanir eru trúarskoðanir hvers vegna höfum við þá þessi tvö orð? Það hlýtur að vera einhver munur á þessum hugtökum. Íslensk lög gera til dæmis skýran greinarmun:

Lög um skráð trúfélög 1999 nr. 108 28. desember 1. gr. Trúfrelsi. Rétt eiga menn á að stofna trúfélög .... Á sama hátt eiga menn rétt á að stofna félög um hvers konar kenningar og lífsskoðanir, þ.m.t. um trúleysi.

Vissulega geta trúarskoðanir verið lífsskoðanir, um það er ekki deilt, en ekki eru allar lífsskoðanir þar með sagt trúarskoðanir. Þótt bækur geti verið þungar eru ekki allir þungir hlutir bækur. „Trúarskoðanir eru mengi í mengi lífsskoðana en ekki öfugt.“ (BB). Hvað finndist fólki um þessi samtöl:

A: „Siggi telur að tilgangur lífsins sé að safna frímerkjum“ B: „Ha? Ég vissi ekki að Siggi væri trúaður.“

og:

A: „Siggi trúir því ekki að yfirnáttúra sé til“ B: „Ha? Ég vissi ekki að Siggi væri trúaður.“

Ég held að flest ef ekki allt óprestlært fólk sé sammála því að B virðist ekki skilja það sem A sagði honum, það að telja tilgang lífsins vera að safna frímerkjum gerir engan trúaðan hvað þá að trúa ekki á yfirnáttúru. En ef að samtalið væri svona:

A: „Siggi telur að tilgangur lífsins sé að tilbiðja guð“ B: „Ha? Ég vissi ekki að Siggi væri trúaður“

eða:

A: „Siggi telur að til sé yfirnáttúrulegur ósýnilegur bleikur einhyrningur.“ B: „Ha? Ég vissi ekki að Siggi væri trúaður“

Enginn vafi er á því að núna er Siggi orðinn trúaður. Hvað aðgreinir þá trúarskoðanir frá lífsskoðunum? Trúarskoðanir byggja á yfirnáttúru og hindurvitnum, aðrar lífsskoðanir ekki. Þær skilgreiningar á trúarskoðunum sem gera allar lífsskoðanir að trúarskoðunum eru of víðtækar, alveg eins og skilgreiningin hans Arnar.

Vésteinn Valgarðsson

Erdogan, ESB og kristni

17. desember 2004# (Stjórnmál og trú)

Erdogan Tyrkjavaldur varar Evrópusambandið við því að útiloka þá sem ekki eru kristnir. Það er full ástæða til að taka undir með honum. Þvílík firra að útiloka ó-kristna frá því að geta talist Evrópumenn. Er ég þá ekki Evrópumaður? Ég afþakka pent að flokkast til kristinna manna. Fell ég þá utan skilgreiningar á Evrópumanni?

Það er kominn tími til að ESB hysji upp um sig buxurnar. Í umræðunni um stjórnarskrá Evrópusambandsins er eins og eitt hafi ekki farið hátt: Aðskilnaður ríkis og kirkju. Þar er atriði sem ætti að vera stjórnarskrárbundið. Ef það þykir ástæða til að stjórnarskrárbinda kapítalisma, þá hlýtur að vera ástæða til að stjórnarskrárbinda sekúlarisma ríkisvaldsins.

Hvað sem Erdogan líður að öðru leyti, þá er þarna réttmæt krafa á ferðinni. ESB getur ekki leyft sér að skilgreina Evrópubúa sem kristna. Með því væri tekið skref afturábak. Bæði innflytjendum og innfæddum væri mismunað, trúfrelsi ógnað og fólki stíað sundur algerlega að óþörfu. Ástæðurnar fyrir því að ESB vill ekki helypa Tyrkjum inn eru að Evrópubúar eru margir hverjir lítið hrifnir af fólki sem er skuggalegt á litinn og að Tyrkland er að sumu leyti ennþá aftur á miðöldum.

Það sama má segja um Evrópusambandið. Ef trúarbrögðin eiga að heita ástæðan fyrir því að halda þeim úti, þá er Evrópusambandið komið stóru stökki nær miðöldum.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Var Jesús til?

17. desember 2004# (Kristindómurinn)

Í svari Arnar Bárðar til vantrúarmanna reynir hann að hrista af sér hindurvitnisstimpilinn með því að vísa til þess að kristin trú sé vel rökstudd í mörgum efnum, þar á meðal sögulegum heimildum um Krist. En eins og sýnt hefur verið fram á hérna er kristin trú hindurvitni hvort sem að persónan Jesús í guðspjöllunum var til eða ekki. En var Jesús til?

Áður en lengra er haldið er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því að verið er að tala um Jesú guðspjallanna, ekki hvaða Jesú sem er. Það vill nefnilega svo til að nafnið Jesús var mjög algengt í Palestínu á fyrstu öld. Sá Jesús sem við erum að tala um átti heima í Nasaret, var sonur Jósef og Maríu, prédikaði fyrir þúsundum manna og var krossfestur af Pontíusi Pílatusi.

Við skulum líta á þær heimildir sem Örn hefur fyrir tilvist Jesú.

„Heimildirnar fyrir tilvist Jesú eru margar, ekki bara ritsafn Nýja testamentisins sem er í raun komið úr ótal áttum....“

Við getum skipt þessu ritsafni í tvo hluta, samstofna guðspjöllin og bréfin. Postulasögunni er sleppt því að sami höfundur er að henni og Lúkasarguðspjalli. Opinberunarbókinni er sleppt af því að hún inniheldur einungis heimsendaþvælu, en ekkert um Jesú.

Guðspjöllin

Almennt er samþykkt að Markúsarguðspjall hafi verið ritað fyrst guðspjallanna og að hin þrjú byggi á því. Þannig að heimildagildi guðspjallanna stendur eða fellur með Markúsi. Við verðum þá að spyrja okkur að því hver höfundur Markúsarguðspjalls var og hvaða heimildir hann hafði fyrir tilvist Jesús.

Talið er að Markúsarguðspjall sé ritað eftir árið sjötíu, að minnsta kosti fjörutíu árum eftir meintan dauðadaga Jesú. Höfundurinn virðist ekki þekkja til Palestínu; Í Mk 7:31 talar hann um að Jesús hafi farið frá Týrus til Galíleuvatns í gegnum Sídon, sem mætti líkja við því að fara frá Kópavogs til Reykjavíkur í gegnum Hafnarfjörð. Í Mk 5:1 lætur hann svín hlaupa 50 km frá byggð Gerasena til Galíleuvatns Hann gerir fleiri mistök hvað varðar landafræði en af þessum tveimur dæmum er augljóst að Markús var ekki frá Palestínu. Auk þess gerir hann mistök hvað varðar siði Gyðinga. Í Mk 7:3 segir hann að allir Gyðingar þvoi sér um hendurnar áður en þeir borða þegar raunin var sú að aðeins prestarnir þurftu að gera það.

Af þessu ætti að vera augljóst að hvorki hinn nafnlausi höfundur Markúsarguðspjalls né heimildin hans þekkja til Palestínu þannig að hann er bara að skrifa niður það sem að hann hefur heyrt eða lesið einhvers staðar. Hann gæti jafnvel verið að skálda því að eins og með flest öll trúarrit þá skiptir sannleikurinn litlu máli, bara að fólk trúi því sem skrifað er.

Bréfin

Næst skulum við kíkja á elstu rit nýja testamentisins, bréf Páls Postula. Hvað finnum við í þeim um hinn sögulega Jesú? Ekki neitt. Páll minnist ekki einu orði á kraftaverkin sem að hann framkvæmdi. Hann minnist ekki á staði og persónur sem gegna lykilhlutverki í ævi Jesú: Pontíus Pílatus, Betlehem, Nasaret, María, Golgata Galílea. Hann skrifar líka margt sem að er óhugsandi að komi úr penna einhvers sem heldur að rómversk yfirvöld hafi tekið Jesú af lífi:

Rm 13:4 Yfirvöldin bera ekki sverðið ófyrirsynju, þau eru Guðs þjónn, hegnari til refsingar þeim er aðhefst hið illa.

Einnig vekur furðu að á mörgum stöðum sem hefðu verið tilvaldir fyrir Pál að minnast á Jesú talar hann ekki um hann, til dæmis:

1Þ 4: 9. En ekki hafið þér þess þörf, að ég skrifi yður um bróðurkærleikann, því Guð hefur sjálfur kennt yður að elska hver annan.

Hvers vegna lætur hann Guð kenna þetta en ekki Jesús? Var ekki ein aðalkenning Jesú að menn skyldu elska hver annan? Af öllu þessu sést að bréfin eru ekki heimild fyrir jarðlegum Jesú.

„Vísa ég þar meðal annars til ýmissa apókrýfarita Nýja testamentisins...“

Nú verð ég að biðja Örn að vera nákvæmari, því að það voru skráð mörg rit sem að kirkjunni fannst ekki vera góð heimild um Jesú. Hvaða rit hefurðu í huga og hvernig eru þau heimild fyrir tilvist Jesú?

Skiljanlega finnst Erni sjálfum ekki nægja að vísa til kristinna rita og bendir þess vegna á tvo sagnaritara, sem hann notar líklega oft við kennslu á Alfanámskeiðum:

„...Takítusar sem var rómverskur sagnaritari...“

Takítus var uppi frá árunum 55 til 120 þannig að þessi heimildarmaður fæddist aldarfjórðungi eftir meintan dauðadag Jesú og skrifaði bókina sem að Örn vitnar í árið 115. Þetta er hin stórkostlega heimild um tilvist Jesú:

Til þess að þagga niður í orðróminum, ákærði hann [Neró] ranglega og refsaði kristnu fólki, sem var hatað vegna ódæðisverka sinna. Kristur, upphafsmaður nafnsins, var tekinn af lífi af Pontíusi Pílatusi, procurator Júdeu í valdatíð Tíberíusar....

Hvernig ætli Takítus hafi komist að uppruna nafnsins kristnir? Við vitum það ekki en líklegt er að það sé komið frá kristna fólkinu sem trúði því á þessum tíma að Jesús hafi verið til. Hvaðan ætti hann annars að vita það? Varla hefur hann haft ástæðu til þess að efast um að sértrúarsöfnuður vissi ekki hvaðan nafnið hans var komið. Miðað við hversu duglegir Rómverjar voru við að krossfesta fólk þá hefur hann varla séð tilgang í því að leita að heimild að því hvort Pílatus hafi krossfest einhvern Jesú eða ekki.

Ef að núna væri uppi sértrúarsöfnuður, Borisistar, í Rússlandi sem að héldi því fram að rússneskur hermaður sem að hét Boris hafi dáið í fyrri heimsstyrjöldinni og hefði risið upp frá dauðum, myndum við þá vilja athuga það hvort að einhver Boris hafi dáið?

„...Jósefusar sem var sagnaritari Gyðinga...“

Örn er hérna að tala um hinn svokallaða Testimonium Flavianum í ritinu Antiquitates Judaicae sem talið er að Jósefus hafi ritað árið 93. En eins og áður hefur verið bent á er kaflinn þar sem Jósefus fjallar um Jesú augljós fölsun. Hann er í engu samhengi við það sem á eftir kemur og í kaflanum segir hann meðal annars að Jesús hafi verið Kristur, eitthvað sem að farísei eins og Jósefus myndi aldrei segja. Mætti líkja þessu við því að nútíma sagnaritari Gyðinga myndi kalla Hitler vitran mann og góðan. Einnig vekur furðu að þrátt fyrir að margir kirkjufeður þekktu til verka Jósefusar þá sáu þeir enga ástæðu til þess að minnast á þennan kafla. Það er ekki fyrr en á fjórðu öld að Eusebíus vitnar í hann.

Það að Örn skuli vitna í Jósefus bendir annað hvort til mikillar vanþekkingar, vísvitandi blekkinga, örvæntingar eða þá skorts á almennilegum heimildum.

Ljóst er að enginn samtímamaður Jesú ritar um hann, vægast sagt hrópandi þögn. Það er ekki fyrr en árið 115 sem að Takítus minnist á hann og er þá einungis að segja frá hvaðan nafnið kristnir væri komið. Páll talar ekkert um hann þó á mörgum stöðum mætti búast við því og margt sem hann segir virðist vera óhugsandi fyrir mann sem trúir á sögulegu persónuna Jesú.

Þetta nægir alls ekki til þess að sýna fram á það að Jesús hafi verið til.

Vissulega er mögulegt að persónan í guðspjöllunum sé að einhverju leyti byggð á sögulegri persónu, einhverjum heimsendaspámanni eða einhverjum presti sem hét Jesú, alveg eins og það er mögulegt að Arthúr konungur og riddarar hringborðsins séu að einhverju leyti byggðir á sögulegum persónum.. En ef svo væri myndum við þá segja að Arthúr konungur hafi verið til?

Ég myndi ekki segja það.

Óli Gneisti

Er konan þín til?

18. desember 2004# (Rökin gegn guði)

Jón Gnarr talar um trú í Fréttablaðinu þann 16. desember. Þar notar hann gamalt bragð trúmanna að líkja trú við ást. Þetta er að sjálfssögðu blindgata hjá Jóni en gefum honum orðið:

Mér finnst trúin vera eins og kærleikurinn. Það er ekki hægt að rökræða um þau. Fyrir mér sem trúuðum manni er trúin persónuleg reynsla mín eins og hjónaband mitt. Ég get ekki rifist við einhvern í fjölmiðlum um það hvort ég elski konuna mína eða hvort ég sé hálfviti að treysta henni. Ég elska konuna mína. Einhver sem elskar hana ekki getur ekki skilið það. Við værum ekki að ræða um það sama.

Gallinn við þessa líkingu Jóns er sú að konan hans er til (nema að hann sé skrýtnari en ég hélt) og allir geta fullvissað sig um það ef þeir hafa áhuga á því. Spurningin um trú er allt annars eðlis. Ég er viss um að Jón segir satt þegar hann talar um að elska konuna sína og ég er viss um að hann trúir á guð. Trú er til, ást er til og konan hans Jóns er til en guð er ekki til. Þetta er semsagt ekki spurningin hvort trúin eða ástin sé raunveruleg.

Til að þess að sýna hvers vegna það er munur á því að trú á guð og elska konuna sína þá er gott að vitna í þann fróðleiksbrunn sem bandarísk dægurmenning er. Í einum Friendsþætti þá byrjaði Joey að vinna á sama stað og Chandler vinur hans. Af einhverjum ástæðum fór Joey að búa til karakter til að nota í vinnunni. Þessi karakter var kallaður Joseph, hann átti konu og börn. Það fór fljótt þannig að Joseph fór að verða til vandræða. Chandler ákvað að lokum að losna við þessar leiðindalygar Joey og sagðist hafa sofið hjá eiginkonu Joseph. Þrátt fyrir að Chandler hefði einungis logið því að hafa sofið hjá ímyndaðri konu þá særði hann Joey með orðum sínum. Vissulega er þetta bara bjánalegur sjónvarpsþáttur en þarna var Joey eiginlega farinn að trúa eigin lygum og minnti því óneitanlega á trúmann.

Chandler fór ekki þá leið að spyrja Joey hvort hann elskaði þessa ímynduðu konu sína í alvörunni því það kom málinu ekkert við, það er ekki heilbrigt að bera raunverulegar tilfinningar til ímyndaðrar veru.

Vésteinn Valgarðsson

Hvers vegna að hafna kristni?

19. desember 2004# (Hugvekja)

Ég veit ekki hvort ég ætti að hafna kristinni trú vegna þess að hún sé órökrétt eða vegna þess að hún sé á lágu plani siðferðislega. Eða ætti ég að hafna henni vegna þess að hún stangast á við alla aðra vitneskju mína um heiminn?

Eða ætti ég að hafna henni vegna allrar hræsninnar í kring um hana? Eða vegna ósannindanna sem er haldið fram? Eða ætti ég kannski að hafna henni á forsendum þess, hvað grundvöllur hennar er aumur? Eða hvað kirkjan er spillt? Það eru margar mögulegar ástæður sem maður getur haft til að hafna þeirri bábilju sem kristni og önnur trúarbrögð eru. Hver og einn getur valið þá ástæðu eða þá samsetningu ástæðna sem hann vill. Kannski að ég ætti bara að segjast vera vaxinn upp úr þessum barnalegu ævintýrum?

Spurningin ætti samt ekki að vera hvers vegna maður hafni kristni. Hin eðlilega spurning hlýtur að vera: Hvers vegna í ósköpunum ætti maður að taka mark á henni?

Frelsarinn

Hvers vegna ég er ekki lengur kristinn

20. desember 2004# (Kristindómurinn)

Ég skil að þau sem aldrei hafa verið kristin veltist um af hlátri þegar auðtrúa prestar og biskup reyna að standa í fæturna við að réttlæta trú sína á Biblíuguðinn Yahweh. Í raun er engin vegur að skilja hvers vegna fólk er yfir höfuð kristið. Satt best að segja er mín reynsla sú að kristin trú sé lærð hegðun. Maður verður kristinn með því að taka þátt í ákveðnu leikriti frá barnæsku, þaulskipulögðu, meira en þúsund ára gömlu og miklu kerfi sem viðheldur sjálfu sér með því að halda utan um líf hvers manns. Sem þátttakanda finnst manni ekkert ljótt við þetta kerfi, enda telur það manni trú um að það sé heiðursvörður mannasiða í landinu. Það boðar frið og kærleik, umverndar allt og alla á erfiðum tímum jafnt sem gleðistundum lífsins. Í bónus lofar trúin eilífu lífi. Hvað er svona slæmt við það?

Þannig var frá upphafi hugmynd mín að Yahweh, ásamt syni hans Jesú Kristi, væru boðberar friðar, kærleika og réttlætis. Hvaða maður getur hafnað slíkum náðarkrafti? Sem kristinn skyldi ég ekki hvernig annað væri yfirleitt hægt og frá upphafi var ég alveg sáttur við mína guðstrú. Það var enda margt virkilega gott að finna og kristið fólk hafði kennt marga góða hluti. Á þeim tíma höfðaði sá Kristur sem ég trúði á til minnar sterkustu réttlætiskenndar.

Það skemmtilega við réttlætiskenndina er að hún gerði mig á endanum trúlausan. Því ef í huga þínum er samúð og réttlæti áttu enga samleið með kristinni Yahweh-trú. Hjá mér voru þetta smáar uppgötvanir og rökræður við eigin samvisku sem brutu niður mitt kristna bjarg. Örlög bjargsins er að molna niður í sand og þar byggði ég mitt hús. Nokkrum árum eftir fermingu fór ég að velta fyrir mér nokkrum klassískum sunnudagaskóla- og biblíusögufræðum sem ég hafði numið í barnæsku minni.

Mig minnir að eftir að hafa horft á Mósebíómynd, þar sem plágurnar sjö frá Guði sóttu á huga minn, að ég gat varla talið réttlætanlegt að drepa sveinbörn og óteljandi manns með slíkum hryðjuverkum. Mér fannst hvert mannslíf of dýrmætt til réttlæta ógeðsleg morð. Ég fór að spyrja mig spurninga. Ef minn kæri Guð gat með kraftaverki opnað heilt haf sem flóttaleið fyrir þjóð Móse, hvers vegna í ósköpunum þurfti þá hann af hefndarhug að drekkja öllum hermönnum farós. Honum var í lófa lagið að svæfa þá rétt á meðan Móses og félagar gátu læðst í burtu. Í raun þurfti minn kæri Guð aldrei að drepa neinn. Ég eiginlega skammaðist mín að hugsa af meiri kærleik en minn algóði Guð. Hvers vegna sjá prestarnir sem segja þessa sögu blygðunarlaust ekki þessa grimmd?

Á sama tíma mundi ég eftir fleiri sögum úr skólanum og Nóaflóðið kom upp í huga minn. Jú, Guð drekkti öllum börnum þessa heims nema afkomendum Nóa til að hreinsa jörðina. Í mínum huga var þetta grimmdarverk sem aldrei gat samræmst réttlætiskennd minni. Þessar aðfarir minntu mig frekar á hvernig nasistar höguðu sér gagnvart Gyðingum en aðfarir míns kæra Guðs sem gaf okkur frænda Móse, hann Jesú Krist. Þetta var afar óþægilegt, en ég ákvað samt að loka á Gamla testamentið og líta á það sem gamlar þjóðsögur. Þar var engin leið að halda í Jesú með Móseslögmál og fjöldamorð á bakinu, enda leyfði samviska mín ekki slíkan hrottaskap. (Engu að síður eru sögurnar af Móse og Nóa áfram kenndar sem heilagur sannleikur í sunnudagaskólanum, biblíufræðum í grunnskólanum og almennt í kirkjunni. Ég sé presta hamra á þeim sem heilögum sannleik þó þeir reyni að víkjast undan á opinberum vettvangi með allskonar grænsápuguðfræði. Fyrir stuttu spurði ónefndur þáttastjórnandi prest hvort að Guð gamla testamentisins væri ekki Guð valdboðs og hefnda, en presturinn varð hneykslaður og talaði fögrum orðum um hans hátign Yahweh).

Nú liðu nokkur ár áður en næsta skref var tekið, en þá ákvað ég að lesa betur Nýja testamentið enda kominn yfir tvítugt. Mig langaði bara að fræðast meira um Jesú en lofaði samt sjálfum mér að lesa textann í þetta sinn ekki eins og páfagaukur. Í huga mínum fannst mér auðveldara að gera meiri kröfur til Jesú en frænda hans Móse. Allur grundvöllur trúar minnar byggðist á kærleika Krists og þeim tíma var trúleysi ekki til í minni orðabók. Satt best að segja runnu fljótlega á mig tvær grímur. Í huga minn sprungu út óteljandi áleitnar spurningar. Kannski sú áleitnasta hvort að nokkur prestur hafi í raun lesið Nýja testamentið með augun opin. Mér leið beinlíns illa af öllu ruglinu og mannvonskunni í Nýja testamentinu sem stóðst enga gagnrýna hugsun um réttlæti og kærleika.

Trú hafði beðið hnekki og eina lausnin með allar mínar efasemdir var að leggja við hlustir. Prestar þjóðkirkjunnar hlutu að segja eitthvað af viti um minn fyrrum kæra Krist. Mér fannst að það hlyti að vera hægt að rétta skútuna við með því að hlusta á mér lærðari menn. En í þær kistur var fátt að sækja og prestarnir gerðu bara illt verra. Ég tók sérstaklega eftir því hvernig prestar slepptu viljandi slæmum textum og völdu ávallt þá fáu sem litu vel út. Gamlar sunnudagaskólatuggur voru matreiddar fyrir eldra fólk sem heilagur sannleikur. Í raun var þessi framsetning móðgun við fullorðið fólk. Algengt var að textinn væri slitinn úr samhengi og hann kokkaður til sem djúpvitur sannleikur aftan úr fornöld allt til að svæfa heilabú kirkjugesta. Í sumum tilvikum fannst mér prestar tala sér þvert um geð og innst inni finn ég að þeir vita betur. Um tíma var ég eiginlega farinn að vorkenna þeim. Ég efast alls ekki um góðan hug langflestra presta gagnvart réttlæti og mannréttindum. Í stólræðum fara þeir oft mikinn í tjáningu sinni um mannréttindi, samvisku, kærleik og réttlæti. Reyndar er það réttlæti hvergi að finna hjá einvaldinum Yahweh.

Það sem læra má af sögunni um Jesú Krist eru varnaðarorð um dæmigert költsamfélag sem byggir á foringjaræði og skilyrðislausri trú. Saga um mann sem telur sig guð og fær feður til að yfirgefa börn sín til að lifa eins og engisprettur. Þeir éta uppskeru þeirra sem sá fyrir daglegu brauði. Lærisveinarnir keppast við að skilja lærimeistarann til að komast í hásæti himnaríkis við hlið foringjans. Sá sem er ekki með Jesú er á móti honum samkvæmt ritningunni. Vissulega ætlar Jesú að elska meinta óvini sína en hann ætlar engu að síður að brenna þá í eldsofni á efsta degi. Rökvillurnar, mótsagnirnar og allt ruglið hrúgast upp í hrikalegan sorphaug. Svo mikinn að viðvörunarljós hjá heilbrigðu fólki ættu að blikka skært.

Þannig jörðuðu kröfur mínar um kærleik og réttlæti trú mína á Jesú Krist. Ef öll spil eru lögð á borðið með lágmarks rökhugsun þá standast ekki gjörðir Yahweh og svo síðar Jesú á plánetunni jörð nokkra skoðun. Eiginlega eru athafnir þeirra feðga svo arfavitlausar og óguðlegar að engu tali tekur. Það þarf ekki mikla greind til að sjá hversu illa upplýstur Yahweh er þegar hann kemur skilaboðum sínum til jarðarbúa. Ekki síst hvernig hann daðrar við örfáa útvalda á takmörkuðu landsvæði á örstuttum jarðsögulegum tíma á plánetunni Jörð. Skilaboð hans til jarðarbúa í gegnum Móse og svo með komu Jesúköltsins með fyrstu bækistöðvar sínar á Vatikanhæðinni í Róm eru ekkert annað döpur hrollvekja . Aldrei virðast dætur né konur skipta máli hjá Yahweh og félögum, sem stimpla sig inn sem herfilegustu karlrembusvín allra tíma. Svo mikil svín eru þeir að konur eru ennþá að berjast fyrir rétti sínum í kristnum samfélögum.

Hinn Kristni heimur hrundi eins og spilaborg í huga mínum. Já, ef Guð væri Yahweh þá var hann með analog-mannsheila og þekkingu á við skrælingja. Hvernig má það vera? Ef til er Guð væri hann eitthvað miklu meira og stærra. Við það sat hjá mér enda alveg nóg að kveðja Jesú Krist Biblíunnar. Á þeim tímapunkti gerðist fátt í trúarlífi mínu en að endingu var ákveðið uppgjör óhjákvæmilegt. Auðvitað viðurkenndi ég þróunarkenninguna um tilurð lífsins en samt áleit ég að æðri máttur hlyti að vera þar að baki. Dag einn sat ég fyrir framan sjónvarpið og horfði á þátt um þróun lífs á jörðinni. Á þeirri stundu áttaði ég mig á mestu rökvillu lífs míns. Ef lífið á jörðinni er orsök þróunar þá er ekkert pláss fyrir skapara. Í sannleika sagt var Guðinn ekki dauður, hann hafði aldrei verið til.

Guðshugmyndin var frá þeim degi í raun kjánaleg hugmynd. Um leið ég fjarlægði Guð úr lífsjöfnunni fóru dæmin að ganga upp. Ég skildi loksins lífið á plánetunni Jörð og hvers vegna ég var til. Slæmir og góðir hlutir eru ekki örlög eða ánauð heldur orsök og afleiðing. Satt best að segja var mikill léttir að losna við Guðshugmyndina á erfiðum stundum, því ekki þarf ég lengur að reiðast mínum algóða og alvitra Guði. Þannig eignast maður ákveðið æðruleysi til að taka því sem höndum ber og um leið að taka ábyrgð á eigin lífi. Ekki verður lengur þörf á að kenna Guði um hitt eða þetta. Ekki lengur þörf leggjast á hné og biðja bænir til Jesú um að laga hitt eða þetta. Skyndilega var ég orðinn trúlaus. Æðri máttarvöld höfðu algjörlega vikið úr huga mínum í allsherjar samviskuhreingerningu.

Ég átti erfitt fyrstu daganna sem trúleysingi enda þekkti ég enga slíka á þeim tíma. Það var undarleg tilfinning að hugsa sér að enginn Guð væri að fylgjast með. Saga Orwell, 1984, var liðin hjá í lífi mínu. Ég var í raun frjáls maður sem gat hugsað sjálfstætt, dregið eigin ályktanir án þess að takmarka mig við þrönga heimsmynd kristninnar. Eftir situr samt sú ótrúlega tilhugsun að hér á landi sé kristin trú ríkistrúarbrögð. Að fjöldi manna hafi fulla atvinnu af Biblíusögum aftan úr forneskju. Ennþá er verið að eyða hundruðum milljóna í hof til blíðka einvald á himni. Er ekki tími til að bola síðasta einvaldinum út úr lífi íslendinga, honum Yahweh og syni hans?

Þegar horft er úr fjarlægð á allar þessar múnderingar og allt bruðlið í kringum þessa lygi þá særir það aftur réttlætiskennd mína. Hvað eruð þið að hugsa, getur maður spurt. Svarið er einfalt, ég var sjálfur eitt sinn kristinn og staðreyndin var sú að ég var þá ekkert að hugsa. Ég var þjónn og þræll hugmyndafræði sem krefst að allir taki þátt án raunverulegrar gagnrýni. Auðvitað sárnar fólki ef einhver hættir að taka þátt í leiknum og benda á að keisarinn er nakinn. Eflaust er það ástæðan fyrir því að höfðingjar kristni á Íslandi vilja hafa ríkiskirkju. Þannig er hægt að tryggja að sem flestir taki þátt í leiknum um alla framtíð.

Kristni er einfaldlega gríðarlegt farg sem lagt hefur verið á þjóðina og tákn hennar eru brennimerkt í hvern hól. Vonandi fara fleiri að leyfa sér hugsa og vonandi kemur sá dagur að góður prestur yfirgefi leikvöllinn vegna samvisku sinnar. Hefji upp rausn sína til gagnrýna forneskju og einvaldatrú. Sá dagur kemur að þetta kerfi mun á endanum brotna innanfrá. Vissulega verða alltaf fáeinir landsmenn tilbúnir að fylgja költsöfnuðum samanber tólf lærisveina forðum, en það er sorglegt að sjá að 86% þjóðarinnar er skráð í slíkt költ, fullu af lygi og ljótum fornsögum. Það er tími til kominn að vakna.

Óli Gneisti

Prestar ljúga að börnum

21. desember 2004# (Siðferði og trú)

Þegar rætt er um fermingar, leikskólapresta og þess háttar þá hlýtur að koma upp sú spurning hvort prestum sé treystandi fyrir fræðslu barnanna. Svar mitt er einfalt: Nei, þeim er ekki treystandi fyrir fræðslu barna. Af hverju ekki? Vegna þess að þeir ljúga að börnum.

Skýrasta dæmið um lygar prestanna er það þegar þeir halda fram að Jesú hafi fæðst á jólunum. Prestarnir hljóta að vita að þetta er fjarstæða. Það er kannski hægt að rökræða fram og til baka um það hvort Jesús hafi verið til en fæðingarsaga hans er samin löngu seinna. Í raun eiga jólin uppruna sín í sólstöðuhátíðum. Kristni blandaðist öðrum trúarbrögðum og líklega var ekki farið að halda upp á fæðingu Jesú fyrr en á fjórðu öld. Ef Jesú var yfirhöfuð til þá eru líkurnar á að hann hafi fæðst 24. eða 25. desember einfaldlega 2 á móti 365 (ég myndi semsagt ekki veðja á það).

Hvað kemur þá til að langskólagegnir menn sem hafa sérhæfingu á þessu sviði taka sig til og ljúga blákalt að saklausum börnum? Þeir myndu væntanlega segja að í fæðingarsögunni sé einhver boðskapur sem þarf að koma til barnanna. Ég er gersamlega ósammála þessu. Fæðingarsagan hefur engan siðferðisboðskap. Í sögunni er til að mynda hræðilegur kafli um fjöldamorð á ungabörnum (þó ekkert bendi til þess að sá atburður hafi nokkurn tímann átt sér stað) sem er líklegur til að vekja óhug hjá börnum.

Það er nokkuð ljóst að þessar lygar villa töluvert um fyrir börnum, þau halda að jólin séu komin til út af Jesú og því hljóti Jesú að vera ægilega góður gæji. Staðreyndin er einfaldlega sú að það er nær ekkert kristilegt við þau jól sem eru haldin hér á Íslandi.

Ég held að prestarnir réttlæti þetta fyrir sér með því að hugsa til þess að þetta komi börnunum til Jesú sem þeir telja greinilega nauðsynlegt. Það að prestar stunda það að ljúga að börnum segir töluvert um hve lítils virði kristin trú er, þar sem sannleikurinn dugar ekki þá er lygin notuð.

Prestarnir eru gjarnir á að líkja þeim sögum sem þeir segja börnum við ævintýri. Þó ég sé sammála að Biblíusögurnar séu í raun ekkert nema ævintýri og þjóðsögur þá er ljóst að forsendur presta sem þylja upp Biblíusögur eru allt aðrar en forsendur leikskólakennara sem segir söguna af Mjallhvíti og dvergunum sjö.

Siðferðilega er prestum ekki stætt á að stunda þessar lygar. Þeir hafa sjálfir fjárhagslegan hag af því að fá sem flesta til að vera innan kirkjunnar. Þeir græða á því að ljúga.

Það eru ekki bara starfandi prestar sem fara svona frjálslega með staðreyndirnar, á Vísindavefnum má finna eftirfarandi við spurningunni „Hver fann upp Jesú?“

Það fann enginn Jesú upp nema Guð sjálfur sem sendi son sinn hingað sem lítið barn á jólunum fyrstu. Kristnir menn trúa því að Jesús sé sonur Guðs íklæddur holdi manns. Það fólk sem var með honum meðan hann lifði á jörðu, öðlaðist þessa trú og frá því hefur henni verið miðlað gegnum aldirnar til okkar.

Einar Sigurbjörnsson, prófessor í guðfræði við HÍ

Prófessorinn lætur einsog það sé staðreynd að Jesú hafi fæðst á jólunum, það verður að teljast afar slöpp fræðimennska. Það virðist reyndar vera að einhverjir hjá Vísindavefnum hafi verið sammála þessu mati mínu því nokkrum vikum seinna birtist annað svar sem er hlutlaust og fræðilegt.

Þekkir Einar Sigurbjörnsson ekki sögu kristinnar trúar? Eða er hann að hugsa um eitthvað annað. Stúlkan sem spurði þessarar spurningar var um 11 ára gömul þegar svarið birtist, tæpum þremur árum seinna hefur hún verið komin á fermingaraldur. Ef stúlkan hefur látið glepjast af svörum Einars þá hefur hún fermst og þá þurft að kaupa sér bók sem heitir Líf með Jesú sem er þýdd af Einari og Karli bróður hans. Fá barnið til að trúa og eftir innan við þrjú ár koma peningar í kassann?

Það að elta peningana er oft afar góð leið til að átta sig á því hvað liggur á baki verkum fólks. Mér sýnist sú leið allavega gefa okkur einhverja hugmynd í þessu máli. Ég fullyrði ekkert um hugsanaferli Einars, reyndar tel ég að hann hafi frekar hugsað að það væri bara gott fyrir krakkann að fá þessa sögu til að koma henni til fylgis við Jesú.

Eina niðurstaðan sem er möguleg þegar þessi mál eru skoðun er sú að prestar verða að vera heiðarlegir þegar þeir tala við börn. Þeir mega ekki leyfa sér að ljúga þó þeim finnist tilgangurinn helga meðalið vegna þess að þá verður trúverðugleiki þeirra að engu. Prestum er ekki treystandi fyrir börnum.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Kenning kirkjunnar

22. desember 2004# (Kristindómurinn)

Ef það er eitthvað sem að prelátar hinnar rangnefndu Þjóðkirkju forðast eins og heitan eldinn þá er það að ræða hvað í ósköpunum felist í trú þeirra. Í öllum froðusnakksprédikunum þeirra er til dæmis aldrei minnst á einn hlut sem kalla mætti uppáhaldskennisetningu Jesú, því að hann virðist tala meira um hana heldur en allt annað; helvíti.

Það ber líklega merki um sjúkt hugarfar að ímynda sér að fólk eigi skilið að þjást að eilífu í helvíti. Sjúkara er þó að ímynda sér að einhver algóð vera geri það, en svona er Þjóðkirkjan. Hún trúir þessu í fullu samræmi við boðskap Jesús sem talaði gjarnan um eldsofn, óslökkvandi eld, grát og gnístran tanna, eilífra refsingu, ystu myrkur, eilífan eld og loks einfaldlega helvíti. Jesús segir meðal annars þetta:

Jóhannesarguðspjall 15:6 Hverjum sem er ekki í mér, verður varpað út eins og greinunum, og hann visnar. Þeim er safnað saman og varpað á eld og brennt.

Matteusarguðspjall 13:40-42 Eins og illgresinu er safnað og brennt í eldi, þannig verður við endi veraldar. Mannssonurinn mun senda engla sína, og þeir munu safna úr ríki hans öllum, sem hneykslunum valda og ranglæti fremja, og kasta þeim í eldsofninn. Þar verður grátur og gnístran tanna.

Þegar heimsendir kemur mun Jesús senda englana sína og henda öllum sem trúa ekki á hann í eldsofninn sinn, og þessu trúir Þjóðkirkjan. Ef við kíkjum í játningar kirkjunnar þá stendur þetta í Ágsborgarjátningunni, höfuðjátningu lútherskra manna:

.17. grein: Um endurkomu Krists til dóms

Ennfremur kenna þeir: Kristur mun birtast við endi heims til að dæma og mun hann uppvekja alla dauða. Guðhræddum mönnum og útvöldum mun hann gefa eilíft líf og eilífan fögnuð. Guðlausa menn og djöflana mun hann fordæma, að þeir kveljist eilíflega.

Þeir fordæma endurskírendur, sem álíta, að endir verði bundinn á refsingu fordæmdra manna og djöflanna.

Þeir fordæma og aðra, sem nú dreifa gyðinglegum skoðunum um, að guðhræddir menn muni á undan upprisu dauðra ná undir sig stjórn heimsins eftir að óguðlegir menn hafa hvarvetna verið yfirbugaðir.

Þjóðkirkjan trúir ekki einungis á helvíti, heldur fordæmir hún þá kristnu söfnuði sem halda því fram að það samrýmist ekki algóðum guði að binda endi á þjáningarnar. Þeir villitrúarmenn munu líklega fá sömu örlög og Gyðingar. Um þessa grein segir Einar Sigurbjörnsson þetta í bók sinni Kirkjan játar: „Það sem kennt er í 17. grein er ósjaldan nefnt „helvítiskenningin“ eða „útskúfunarkenningin“. Það er þó tæpast réttnefni.“ (s. 213).“ Mér finnst helvítiskenningin þvert á móti vera réttnefni, enda lýsa eilífar kvalir helvíti vel.

Einnig stendur í annarri játningu Þjóðkirkjunnar, Aþaníusarjátningunni:

39 Og þeir sem gott hafa gert munu ganga inn til eilífs lífs, en þeir sem illa hafa gert í eilífan eld.

Ég er viss um að fáir prestar vilja kannast við þetta, enda ofbýður þetta allri réttlætiskennd. En því miður fyrir þá, þá eru þeir sem gegna opinberri þjónustu innan kirkjunnar, prestar og kennimenn, skuldbundnir til að haga boðun sinni og vitnisburði í samræmi við trúarjátningar kirkjunnar og heita því við vígslu sína. Í Handbók íslensku kirkjunnar frá 1981 er sú skuldbinding, vígsluheitið, orðað á þessa leið(Kirkjan játar 129-130):

Nú brýni ég alvarlega fyrir þér: að prédika Guðs orð greint og ómengað, eins og það er að finna í hinum spámannlegu og postullegu ritum og samkvæmt vitnisburði vorrar evagelísk-lúthersku kirkju í játningum hennar. (s. 188-189)

Ef að hugmyndin um helvíti ofbýður þér þá átt þú ekki heima í Þjóðkirkjunni.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Þjóðkirkjan lýgur

23. desember 2004# (Kristindómurinn)

Ótrúlegt en satt, sumir kristnir menn halda því fram að lög íslenska ríkisins byggi á boðorðunum tíu. Þrátt fyrir að hafa svona mikið álit á boðorðunum er sagan full af brotum kristinna manna og kirkna á þeim; þeir hafa sérstaklega verið duglegir við að brjóta áttunda boðorðið, sem bannar manni að ljúga.

Það getur verið erfitt að skilgreina lygar. Þær eru ekki endilega einungis það að segja vísvitandi rangt frá einhverju. Það má einnig kalla það lyga að segja aðeins frá staðreyndum en gefa með þeim ranga mynd af hlutunum. Hvað annað bæri að kalla sögubók sem að segði þetta um Hitler:

„Hitler var kanslari fyrir hönd Nasistaflokksins, sem vann yfirburðarsigur í lýðræðislegum kosningum árið 1933. Nasistaflokkurin vildi bæta stöðu aldraðra og verkamanna. Hitler kom á miklum umbótum í Þýskalandi, efldi þungaiðnað, byggði hraðbrautir og bætti sjálfsálit Þjóðverja með frábærri ræðumennsku sinni. Hann lést árið 1945“

Þó að ekkert sé ósatt í þessari umfjöllun, myndi lesandinn álykta að Hitler hafi verið góðmenni. Hvað er það annað en blekking af hálfu höfundarins? Þjóðkirkjan beitir nákvæmlega eins taktík. Biblían er full af viðbjóði sem að jafnast fyllilega á við verstu stríðsglæpi Hitlers. Þegar að guð myrðir allt mannfólkið í heiminum nema átta manneskjur, þá er talað um að hann hafi bjargað þessum átta. Þegar að hann drepur alla frumburði Egyptalands, þá er talað um að hann frelsi Ísraelsmenn. Þjóðkirkjan passar sig líka á því að taka bara „góðu“ hlutana úr Biblíunni. Guðspjallið í dag er til dæmis Matteusarguðspjall 24:42-47:

Vakið því, þér vitið eigi, hvaða dag Drottinn yðar kemur. Það skiljið þér, að húsráðandi vekti og léti ekki brjótast inn í hús sitt, ef hann vissi á hvaða stundu nætur þjófurinn kæmi. Verið þér og viðbúnir, því að Mannssonurinn kemur á þeirri stundu, sem þér ætlið eigi. Hver er sá trúi og hyggni þjónn, sem húsbóndinn hefur sett yfir hjú sín að gefa þeim mat á réttum tíma? Sæll er sá þjónn, er húsbóndinn finnur breyta svo, er hann kemur.Sannlega segi ég yður: Hann mun setja hann yfir allar eigur sínar.

Af þessum texta mætti halda að Jesús, alveg eins og Hitler, sé góðmenni. En þegar að maður les það sem Þjóðkirkjan vill ekki að fólkið lesi þá kemur hin hliðin á Jesú, Matt 24:48-51:

En ef illur þjónn segir í hjarta sínu: Húsbónda mínum dvelst, og hann tekur að berja samþjóna sína og eta og drekka með svöllurum, þá mun húsbóndi þess þjóns koma á þeim degi, sem hann væntir ekki, á þeirri stundu, sem hann veit ekki, höggva hann og láta hann fá hlut með hræsnurum. Þar verður grátur og gnístran tanna.

Alveg eins og Hitler virðist Jesú vera illmenni þegar að allar staðreyndir málsins koma fram. Reyndar er margt líkt með þeim, báðir lofa fylgismönnum sínum draumaríki og báðir refsa þeim sem að eru á móti þeim, Hitler með útrýmingabúðum Jesús með helvíti.

Hvers vegna segir kirkjan ekki alla söguna? Skammast hún sín fyrir boðskap Jesú? Er hún vísvitandi að blekkja fólk? Ef að þeir eru á annað borð að vitna í Biblíuna ættu þeir að vitna rétt í hana. En hvers vegna ættir þú að vera meðlimur í kirkju sem að beitir blekkingum?

Óli Gneisti

Sagan hans Jóla

24. desember 2004# (Hugvekja)

Í dag er 24. desember og það er hamingjudagur um alla veröld vegna þess að við fögnum fæðingu Jólasveinsins. Jólasveinninn fæddist í helli í Rússlandi árið 1004 þannig að nú verður hann eittþúsund ára gamall! En kallinn lætur ekki á sjá og færir börnum um allan heim gjafir á afmælisdeginum sínum. Á þessum tímamótum er viðeigandi að rifja upp sögu jólasveinsins.

Móðir Jólasveinsins, hún Grýla, var á ferð um Rússland ásamt sænskum væringjum sem höfðu fallið fyrir töfrum hennar. Þegar hún var á ferð um Rússland hafði Grýla hitt gamla gyðingaguðinn Jehóva. Eftir að hafa drukkið töluvert af vodka þá lögðust þau saman, hún kallaði hann leppalúðann sinn en hann nýtti tækifærið til að fylla hana af heilögum anda.

Níu mánuðum síðar var Grýla í miðri Síberíu þar sem hún hitti nokkra Kósakka. Kósakkarnir sáu á henni að hún væri að fara að eiga og buðu henni í hellinn sinn. Hellirinn var kaldur og rakur en það varð að duga. Að kvöldi til þann 24. desember spratt Jólasveininn í heiminn. Kósakkarnir gáfu Grýlu og jólasveininum gall, ilmkerti og myntu í virðingarskyni. Svona voru fyrstu jólin, þau voru kannski fátækleg en minningin um þau lifir í hjörtum mannkyns.

Jólasveinninn óx hratt úr grasi og varð þekktur fyrir hraða sinn. Þegar hann var aðeins 14 ára þá gat hann hlaupið svo hratt að hann sökk ekki þó hann færi út á sjó. Þá ferðaðist hann til Spánar og drap naut sem ógnaði íbúm Barcelona. Öll mold sem blóð nautsins snerti varð frjósöm. Þetta skapaði gullöld á Spáni sem lauk ekki fyrren kristnir menn náðu þar völdum.

Eftir þetta hvarf Jóli og sást ekki í mörg ár. Mikið hefur verið rætt um þetta tímabil í lífi Jólasveinsins, þöglu árin, en enginn veit með vissu hvað gerðist á þessum tíma. Sumir segja að hann hafi farið að finna pabba sinn sem var þá farinn að dúlla sér með gyðingastelpum eins og hann hafði gert svo oft í gegnum tíðina. En við vitum öll hvað gerðist þegar Jólasveinninn sneri aftur. Já, hann kom til Kaupmannahafnar og bjargaði mörgum af verðmætustu handritum Árna Magnússonar úr eldi. Eftir þetta ferðaðist Jóli norður á bóginn.

Það var síðan í Norður-Noregi sem Jólasveinninn umturnaði lífi sínu. Hann dvaldist í mörg ár meðal Sama og lærði þar shamanisma þó faðir hans væri því ekki samþykkur. Sveinki lærði allt um sveppina frægu sem geta aukið skynjun fólks. Það var hjá Sömum sem hann byrjaði að nota rauða búning sinn (sem er einmitt rauður til heiðurs sveppunum). Þegar Jóli fékk loks svarta beltið í shamanisma var það stærsta stund lífs hans. Hann tók næst til við að hjálpa hreindýrum sem höfðu lent í einelti og þar hitti hann Rúdolf sem varð lífsförunautur hans.

Þegar líða tók á nítjándu öldina fór Jóli til Bandaríkjanna og tók þátt í sköpun frægasta drykks veraldar, Kóka-Kóla. Sveinki tók líka þátt í auglýsingaherferðinni sem gerði Kókið frægt. Á öllum blaðamannafundum sem Jólasveinninn tók þátt í fyrir hönd Kóka-Kóla fyrirtækisins var hann spurður hvort leyniefnið í drykknum sívinsæla væri komið úr ofskynjunarsveppum. Við þessarri spurningu var líka alltaf sama svarið, Jóli brosti, barði sér á bumbu og blikkaði auganu.

Nú er Jóli orðinn frekar aldraður, hættur að koma fram nema í kringum afmælið sitt en það bregst ekki að á hverjum jóladagsmorgni vakna börn út um allan heim með berserkjasvepp undir koddanum.

Jóli, þú ert sannkölluð guðsgjöf.

Gleðileg jól öllsömul!

Rétt er að taka fram að það er enginn boðskapur í ofangreindri sögu. Sannleiksgildi sögunnar er í lágmarki, í raun inniheldur hún svívirðilegar rangfærslur (eins og til dæmis Jólasaga Prúðuleikaranna og Biblían). Goðsögulegar vísanir eru hins vegar þó nokkrar og því gæti það verið skemmtilegur jólaleikur fyrir lesendur okkar að benda á þær hérna í athugasemdakerfinu.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Hvers vegna Betlehem?

27. desember 2004# (Kristindómurinn)

Í fyrra þurfti fólk sem vildi upplifa jólastemminguna í Dómkirkjunni í Reykjavík á jólanóttu að hlusta á Karl Biskup flytja prédikun. Eins og oft vill verða með prédikanir þá var lítið sagt af viti en því meira af bulli. Því miður get ég ekki rakið allt bullið í þessari prédikun (... og yrði það hvað eina upp skrifað, ætla ég, að öll veröldin mundi ekki rúma þær bækur, sem þá yrðu ritaðar. Jóh 21:25).

Eins og flestir vita þá er Jesús kallaður Jesús frá Nazaret en ekki Jesús frá Betlehem. Aldrei þessu vant eru öll fjögur guðspjöllin sammála. Hvers vegna í ósköpunum var þá Jesús látinn fæðast í Betlehem? Svarið við því er að finna í svari vitringanna við spurningu Heródesar um fæðingarstað konung Gyðinga:

Þeir svöruðu honum: Í Betlehem í Júdeu. En þannig er ritað hjá spámanninum: Þú Betlehem, í landi Júda, ekki ertu síst meðal hefðarborga Júda. Því að höfðingi mun frá þér koma, sem verður hirðir lýðs míns, Ísraels. (Matteusarguðspjall 2:5-6)

Höfundur Matteusarguðspjalls var af einhverjum ástæðum mikið fyrir að láta „spádóma“ úr gamla testamentinu „rætast“. Þegar að hann las Míka 5:2...:

Og þú, Betlehem Efrata, þótt þú sért einna minnst af héraðsborgunum í Júda, þá skal þó frá þér koma sá, er vera skal drottnari í Ísrael, og ætterni hans vera frá umliðinni öld, frá fortíðar dögum.

...hefur honum fundist viðeigandi að láta Jesú fæðast í Betlehem. En því miður fyrir Matteus greyið, þá fjallar þessi spádómur alls ekki um borgina Betlehem. Hebreska orðið, sem að er villandi þýtt sem héraðsborgir í íslensku Biblíunni hefur grunnmerkinguna þúsund, en þýðir oft ættleggur en aldrei borg, hvað þá héraðsborg:

Hinn minnsti skal verða að þúsund og hinn lítilmótlegasti að voldugri þjóð....( Jesaja 60:22)

Gídeon svaraði honum: ...Sjá, minn ættleggur er aumasti ættleggurinn í Manasse, og ég er lítilmótlegastur í minni ætt. (Dómarabók 6:15)

Þessir voru tilnefndir af söfnuðinum, höfðingjar yfir ættkvíslum feðra sinna. Voru þeir höfuð Ísraels þúsunda. (4. Mósebók 1:16)

Einnig er vert að taka eftir því að talað um ætterni í spádómnum. Þá hlýtur að vera augljóst að Betlehem Efrata er ættleggur einhvers manns. Ef maður tekur sér tíma í að leita í Biblíunni þá kemur í ljós að sá maður sem getið er í Míka var til; herra Betlehem Efratason (1 kron 4:4).

Hvers vegna Matteus leit á þetta sem spádóm um borgina Betlehem er ekki víst. Kannski laug hann viljandi, kannski misskildi hann grísku þýðinguna á gamla testamentinu og var viss um að Jesús hefði verið Messías og hlyti því að hafa fæðst þarna. Hugsanlega notaðist hann við einhvers konar „andlegt innsæi“ til þess að komast að því. Hvað sem því líður þá er þessi spádómur ástæðan fyrir því að Mattheus lætur Jesús fæðast í Betlehem.

Höfundur Lúkasarguðspjalls hefur viljað gefa lesendum einhverja ástæðu fyrir því að Jesús fæddist langt frá heimaslóðum sínum í Galíleu, með smá sögulegum skáldskap og góðu ímyndunarafli tekst honum að koma Jósef og Maríu á áfangastað; manntal Kýreníusar bætist við goðsögu jólaguðspjallsins.

Biskupinn má gjarnan lifa í þeirri blekkingu að ástæðan fyrir því Jesús fæddist í Betlehem sé eitthvað manntal sem að átti sér stað á allt öðrum tíma, en við hin skulum halda okkur við raunveruleikann og reyna að hafa bara gaman af jólunum og ævintýrinu um fæðingu Jesús alveg eins og við höfum gaman af ævintýrunum um Þór og Mjallhvíti. Hættum að hlusta á gasprið í biskupnum og að taka mark á ævintýrum sem samkvæmt Karli „...engum heilvita manni detti í hug að tengja ... yfir höfuð raunverulegum aðstæðum í raunverulegum heimi.“.

Óli Gneisti

„...með mönnum, sem hann hefur velþóknun á“

28. desember 2004# (Kristindómurinn)

Á aðfangadagskvöld sat ég og borðaði svín (það er bannað í Biblíunni). Í útvarpinu hljómaði messa frá Dómkirkjunni (ekki mitt val á útvarpsefni). Að sjálfssögðu hlustaði ég á messuna og nokkur atriði stóðu þar uppúr. Í lok messunnar sagði presturinn „Dýrð sé Guði í upphæðum og friður á jörðu og velþóknun yfir mönnunum.“ Mér svelgdist á enda kann ég jólaguðspjallið vel.

Reyndar er textinn sem Jakob notaði til, hann er úr sálminum Gloria in Excelsis Deo. Hingað til hefur sá sálmur ekki verið mikið notaður af þjóðkirkjunni, hann er ekki að finna í Sálmabók kirkjunnar. Undarlegt að val á tilvitnun?

Texti guðspjallsins er svona:

Og í sömu svipan var með englinum fjöldi himneskra hersveita, sem lofuðu Guð og sögðu:
Dýrð sé Guði í upphæðum, og friður á jörðu með mönnum, sem hann hefur velþóknun á.

Nú er hægt að spyrja hvers vegna í ósköpunum sér Jakob ákvað að vitna í þennan sálm en ekki guðspjallið sjálft. Svarið liggur í augum uppi, upphaflegi textinn inniheldur ekkert sérstaklega fallegan boðskap. Í honum er tekið fram að þessi friður sé einungis ætlaður þeim mönnum sem Guð hefur velþóknun á en hinir geta bara farið til Helvítis (bókstaflega). Þessi útilokunarboðskapur er ekki lengur ásættanlegur í eyrum Íslendinga, þeir vilja ekki heyra þetta meðan þeir eru að borða jólamatinn.

Ef fólk vill velta aðeins fyrir sér boðskapnum sem er að finna í jólaguðspjallinu þá væri gott að byrja á því að spyrja hvað „friðarsinninn“ Guð er að gera með hersveitir. Kannski eru þær til að berjast við Satan, hugsanlega eru þær til að slátra þeim mönnum sem Guð hefur vanþóknun á, hver veit? En aldrei hef ég heyrt prest tala um herinn hans Guðs.

Líklega þætti mörgum prestum þægilegast að skrifa Biblíuna upp á nýtt og sleppa þá óþægilegu köflunum. Og hver veit nema þeir geri það í nýju Biblíuþýðingunni.

Birgir Baldursson

Terroristinn Guð

29. desember 2004# (Rökin gegn guði)

Heimsbyggðinni var brugðið þegar hryðjuverkamenn gerðu árás á tvíburaturnana World Trade Center árið 2001. Og margir eru þeir sem láta þjóðarmorðið á Írökum þessa dagana fara í siðferðiskenndina á sér og fyrirlíta Bandaríkjastjórn. Við flest kærum okkur nefnilega ekki um að saklausu fólki sé slátrað.

Til eru þeir sem telja jörðina of flott hannaða til að geta verið annað en sköpunarverk Guðs almáttugs. Þetta fólk upplifir smæð sína gagnvart „sköpunarverkinu“ í hvert sinn sem það tengir sig náttúrunni, tínir blóm eða stendur andspænis stórum fossi og fjallasýn.

Of fagurt og of mikilfenglegt til að vera ekki verk fullkominnar veru.

Og lífið er á sama hátt of meistaraleg ráðstöfun til að dauð náttúruöfl geti gert það svona úr garði. Þeir sem lengst ganga í sköpunarhyggjunni sjá augljóst handverk Guðs í þessu öllu og tala fjálglega um gáfaða frumorsök.

Þessari gáfuðu frumorsök gekk ekki betur en svo við smíði sína á jörðinni en að láta yfirborð hennar vera á endalausri hreyfingu. Nokkrir yfirborðsflekar fljóta um, gliðna hver frá öðrum sumsstaðar og nuggast saman á öðrum svæðum, svo nýtt berg er stöðugt að myndast og gamalt að hverfa aftur ofan í kvikuna undir.

Við flekamót þar sem plöturnar þrýstast saman verða stundum gífurlegir jarðskjálftar. Skaparinn mikli hefði átt að sjá það fyrir og hafa þetta einhvern veginn öðruvísi.

Nýjar tölur um látna í löndunum kringum Indandshaf og við austurströnd Afríku eru komnar upp í 55.000 og fara hækkandi. Jafnvel er óttast að yfir 100.000 manns hafi farist. Og þá er eftir að tiltaka þá sem munu deyja í kjölfarið, sökum sjúkdóma, vannæringar og almennrar eymdar. Þetta eru töluvert hærri tölur en við sáum þegar stálfuglar mannanna flugu á turnana. Guð er þarna með lélegri og óviturlegri hönnun sinni að slátra fólki á mun stærri skala en áður hefur þekkst, ef trúa á sköpunarsinnunum.

Hvernig geta sköpunarsinnar verið uppfullir af hatri í garð múslima sem fórna 2.000 manns fyrir málstað sinn, en haldið áfram að elska skapara sem hegðar sér svona gagnvart sköpun sinni?

Nei gott fólk. Við eigum í höggi við óvitræn náttúruöfl sem mótuðu okkur og gáfu líf. Þessi öfl hafa ekkert siðferði og er ekki umhugað um nokkurn tilgang. Þau bara eru.

Sama gildir um okkur. Við bara erum og eigum allt okkar undir skynlausum kröftum. Það besta sem við getum gert í stöðunni er að auka ekki á ógeðið en reyna eftir megni að stuðla að fögru mannlífi, friði og lífsgæðum öllum til handa.

Er ekki kominn tími til að hætta að tilbiðja ímyndaða terroristann stóra og gera sér frekar far um að sjá hlutina fyrir það sem þeir eru?

Óli Gneisti

Að grínast með Guð

30. desember 2004# (Siðferði og trú)

Er bannað að grínast með Guð? Guðmundur Magnússon virðist vera á þeirri skoðun samkvæmt skrifum hans sem birtust í Fréttablaðinu á Þorláksmessu.

Smekkleysi DV birtir í gær heilsíðuauglýsingu (nema þetta teljist aðsent efni?) frá Snorra Ásmundssyni myndlistarmanni, sem þekktur er fyrir að gera út á dáraskap í fjölmiðlum. Í tilefni jólanna býður hann aflátsbréf til sölu í þremur flokkum, á fimm, tíu og tuttugu þúsund krónur. „Aflátsbréf er besta gjöfin“ er yfirskriftin og síðan er eftirfarandi haft eftir Jesú Kristi innan tilvitnanamerkja: „Besta jóla- og áramótagjöfin er fyrirgefningin“. Þetta er auðvitað ósmekklegt úr hófi. En endurspeglar líklega með sínum hætti alvöruleysi samtímans og útbreiddan virðingarskort fyrir trú og tilfinningum fólks.

Ég sá þessa auglýsingu ekki sjálfur og treysti hér á lýsingu Guðmundar en ég á erfitt að skilja hvers vegna það er ósmekklegt að eigna Jesú þau orð að fyrirgefningin sé besta jólagjöfin. Í raun er auglýsingin ákaflegan falleg. Guðmundur virðist bara ekki sjá hinn alvarlega boðskap sem er falinn bak við grínið.

En af hverju má ekki grínast með Jesú? Satt best að segja á ég erfitt með að ímynda mér að margir kristnir menn hafi tekið þetta nærri sér (sérstaklega þar sem þetta birtist í DV, það hefði væntanlega heyrst eitthvað ef þetta hefði verið í Mogganum). Í raun þá er það reynsla mín að flestir kristnir menn geta hlegið að bröndurum sem varða Jesú og Guð. Viðkvæmi minnihlutinn er hins vegar hávær.

Ritstjórn

Völvuspá Vantrúar fyrir 2005

31. desember 2004# (Nýöld)

Jæja, þá er árið liðið í aldanna skaut og hægt að skoða síðustu spá okkar í ljósi atburðanna. Og þar stenst skuggalega margt.

Skoðið þetta bara sjálf, það eru komnar einhverjar athugasemdir við ýmis atriði sem segja má að hafi staðist (sumt með góðum vilja). Og þetta með hörmungarnar í Kína. Má ekki bara segja að Völvan hafi hitt naglann á höfuðið en bara staðsett þetta aðeins vitlaust? Og Bandaríkjamenn hafa gerst þaulsætnir í Írak þrátt fyrir loforð um annað. Hvernig gat Völvan vitað þetta?

Skoðið svo þetta hér. Þetta er samantekt á því sem virtir og frægir miðlar og sjáendur hafa spáð um árið 2004. Öllu tókst þessu fólki að missa af jarðskjálftanum í Indlandshafi, svo dæmi sé tekið, en spáði aftur á móti fyrir um helling sem ekki hefur komið fram.

Til að trúa á svona bull þarf greinilega að hafa heilabú sem er fljúgandi fært í valkvæmri hugsun.

En þá er að spáin fyrir 2005. Þetta er auðvitað bara samansafn líklegra og ólíklegra atburða í bland við fyrirsjáanlega þróun. Þannig gerir Völva Vikunnar þetta líka. Og þannig vinna allar völvur:

Af innlendum vettvangi

Nú styttist í síðasta kipp Suðurlandsskjáftahrinunnar. Hann mun eiga upptök sín einhversstaðar á milli Hveragerðis og Þorlákshafnar. Gott ef það verður ekki a.m.k. eitt mannslát þessu tengt.

Forsendur spádóms: Jarðfræðingar töluðu um að það „vantaði“ skjálfta á þessum slóðum, eftir þessa tvo árið 2000. Spáin um mannslátið helgast af því að þetta gætir orðið sæmilegasta bomba og það mjög nálægt byggð. Fyrri Suðurlandsskjálftar hafa skv. annálum alltaf jafnað við jörðu einhverja bæi í námunda við Þorlákshöfn og slíkt gæti eflaust gerst nú. Taka skal þó fram að þessi vöntun á skjálfta á þessum slóðum getur alveg haldist næstu 20 árin.

Mótmæli við Kárahnjúkavirkjun og Íraksstríð færast í aukana þegar líður að vori og á tímabili verður stöðug mótmælastaða við Stjórnarráðið eða Alþingishúsið. Til ryskinga kemur á milli mótmælenda og lögreglu, en forsætisráðherra reynir að fara huldu höfði og vinnur meira heima hjá sér.

Forsendur spádóms: Sjáið Fólkið.net. Þarna fer fólk sem búið er að standa fyrir framan Alþingishúsið í hádeginu vikum saman nú í nóvember og desember. Þeir sem skráð hafa sig inn á póstlistann þeirra geta sagt sér það sjálfir að þessi vaska sveit mótmælenda mun halda þessu áfram um leið og þing kemur saman eftir jól. Ryskingarnar eru þarna bara til að gera spádóminn meira krassandi, þetta er jú skemmtilesning.

Ég sé fyrir mér stórbruna á Suðurlandi eða Suðurnesjum. Blómlegt fyrirtæki verður þar eldi að bráð, en eigendur láta það ekki á sig fá og framleiðslan kemst á fullan skrið á ótrúlega skömmum tíma.

Forsendur spádóms: Öll tölfræði segir okkur að stórbrunar verði nokkrum sinnum á ári hverju. Völva Vantrúar orðar þetta svona vegna þess hve líklegt er að það standist. Suðurland og Suðurnes eru nefnilega víðfemt og fjölmennt svæði og mikið af blómlegum fyrirtækjum. Við vonum að sjálfsögðu að þetta standist ekki og helst viljum við ekki sjá neina bruna framar. En það er auðvitað barnaleg óskhyggja.

Menn munu á árinu hafa áhyggjur af aukinni mengun í stöðuvötnum landsins. Einnig koma vöflur á Austfirðinga þegar þeir loksins átta sig á umhverfisþáttum virkjunarinnar. Grútskítugt Lagarfljót verður uppspretta öflugrar mótmælahrinu fyrir austan. Til umræðu kemur að hætta við virkjunina en reisa í staðinn nokkur hundruð vindmyllur að danskri fyrirmynd til að sjá álverinu í Reyðarfirði fyrir orku.

Forsendur spádóms: Ekkert segir okkur að menn muni hafa meiri áhyggjur af mengun stöðuvatna, en eitthvað verður eflaust skrifað um væntanlega drullu Lagarfljóts. Þessi spádómur mun því vart standast og alger heppni ef eitthvað verður rætt um vötnin okkar með þessum hætti. Já, Völvan treystir á heppni líka, rétt eins og hún gerði í fyrra þegar hún spáði því að Steven Hawking og Tony Blair myndu látast eða veikjast á árinu. Það gekk þannig séð eftir. Verst að hafa ekki nefnt Christopher Reeves sem nú er ekki lengur til. En svona skot út í loftið geta alveg skilað sínu, enda treyst á valkvæma hugsun lesandans.

Verðhækkanir nú um áramótin valda áhyggjum og í upphafi árs verður mikið talað um verðbólgudrauginn.

Forsendurnar: Nýlega var látið uppi í fréttum að verðhækkanir yrðu um áramót. Völvur heimsins halda öllu svona til haga og treysta á að múgurinn sé heimskur og gleyminn. Í þessum fréttum var einmitt minnst á verðbólguna sem gæti rifið sig upp í kjölfar hækkana og því ekki ólíklegt að einhver blaðaskrif verði um þessi mál í janúar og jafnvel febrúar.

Miklar sviptingar verða á fjármálamörkuðum og umskipti í starfsmannahaldi. Þaðan má jafnvel búast við óvæntum fréttum áður en langt um líður.

Forsendur: Þetta með starfsmannahaldið er auðvitað skoðað út frá nýlegum fréttum. Það eru alltaf sviptingar á þessum vettvangi og mannaráðningar tíðar. Það væri undarlegt ef þessi spádómur gengi ekki eftir.

Óvinsældir Halldórs Ásgrímssonar færast í aukana á árinu og munu menn og konur jafnt tiltaka óvinsælar ákvarðanir hans og skort á persónutöfrum þegar spurt er um ástæður. Einhverjir munu kalla eftir vantrausti á ríkisstjórnina og nýjum kosningum. Það gerist þó auðvitað ekki og stjórnin mun í lok ársins standa sterkari eftir en áður.

Forsendur: Hér þarf enga spádómsgáfu. Forsætisráðherran okkar er einfaldlega rúinn öllum töfrum, hefur engan eldmóð og fáar hugsjónir. Hann er spilltur kvótaeigandi og mun á árinu skara frekari eld að köku sinni og sinna. Og alltaf eru einhverjir til að gagnrýna með þessum hætti og engar líkur á að þetta gangi ekki eftir.

Þið sjáið hvernig þetta gengur fyrir sig. Treyst er á að algengir atburðir endurtaki sig, að fólk ástundi valkvæma hugsun og þess á milli skotið út í bláinni. Hvað getum við sagt meira?

Pólitískur órói í R listanum.

Mörg verkefni hjá vegagerðinni frestast vegna þenslu.

Mótorhjólamenn verða handteknir á Íslandi.

Miklar deilur um DV og umrót á ritstjórn.

Sjóslys.

Flugslys.

Vinnuslys við Kárahnjúka, gott ef ekki mannsbani.

Voveiflegir atburðir gerast í undirheimum Reykjavíkur.

Stjórnarskráin verður á döfinni.

Hlýtt sumar í vændum en ekki með afbrigðum hlýtt.

Davíð mun segja eitthvað heimskulegt.

Hvað eigum við að segja að gerist á erlendum vettvangi, svona í stuttu máli?

Erlent

Bush-stjórnin heldur áfram að sæta harðri gagnrýni (en ekki hvað).

Flóð í Bangladesh.

Óöld einhversstaðar í Afríku.

Ferðamannaiðnaður hrynur ekki í Tælandi eins og þó var óttast.

Bandaríkjamenn herja stíft í Írak.

Og svo framvegis og svo framvegis. Þið náið meiningunni. Munið að skoða Völvuspár alltaf eftirá og með gagnrýnu hugargfari. Hvað stóðst hjá Völvu Vikunnar fyrir síðasta ár og hve mikið af því var eitthvað sem menn gátu sagt sér sjálfir?

Hverju missti hún af? Flóðinu á Indlandshafi? Líkfundarmálinu? Manninum sem fékk öxi í höfuðið á veitingahúsi í Hafnarfirði? Hermanninum sem var myrtur í Keflavík? Sinnepsgasinu sem Íslendingar fundu í Írak og Halldór fagnaði svo stíft? Friðargæsluliðinu sem allt í einu dúkkaði upp í fréttum frá Afganistan? Kínversku sendinefndinni sem kom í ljós að hafði týnst á Íslandi? Fjölmiðlalögunum sem forsetinn skrifaði ekki undir? Hitametunum sem féllu unnvörpum í ágúst? Hinu langvinna kennaraverkfalli?

Sjáum hvernig þessi spá heldur. Gleðilegt ár!

Aiwaz

Trúleysi - stutt kynning á lífsviðhorfi trúlausra

1. janúar 2005# (Rökin gegn guði)

Þú fæddist trúlaus

Öll fæðumst við trúlaus. Trúleysi er hin eðlilega og meðfædda afstaða okkar. Að vera trúaður er því áunnið ástand. Við þurfum að læra að verða trúuð. Flestir verða trúaðir vegna áhrifa frá foreldrum, skóla og umhverfi.

Mennirnir hafa um aldir búið sér til hundruðir guða og það sem ræður hvaða tegund trúar við aðhyllumst ræðst af því á hvaða svæði og á hvaða tíma við erum uppi. Fæðist maður í íslömsku landi eru allar líkur á því að maður taki íslamstrú og fæðist maður t.d. í kristnu landi verða flestir kristnir. Þegar ásatrú var alls ráðandi á Íslandi tóku flestir ásatrú en nú þegar kristnir eru í meirihluta taka flestir kristna trú. Þannig er ljóst að fólk verður ekki trúað eftir nákvæma rannsókn á þeim trúarbrögðum sem í boði eru og að vel ígrunduðu máli heldur ræðst það einfaldlega af trú foreldranna og þess þjóðfélags sem við lifum í á hverjum tíma. Þannig myndi maður ætla að hugsandi trúfólk hlyti að íhuga hvort það hafi nú óvart hitt á hina „einu og sönnu“ trú eða hvort nauðsynlegt sé að skoða fleiri valmöguleika. Trúleysi er einn þeirra valmöguleika.

Að velja trúleysi

Trúleysi er ekki vinsælt lífsviðhorf. Þegar við búum í þjóðfélagi þar sem meira en 90% þjóðarinnar telst kristinnar trúar er ekki auðvelt að standa gegn straumnum og lýsa því yfir að við séum trúlaus. Þó er ekki hægt að ímynda sér eðlilegra og skynsamlegra viðhorf. Öll rök styðja trúleysi. Örfáir sterkir og sjálfstæðir einstaklingar ná að viðhalda meðfæddu trúleysi gegnum barndómsárin og til fullorðinsára en flest okkar þurfum hreinlega að læra að verða trúlaus á ný. Það getur verið mjög sársaukafullt ferli þegar við köstum af okkur klafa trúarinnar og þurfa margir að berjast við tilfinningar eins og sektarkennd, ótta og reiði. Sumum er það í raun ofviða og hverfa aftur til draumalands trúarinnar. Taka verður tillit til þess að hinir sálrænu hlekkir sem við erum að brjóta eiga sér rætur allt aftur í bernsku okkar og það getur verið ótrúlega erfitt og sársaukafullt. Þess vegna getur verið gott að leita stuðnings t.d. hjá fólkinu í Vantrú, þar sem þú færð fullan skilning á vangaveltum þínum, einnig samúð og hugreystingu ef illa gengur.

Hvað er trúleysi?

Að vera trúlaus þýðir einfaldlega að maður er laus við trú, þ.e. laus við trú á guð eða guði.

Í raun er það ekkert flóknara en það. Öfugt við hinn trúaða sem fullyrðir að til sé guð þá hefur sá trúlausi bara enga trú á yfirnáttúrulegar verur eins og guði. Í þeirri afstöðu þarf ekkert endilega að vera fólgin yfirlýsing um að slíkar verur séu ekki til. Þó eru til trúleysingjar sem fullyrða að ekki séu til guðir en slíkt er ekki algilt um trúlausa.

Engin sönnun er til fyrir tilveru guða. Þótt trúaðir fullyrði að til sé guð er sú fullyrðing ekki byggð á rökum eða þekkingu. Hún er aðeins byggð á „trú“ sem er þá eins konar óskhyggja um eitthvað sem þeir vildu að væri satt.

Trúlausir geta sýnt fram á það með góðum rökum að það að „trúa“ einhverju án nokkurra sannana getur verið afar skaðlegt því þá skiptir sannleikurinn ekki neinu máli. Vegna fullkomins sönnunarskorts hvetja trúarbrögðin til þess að við trúum án þess að krefjast raka eða sannana. Skynsemi er hent út um gluggann og fær á sig slæmt orð. Þegar manneskja hafnar viljandi að nota skynsemi, raunsæi og rök en ákveður frekar að trúa í blindni er ljóst að mikil hætta er á ferð. Trú færir okkur enga þekkingu heldur einfaldlega blekkir okkur til þess að halda að við vitum meira en raunin er.

Eins og felst í orðunum eru trúlausir lausir við trú og því ekki þeirra að sanna eða afsanna neitt í trúmálum. Trúlausir varpa allri ábyrgð á trúarhugmyndum yfir á hina trúuðu. Þeir sem halda því fram að til sé „guð“ eða „guðir“ (eða álfar eða draugar) skulu sanna sitt mál, það er ekki hins trúlausa að afsanna eitt né neitt. Geti trúaðir ekki lagt fram sönnun fyrir tilveru guðs mun skynsamlegt fólk einfaldlega hafna slíkri trú sem staðlausum staf. Enda má spyrja, hvert er eðli guðs? Á hverju þekkjum við að eitthvað sé „guð“? Einhverjir eiginleikar þessarar veru verða að vera til staðar ef við ætlum að reyna að finna grundvöll fyrir tilveru hennar. Einhverskonar lýsing á guði er því nauðsynleg annars er leit að sönnun fyrir tilvist guðs rökfræðilegur kjánaskapur þ.e. ef við vitum ekki hverju við leitum að. Þannig getum við sagt að ef trúmanneskja er ekki tilbúin að útskýra fyrir okkur hvað hún á við með orðinu guð heldur segir bara „guð er til“ að þá er það eins og að hafa ekki sagt neitt!

Hvers vegna trúir fólk á guði?

Guðshugtakið á sér uppruna langt aftur í forneskju. Væntanlega er það jafngamalt sjálfsmeðvitund mannsins. Þegar maðurinn fór að verða meðvitaður um sig sjálfan fór hann einnig að gefa gaum náttúrunni og duttlungum hennar. Flóð, þurrkar, plágur og dauði voru meðal þeirra dularfullu fyrirbæra sem fyrstu mennirnir reyndu að finna á skýringu. Vegna lítillar þekkingar sinnar bjuggu þeir því til guð, sem var dularfull yfirnáttúruleg vera, sem stjórnaði hinni litlu veröld þeirra og öllu sem í henni bjó.

Þessu fólki fannst guðshugmyndin skýra svo margt.

Guð var sannarlega máttugur. Hann gat bæði látið rigna eða haldið aftur af regninu. Hann gat tryggt mikla uppskeru eða látið hana bregðast algjörlega. Ef tókst að vinna orrustur þá var það vegna þess að guð var með þér. Ósigrar, þurrkar, flóð, plágur og aðrar hörmungar voru hins vegar refsingar guðs. Þeir sem lentu í þessu höfðu einhvernvegin móðgað eða óhlýðnast guði.

Gegnum aldirnar var guðshugtakið stækkað, endurskilgreint og fínstillt. Á endanum var þetta orðið hið ríkjandi afl þjóðfélagsins. Ekki var hægt að nálgast guð nema í gegnum heilaga menn eða opinberað orð guðs. Hjá kristnum voru það prestar og Biblían.

En það stendur í Biblíunni að guð sé til

Jú, í augum kristinna var Biblían ekki nein venjuleg bók. Hún var skrifuð fyrir 2 - 3 þúsund árum af útvöldum mönnum sem, að þeirra sögn, var opinberað innihald hennar beint frá Guði. Í Biblíunni eru útlistuð þau lög og reglur sem verður að hlýða í einu og öllu vilji maður ekki móðga Guð. Fyrir hinn trúaða verða Biblíulög því að vera æðri öllu öðru, líka borgarlegum lögum. Í Biblíunni er okkur sagt að þetta líf okkar sé ekki annað en eins konar biðsalur inn í næsta líf. Þeir sem hlýða Guði og tilbiðja hann á tilhlýðilegan hátt munu hljóta vist í Himnaríki þar sem þeir munu um alla eilífð lofa og prísa Guð og lifa dyggðugu lífi. En allt önnur örlög bíða þeirra sem hafa pirrað Guð. Þeirra bíður að eyða eilífðinni í Helvíti við pyntingar og skelfingu. Fleiri upplýsingar fá kristnir úr Biblíunni eins og t.d. þær að jörðin sé um 6000 ára gömul, flöt, hreyfingarlaus og í miðjunni á þriggja laga alheimi þar sem Himnaríki er fyrir ofan en Helvíti fyrir neðan. Karlmaðurinn er höfuðskart guðlegrar sköpunar en aðrar lífverur og konan er þar meðtalin, eru ekki annað en eins konar eftirþankar eða uppfylling.

En Guð hefur ekki alltaf verið nógu ánægður með mennina og því ætlar hann að birtast einhvern daginn til að dæma lifendur og dauða.

Nú þegar 21. öldin er hafin er auðvitað aðeins lítill hópur sérvitringa sem raunverulega trúir Biblíunni en það sem trúlausir eiga erfitt með að skilja er afhverju meirihluti fólks í kristnum löndum kennir sig enn við kristni og Biblíu eftir að hafa hafnað nánast öllu sem þar stendur sem gömlum goðsögnum. Erfitt er að sjá hvers vegna menn eru að knýta sig við kristni þegar þeir eru farnir að segja að „guð er kærleikur“ eða að „guð er í öllu“, eða „guð er tilveran“. Við þessa endurskilgreiningu á hugtakinu guð hættir það að hafa merkingu. Að segja t.d. að guð sé kærleikur er bara eins og að segja að Boddi sé kærleikur. Í slíku samhengi hefur „Boddi“ enga merkingu nema sem nýtt orð yfir kærleik.

Hvað er þá átt við með orðinu „guð“?

Hverjar eru hinar sögulegu skýringar trúfólks? Sumir guðir eru almáttugir, alvitrir og algóðir, á meðan aðrir eru það ekki. Sumir eiga samskipti við mannfólkið en aðrir ekki. Vegna þessa er ómögulegt að koma með góða skýringu á hugtakinu guð sem gæti náð yfir öll hin mismunandi trúarbrögð sem menn hafa fundið upp og sem allir gætu sætt sig við sem grundvöll umræðna. Þó er flest trúfólk á því að guð sé „yfirnáttúruleg vera“ eða einhvernvegin „yfirskilvitleg“. Við skulum því miða við þá staðhæfingu að guð sé „yfirnáttúrulegur“. En hvað segir það okkur um guð? Í raun ekkert því það segir okkur bara hvað guð er ekki, þ.e. að hann sé ekki bundinn af hinni náttúrulegu tilveru heldur sé einhvern vegin ofan hennar og óháður henni. Við búum í efnisheimi, við erum sjálf úr efni, skynfæri okkar sem taka á móti skilaboðum um hina efnislegu tilveru eru úr efni, allt sem við vitum um tilveruna byggist á efni, raunverulegu, áþreifanlegu og mælanlegu efni. Öll þekking okkar er því grundvölluð af efni. Það er eina þekkingin sem við höfum enda getum við ekki tjáð okkur um neitt án tengingar við efni. Sjáðu bara hvernig við hugsum okkur guð eða draug. Manstu þegar þú varst barn þá var guð gamall skeggjaður karl sem átti heima í skýjunum. Gamlir karlar eru til og ský eru til, bingó!, kominn guð með bústað. Og þeir sem þykjast sjá drauga, álfa eða huldufólk, alltaf skulu það vera verur í mannsmynd, með mannslíkama. Þetta er einfaldlega vegna þess að efnisheimurinn er eini heimurinn sem við upplifum, og getum upplifað, því sjálft hugtakið „yfirnáttúrulegt“ eða „andaheimur“ eru mótsagnir sem eiga sér enga vitræna eða rökræna stoð.

Alvitur, almáttugur og algóður

Kristnir menn lýsa guði sínum sem hinum algóða, alvitra og almáttuga. Þetta er ótrúlega mótsagnakennd lýsing ef betur er að gáð. Að vera alvitur þýðir að viðkomandi veit „allt“ í fortíð sem framtíð. Að vera almáttugur er það að geta gert „allt“. Ef guð væri til þá myndi hann sem alvitur vita allt sem á eftir að gerast í framtíðinni þannig hefur guð sjálfur ekki frjálsan vilja, hann getur ekki ráðið hvað hann gerir því hann veit fyrirfram hvað hann mun gera og getur ekki breytt því, því ef hann myndi breyta og gera eitthvað sem honum datt bara sí svona í hug, þá vissi hann ekki af því og er því ekki alvitur! Að vera alvitur er því mótsögn við það að vera almáttugur.

Það er líka í mótsögn við það að vera algóður sem væntanlega þýðir að viðkomandi er t.d. siðferðilega fullkominn. Ánægjan sem geðsjúkur barnanauðgari og morðingi fær út úr því að nauðga og drepa er þekkingarupplifun sem „alvitur“ vera hlýtur að þekkja en umleið getur hún ekki verið siðferðilega fullkomin því þá gæti hún ekki vitað hvað er að upplifa ánægju af morðum og nauðgunum barna. Trúmenn geta heldur ekki bjargað algóðum guði undan öllu hinu illa sem til er í heiminum með skírskotun í að það sé allt Satan að kenna. Því algóður guð hefði þá ekki skapað t.d. dýr sem njóta þess að kvelja önnur dýr til dauða er þau veiða sér til matar, eða leyft sem alvitur og almáttugur hræðilega hluti eins og styrjaldir og örkumlandi barnasjúkdóma því ef hann væri algóður hefði hann að sjálfsögðu séð til þess að slíkt væri ekki til. Þess vegna ,annað hvort, vill guð ekki bjarga okkur frá hinu illa (þá er hann ekki algóður) eða hann getur það ekki (þá er hann ekki almáttugur). Ef hann er að „kenna okkur lexíu“ með öllu þessu illa þá er það ekki í samræmi við að hann sé algóður og ef hann er almáttugur þá ætti hann á sekúndubroti að geta gert okkur öll góð og hann þyrfti þá ekki lengur að láta lítið barn kremjast til bana í fangi móður sinnar í jarðskjálfta til að „kenna því lexíu“.

Hefur fólk ekki þörf fyrir að trúa?

Nei, fólk hefur fyrst og fremst þörf fyrir sannleikann, því það er sannleikurinn sem hjálpar okkur við að lifa og starfa í hinum raunverulega heimi. Að halda því fram að fólk hafi þörf fyrir að trúa á órökrétta óskadrauma er uppskrift að vandamálum. Lífið getur haft merkingu og tilgang án guðs. Það er undir okkur hverju og einu komið að taka sjálf ábyrgð á lífi okkar. Að velta ábyrgðinni yfir á dularfullan guð er flótti en ekki lausn.

Eru trúlausir á móti guði?

Margir virðast halda að trúlausir hati guð, séu djöfladýrkendur eða trúi á „eitthvað annað“. Auðvitað hata trúlausir ekki guð þar sem þeir hafa ekki guðstrú og ekki hægt að hata eitthvað sem er ekki til! Trúlausir eru svo á sama hátt lausir við alla trú á djöfla, álfa, drauga, huldufólk, púka og aðra íbúa „andaheims“. Trúleysingi lifir í hinum raunverulega efnisheimi. Upplýsingar um alheiminn og tilveruna fá trúlausir frá nútímavísindum en ekki úr þjóðsagnabókum fornaldar. Trúleysingi notar skynsemi og rökhyggju til þess að leysa vandamál sín og til þess að stuðla að hamingjusömu lífi. Gagnslausum bænum og áköllum til ósýnilegra ofurmenna er algerlega hafnað.

Vésteinn Valgarðsson

„Ég vona að honum líði illa“

2. janúar 2005# (Hugvekja)

Þetta sagði náungi við mig um daginn. Þessi „hann“ sem hann talaði um var náungi sem við könnumst báðir við. Ég tók nú dræmt í þetta og maldaði í móinn: Það gerði engum gott að einhverjum liði illa. Fyrir utan það að vanlíðan er slæm í sjálfu sér, þá er sá sem líður illa líklegri til að láta öðrum líða illa líka, og þannig vindur vanlíðanin upp á sig og smitar út frá sér. Viðmælandi minn hristi hausinn: Umfjöllunarefnið væri svo mikill hálfviti og vondur við minni máttar, leiðinlegur, heimskur, hrokafullur, sjálfumglaður og svo framvegis að hann ætti skilið að líða illa.

Ég hef hugsað svolítið um þetta. Á einhver skilið að líða illa? Einhver spekingur sagði að ef allir vissu allt um alla, þá væri engin misklíð og engin úlfúð milli manna. Fólk sem hefur skilning á stöðu hvers annars á auðveldara með á láta sér lynda.

Þannig að hvað býr að baki bölbænum í annars garð? Ætli það sé ekki skilningsleysi? og þá er komið að því sem ég vildi sagt hafa: Hvað kemur fólki til að óska öðru fólki eilífrar dvalar í logum helvítis? Sá sem talar um helvíti í bókstaflegri merkingu – að það sé í alvöru til „staður“ sem illvirkjar og fúlmenni fara á eftir dauðann til að þola píslir og píningu til efsta dags – er ekki beinlínis að leggja sig fram um að skilja aðstöðu annarra.

Ég trúi ekki á illmenni. Ég trúi ekki því sem sumir fullyrða, að sumir „séu bara þannig“ að þeir geri öðrum illt. Þessir sleggjudómar skjóta reglulega upp kollinum þegar ógæfuverk hafa verið unnin og fólk þykist kunna einfaldar skýringar á þeim. „Hryðjuverk eru unnin vegna þess að hryðjuverkamenn eru vondir menn.“ „Íbúar Norður-Kóreu hafa það skítt vegna þess að Kim Jong-il er vondur maður.“ „Óhæfuverk nasista í Seinni heimsstyrjöld má skýra með því að Hitler var vondur maður.“

Það eru til illvirki, því neita fáir, og sá sem fremur illvirki er skv. skilgreiningu illvirki sjálfur. En vond manneskja? Ég trúi því ekki. Það er til veikt fólk, það eru til fíklar, það er til örvæntingarfullt fólk, heilaþvegið fólk og fólk í geðshræringu eða múgæsingu. Það er til hrætt fólk og reitt fólk og svo framvegis. „Vondu fólki“ hef ég hins vegar aldrei kynnst.

Ógæfuverk eiga sér skýringar. Fólk sem vinnur þau er sjaldan meðvitað að leggja á ráðin um að gera heiminn verri -- þótt að sú geti orðið niðurstaðan. Fólk sem á við vandamál að etja þarf á úrræðum að halda, lausnum á vandamálunum. „Þótt náttúran sé lamin með lurk leitar hún út um síðir“ var kveðið ... refsingar leysa ekki vandamál í alvörunni ef þau á annað borð eru fyrir hendi.

Þegar fólk er stimplað „vont“ er það yfirleitt til þess að óvinir þess hafi skálkaskjól til að formæla því, úthúða eða refsa, eða til að hafa af því eigur þess, mannréttindi eða jafnvel lífið. Það er til fólk sem þarfnast hjálpar og ætti þá að fá hana. En vont fólk trúi ég ekki að sé til.

Óli Gneisti

Harry Houdini og miðlarnir

4. janúar 2005# (Siðferði og trú)

Harry Houdini er óumdeilanlega frægasti töframaður sem uppi hefur verið. Houdini varð fyrst frægur með undankomubrögðum sínum, að leysa sig úr handjárnum og úr rammgerðum klefum. Hann stofnaði líka nokkur félög töframanna og hafði gífurleg áhrif innan stéttar sinnar með áherslu sinni á heiðarleika, það að enginn sjónhverfingarmaður skyldi halda því fram að töfrabrögð sín væru eitthvað meira en bara brögð.

Í um tuttugu ár gerði Houdini áhorfendur sína um allan heim agndofa með brellum sínum. Til að vekja athygli á sýningum sínum í nýrri borg tók hann sig til og kastaði sér handjárnuðum fram af brú fyrir framan mannfjölda, aldrei leið langur tími þar til hann kom upp á yfirborðið ófjötraður. Harry tók ótal áskorunum, smíðuð voru fyrir hann sérstök handjárn og sérstakir kassar sem hann leysti sig jafnharðan úr. Houdini var lokaður inn í ótal fangaklefum víðs vegar um heiminn og sjaldan tók það hann meira en örfáar mínútur að komast út.

Áður en Houdini varð frægur þá hafði hann sýnt brögð sín fyrir lágar fjárhæðir í litlum leikhúsum víðsvegar um Bandaríkin. Þegar hann var hvað fátækastur var honum boðið að koma fram sem miðill sem hann gerði í nokkurn tíma. Hann notaði svipuð brögð og þegar hann kallaði sig töframann. Hann blekkti áhorfendur sína en fékk slíka andúð á þessu að hann hætti þessum sýningum sínum þó þær gæfu betur af sér en heiðarleg töfrabrögð. Þessi reynsla hans af miðlastarfinu kom sér vel seinna meir.

Houdini var mjög náinn móður sinni og var nær óhuggandi þegar hún dó. Harry ákvað að reyna á það hvort hægt væri að ná sambandi við anda móður sinnar og fór í því skyni á fjölmarga miðilisfundi. Þó Houdini kæmi þessa fundi með opnum hug þá varð hann sífellt fyrir vonbrigðum, hann þekkti brögð miðlana og gat sjálfir endurtekið þau. Þegar andúð hans á þessum miðlum jókst fór hann að afhjúpa svik þeirra. Houdini bauð verðlaun hverjum þeim sem gæti sýnt fram á yfirnáttúrulega hæfileika en enginn vann til þeirra. Harry tók þátt í ýmsum rannsóknum vísindamanna á miðlum og þá kom vel í ljós hve mikilvægt er að hafa einhvern í þessum rannsóknum sem þekkir til sjónhverfinga. Sumir miðlar gátu platað vísindamenn en enginn þeirra gat blekkt Houdini.

Houdini fór í fyrirlestraferðir um Bandaríkin þar sem hann sagði frá aðferðum miðlana, hann endurtók brögð þeirra á sviði. Stundum fóru þessar sýningar þannig fram að töframaðurinn setti miðilsfund á svið. Hann fékk nokkra áhorfendur með sér upp á svið og plataði þá með brögðum sínum. Þeir áhorfendur sem í salnum voru fengu hins vegar að sjá hvernig brögðin fóru fram. Eiginkona Houdini var alla tíð trúnaðarmaður hans varðandi töfrabrögðin, hún notaði sína þekkingu líka þegar hún heimsótti miðla undir dulnefni (séra F. Raud) og afhjúpaði þá.

Það má velta því fyrir sér hvort spíritistahreyfingin hefði ekki dáið út ef Houdini hefði lifað lengur, afhjúpanir hans á bandarískum miðlum urðu án efa til þess að hreyfingin þar í landi missti trúverðugleika sinn að mestu. Því miður lést Harry Houdini árið 1926, þá var hann 52 ára. Á meðan hann lifði hafði hann samið við ýmsa menn um að þeir skyldu heilsa upp á hann ef þeir myndu falla frá, enginn gerði það. Sjálfur hafði Houdini skipulagt svipaða tilraun með konu sinni, fyrir dauða sinn lýsti hún því yfir að eiginmaður hennar hefði ekki haft samband við sig úr andaheiminum.

Heimildir
Kellock, Harold Houdini: ævisaga hans: úr endurminningum og skjölum Beatrice Houdini 1950. Pétur Sigurðsson þýddi.
Encyclopedia Brittanica

Guðmundur Guðmundsson

Hvað kostar prestur?

5. janúar 2005# (Siðferði og trú)

Einn af undarlegri gjörningum stjórnvalda í seinni tíð er setning laga nr. 78/1997 (Lög um stöðu, stjórn og starfshætti þjóðkirkjunnar). Það, útaf fyrir sig, að til eru sérstök lög um ákveðinn trúarsöfnuð, er náttúrulega afbrigðilegt, en grundvöllur þessara laga og sagan þar á bak við er hraksmánarleg. Því er þetta rifjað upp nú að prelátar þjóðkirkjunnar þykjast ærið vanhaldnir af samningum við ríkið um uppihald og vísa gjarnan til auðæfa kirkjunnar, sem voru „afhent“ ríkinu til að halda úti prestum landsmönnum til sáluhjálpar.

Á heimasíðu biskups má lesa hvernig kirkjan sölsaði undir sig eignir íslenskra bænda á 13. öld með því sem nefnt er „sáttagjörðin“ í Ögvaldsnesi í Noregi 1297. Mikil sátt það. Næstu aldir þar á eftir hélt kirkjan áfram ránskap sínum í góðri sátt, væntanlega, við guð og menn. Enn af síðum biskups:

Árið 1907 eru sett lög um sölu kirkjujarða þar sem samkomulag var gert við ríkið um að afhenda kirkjujarðirnar. Í staðinn skyldi ríkið greiða laun presta og þannig verður ríkið vörsluaðili eigna fyrir kirkjuna. Á þeim tíma átti kirkjan verulegar fasteignir

Hér er talað bæði um sölu og afhendingu kirkjujarða. En hvort var það? Það fer auðvitað eftir því hvern þú spyrð, en af lögunum verður ekki annað ráðið en að ríkið kaupir jarðirnar með því loforði að borga laun presta þjóðkirkjunnar um aldur og ævi! Ekki voru kirkjunnar menn samt meiri spámenn en svo að nokkrum árum eftir þetta var prestlaunasjóður farinn á hausinn. Við svo búið mátti auðvitað ekki standa og því jörmuðu prestarnir sig enn á ný inn á ríkið og fóru beint á ríkisspenann.

Nú kemur þetta hraksmánarlega. Níutíu árum eftir sölu númer eitt, eru sömu eignir seldar aftur sama kaupanda!?! Enn skal vitnað í óþrjótandi viskubrunn biskups:

Í janúar 1997 var gert samkomulag milli Þjóðkirkjunnar og íslenska ríkisins um að „kirkjujarðir og aðrar kirkjueignir sem þeim fylgja, að frá töldum prestssetrum og því sem þeim fylgir, væru eign íslenska ríkisins“ á móti þeirri skuldbindingu að íslenska ríkið greiddi „laun presta þjóðkirkjunnar og starfsmanna biskupsembættisins“

Því er spurt, hver borgar prestunum laun? Þeir sjálfir í skjóli ríkisins, sem tók svo vinsamlega í að ávaxta eignir kirkjunnar, en fór svo á rassgatið með allt saman? Ekki aldeilis. Launin prestanna, eins og auðvitað allt það fé sem fer til reksturs kirkjunnar, kemur beina leið úr vasa allra skattgreiðenda. Sóknargjöldin eru á gráu svæði, enda sparar ríkissjóður kirkjunni tugi eða hundruð milljóna í innheimtukostnað á hverju ári.

Ég eggja biskup lögeggjan að heimta nú aftur meintar eignir kirkjunnar úr faðmi ríkisvaldsins og stofna um þær eignarhaldsfélag á frjálsum markaði, auðvitað með hinum allra kristilegustu formerkjum. Þá verða nú prestarnir ekki á flæðiskeri staddir né þurfa að sitja undir ámæli af þessu tagi.

Lárus Viðar

Að liðnum jólum

6. janúar 2005# (Jólin)

Nú hafa jólin liðið sitt skeið með tilheyrandi veisluhöldum, messum og gjöfum. Vonandi hafa sem flestir notið þessara hátíðahalda sem best og enginn hafi þurft að horfa á eftir börnum sínum eða ættmönnum í gin jólaköttsins. Um leið og ég óska Kertasníki góðrar heimferðar í hellinn til Grýlu þá langar mig til að vekja athygli á nokkru sem hefur verið að angra mig undanfarin ár í sambandi við þessa hátíð.

Allt frá því ég man eftir mér hef ég haft afar litla trú á Jesú Kristi og hans mönnum. Þó hélt ég lengi vel að líklega hafði verið til einhver maður í Palestínu í kringum upphaf tímatals okkar sem hafi fæðst um það leiti sem jólin eru haldin. Mér fannst það því skondið, en kom mér svosem ekki á óvart, þegar ég komst að því fyrir nokkrum árum að jólahátíðin er ein allsherjar uppsuða úr heiðinni sólstöðuhátíð, rómverskri sólguðadýrkun ásamt hinni kristnu hátíð. Í kjölfar þessara uppgötvana vöknuðu hjá mér þó nokkrar spurningar.

Nú skulum við láta tilvist Jesú Jósefsssonar frá Nasaret liggja á milli hluta en hún er ekki til umræðu hér. Hvort sem menn telja það líklegt að Jesú hafi raunverulega verið til eða uppdiktaður af öðrum, þá eru tæpast nokkrir sem hafa kynnt sér kristna trú sem halda því fram að sagan um fæðingu frelsarans eigi við rök að styðjast. Hún er augljóslega tilbúningur með minnum teknum úr öðrum trúarbrögðum eins og meyfæðingin, fátæklegar aðstæður við fæðingu, sonur guðs og svona mætti lengi telja.

Í sjálfu sér væri lítið athugavert við það ef þessi hátíð væri einungis táknræn. Fyrir kristnum mönnum er Jesús ljós heimsins og því kannski viðeigandi að fagna því á dimmum vetrardögum. Hins vegar er því ekki að heilsa hjá kirkjunnar mönnum heldur láta þeir þannig sem það sé staðreynd að Jesús Guðsson hafi fæðst aðfaranótt 25. desember árið 1 í fjárhúsi í úthverfi borgarinnar Betlehem í því landi sem nú kallast Palestína. Mörg okkar jólalög byggja einnig á þessari sögu eins og Bjart er yfir Betlehem, Ó helga nótt, Heims um ból og þar fram eftir götunum.

Ég hef velt því fyrir mér afhverju prestar og fleiri menn sem vita sem er að þessi saga er hreinn skáldskapur þrjóskist sífellt við og kenna hana sem sannleik. Það er hálf nöturlegt að hlusta á blessuð börnin sem halda því fram að á jólunum eigi Jesúbarnið afmæli. Greyin vita hreinlega ekki betur því þeim er jú kennt það í skólum og einnig halda fjölmiðlar þessari sögu ákaft að þeim hver jól eins og til dæmis jóladagatal Stöðvar 2 nú í desember. Sjálfur þurfti ég sem krakki að leika einn vitringanna þriggja í jólahelgileik grunnskólans míns. Þá fannst mér ekkert athugavert við það en nú finnst mér tilhugsunin nokkuð hlægileg.

Áttundu og níundu boðorð kristinna manna kenna þeim að ekki skuli maður stela né ljúga. Samt sem áður stálu þeir afmælisdegi Míþrasar og ljúga því árlega hver jól að verið sé að halda upp á fæðingu frelsarans. Tímabært er að hætta þessari vitleysu og að raunverulegur uppruni jólanna verði virtur fyrir það sem hann er. Jólin eru sigurhátíð sólarinnar yfir myrkrinu og óþarfi er að spilla þessum góðu tímum með lygum kirkjunnar.

Greinar um skylt efni:
Vantrú: Jóla hvað?
Múrinn: Hin ósigrandi sól
Skoðun: Fæðingu sólarinnar fagnað

Vésteinn Valgarðsson

Misskipting á vitneskju?

7. janúar 2005# (Vísindi og trú)

Það er til feiknalega mikill auður í heiminum, en honum er misskipt, eins og kunnugt er. Meðan fólk á öðrum endanum þjáist af velmegunarsjúkdómum og klórar sér í bakinu með bakklórum úr fílabeini, þá lepur fólk dauðann úr skel og sveltur til bana á hinum endanum.

En þetta er ekki bundið við auð. Sama má nefnilega segja um vitneskju. Vér menn búum yfir feiknalega mikilli vitneskju, en henni er misskipt. Meðan fólk á öðrum endanum brýtur heilann um skammtafræði, stjarneðlisfræði og erfðafræði, þá veltir fólk á hinum endanum sér upp úr þjóðsögum og ævintýrum, standandi í þeirri meiningu að um (bókstaflega) heilagan sannleika sé að ræða.

Hvernig stendur á þessu? Hvernig getur staðið á því að vitneskjunni sé svona misskipt? Hvernig má það vera, að sumt fólk geti verið snautt að þekkingu, meðan höfuðskeljar bókabéusa svigna undan allri þekkingunni og bókasöfn eru mæld í hillukílómetrum?

Dæmi um þetta, sem því miður er allt of algengt, er þrákelkni hjátrúarmanna þegar uppruni heimsins og lífsins er annars vegar. Sko, vér vitum ekki hvert einasta smáatriði, en vér höfum nokkuð skýrar og rækilega rökstuddar hugmyndir um margt. Eitt af því sem er mjög vel rökstutt er þróunarkenningin sem Darwin setti fram og seinni tíma menn hafa skotið fleiri stoðum undir. Já, vér menn erum komnir af öpum. Um það er engum blöðum að fletta.

Í Dover í Pennsylvania-fylki í Bandaríkjunum hefur skólastjórnin ákveðið í að þess verði krafist, að gamla þjóðsagan um „vitræna hönnun“ („intelligent design“) verði kennd samhliða þróunarkenningunni. Nú er útlit fyrir að skólastjórninni verði ekki stætt á þessu fyrir rétti, en engu að síður er þetta uggvænlegt umhugsunarefni. Hvernig getur 2000+ ára gamalt þjóðsagnasafn verið í sókn gegn betri vitneskju? Hvað er að klikka?

Þarna er á ferðinni vandamál sem vindur upp á sig, sem heldur sér við og ágerist af sjálfu sér. Ef vísindi eru látin vera úti á gafli í skólakerfinu, er þá von að upp vaxi fólk sem áttar sig á mikilvægi þeirra og út á hvað þau ganga? Vex þá ekki einmitt upp fólk sem leitar í trúarbrögð eftir svörum þegar betri svör standa þeim til boða, vegna þess að það hreinlega veit ekki betur? Vegna þess að það áttar sig hreinlega ekki á því að það er til áreiðanlegri þekking en Biblían? Það er slæm byrjun á þekkingarleit, að byrja á að gefa sér að Biblían skuli tekin bókstaflega.

Nú á trú sér fleiri en eina orsök, og fjarri fer því, að ég saki alla trúmenn um að vera bókstafstrúarmenn. Út af fyrir sig get ég, fyrir mitt leyti, vel skilið að margt fólk vilji leita til æðri máttar eða hugsa sér almáttugan huggara eða vin sem hlustar alltaf. Í sjálfu sér er það ekki alvarlegt vandamál, í mínum augum, að fólk skuli í einrúmi trúa á guð, þótt hann sé ekki til. Það ER hins vegar alvarlegt vandamál þegar fólk byrjar að ganga á rétt og frelsi annarra og réttlætir það með því að það sjálft trúi á gamlar goðsögur.

Fullkomin afhelgun ríkisvaldsins þarf að komast á dagskrá, takk.

Frelsarinn

„Allt á jörðinni mun deyja“

8. janúar 2005# (Kristindómurinn)

Svo hljóðar skylduboðskapur Guðs í höndum séra Sigurðar Pálssonar í bókinni Regnboginn fyrir 7 ára grunnskólabörn. Í bókinni er syndaflóðið kennt sem söguleg staðreynd þar sem ekkert er dregið undan um Nóa og fjöldamorð Guðs ríkiskirkjunnar. Kirkjunnar menn hamra reyndar á því að í skólum landsins sé kennd kristinfræði, en skólabækurnar bera þess skýrt merki að vera trúboð. Í raun er engin munur á frásögn séra Sigurðar til barna landsins og hefðbundin sunnudagaskólakennsla kirkjunnar. Við þekkjum flest frá blautu barnsbeini að Nóaflóðið er ein af mikilvægustu frásögn biblíunnar að mati kirkjunnar. Hvað segja sömu menn við fullorðið fólk um raunveruleg flóð þegar tugþúsundir láta lífið og samviskan kallar?

Eins og allir vita skall gríðarlegt og mannskætt flóð þann 26. desember á Asíustrendur og náði það allt til Afríku. Af miklum hryllingi höfum við jarðarbúar mátt horfa upp á ótímabæran dauða tugþúsunda og horft í sjónvarpi á lík barna, kvenna og karla liggja rotnandi í flæðarmálinu. Aðstæður allar svo hrikalegar að engin orð fá lýst og samúð okkar er öll hjá fórnarlömbunum. Við þekkjum engin sambærileg dæmi um viðlíka flóð nema að í huga okkar skjótast upp minningar um glampandi augu sóknarprestsins við að lýsa Nóaflóðinu í sunnudagaskólanum. Jú, hvernig Guð drekkti öllum á jörðinni nema Nóa og félögum

Það var ljóst að frá fyrsta degi að prestar með alla sína fræðslu, jafnt til smábarna og aldraða, um réttlát flóð og fjöldamorð hrukku í bakkgírinn við óhugnaðinn. Flóðapredikanir með nýju sniði flæddu yfir landsmenn í nýárspredikunum. Biskupinn messaði þessa útskýringu á þætti Guðs í málinu „Vatn skírnarinnar sem ausið var yfir kollinn þinn, þá nafn Guðs var lagt yfir þig, minnir á að í bylgjum dauðans er höndin hans hlýja og milda, og lyftir þér inn til ljóss og birtu upprisudagsins..... Guð sem er kærleikur. Það svar er jafnframt áeggjan til okkar að sýna umhyggju, og bera hvert annars byrðar í von og trú og kærleika“ Sem sagt, hann hafði lítið af viti að segja um þetta mál.

Séra Sigurður Árni Þórðarson í Neskirkju var ögn nákvæmari, á erfiðum tímum guðfræðinga, þegar hann kallar refsandi Guðinn hans Nóa „Einhæfni í guðstúlkun“. Séra Sigurður kom með þessa messuskýringu: „Jesús breytti öllum forsendum, skipti út bæði stýrikerfi trúarinnar og öllum forritum... Sá Guð, sem Jesús opinberaði í orði og verki var persóna elskunnar... Hvað þá? Hver er hlutur Guðs? Mín skoðun er sú, að Guð sé sá andlegi kraftur, sem á öllum augnablikum beitir kærleiksáhrifum sínum, varpar upp möguleikum, í efnaferlum náttúrunnar, í huga einstaklinga, í góðum samhug hópa og þjóða“. Guð séra Sigurðar og biskupsins er alls ekki í þeirra augum almáttugur Guð sem bjargar hlutunum heldur virðist hann aðeins sinna hlutverki áfallahjálparsveitar. Niðurstaða þeirra virðist vera sú að Guð ríkiskirkjunnar er kominn í diet eftir þessar náttúruhamfarir.

Það sem gerir skilgreiningu séra Sigurðar Árna um nýtt stýrikerfi og forrit hjá Jesú lygilega er að í Biblíunni segir meintur Jesú Mt24:36 „En þann dag og stund veit enginn, hvorki englar á himnum né sonurinn, enginn nema faðirinn einn. Eins og var á dögum Nóa, svo mun verða við komu Mannssonarins. Dagana fyrir flóðið átu menn og drukku, kvæntust og giftust allt til þess dags, er Nói gekk í örkina. Og þeir vissu ekki, fyrr en flóðið kom og hreif þá alla burt. Eins verður við komu Mannssonarins.“ Auðvitað er ekkert nýtt stýrikerfi eða forrit komið með tilkomu Jesú en prestar nota tækifærið til að „spama“ í hans nafni að hylma yfir ósómann og halda almenningsálitinu.

Nú virðast guðfræðingar hafa komist að þeirri niðurstöðu að refsing Guðs í Nóaflóðinu sé lygi vegna þess að hann stýrir ekki náttúrunni. Þeir hljóta því að leiðrétta í kennslubækur í grunnskólanum og taka fjöldamorðin úr sunnudagskólanum. Einnig hlýtur séra Sigurður Pálsson að fara í endurmenntun í guðfræði eftir slíka er rangtúlkun á kristninni trú í kennslubók sinni. En auðvitað mun ekkert breytast og séra Sigurður Pálsson fer ekkert í endurmenntun. Því allt framferði kirkjunnar í þessum málum er blekkingaleikur sem mun halda viðstöðulaust áfram. Menn skipta þar um skoðanir eins og vindurinn blæs í hvert sinn.

Stöldrum aðeins við því þann 25. júní árið 2000 en þá messaði sami biskup þakkar- og bænar guðþjónustu Guði til dýrðar í Oddakirkju á Rangárvöllum eftir Suðurlandsskjálftann. Þar var Guði sérstaklega þakkað fyrir að ekkert manntjón varð í skjálftanum. Já, það margt skrítið í kýrhausnum. Nú árið 2005 er ekkert að þakka, heldur haldin varnarræða fyrir Guð sem hefur ekkert vald yfir náttúruöflunum. Hann virðist því vera áhorfandi þegar illa gengur en gerandi þegar vel gengur. Grænsápuguðfræði eða hvað? Munu prestar nú hætta að tala um kraftaverk þegar Guð á að hafa læknað veika eftir bænir eða þegar fólk sleppur ótrúlega frá slysum. Nei, staðreyndin er sú að kirkjunnar menn eru spila sig úr hempunum í einni aulalegustu vinsældarpólitík sem um getur.

Ef við hverfum aftur í kennslubækur grunnskólanema þá má lesa þetta í lok kaflans um Nóaflóðið. Séra Sigurður Pálsson spyr börnin undir þættinum Veltum vöngum - Hvers vegna bjargaðist Nói, fjölskylda hans og öll dýrin undan flóðinu? Svarið má finna í bókinni þar sem höfundur segir að mennirnir höfðu verið svo vondir og gerðu ekki það sem Guð vildi að hann varð að eyða þeim. En Nói var réttlátur maður og þess vegna fékk hann að lifa. Sömu börn kunna að spyrja, hvers vegna dó þá fólkið í flóðunum í Asíu. Þá verður fátt um svör hjá kirkjunnar mönnum. Því „verði þinn vilji“ og „mátturinn að eilífu, amen“ eru að engu orðin þegar áhorfendur sjá í iljarnar á flýjandi prestum, meðan haninn galar tvisvar.

Óli Gneisti

Guð hentugleikans

9. janúar 2005# (Hugvekja)

Guð er skrýtin fígúra og vegir hans eru órannsakanlegir. Stundum. Kannski að maður þurfi guðfræðimenntun til að geta skilið þetta, mér finnst þetta allavega afar ruglingslegt. Er Guð góður? Er hann vondur? Getur hann haft áhrif á líf okkar? Stundum?

Þegar einhver bjargast giftusamlega þá er fólk ekki lengi að dásama Guð sem reddaði málunum. Mér skilst að á sínum tíma þá hafi það verið Guð sem persónulega bjargaði Vestmanneyingum frá eldgosinu. Hann er greinilega góður gæi. Hann tekur sér líka tíma til að hjálpa fólki til að vinna í íþróttum og einsog ég hef bent á áður þá hefur hann einstaklega mikinn áhuga á því hver vinnur Survivor.

Hér ræður hentugleikinn öllu. Ef það hentar prestum þá er það verk Guðs, ef það hentar ekki þá kom hann hvergi nálægt og gat ekki gert neitt. Þetta minnir óneitanlega á aðferðir stjórnmálamanna.

Hagvöxtur? Mín áhrif.

Verðbólga? Óhagstæð utanaðkomandi áhrif.

Fannstu lyklana þína? Guð er að hjálpa þér.

Flóðbylgja drepur mörg þúsund manns? Náttúrunni að kenna.

Bjargaðist einhver? Guð reddaði honum.

Það er enginn góður atburður sem er of stór né of ómerkilegur til þess að Guð geti ekki tekið ábyrgð á honum en um leið og eitthvað slæmt gerist þá er hann farinn í felur. Er Guð aumingi sem getur ekki tekið ábyrgð á eigin gjörðum eða er hann bara ekki til?

Guðmundur Guðmundsson

Biskup ætlar í mál við þig

10. janúar 2005# (Kristindómurinn)

Biskup ætlar í mál við íslensku þjóðina. Í hans munni heitir það reyndar að fara í mál við „ríkið“. Við skuldum honum, að sögn, umtalsverðar fjárhæðir, sem nú skulu sóttar með dómsvaldi. Ætli biskup og kirkjan hans, þessi biðjandi, boðandi, telji sig ekki hluta þjóðarinnar? Nú er hann búinn að biðja Björn aðstoðarbiskup Bjarnason um offjár, en bíður nú ekki lengur boðanna að heimta það, sem þjóðin á, með valdi. Á þennan hátt ætlar biskup að tryggja tilverugrundvöll kirkju sinnar um ókomna tíð. Er það sama kirkjan og tveir þriðju hlutar þjóðarinnar vilja lögskilnað frá? Ekki bara að borði og sæng eins og biskup komst svo hnyttilega að orði eitt sinn. Er það sama kirkjan og bregður ætíð um sig helgiljóma og heilagleika, svo enginn dirfist að benda á þverstæðurnar í boðskap og breytni? Er það sama kirkjan er virðir meira háreist musteri og landareignir, helgileikrit og prjál, en lætur sig engu varða raunveruleikan sem hún lifir í? Biskupi rennur sennilega til rifja að Þingvellir eru nú utan seilingar--en eina leiðin til að bjarga þeim undan hrammi kirkjunnar var að fá liðsinni Sameinuðu Þjóðanna. Biskup ætlar ekki að láta þann leik endurtaka sig og hefur í atganginum skilið margboðað kristilegt siðferði eftir á blótsteini ágirndarinnar. Nú skal látið sverfa til stáls.

Rangnefnd Þjóðkirkjan er auðvitað ekkert annað en stofnun, sem afrekar það helst að vera á móti umbótum og mannréttindum hvar sem hún grefur um sig. Öðruvísi lifir hún ekki af. Konur eiga t.d. að vera ektamönnum sínum undirlátar, hrækt er í andlit samkynhneigðra og púki spillingarinnar fitnar ört sitjandi á feysknum fjósbitum betri vitundar. Til allrar hamingju virðist þetta almennt vera að renna upp fyrir fólki og nýlegar hótanir biskups ættu að opna augu fleiri. Biskup mærir löngum nauðsyn kristilegs uppeldis þjóðarinnar; kirkjan hafi gegnt stóru og farsælu hlutverki í sögu hennar allt frá tímum þjóðveldisaldar og verði þessu þjóðþrifaverki ekki fram haldið sé stefnt í voða hagsæld og heilbrigði voru. Látum vera, en biskup getur ekki þakkað kirkju sinni allt gott á Íslandi og látið sem allt slæmt sé einhverju öðru um að kenna. Þúsund ára kristni hefur því einnig fært okkur spillingu, Kárahnjúkavirkjun og kennaraverkfall, ásamt annarri þraut og vesöld gegnum tíðina. Þetta eru líka kristilegu kærleiksblómin sem spretta í garði biskups.

Það er orðið ljóst að á þúsund árum sem ríkisstofnun hefur kirkjunni lítt miðað áleiðis og ekki von á afrekum í framtíðinni. Kirkjan breytist ekki og breytir engu héðan af. Þær breytingar sem orðið hafa í framfaraátt innan kirkjunnar hafa aldrei átt uppruna sinn innan kirkjunnar, heldur komið utanfrá og kirkjan þá lengi vel streist á móti. Af hverju vill kirkjan ekki lúta vilja þjóðarinnar, sem legið hefur ljós fyrir undanfarin tíu ár? Er það ekki nokkuð augljóst að biskup hefur afgerandi meirihluta þjóðarinnar á bak við sig til að taka einarða afstöðu með aðskilnaði og á móti forréttindum kirkju sinnar. Ef biskup skirrist við ber Alþingi og lýðræðislega kjörnum fulltrúum þjóðarinnar, sem biskup er ekki, að virða vilja umbjóðenda sinna.

Ef biskup vill ekki sætta sig við vilja þjóðarinnar, eins og liggur fyrir, þá er það ekkert annað en siðlaust af honum að vilja ganga í berhögg við þann vilja. Með því móti þakkar biskup umburðarlyndi þjóðarinnar við kirkju hans í þúsund ár, enda dylst engum að það er ekki hagur þjóðarinnar, sem biskup hefur í huga. Hvað stendur um græðgina í einu Bókinni, sem biskup hefur lesið til enda, að því er virðist, og sækir í allan sinn fróðleik? Biskup á ekki erindi við þjóðina með boðskap sinn heldur þjóðin við biskup. Með þann boðskap að nú sé nóg komið af undirferli, hræsni og skinhelgi. Nóg er boðað, biskup.

AndriÞ

Hvernig skal rökræða við sköpunarsinna

11. janúar 2005# (Vísindi og trú)

Vandamálið við að rökræða við sköpunarsinna og þess háttar fólk er það að það er ekki þess virði og er ekki gaman. Hver nennir að lesa fimm blaðsíður af árangurslausum rökræðum?

Ef einhver reynir að verja skoðanir sínar með hálfgildings vísindalegum rökum, þrátt fyrir yfirþyrmandi gagnstæð sönnunargögn, þá er það ekki líklegt að réttmæt rök muni breyta nokkru. Betri aðferð er að mæla gegn órökréttri staðhæfingu með órökréttri staðhæfingu.

Til þess að færa þetta yfir á þróunarkenninguna þá hef ég fundið upp hugtakið „Trúarlegur Darwinismi“ sem er trúarlega svarið við sköpunartilgátunni eins og gáfuð frumorsök er tilraun til að ögra þróunarkenningunni. Nú getur þú notað trúarlegar rökræðuaðferðir:

Sköpunarsinni: Bla bla bla- heldur áfram að eilífu.

Trúarlegur Darwinisti: Þú hefur rangt fyrir þér.

Sköpunarsinni: Sannaðu það.

Trúarlegur Darwinisti: Guð talaði við mig að sagði mér að þú hefðir rangt fyrir þér.

Sköpunarsinni: Nei hann gerði það ekki.

Trúarlegur Darwinisti: Þú virðir ekki trú mína... Og þú hefur rangt fyrir þér. Þú ert heppinn að við Trúarlegu Darwinistarnir brennum ekki trúvillinga.

Höfundur: David Galbraith

Þýtt og birt með leyfi höfundar

Guðmundur Guðmundsson

Einkavæðum Þjóðkirkjuna

12. janúar 2005# (Kristindómurinn)

Hver er munurinn á Landsbanka og Þjóðkirkju? Enginn að því leytinu til að hvorugri stofnun ætti að bera sérstök vernd frá Alþingi. Bankinn er nú seldur, en hvað um kirkjuna? Meirihluti landsmanna vill að hún öðlist sjálfstæði frá ríkisvaldinu og er tími til kominn. En hverjar eiga að vera forsendurnar fyrir slíku sjálfstæði og hver á þá að eiga kirkjuna þegar af slíku verður?

Ráðherra dóms- og kirkjumála vill gefa kirkjunni 84 jarðir og hús auk 150 milljón króna meðgjöf. Varlega áætlað er hér um að ræða einn milljarð króna, eða ein milljón fyrir hvert ár guðs kristni í landinu. Þetta eru eignir almennings og ráðherra hefur ekkert vald til að gefa þær einum eða neinum, hvað þá gefa með þeim. Sem betur fer voru viðsemjendur ráðherra ekki greindari en svo að þeir vildu ekki þiggja gjöfina. Þeir voru reyndar snöggir að hirða milljónahundruðin, sem alþingi gaf stofnunninni í 1000 ára afmælisgjöf fyrir stuttu síðan, þvert á vilja þjóðarinnar. Auk þess er það móðgun við bændur þessa lands að setja góðar bújarðir undir presta kirkjunnar, sem hvorki hafa vilja til né getu, né heldur ættu að sinna búskap. Hvers vegna njóta prestar þeirra forréttinda, einir stétta, að fórnað sé undir þá jörðum og húsakosti? Prófessorar og hæstaréttardómarar eru einnig æviráðnir, en ekki er mulið undir þá á þennan hátt.

Meðlimir þjóðkirkjunnar eru auðvitað allsendis vanhæfir til að semja um aðskilnað ríkis og kirkju við sjálfa sig vegna hagsmunaárekstra. Reyndar er um ósköp lítið að semja ef út í það er farið. Eða hvernig hefur biskup hugsað sér eignarhald á auðæfum kirkjunnar þegar til aðskilnaðar kemur? Hver verður handhafi afsals fyrir Skálholt, Hóla eða Valþjófsstað? Staða kirkjunnar er um margt lík stöðu sparisjóðanna í landinu, sem enginn á að því er manni skilst. Stofnfjárfestar kirkjunnar er fólkið í landinu, fyrr og síðar og auðvitað réttlætismál að það fá notið ávaxtanna af þeim fjárfestingum. Þar er ekki einungis átt við þá sem játast undir helsi þjóðkirkjunnar heldur alla íslendinga.

Nú verða e.t.v. einhverjir til að benda á að margt sem kirkjan á hefur henni verið ánafnað í gegnum tíðina. Fyrir því er sú einfalda ástæða að fyrir lýðveldisstofnun gegndi kirkjan svipuðu hlutverki og ríkið gerir í dag. Fram til 1944 áttu erlendir konungar landið og fóru með að vild sinni. Kirkjan sat í krafti konungs ein að kjötkötlunum og sölsaði undir sig hvað eina sem kóngur gat ekki flutt úr landi, m.a. landið sjálft. Íbúarnir fylgdu með ofurseldir dutlungum geistlegs yfirvalds, sem stjórnaði harðri hendi með hótunum um helvítiseld að lokinni aumri hérvist. Margir reyndu að kaupa sig frá slíkum örlögum og gáfu því kirkjunni lönd og lausa aura sér til sáluhjálpar.

Ef steingerður naflastrengur kirkju og ríkis verður loksins rofinn, mun drottinn sjálfsagt sjá um sína. Alþingi er hins vegar að bregðast skyldum sínum ef með í þeim gjörningi fylgja eigur þjóðarinnar og e.t.v. „rífleg milligjöf“. Það er auðvitað ekki annað hægt en að selja eignir þær sem þjóðkirkjan hefur haft til prívat brúks, lysthafendum þegar að því kemur að bandið slitnar. Áhugasamir söfnuðir geta þá keypt „sínar“ kirkjur, ráðið sér prest og keppt á frjálsum markaði um sálir landsmanna rétt eins og aðrir söfnuðir gera nú þegar. Fénu sem aflað yrði á þennan hátt mætti svo verja til þarflegri og jarðbundnari hluta en trúarhjals. Hluta fjárins væri t.a.m. vel varið sem verðlaun í samkeppni um nýjan þjóðsöng, sem ekki er uppfullur af mærð og ósönghæfur með öllu.

Þjóðkirkjan er ríkisstofnun og því ríkisins, þ.e. almennings, að selja, rétt eins hver annar banki eða áburðarverksmiðja. Ekki verður skilist við umræðuna um einkavæðingu kirkjunnar öðruvísi en að minna á að aðskilnaður kirkju og ríkis er ekki einungis fjárhagslegs eðlis, heldur verður einnig að losa kverkatak kirkjunnar af skólum og menntamálum. Það er óeðlilegt að óheftur áróður sögulegs undirlægjuháttar fái óhindrað að kennd séu ævintýri og bábiljur sem gallharðar staðreyndir. Í fyrsta bekk barnaskóla er fyrsta markmið kristinfræðikennslu skv. kennsluskrá menntamálaráðuneytis sköpunartrú! Er ekki mál til komið að hætta svona vitleysu?

Óli Gneisti

Guð hylur andlit sitt

13. janúar 2005# (Kristindómurinn)

Á annan dag jóla fórust ótal manns þegar flóðbylgja gekk yfir í suðaustur-Asíu. Nóaflóðið kemur manni ósjálfrátt í hug. Þá var Guð fúll við mannkynið og ákvað að þurrka út alla nema fjölskylduna hans Nóa. Hvað gerði Guð þegar honum líkaði ekki við fólkið í Sódóma og Gómorru? Hann myrti það á hroðalegan hátt. Þessi flóðbylgja minnir á óneitanlega á Guð, aðferðir hans.

Ef ég væri kristinn þá myndi ég spyrja mig hvað allt þetta fólk hafi gert til að reita Guð til reiði. Ég er svo heppinn að vera ekki kristinn þannig að ég spyr mig hvers vegna peningum hafi ekki verið veitt til þess að byggja upp viðvörunarkerfi, það hafði bjargað fjölmörgum. Þessi tækni er til staðar, vísindin hafa lausn.

En hvað segja kristnir menn við þessu? Sumir kannast hér við aðfarir Guðs og gera ráð fyrir að allt þetta fólk hafi átt skilið að deyja. Fleiri, þar á meðal íslenskir prestar, segja að þetta hafi ekki verið Guð að kenna. Náttúran er hér allt í einu orðin grimmdarvera sem ber ábyrgð á þessum hroðalegu atburðum.

Guðfræðingar hafa fyrir löngu búið til hugtak um svona atburði, þeir segja að Guð hylji andlit sitt. Í raun er þetta allrahandalausn á því hvernig skal bregðast við öllum vondum atburðum. Guð er í feluleik og við skiljum ekki hvers vegna hann er þessu. Sömu menn sjá handbragð Guðs á öllu sem gott er. Voðalega er þetta sorglegur hugsanagangur.

Það er reyndar svo að fjölmargir sem björguðust frá flóðbylgjunni þakka Guði fyrir að hjálpa sér. Fólk sér eyðileggingu og dauða allt í kringum sig og ályktar að það hafi verið sérstaklega valið til að lifa af.

Í jarðfræðitíma í Menntaskólanum á Akureyri þá lærði ég um flóðbylgjur af völdum jarðskjálfta. Þar lærði ég að ef sjórinn hörfar skyndilega þá er vænlegast að koma sér langt frá hafinu. Um daginn las ég frétt um stúlku sem hafði lært það sama, hún náði að bjarga hundruðum mannslífa með þessari þekkingu sinni.

Menntun bjargar mannslífum. Vísindi bjarga mannslífum. Guð hylur andlit sitt...

Vésteinn Valgarðsson

Réttnefndir og sætir sköpunarsinnar

14. janúar 2005# (Vísindi og trú)

Mér finnst sætt hvernig sköpunarsinnar leita logandi ljósi að hnökrum á þróunarkenningunni og öðrum kenningum um náttúrulegan uppruna heimsins og lífsins, og finna þeim allt til foráttu sem hugsast getur ... en þegar kemur að ævintýralegum þjóðsögum Biblíunnar um sömu mál vottar ekki fyrir gagnrýni. Það er eitt af því sem gerir málflutning sköpunarsinna ótrúverðugan spjaldanna á milli. Í sjálfu sér er rétt og gott -- og vísindalegt -- að gagnrýna vísindalegar kenningar. Sú gagnrýni verður þó að vera málefnaleg og þegar ein gagnrýni hefur verið hrakin á ekki að halda áfram að tyggja hana upp í sífellu. M.ö.o. ef einhverju er haldið fram sem svo kemur í ljós að er rangt, þá á ekki að halda áfram að halda því fram!

Dæmi um þetta eru allir þessir vísindamenn og fræðimenn sem er vitnað til, því til stuðnings að ýmsar vísindakenningar standist ekki. Ef 100 eða 150 ára gamlar vísindaniðurstöður eru teknar úr samhengi og slengt fram sigri hrósandi eins og þetta sé einhver keppni, þá grefur það undan trúverðugleika sköpunarsinna. Að halda því fram að rannsóknir Pasteurs á sjálfkviknun lífs komi uppruna lífsins á jörðinni við er bara vitleysa og sýnir best vanþekkingu þess sem heldur því fram. Það hefur verið sýnt þráfaldlega, að rannsóknir Pasteurs koma þessu ekki við nema í besta falli óbeint, enda snerust þær um annað. Það hindrar sköpunarsinna samt ekki í því að halda áfram að éta þetta upp hver eftir öðrum. Það sem þeir eru á höttunum eftir er nefnilega ekki sannleikurinn -- sem þeir telja sig nú þegar hafa í formi hinnar óskeikulu Biblíu -- heldur vilja þeir ekki sætta sig við að fornaldarheimsmynd þeirra hafi verið hrakin út í hafsauga. Það er óþægilegt að vita innst inni að maður hafi rangt fyrir sér, en mannshugurinn er nú fær um að fara rækilegar krókaleiðir til að sneiða framhjá þessari tilfinningu. Bókstafstrúarmennirnir láta staðreyndirnar m.ö.o. ekki þvælast fyrir sér!

Það sem mér finnst þó ennþá sniðugra er nafngiftin sem sköpunarsinnar hafa sjálfir valið sér á íslensku. Sjálft orðið „sköpunarsinni“ segir allt sem segja þarf. „Einhvers-sinni“ er sá sem er hlynntur einhverju, sem vill eitthvað. „Þróunarsinni“ er þannig rangnefni. Ég hef ekki heyrt að neinn samþykki þróunarkenninguna vegna þess að hann vilji að hún sé sönn. Hún er samþykkt vegna þess að öll rök hníga að því að hún sé það og sá sem leitar sannleikans getur einfaldlega ekki horft framhjá því. Sá sem samþykkir þróunarkenninguna væri réttar nefndur „þekkingar-sinni“. En orðið „sköpunarsinni“ er hins vegar réttnefni: Sá sem vill að allt hafi verið skapað. Það segir í raun allt sem segja þarf.

Frelsarinn

Átök klerks við barnamorðingja og tryllta andskota samtímans

15. janúar 2005# (Kristindómurinn)

Hann er stundarkennari við guðfræðideild Háskóla Íslands og Kennaraháskóla Íslands. Einnig hefur hann samið kennslubækur fyrir börn sem kenndar eru í öllum grunnskólum landsins auk fræðsluefnis fyrir æðri menntastofnanir. Hann er sóknarprestur í Hallgrímskirkju og heitir Sigurður Pálsson. Miðað við menntun og störf er eðlilegt að gera þá kröfu til hans um að flytja mál sitt af fræðimennsku kennimannsins sem útskýrir og segir rétt frá með alla sína akademíu upp á vasann. Þann 2 janúar predikaði hann yfir söfnuði sínum í Hallgrímskirkju og bar ræðan hans nafnið „Átök“ Svo merkileg þótti messan að hún komst á vef Þjóðkirkjunnar.

Í stuttu máli gerir séra Sigurður að umtalsefni meint barnamorð í Nýja testamentinu sem Heródes átti að hafa fyrirskipað með undarlegum formerkjum. Orðrétt úr ræðunni:

Þjónar bölvunarinnar tryllast. Þetta er gömul saga og ný. Þar sem guðsríki hefur framgang, espast þeir sem ekki vilja af því vita. Sagan er full af slíkum dæmum. Sumum blóðugum, öðrum penni á yfirborðinu en tilgangurinn er hinn sami. Að hindra að vilji Guðs verði. Þessi saga af barnamorðunum í Betlehem er dæmi um hin sístæðu átök góðs og ills, átök milli Guðs og andskota hans.“ ... „Heródesar samtímans, þótt þeir séu ekki með blóðugar hendur, færast í aukana, koma úr felum og reyna að hindra þann framgang. Það hefur örlað á slíkri andspyrnu í einstaka blaðagrein, m.a. þegar sagt var frá starfsáætlun kirkjunnar nú í haust.“ ... „Og á vefnum, sem mikið er notaður af ungu fólki, er haldið úti vefsíðum, þar sem kirkju og kristni er úthúðað með óvönduðum meðulum. Að vera Jesús Kristur kostaði ofsóknir og átök. Að fylgja Jesú Kristi kostar hið sama.

Nú verður að segjast eins og er að þessi predikun á meira skylt við ofstæki en heiðarlega vörn. Þegar menn fara að líkja þeim sem gagnrýna kristna trú við barnamorðingja og tryllta andskota þá er fokið í flest skjól í ad hominem rökvillum. Auðvitað er heilbrigðu fólki brugðið við slíka gagnrýni enda hef ég ekki heyrt nokkurn mann kalla séra Sigurð barnamorðingja né þaðan af síður trylltan andskota. Það er því full ástæða að gagnrýna framgöngu Sigurðar í þessu máli. En þessar samlíkingar verður hann á endanum eiga við sjálfan sig og sína samvisku. En skoðum málið aðeins dýpra og hvað séra Sigurður Pálsson guðfræðingur með meiru er að nýta sér til andlegar heilsubótar.

Sagan segir okkur að fjöldamorð á sveinbörnum í Betlehem áttu sér ekki stað í upphafi okkar tímatals. Til eru nákvæmar heimildir ritaðar af Gyðingum frá þessum tíma sem lýsa oft ótrúlegum smáatriðum af samskiptum Rómverja og Gyðinga. Þar er hvergi minnst á fjöldamorð á börnum en slíkir atburðir hefðu örugglega komist í sögubækur þeirra. Heldur eru engar heimildir um viðlíka fyrirskipanir Heródesar í Rómverskum heimildum. Sagnfræðingar eru almennt sammála um að gríðarlegan herafla hefði þurft til að bæla niður uppreisn Gyðinga gegn jafn ótrúlegu ofbeldi sem hefði síðar leitt til stríðsátaka. Þannig eru sagnfræðingar og hófsamir kristnir fræðimenn sammála um að meint barnamorð eru tilbúningur í Matteusarguðspjalli. Reyndar eru bókstafstrúarmenn þessu ósammála og telja barnamorðin staðreynd.

Flestir fræðimenn í guðfræði líta á frásögn kennda við Matteus í Nýja testamentinu um meint barnamorð sem táknræna helgimynd af Jesú en alls ekki sögulega staðreynd. Enda þjónar frásögnin Gyðinglegri arfleið þess guðspjalls. Höfundi Matteusarguðspjalls var mikið í mun að líkja Jesú við Móse. Til að uppfylla þær kröfur er Heródes settur í hlutverk Farós í Gamla testamentinu sem átti að hafa fyrirskipað morð á öllum sveinbörnum Gyðinga í Egyptalandi. Þannig á Jesú að sleppa frá sama hildarleik og Móse til að staðfesta Gyðinglegan guðdóm Jesú Krists. Um þetta eru flestir fræðimenn sammála, einnig hófsamir kristnir fræðimenn. Hins vegar eru bókstafstrúarmenn þessu algjörlega ósammála og telja barnamorðin sannleik.

Ef menn trúa á tilurð meintra barnamorða í Betlehem þá sýna þau fram á rökfræðilega að Yahweh er illur Guð. Þar sem hann er alvitur kærleikur þá vissi hann að ef Jesú fæddist í Palestínu á þessum tíma þá kostaði það líf fjölda barna. Vegna þess að Guðinn hans Sigurðar Pálssonar er alvitur og almáttugur, samkvæmt skilgreiningu kristninnar, þá vissi hann hræðilegar afleiðingar þess að koma Jesú heiminn á þessum tíma og stað. Hann gat því auðveldlega hagað fæðingu hans á annan hátt til að koma í veg fyrir fjöldamorð á börnum. Þannig er trú Sigurðar afskaplega döpur heimsmynd og illskiljanleg hugsandi fólki með lágmarks rökhugsun og kærleik í huga.

Eftir þessa predikun séra Sigurðar Pálssonar kemur betur í ljós að í Þjóðkirkjunni er bullandi bókstafstrú ríkjandi, hulin Grænsápuguðfræði. Hann er ekki að fræða söfnuð sinn um tilurð og merkingu Nýja testamentisins heldur notar textann eins og bókstafstrúarmaður til ausa aur og skít yfir gagnrýnendur kristinnar hugmyndafræði. Sigurður hefur með þessari átakapredikun sinni einfaldlega kastað gríðarlegri rýrð á sjálfan sig og alla fræðimennsku við guðfræðideild Háskólans.

Vésteinn Valgarðsson

Söfnuðurinn og sauðahjörðin

16. janúar 2005# (Hugvekja)

Ésús heitinn kallaði sjálfan sig „góða hirðinn“ og kirkjan og menn hennar gefa sig út fyrir að vinna verk Ésú hér á jörðinni. Með öðrum orðum má segja að prestar líti á sig sem fjárhirða (og þá okkur hin væntanlega sem sauði). Biskupar bera meira að segja hirðisstaf og ef mig brestur ekki kunnáttu í ensku (eða latínu) þýðir „pastor“ upphaflega hjarðmaður.

En hvað gerir fjárhirðir? Hann heldur jú utan um hjörðina (söfnuðinn) til þess að geta nýtt sér hana (hann). Góður hirðir er ekki góður í þeim skilningi að hann sé að vinna góðgerðastarf fyrir rollurnar. Rollurnar eru bara vinnan hans. Í því samhengi er orðalag presta annars athygli vert. Orðið „söfnuður“ minnir mig helst á „söfnun“ eins og í „peningasöfnun“ og starfsheitir „fjárhirðir“ ... er það ekki sá sem hirðir fjármuni fólks? En, þegar öllu er á botninn hvolft, hvað eru „trúarbrögð“ annað en brögð til að fá fólk til að trúa?

Rómverskir keisarar notuðu líka líkinguna við fjárhirða -- nema hvað þeir notuðu líkinguna fyrir landstjórana sem innheimtu skattana fyrir þá. Skattheimtan var einatt framkvæmd með miklu harðfylgi og ágirnd (lesið bara málsókn Ciceros í málinu gegn Verresi) og einhverju sinni þegar landstjóri nokkur hafði gerst ennþá illskeyttari við innheimtuna en vant var, er haft eftir keisaranum: „Þú átt að rýja sauðina mína, ekki flá þá.“

Örn Bárður, Neskirkjuprestur, sagði um daginn í jólapredikun að hann vildi „sérstaklega fagna ykkur, kæru foreldrar, ömmur og afar, sem hér eruð með börnum ykkar og eruð jafnframt dugleg að sækja messur og barnastarf kirkjunnar. Það innlegg skilar miklum arði og hefur eilíft gildi.“ Þetta eru orð að sönnu, þótt skilningur minn á þeim sé kannski ekki sá sem Örn vildi að ég hefði.

Fjárhirðar eru fyrir kindur, ekki frjálst fólk.

Óli Gneisti

Hið ómerkilega leyndarmál Fatíma

17. janúar 2005# (Kristindómurinn)

Sagan af því þegar María mey birtist þremur portúgölskum börnum í Fatíma og sagði þeim þrjú leyndarmál er greinilega merkileg í huga Björns Bjarnasonar dómsmálaráðherra, hann helgar þeirri sögu heiðursess í nýjustu bloggfærslu sinni. Það vottar ekki fyrir efa í skrifum hans Björns, hann virðist trúa þessu af heilum hug. Þar sem Björn virðist ekki búa yfir gagnrýnni hugsun þá skulum við yfirfara þetta mál aðeins, fyrir hann en líka okkur hin.

Árið 1917 sögðust þrjú ung frændsystkin sjá Maríu mey, þau buðu fleirum að koma þarna en enginn annar sá hana né heyrði í henni. Börnin sögðu að María hafi spjallað við sig en síðan bannað þeim að ræða leyndarmálin. Árið 1941 var bara eitt barnið á lífi, hún Lucia, sem hafði gerst nunna. Lucia sagði að María hefði sagt þeim að hin börnin tvö myndu deyja, þau höfðu einmitt dáið úr inflúensu skömmu síðar. María átti líka að hafa sagt að annað stríð myndi hefjast í tíð Píusar páfa XI. Einnig sagði María víst að ef Rússar myndu ekki snúast til heitrar dýrkunar á hennar flekklausa hjarta þá myndu þeir kalla mikil stríð og almennan bömmer yfir heiminn.

Frábær árangur, í raun eru þarna þegar komnir þrír spádómar sem rættust. Börnin tvö dóu. Seinni heimsstyrjöldin byrjaði einmitt í tíð Píusar XI! Sovétríkin réðust á nágranna sína og Stalín ofsótti andstæðinga sína. Allir spádómarnir höfðu einmitt ræst þegar þeim var ljóstrað upp...

En það höfðu ekki allir leyndardómarnir ræst að sögn Luciu, síðasta leyndarmálið skrifaði hún ekki niður fyrren í lok árs 1943. Hún lét geyma bréfið og sagði að það skyldi opna árið 1960 þegar það meining þess yrði skýrari. Þegar á leið kíktu páfar á bréfið en þeir skildu bara ekkert í því, það átti ekkert við árið 1960. Það var ekki fyrr en árið 2000. Þriðja sýnin sem börnin fengu frá María var í stuttu máli þannig að ráðist var á presta, biskupa, páfann og fleira trúað fólk. Þetta hefur verið túlkað annars vegar á þann hátt að hér sé verið að vísa í þrengingar kaþólsku kirkjunnar og hins vegar að hér sé verið að vísa í það þegar ráðist var á Jóhannes Pál páfa á sínum tíma.

Þetta verður að teljast mjög aumt kraftaverk, ekkert er til sem staðfestir það að Lucia hafi vitað af Rauðu hættunni, seinni heimsstyrjöldinni né dauða frænsystkina sinna fyrirfram, í raun bendir ekkert til þess. Síðasti spádómurinn rættist síðan ekki á þeim tíma sem hann átti að rætast og satt best að segja var hann annað hvort kolrangur eða mjög háður túlkunum.

En ef þið gleypið þetta hrátt eins og hann Björn Bjarnason virðist gera þá hvet ég ykkur til að helga líf ykkar hinu flekklausa hjarta Maríu til að bjarga okkur hinum sem nennum ekki að standa í svona vitleysu.

Heimildir
The Message of Fatima
Leyndarmál í Fatíma – vitleysa...
What happened to the secret message of Fatima?

Guðmundur Guðmundsson

Þjóðkirkjan - Veisluþjónusta Ríkisins

18. janúar 2005# (Kristindómurinn)

Það er ákveðin þversögn fólgin í því að meirihluti landsmanna vill aðskilnað ríkis og kirkju, en á sama tíma eru flestir skráðir í þjóðkirkjuna og greiða til hennar sóknargjöld. Þetta stafar augljóslega ekki af trúrækni eða fylgispekt við kenningu kirkjunnar því sé hinn almenni borgari þýfgaður um trúmál verður fátt um svör. Flestir koma með margtuggnar klisjur á borð við 'ég hef mína barnatrú' eða 'ég trúi á eitthvað gott/æðra', en játa jafnframt að kirkjan sem stofnun sé þeim lítt að skapi. Hér má eflaust kenna um sinnuleysi fólks, stöðugum áróðri kirkjunnar og fastheldni á hefðir, hversu kjánalegar sem þær eru. En hér kemur fleira til.

Í hugum margra er greinilegt að kirkjan ekkert annað en hluti af 'pakkanum' þegar gera þarf sér dagamun. Hægt er að taka sem dæmi flestar kirkjulegar athafnir þessu til stuðnings, aðrar en hinar þreyttu messur sem enginn nennir að sækja. Þegar kemur að nafngjöf eru flestir sem láta skíra börnin sín vegna þess að það þykir tilhlýðilegt sem hluti af því að halda upp á nafngjöfina með vinum og vandamönnum.

Trú kemur þarna lítt við sögu, heldur er hér um að ræða venju til að fá n.k. ástæðu eða jafnvel leyfi til að halda veislu. Sama með brúðkaup. Fyrst er farið í kirkju og síðan veisla. Brúðurin í hvítu að jafnaði, en það á víst að tákna sakleysi og mun vera merki um óspjallaðan meydóm, brúðguminn í kjól og hvítu og allir ægilega hátíðlegir í framan. Dytti einhverjum í hug að fara til sýslumanns í svona múnderingu til að láta splæsa sig saman? Fermingar þarf ekki að ræða, allir sjá í gegnum þann skrípaleik sem vilja.

Neskirkja hefur nú gengið skrefinu lengra í veisluþjónustunni og hefur nýverið reist safnaðarheimili (sic), sem mun án efa hafa viðskipti af sjálfstæðum veislusölum og kaffihúsum sem ekki eru rekin og byggð fyrir skattfé almennings. Það fer e.t.v. að verða tímabært að mennta presta landsins í bakstri og matargerð til sinna þessari köllun og kröfum samtímans um almennileg partý.

Sverrir Stormsker

Gjaldmiðlar og aðrir svikahrappar

19. janúar 2005# (Nýöld)

Sýnir, vitranir, draumar, tarrotspil, kristalskúlukellingar, fylgjur, draugar, kaffibollaspámenni, stjörnuspámenni, happagripir, heilun, álfar, tröll, guð, teskeiðabeygingar, skurðgoð, andalækningar, huldufólk, reiki, orkusteinar, fljúgandi furðuhlutir, talna“speki“, útfrymi, lófalestrarhryssur, miðlar. Allt eru þetta fyrirbrigði sem trúgirnin þarfnast og gleypir ótuggin í öll mál, fyrirbrigði sem standa afskaplega djúpum rótum í vitsmunalífi heimsins, en þó sérílagi íslensku þjóðarinnar. Reyndar eiga mörg þessara fyrirbrigða það sameiginlegt með vitsmunalífi þjóðarinnar að tilvist þeirra er ekki sönnuð, en það er annað mál.

Töfrasnillingurinn mesti, Harry Houdini, vann fyrir sér á fyrstu árum sínum í galdrabransanum með því að bregða sér í gervi „alvöru“ miðils og setti upp miðilsfundi út um kvappinn og kvippinn og blekkti auðtrúa skrílinn gjörsamlega uppúr bomsunum. Fyrir utan að vera þessi líka svakalega flinki blekkingarmeistari, þ.e.a.s. miðill, þá hafði hann einn kost sem afar sjaldgæft er að finna hjá dæmigerðum miðlum: Hann var heiðarlegur, strangheiðarlegur blekkingarmeistari. Og því hætti hann fljótlega þessum óleik. Hann sagði seinna: „Fólkið var svo brjóstumkennanlegt og svo hrekklaust. Orðsendingar okkar „að handan“ veittu þeim huggun, en það var ósönn huggun, ef það var þá ekki verra. Smátt og smátt varð mér ljóst hve ósæmileg svik það eru að flytja hrekklausu fólki lognar orðsendingar frá liðnum mönnum, og stundum verður það til þess að menn bíða alvarlegt tjón á sálu sinni.“ Svo mælti Houdini. Nú myndu margir vitna í Stormsker og segja:

Þegar vesælt viskumegn
veldur sálarfúa
þá er huggun harmi gegn
að hafa á nóg að trúa.

En Houdini var ekki sammála svona steypu. Svo fór að hann fékk alveg uppí kok af þessari glæpsamlegu draugastarfsemi sinni og sneri algerlega við blaðinu. Hann fór á miðlaveiðar. Þessi mesti töframaður allra tíma gerði það að heilagri skyldu sinni að afhjúpa bestu og frægustu miðla samtíðar sinnar, semsé að koma prettvísinni í hendur réttvísinnar. Og hann fór létt með það. Hann kunni jú öll trikkin í bókinni. Flestir þessara afhjúpuðu roðflettu miðla lentu í grjótinu, en þar eiga þeir og aðrir fjársvikarar að sjálfsögðu heima. Houdini varð aðal ghostbuster heimsins, hann kvað niður þessa bölvuðu drauga sem kölluðu sig miðla. Ekki bara tíu eða tuttugu, heldur fleiri hundruð, reyndar hvern og einn einasta sem hann komst í tæri við. Eftir nokkurra ára rannsóknir á dulspekilegum drullusokkum varð hann orðinn svo sannfærður um að ekki finndist EINN ekta miðill á jarðarkringlunni að hann lét þau boð út ganga að hann skildi gefa gríðarlegar fjárhæðir hverjum þeim miðli sem sannað gæti að væri gæddur dulrænum gáfum og lofaði því að hann myndi leika eftir mun betur öll þau fyrirbrigði sem talin væru af andavöldum. Miðlar, sem hafa nú aldrei slegið hendinni á móti auðfengnu fé, streymdu að úr öllum heimshornum til að vinna pottinn, mættu á svæðið með alla sína blístrandi slæðudrauga og óþolandi útfrymi í farteskinu og bjuggu til hressilegan draugagang með tilheyrandi húsgagnaskjálfta og röddum að handan og öllu því leiðinda nonsensi. Og auðvitað fletti Houdini ofan af öllum þessum hræbillegu andaheimasvikahröppum og berstrípaði þá gjörsamlega og aldrei gekk potturinn út. Ekki fannst EINN heiðarlegur og sannur miðill í veröldinni. Eftir þessa krossferð Houdinis hurfu draugagangsmiðlar og aðrir útfrymisasnar að mestu af sjónarsviðinu, semsé þessir fjölhæfu töfrabragðamiðlar, eða fjölmiðlar einsog ég kalla þá. En þarsem miðlastarsemin gefur vel í aðra hönd, enda um nótulaus viðskipti að ræða, þá hurfu náttúrulega ekki miðlarnir. Þessir gjaldmiðlar breyttu bara um taktík. Fóru að hætta að nenna að falla í trans og tala tungum og andarnir hættu að nenna að búa til skarkala og færa hluti úr stað á fundum o.s.fr. Ef við vippum okkur yfir til dagsins í dag þá má t.d. finna þessa gæa á útvarpsstöðvum og kallast þeir þá talnaspekingar og útvarpsmiðlar og tala þá fáránlegustu íslensku sem heyrst hefur utan sandkassa. Orðanotkun þessara vafasömu gúrúa ein og sér er næg ástæða til að senda þá rakleitt beint á næsta sambýli. Hér eru dæmi úr síðustu þáttum:

„Er þér illt í öllum tilfinningunum þínum?“
„Hefurðu orðið fyrir árekstri nýlega?“
„Hefurðu verið að fást við höfuðverk uppá síðkastið eða í gær?“
„Streymir venjan um þig að innanverðu?“
„Mér langar að tengja þig við móðir þína, en samt vill ég frekar tala um faðir þinn, er hann annars ekki alveg örugglega farinn?“
„Bar hann afi þinn ekki brjóst ömmu þinnar fyrir hagi?“

Svona heimspeki, eða heimskuspeki, dýrkar fólk. Það elskar þetta. En takiði eftir að öll þessi della sem ég var að vitna í er öll í spurningaformi? Blekkingarleikur miðilsins byggist nefnilega á spurningum, að fiska uppúr fólki. Sjálfur segir hann raunverulega ekki neitt heldur hagræðir bulli sínu algerlega eftir viðbrögðum og upplýsingum hins táldregna innhringjara og aðlagar vitleysuna að því sem hann nær að draga uppúr honum. Ef miðillinn röflar einhverja steypu og hittir ekki í mark þá er viðkvæðið alltaf þetta: „Mundu bara hvað ég sagði.“ Með þessu móti getur miðillinn alltaf þóst hafa rétt fyrir sér þó hann viti ekkert í sinn haus. Og ef hann kemst ekkert áfram með viðmælanda og nær ekki að toga neitt uppúr honum þá fer hann að tala um neikvæða orku og sambandsleysi; „við skulum prófa annan hlustanda.“ Eða heldur einhver óbrjálaður maður að útvarpsmiðill gæti nokkurntíma hitt naglann á höfuðið um nokkurn skapaðan hlut ef hann fengi ekki fyrst að heyra í ginningarfíflinu, aldursgreina það og kyngreina það o.s.fr. Að sjálfsögðu ekki. Ef að einhver hringdi nú inn og segði ekki orð heldur biði bara eftir fréttum að handan, (og það ætti nú að koma út á eitt ef útvarpsmiðillinn væri ekta), þá yrði miðillinn einnig kjaftstopp. Hann myndi ekki vita hvort kall eða kelling væri á línunni og hvað manneskjan væri gömul og hann færi jafnvel að spyrja einhvern gamlan afa hvort hann væri óléttur, og allt færi í steik, sem þýðir augljóslega að þetta er algjört feik. Í dag er það hinsvegar þannig að ginningarfíflið, þ.e.a.s. innhringjarinn er allur af vilja gerður til að hjálpa miðlinum; er jákvæður og opinn og lætur honum í té allar þær upplýsingar sem hvaða meðalskussi sem er í blekkingarfræðunum ætti að geta unnið úr, en samt nær miðillinn undarlega oft að klúðra þessu sem von er. Allt er voðalega loðið og sambandið við andaheiminn mjög slæmt þegar kemur að nöfnum og borðleggjandi staðreyndum einsog t.d. að afturgangan sem sé komin á línuna sé 100% langamma innhringjarans og heiti Þorbjörg Kristjánsdóttir, fyrrum til heimilis að Rassgötu 5 á Akureyri og engar refjar með það. Nei. Þetta getur enginn miðill. Því þegar kemur að beinhörðum staðreyndum að fyrra bragði þá fer sambandið að dofna og miðillinn að heyra gasalega illa. En eftir að hann hefur dregið einhverja vofu úr innhringjaranum með spurningaflóði, þá getur hann hinsvegar haft orðrétt eftir henni ýmis nauðaómerkileg almenn skilaboð, t.d. að henni líði vel og hún segir að allt sé í gúdí fíling og að hún hafi ekkert merkilegra við tímann að gera í himnaríki en að fylgjast grannt með sinni jarðnesku famelíu og hún segir að barnabarn sitt þurfi að hætta að greiða svona mikið á sér hárið og snúast svona mikið í kringum sjálft sig og bla bla bla og bull bull bull. Þetta er hreint út sagt grátlega vitlaust. Skilaboðin að handan eru að sjálfsögðu aldrei merkilegri en miðillinn. Því þó hann þurfi alltaf að tengja og tengja þessi líka reiðinnar býsn; tengja framhjá og tengja allt við alla og tengja alla við hitt og þetta út og suður einsog ofvirkur rafvirki, þá tengir hann aldrei eitt eða neitt. Hann bara tengir ekki. Það vantar einfaldlega alla tengingu í hann. Hann fær bara straum, - en alltaf að vísu voðalega jákvæðan straum. Jafnvel þó hann sé allur skaðbrenndur og flæktur í snúrunum þá er allt alveg obboslega jákvætt og gott. En afhverju tengja hlustendur ekki? Er virkilega ekki kominn tími til að tengja?

Svona gæti dæmigert samtal verið milli útvarpsmiðils og miðlatrúmanns:

- „Trúirðu á svona?“
- „Já, ég hlusta alltaf á þig.“
- „Það kemur strax hérna vestfjarðarbær, einhver þoka, vestfirðir, eitthvað fyrir vestan. Hvern þekkirðu fyrir vestan sem er farinn? Ekki jarðneskur.“
- „Ég þekki nú bara engan fyrir vestan.“
- „Jú víst.“
- „Neiiii, ég kannast ekki við...“
- „Jú, jújú, hár maður, hár eftir vexti, stór miðað við stærð. Ég þarf að tengja þig þarna á vestfirðina, vestfjarðarkjálkann, og ég þarf að tengja við tenginguna þarna fyrir vestan. Skilurðu Þetta?“
- „Nei, allt mitt fólk býr í Texas.“
- „Takk. Texas er fyrir vestan. Kannski ekki alveg á vestfjörðum en þú skilur hvað ég á við...Veistu, það er voðalega gott að tala við þig. Þú hefur svo mikið og jákvætt orkustreymi í tilfinningunum þínum. En segðu mér með þetta Texas. Er einhver hár maður þar? Grannur? Í köflóttri skyrtu?
- „Já, en ekki í köflóttri skirtu.“
- „Í hverju var hann þá?“
- „Hann var í fangelsi.“
- „Takk takk takk takk. Það er allt voðalega jákvætt og gott í kringum hann og honum líður voðalega vel. Nú brosir hann.“
- „Já en hann er ennþá lifandi. Hann fer í rafmagnsstólinn í næstu viku.“
- „...Gott. Þá er hann nú svo gott sem dauður. En hver er Gunna? Guðrún, Gunnhildur, Guðríður eða Guð-eitthvað, Guðminn almáttugur, hárið á henni er gráhært og það er eitthvað að henni í hnénu. Hún er með svona hné. Ég þarf að tengja tengja tengja tengja þig alveg gríðarlega mikið við hnéð á henni. Það er svona einsog hún sé svona með eitthvað í hnénu, liðamót eða eitthvað. Það þarf að kíkja eitthvað á það.“
- Ja afi haltraði soldið og hann hét einmitt Gunnlaugur.“
- „Takk takk. Konan hans kallaði hann einmitt Gunnu eftir að hún hafði séð hann að neðan. Hann biður voðalega vel að heilsa. Sendir dúndur stuðkveðjur til allra sem voru með honum á Bindindismótinu í Galtarlæk 1957.“
- „Jájá.“
- „Segðu mér, dóu afi þinn og amma ekki barnlaus? Áttu þau einhver börn?“
- „Jú, veistu, ég held að þau hafi átt einhver börn.“
- „Nei. Nei, þau áttu engin börn. Mundu bara hvað ég sagði. Ertu sátt við mig?“
- „Já, alveg obboslega.“
- „Það er gott, guð veri með þér vina mín. Og láttu þér líða vel í tilfinningunum þínum. Og hugsaðu meira um sjálfan þig. Það geri ÉG. Annars væri ég ekki að vinna við að blóðmjólka trúgjarna vanvita og hræra í tilfinningum syrgjenda og gefa læknisfræðileg ráð og beygja hegningarlög um fjársvik. Ertu sátt við mig?“
- „Já, alveg gríðarlega sátt.“

Ég spyr: Hver getur verið sáttur við svona píp? Hverskonar fólk trúir á svona rugl? Hverskonar draugar eru það eiginlega sem trúa á miðla? Fyrir utan náttúrulega að þessir gjaldmiðlar hanga utaní 253. grein almennra hegningarlaga en þar stendur að noti maður sér bágindi annars manns, einfeldni hans og fákunnáttu í gróðaskyni þá varði það fangelsi allt að tveimur árum, með vaselíni og júgursmyrsli og alle græer.

Ég endurtek það sem Houdini sagði, heiðarlegi töframaðurinn sem mest vit hafði á miðlum og þeirra blekkingaraðferðum. Hann sagði, einsog áður sagði: „Smátt og smátt varð mér ljóst hve ósæmileg svik það eru að flytja hrekklausu fólki lognar orðsendingar frá liðnum mönnum, og stundum verður það til þess að menn bíða alvarlegt tjón á sálu sinni.“

Þetta er rétt hjá honum. Og menn mega ekki við því að bíða alvarlegt tjón á sálu sinni vegna þess að fólk sem trúir miðlabulli hlýtur að hafa beðið alvarlegt tjón á heila sínum.

Foringinn hefur talað.

Birgir Baldursson

Læknar á röngu róli

20. janúar 2005# (Vísindi og trú)

Á baksíðu Moggans í fyrradag getur að líta frétt um setningarathöfn Læknadaga. Fram kemur að tveir menn hafi haft þarna framsögu, þeir Snorri Ingimarsson læknir og Sigurbjörn Einarsson biskup.

Ég spyr mig í fúlustu alvöru. Hvað í ósköpunum var verið að draga biskupinn þarna upp á svið? Síðan hvenær hefur ástundun kristinnar trúar átt eitthvert erindi við framfarir og þekkingu?

Þegar kirkjan hafði veraldlegt vald stóð hún endalaust í vegi fyrir framförum í læknavísindum, en tefldi í staðinn fram brjálæðislegum aðferðum sem áttu meira skylt við pyntingar en lækningar. Aðallega voru menn í því að reka út illa anda í stíl við Jesú frá Nasaret. Ég held að Níels Dungal hafi orðað þetta hvað best þegar hann segir í Blekkingu og þekkingu:

Hver einasti læknir, sem hefir augun opin, gerir sér ljóst hve fyrirhafnarsamt það er að öðlast þekkingu um starfsemi mannslíkamans. Og hver einasti menntaður læknir veit, að engin framför hefir nokkurntíma orðið á því sviði nema fyrir einbeitingu á athugun, gagnrýni, vinnu og þolinmæði. En að öll afskipti trúarbragða af heilbrigðismálum, sem í gegn um aldirnar hafa verið mjög mikil, hafa, eins og allt annað sem er byggt á fáfræði og blekkingum, reynst lítilsvirði og ekki komið að gagni við lækningu á nokkrum sjúkdómi.

Kirkjan stóð í vegi fyrir krufningum, svæfingum og deyfingu, bólusetningum og flestu öðru sem fleygt hefur þekkingu okkar og velferð fram á veg. Það var ekki fyrr en hún tapaði hinu veraldlega valdi að hún lét sér segjast, einbeitti sér að yfirráðum yfir hugum manna í staðinn.

Þetta eiga læknar að vita og muna. En nú, árið 2005, er það staðreynd að biskup Þjóðkirkjunnar er sóttur til að standa í pontu og fjasa um sálarlífið eins og sá sem vit hefur. Hvað á hann annars við þegar hann talar um að sinna sálarlífinu? Er hann að tala um sálina, eins og kristnir menn skilja hugtakið? Er hann þá að tala um bænagjörð og iðrunarkjökur sál þessari til handa? Þessa skammvinnu friðþægingu sem trúgjarnir sækja stöðugt í eins og dóp? Eða er hann að tala um sálarlífið í sálfræðilegum/geðlæknisfræðilegum skilningi? Hvor merkingin sem uppi er breytir ekki því að hann á ekki nokkurt erindi þarna upp á dekk. Sé hann að tala klínískt er hann að troða sér inn á svið sem hann hefur ekki vit á og ætti ekki að skipta sér af. Ef hann er að tala um yfirnáttúrlegu sálina hans Guðs ætti hann að gera það annarsstaðar en inni á þingi vísindamanna.

Það er sorglegt til þess að vita að læknavísindin séu með þessum hætti að binda trúss sitt á ný við tilbeiðslu hindurvitna og annars óráðshjals. En þetta er víst tískan í dag.

Birgir Baldursson

Veðmál dauðans

21. janúar 2005# (Rökin gegn guði)

Það ætti að vera orðið löngu ljóst að ég trúi ekki á tilvist sálarinnar, frekar en annarrar yfirnáttúru. En þar sem vítalistarnir sem þennan vef lesa eru svo vissir í sinni sök um að ég hafi rangt fyrir mér langar mig að gera þeim tilboð:

Sál mín er hér með til sölu. Ég óska eftir tilboðum að lágmarki 500 þúsund krónur í sálartetur mitt. Sé líf eftir dauðann og sálin staðreynd mun ég viljugur verja eilífðinni sem aumur skósveinn þess er kaupir. Reynist þetta hins vegar svikin vara og í ljós kemur (hvernig sem það er nú hægt) að ekkert fylgi í kjölfar dauðans, er einfaldlega ekkert hægt að gera, órökstudd vissa kaupandans fyrir tilvist vörunnar er á hans eigin ábyrgð. Þið getið því litið svo á að um eins konar veðmál um vítalíska tilveru sé að ræða.

Jæja, trúmenn. Fái ég ekki tilboð í sál mína verð ég að líta svo á að í gangi séu hjá ykkur efasemdir um að þessum peningum sé vel varið. Látið nú reyna á trúarvissu ykkar. Ef þið leggið saman, segjum 20 manns, í púkk verður þetta ekki nema 25 þúsund kall á kjaft.

Fjárplógsstarfsemi? Það er ykkar að dæma um það.

Jón Einarsson

Trúboð Þjóðkirkjunnar

22. janúar 2005# (Siðferði og trú)

Fyrir nokkru sá ég þáttinn Fólk með Sirrý á Skjá einum. Eitt atriðið var að börn, ca. 5-8 ára, voru látin rifja upp jólaguðspjallið. Sætt og krúttlegt. En ekkert barnanna efaðist um sannleiksgildi sögunnar. Er þó margt í henni með þvílíkum ólíkindablæ að hún stenst engan veginn gagnrýna hugsun.

Þjóðkirkjan hefur í auknum mæli snúið sér að börnum. Trúboð Þjóðkirkjunnar gagnvart þeim hefur þrjú einkenni:

Blinda trú. Prestar passa það að opna enga möguleika á nokkrum vafa. Þeir passa það vel að lesa bara valda kafla úr Biblíunni fyrir börnin. Börnunum er sagt frá Jesú og fæðingu hans, en engu því sem gæti fengið þau til að efast. Þeim er sagt frá Nóa og flóðinu, en steinþagað er yfir ódæðisverkum sem Gamla-Testamentið segir að Guð Íraels hafi átt þátt í og jafnvel frumkvæði að. Börnum er ekki sagt frá hinum smásmugulegu bönnum Guðs gegn áti tiltekinna fæðutegunda og gegn tilteknum klæðaburði. Þeim er ekki sagt frá hinum hefnigjarna Guði sem lætur fólk deyja fyrir það að gera ekki það sem hann vill.

Mútur. Þar horfi ég meðal annars til þess gjafaæðis sem einkennir jólin. Og fermingin er orðin að kennslu í mútuþægni. Trúin er orðin föl fyrir Playstation 2 og iPod. Og prestarnir taka þátt í þessu og kynda undir.

Félagslegan þrýsting. Frá skyldfólki, kennurum og öðrum sem barnið virðir. Hvað á 5-8 ára barn að segja ef það er spurt; „Ætlarðu að eyðileggja jólin fyrir henni ömmu þinni með því að afneita Jesúbarninu?“. Halda menn að það geti varið sig með því að benda á innbyrðis ósamræmi í Biblíunni? Að það geti bent á þann ólíkindablæ sem er víða í frásögn bæði í Gamla og Nýja Testamenti? Að það geti bent á tiltekna staði í Gamla-Testamentinu þar sem segir frá margvíslegum illvirkjum sem Guð er sagður hafa framið? Eða bent á að fæstir Íslendingar, hvort sem þeir segjast vera trúaðir eða ekki, fara eftir hinum smásmugulegum fyrirmælum Guðs í klæðaburði, fæðuvali eða öðrum lífsháttum? Nei, þetta getur 5-8 ára barn ekki. Það hefur ekki þroska og kunnáttu til þess.

Á vefsíðu Þjóðkirkjunnar má finna predikun sem var flutt í Hallgrímskirkju þann 2. janúar s.l. merkt Átök. Þar líkir presturinn, séra Sigurður Pálsson, öllum þeim sem efast um framgöngu Þjóðkirkjunnar við barnamorðingja. En eru þeir betri sem, í krafti trúar á yfirnáttúrulegar verur sem ósannað er að séu til, neyða skoðanir upp á ung börn sem hafa engar forsendur til að vega þær og meta sjálf? Er ekki nær að líta svo á að þeir sem taka gagnrýna hugsun og upplýst val í trúmálum frá börnunum séu sekir? Að prestar Þjóðkirkjunnar séu hinir eiginlegu „barnamorðingjar“ samtímans?

Birgir Baldursson

Sköpunarsinnar í ríkisstjórn

23. janúar 2005# (Hugvekja)

Við lifum á viðsjárverðum tímum. Stutt er síðan að bæði vísinda- og stjórnmálamenn einbeittu sér að raunveruleikanum og létu ekki spyrjast að kraftaverkasögur og hindurvitni trúarbragðanna ættu sér einhvern stað í hugum þeirra. Það þótti einfaldlega ekki par fínt.

En þetta er að breytast.

Ekki er nóg með að ráðamenn séu óðum að koma út úr skápnum sem örgustu trúmenn, með Jesú Krist fjálglega á vörunum við hin ýmsu tækifæri, heldur ganga sumir þeirra lengra og gera sig uppvísa að því að vera hreinir og klárir sköpunarsinnar. Þannig var Björn Bjarnason dómsmálaráðherra ekkert að breiða yfir bókstaflegan Biblíuskilning sinn í þættinum Nei ráðherra á Útvarpi Sögu fyrir nokkrum misserum, aðspurður um glæpi og refsingu:

Þessar deilur hafa fylgt mannkyninu frá örófi alda, þessi spurning „dugar refsingin til að koma í veg fyrir glæpi?“ Í Aldingarðinum að þá gerðist þessi hrikalegi atburður eins og þið vitið og við sitjum uppi með erfðasyndina. Við erum að glíma við þetta alltaf hreint, hvað eigum við að gera, hvernig eigum við að stemma stigum við þessari ónáttúru í manninum og ef tólf ára fangelsi við fíkniefnabrotum dugar ekki hvað eigum við þá að gera? Þannig að þetta er sífellt viðfangsefni.

Þetta er ekki Gunnar í Krossinum sem veður þarna á ranghugmyndasúðum, heldur dómsmálaráðherra landsins. Sér enginn annar en ég viðvörunarljós blikka?

Forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson er greinilega á sömu trúarlínu og Björn. Að minnsta kosti fer lítið fyrir allegorískum túlkunum á sköpunarsögu Mósebóka í jólahugvekju sem hann flutti á aðventunni nú í vetur:

Heilög ritning færir okkur heim sannin um það að þegar Guð hafði skapað himin og jörð - og þar með lífríkið - „þá leit hann allt er hann hafði gjört, og sjá, það var harla gott.“ (Mósebók, 1.31). Hið góða er með öðrum orðum órofa hluti af sjálfu sköpunarverki Guðs. Á jólum endurglæðum við og eflum trú okkar á afl hins góða í manninum.

Færir okkur heim sanninn! Vissulega stendur þetta þarna í Biblíunni, en er hægt að ganga út frá því að það sem þar stendur sé satt og rétt og yfir gagnrýni hafið, Halldór? Hvorki prestar landsins né guðfræðingarnir uppí Háskóla tala svona, heldur hamra á því að þarna sé um ljóðræna allegóríska lofgjörð að ræða og Biblían vitni sem slík aðeins um trú manna á æðri máttarvöld.

Hún er ekki heilög þótt þú haldir það kannski, kæri æðsti ráðamaður þjóðarinnar.

Á hvaða tímum lifum við eiginlega? Búum við eftir allt við klerkaveldi?

Óli Gneisti

Töframenn

24. janúar 2005# (Siðferði og trú)

Það kemur kannski einhverjum á óvart en við hér á Vantrú lítum á töframenn sem einhverja helstu bandamenn okkar í baráttunni gegn hindurvitnum. Töframenn starfa við að blekkja fólk en þeir eru heiðarlegir, þeir eru einfaldlega skemmtikraftar og þykjast ekki vera meira en það.

Það eru hugsanlega einhverjir sem hugsa um sviðstöframenn og síðan „alvöru“ töframenn eins og það sé til eitthvað sem heitir töfrar og síðan eitthvað sem eru gervitöfrar, töfrar eru í raun bara blekkingarleikur. Það eru til nokkrar tegundir af töframönnum, sjónhverfingamenn þekkja allir en síðan eru líka til þeir sem ég hef kosið að kalla hughverfingamenn. Hughverfingamenn spila með hugi fólks, þeir nota háttlestur og fleiri aðferðir til að plata fólk. Íslendingar ættu að kannast við hughverfingamanninn Derren Brown og þætti hans sem sýndir hafa verið á Stöð 2. Í raun eru skilin á milli þessara tegunda töframanna afar óskýr og margir þeirra nota bæði aðferðir sem heyra undir sjónhverfingar og hughverfingar.

Það mætti segja að miðlar séu í raun hughverfingamenn sem segjast hafa dulræna hæfileika. Miðlar geta bæði verið einlægir og óheiðarlegir en ekkert bendir til þess að þeir hafi nokkra yfirnáttúrulega hæfileika, þeir sem eru einlægir blekkja einfaldlega sjálfa sig líka. Til eru hughverfingamenn sem hafa snúið baki við heiðarlegum blekkingum og gerst miðlar (farið yfir til myrkrahliðarinnar eins og það er kallað), það er líka þannig að yfirleitt þarf minni hæfileika til að komast áfram í miðlabransanum heldur en töframennskunni.

Í gegnum tíðina hafa töframenn verið duglegir við að afhjúpa svik miðla. Á fyrri hluta síðustu aldar þegar miðlar ferðuðust um og komu fram á sýningum þá var ekki óalgengt að töframenn af svæðinu settust í fremstu röð til að koma auga á blekkingarnar (þá notuðu miðlar líka meira af sjónhverfingum). Harry Houdini er líklega frægasti töframaður allra tíma en hann var líka frægur fyrir að afhjúpa blekkingar miðla og bauð peningaverðlaun til að lokka miðlana til sín.

Í seinni tíð hefur töframaðurinn James „The Amzing“ Randi verið frægur fyrir verðlaun sem hann hefur boðið hverjum þeim sem geta gert eitthvað sem telst yfirnáttúrulegt við „stýrðar aðstæður“, verðlaunin er nú ein milljón dollara og eru alveg örugg þó ótal manns hafi reynt við þau. Derren Brown hefur líka sviðsett miðilisfund í því skyni að sýna fólki fram á hve auðvelt er að plata fólk. Síðan má nefna félagana Penn & Teller sem hafa tekið fyrir ýmsa loddara í sjónvarpsþáttum sínum

James Randi hefur líka eytt töluverðum kröftum til að sýna fram á blekkingar skeiðabeygjarans Uri Geller sem var mjög frægur hér árum áður. Töframenn hafa líka beint sjónum sínum að indverska „guðinum“ Sai Baba og bent á að kraftaverk hans séu í raun ekkert nema sjónhverfingar.

Töframennirnir veita okkur ekki einungis innsýn inn í svikahrappa nútímans heldur gefa þeir okkur hugmynd um það hvernig trúarbrögð hafa orðið til, það hefur ekki þurft meira en hæfileikaríkan sjón- eða hughverfingamann til að gera þau kraftaverk sem Jesú á að hafa framkvæmt (þó líklegra sé að kraftaverkasögurnar séu uppspuni).

Á morgun verður sýndur fyrirlestur James Randi þar sem hann lýsir skiptum sínum við svikahrappa.

Á næstunni muna nokkrir töframenn að sýna listir sínar á Íslandi. Þeir sem kíkja þangað ættu að spyrja sig hvort þessi sjónhverfingamenn gætu ekki blekkt pening úr saklausum borgurum ef þeir kysu að starfa á óheiðarlegan máta.

Frelsarinn

Ísland kirkjum skorið

25. janúar 2005# (Kristindómurinn)

Þá er ekki laust við að hrollur fari um mann þegar myndirnar hér fyrir neðan eru skoðaðar. Aðeins eru nokkrir metrar frá Alþingi Íslendinga á Austurvellinum í næstu kirkju kennda við dóm. Það sama gildir um forseta lýðveldisins sem hefur kirkju nánast ofaní forsetabústaðnum á Bessastöðum. Samkvæmt lögum á að ríkja trúfrelsi á Íslandi en sannarlega er þeim sem ekki eru kristnir ögrað á hverjum degi með kyrkjandi kirkjum og gráðugum sjóðasukks klerkum um allt stjórnkerfið. Á fágaðan en öfgafullan hátt er nafni Þjóðkirkjunnar troðið út um allt stjórnkerfið þar sem kirkja og ríki eru eitt. Hér ríkir ekki trúfrelsi nema að nafninu til heldur ríkir hér trúhelsi í anda þess sem verst gerist í heiminum.

Hér njóta allir alþingismenn kirkjulegrar blessunar í upphafi hvers þings.

Blessaður sé forseti vor sem skipar í nafni allrar þjóðarinnar biskup í embætti.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Vantrúarrök vantrúar

26. janúar 2005# (Kristindómurinn)

Ef eitthvað er að marka játningar Þjóðkirkjunnar þá er ein af kenningum hennar sú að aðeins þeir sem trúa á Jesú komist til himnaríkis, hinir muni brenna að eilífu í helvíti, eða eldsofninum eins og Jesús kallar það. Þrátt fyrir að trúa þessu kalla prestar kirkjunnar guðinn sinn góðan. En ef hann er svona góður, hvers vegna trúa þá ekki fleiri á hann?

Fyrst að guð er svona svakalega góður þá ætti hann að vilja að sem flestir endi frekar í himnaríki heldur en í helvíti. Af einhverjum dularfullum ástæðum fá bara þeir sem trúa á Jesú að komast til himnaríkis. Þar af leiðandi hlýtur guð að vilja að allir trúi á hann.

Þar sem að guð er almáttugur getur hann fengið alla til að trúa á hann. Það trúa ekki allir á guð, enda væri Vantrú ekki til ef að svo væri. Þannig að tilvist þessarar vefsíðu afsannar tilvist guðs. Sumir myndu ef til vill mótmæla þessu og segja að frjáls vilji manna komi í veg fyrir það að guð geti fengið menn til þess að trúa. Þetta eru ekki góð mótrök. Í fyrsta lagi þá velur maður ekki hverju maður trúir, staðreyndir málsins neyða mann til að taka þá ákvörðun sem að manni finnst vera rétt, gæti einhver valið að trúa því að himininn sé grænn en ekki blár? Í annan stað getur það varla flokkast sem takmörkun á frjálsum vilja að sýna fólki hvernig staðreyndir eru, eru kennarar að taka frjálsan vilja af nemendum þegar að þeir kenna?

Ímyndum okkur að faðir komi að brennandi húsi þar sem börnin hans eru föst inni. Eina leiðin út er í gegnum læstar dyr. Til þess að opna þær þarf að slá inn rétt númer. Faðirinn veit númerið og getur látið börnin vita. Hvers vegna ætti faðirinn ekki að láta börnin vita?

Ég held að hinn ímyndaði guð kristninnar myndi láta börnin brenna inni. Hvað hefur hann gert til þess að gefa okkur númerið? Fyrir tvö þúsund árum á hann að hafa eytt einu eða þremur árum í að segja fólki frá númerinu og síðan lét hann einhverja menn skrifa niður mótsagnakenndar sögur sem innihalda mismunandi númer. Síðan hefur hann hætt að láta sjá sig.

Hvað fyndist okkur um föðurinn ef hann hefði einungis sent börnunum sínum eitt óskiljanlegt SMS? Hvað fyndist okkur um það ef að hann myndi leyfa öðru fólki að gefa börnunum sínum röng númer? Hvað myndum við segja ef að faðirinn myndi sjálfur gefa börnunum sínum rangt númer?

II Þessaloníkubréf 2:11 Þess vegna sendir Guð þeim megna villu, til þess að þeir trúi lyginni.

Gæti guð ekki gert meira til að fá okkur til þess að trúa á hann? Það myndu örugglega fleiri trúa á guð ef í gegnum söguna hefðu komið englar með reglulegu millibili og flutt öllum mönnum sama boðskapinn. Hvað með að koma bara sjálfur með reglulegu millibili, guð er líklega frekar sannfærandi. En þar sem ég er hvorki alvitur né almáttugur er ég líklega ekki jafn góður trúboði og guð sem að ætti að geta sannfært alla um tilvist hans ef að hann aðeins virkilega vildi það.

Birgir Baldursson

Goðmögnun náttúrufyrirbæra í praktískum tilgangi

27. janúar 2005# (Rökin gegn guði)

Sumum mönnum, sem finnst ekkert athugavert við að gera ráð fyrir því að guð eða guðir hafi skapað heiminn, finnst um leið hugmyndin um álfa eða önnur ómikilvæg yfirnáttúrleg fyrirbæri alveg út í hött. Þeir afgreiða allt slíkt hjal jafnvel með orðunum goðmögnun náttúrufyrirbæra í praktísku skyni.

Ég held að þetta fólk ætti að taka guðinn sinn og átrúnaðinn á hann til nánari athugunar, reyna að sjá hvort þetta geti mögulega átt við þar líka. Mannfræðin segir okkur að í árdaga, þegar sjálfsvitund okkar og meðvitund um eigin dauðleik var að kvikna, hafi menn útskýrt allt hið ógnvænlega í náttúrunni, s.s. flóð, jarðskjálfta, ofsaveður og eldingar, sem verknað einhverrar duldrar en máttugrar vitundar. Einhver reiði hlaut þarna að vera á ferðinni og það besta í stöðunni var að friða þetta reiða afl með fórnargjöfum og hegðun sem sýndi undirgefni og velvilja.

Kristnir menn gætu komið auga á allt þetta í þróunarsögu eigin trúarbragða, ef þeir bara opnuðu augun fyrir því. Hvað t.d. með allar þessar fórnir í Biblíunni? Móse reisti altari, Abraham ætlaði að ganga í skrokk á syni sínum, menn endalaust að slátra dýrum og færa guði sínum til að friða hann. Er ekki augljóst að orsökin þarna er forneskjulegur hugmyndaheimur, fremur en raunveruleg tilvist guðsins? Í kaþólskunni hefur þetta skroppið saman í að kveikja á kerti í kirkju og víða um hinn kristilega heim tíðkast að greiða í samskotabauka, enda ópraktískt að rogast með heilu kindaskrokkana upp að altarinu, mitt í borgmenningunni.

Og hvað gera menn fleira þegar þeir kaupa sér velvild alvaldsins? Þeir lúta höfði, krjúpa á kné og biðja um náð og miskunn með grátstaf í röddinni. Prestar eru spesíalistar í því óhugnanlega vælusándi og nota það sumir í daglega lífinu líka.

Er ekki augljóst að þetta er nákvæmlega sama hegðun og í örgustu forneskju, viðhöfð í sama fávíslega tilganginum, nefnilega því praktíska skyni að kaupa sér náð hjá náttúruöflum sem goðmögnuð hafa verið?

Hvernig geta þeir hinir sömu og vísa álfatrú á bug með slíkum rökum verið svo blindir á sín eigin hindurvitni að sjá ekki að hið sama gildir um þau?

Þessu tengt: Aparnir við

Frelsarinn

60 Ár frá lokun Auschwitz og þá hefst lestur Passíusálma á RÚV

28. janúar 2005# (Kristindómurinn)

Það er óskaplega smekkleysa að hefja lestur Passíusálmana þegar þess er minnst að útrýmingarbúðunum í Auschwitz var lokað fyrir 60 árum. Gyðingahatur í Evrópu er kristin uppfinning sem stafar af skefjalausu trúarofstæki kristni í álfunni. Gyðingar reyndu að halda í trú sína og sérstöðu. Kristnum valdhöfum var ekki skemmt og hófu þeir grimmilegar ofsóknir gegn þeim sem áttu að hafa drepið sjálfan Jesú Krist. Til dæmis fóru fyrstu krossferðinnar um bæi og borgir í Evrópu í að elta uppi og drepa Gyðinga. Trúverndin hafði aðalatvinnu sína af því að drepa og hirða eignir Gyðinga og svo má lengi telja. Mörg hundruð þúsund Gyðingar voru myrtir í Evrópu áður en farið var að nota gasklefa Hitlers í þessa hryllilegu iðju.

Vindur nú sögunni til Marteins Lúters, hins andlega leiðtoga Þjóðkirkjunnar, og séra Hallgríms Péturssonar. Afrek hans var að hatast við Gyðinga og skrifa sérstaka bók þeim til höfuðs þar hann kokkaði upp allskonar ofsóknir og hatur. Úr þessum jarðvegi nærðust bæði Adolf Hitler og séra Hallgrímur. Sálmaskáldið bjó meiraðsegja í Þýskalandi um tíma áður en hann kom aftur til Íslands og orti Passíuna. Rúmlega 250 árum síðar var Lúter sleginn í mynt þriðjaríkisins auk þess að vera mærður og elskaður af nasistum fyrir gyðingahatur sitt . Þýskaland var kristið land með kristnar hefðir og þar ólst altarisdrengurinn Hitler upp. Kristnir menn höfðu sáð og Hitler er uppskeran.

Lesa má þessar greinar á Vantrú um gyðingahatur í Passíusálmunum:

Grein 1

Grein 2

Grein 3

Því miður er það argasta smekkleysa að lesa Passíusálmana á RÚV á þeim degi er útrýmingarbúðunum var lokað. Það er eins og að menn hafi ekkert lært og skeyti engu um söguna. Ég einfaldlega skammast mín fyrir að vera Íslendingur á þessari stundu og biðst afsökunar fyrir heimsku landa minna sem elska sálma séra Hallgríms.

Birgir Baldursson

Rónni rænt

30. janúar 2005# (Hugvekja)

Þegar ég var á leið út úr húsi í fyrradag mætti ég manninum sem leigir herbergi á sömu hæð og ég. Við mættumst í þröngum stiganum. Ég þurfti að bakka upp á skör til að hleypa honum framhjá.

Við heilsuðumst auðvitað, en greinilegt er að það dugði ekki til að slaka fullkomlega á spennunni sem myndast þegar tveir ókunnugir menn eru skyndilega komnir í svo mikla nánd, því hann sló strax á létta strengi:

„Er það ekki ógæfumerki að mæta fólki í stiga?“

Áður en ég vissi af var ég búinn að svara:

„Sem betur fer er ég ekki trúaður á slíkt, því annars væri ég löngu farinn á taugum.“

Svo hlógum við báðir og ég hvarf niður stigann og út.

En orð mín vöktu mig að sjálfsögðu til umhugsunar um allt það fólk sem farið hefur á taugum vegna trúgirni sinnar. Draugahræðsla hefur sturlað ófáa gegnum aldirnar. Og herskari af alls kyns forynjum hefur hrætt tóruna úr almenningi með tilvist sinni innan höfuðkúpu fórnarlambanna. Það eru púkar, tröll, marbendlar, fjörulallar, geimverur, huldufólk, nornir, varúlfar, jólasveinar, Grýla, fylgjur, vampýrur og allra handa ófreskjur.

Sannfæringin um yfirvofandi fund við óvætt hefur kostað kvíða og óróleik manna frá örófi alda. Önnur yfirvofandi ógæfa hefur líka skelft. Oft eru það ekki annað en svartir kettir, reistir stigar, hótanir um helvítisvist, galdrar, bölbænir og annað uppkokkað dótarí sem nær að ræna skynsamasta fólk innri friði, geðheilsunni og jafnvel lífinu.

Og samt er lausnin svo einföld: Trúa ekki.

Margtuggið máltæki segir að hver sé sinnar gæfu smiður. Sá sem lætur hjátrúna sannfæra sig um að gæfan sé honum horfin er með því að ræna sig hamingju og velgengni. Sá sem kýs að taka ekki mark á þessu hefur þar með forskot á hinn, enda laus við að þurfa að túlka tilviljanakennd atvik, undarleg hljóð og svartagaldurshótanir á versta veg.

Trúgirnin er kjörin leið til vansældar. Að sama skapi hlýtur trúleysið að forða manni frá slíku hugarástandi. Ég hef í það minnsta ekki orðið myrkfælinn síðan ég kastaði trúnni á yfirnáttúrlegar verur.

Aiwaz

Nonni trúir ekki á guð

31. janúar 2005# (Rökin gegn guði)

Vangaveltur um trú, trúleysi og mikilvægi þess að hugsa sjálfur, fyrir börn og unglinga.

Hæ, ég er kallaður Nonni!

Ég er 8 ára. Ég trúi ekki á guð.

Ég veit að margir krakkar trúa á guð. En mörg þeirra þora ekki að segja að þau trúi ekki á guð því þá verða þau skömmuð.

Í mínum bekk er ég sá eini sem þori að viðurkenna að ég trúi ekki á guð.

Þegar ég var 6 ára þá trúði ég á guð. Það var af því að kennarinn og allir krakkarnir sem ég þekki sögðu að hann væri til. Þá vissi ég ekki að hann var bara í þykjustunni. Þá hugsaði ég ekki sjálfur um guð heldur trúði bara því sem allir sögðu. Mér var sagt að ég ætti að trúa þótt enginn gæti sýnt mér að guð væri til. Mér var sagt að ég ætti bara að trúa, því þá sýndi ég guði að ég væri góður.

Það er eins og að ljúga að sjálfum sér.

Pabbi og mamma trúa ekki á guð en þau segja að ég verði sjálfur að hugsa um guð og ákveða hvort ég vill trúa á hann.

Og það var einmitt það sem ég gerði og nú skal ég segja þér hvað gerðist.

Fyrst fór ég að hugsa um hvernig við getum vitað hvort guð er til eða ekki. Til að vita hvort eitthvað er til er best að geta snert það og séð. En það er ekki hægt að snerta eða sjá guð. Þeir sem trúa á guð segja að hann sé ósýnilegur og ekki hægt að snerta hann. Hvernig vita þeir þá að hann er til?

Þegar ég var í sex ára bekk þá trúðum við krakkarnir öll á ósýnilega álfa og tröll. Nú vitum við að álfar og tröll eru bara til í þykjustunni og sögurnar um þau voru búnar til af fullorðna fólkinu. Í gamla daga þegar eitthvað týndist þá sagði fólkið að álfar hefðu stolið því sem týndist. Þannig voru þykjustu álfar búnir til til að útskýra eitthvað sem fólkið skildi ekki.

Guð var líka búinn til til að útskýra margt sem fólk skildi ekki í gamla daga. Þá hélt fólk að guð stjórnaði rigningunni, rokinu, þrumum og eldingum og mörgu öðru sem fólk vissi ekki hvernig var til komið. Í dag eru vísindamenn búnir að útskýra allt það sem fólk bjó guð til til að útskýra í gamla daga.

Það gerðist vegna þess að vísindamennirnir hugsuðu sjálfir um vandamálin og gerðu tilraunir sem gátu sannað að það var ekki ósýnilegur guð sem stjórnaði.

Stundum spurja krakkarnir mig hvernig allt varð til ef guð bjó það ekki til. Þau segja að ekkert geti orðið til nema einhver búi það til. Þá spyr ég oft fyrst: „hver bjó þá til guð“? Þá segja þau að guð hafi alltaf verið til og ég svara með því að segja að ég haldi líka að heimurinn hafi alltaf verið til.

Stundum reyna krakkarnir að hræða mig til að trúa. Þau segja að ef ég trúi ekki verði guð vondur við mig og ég fari til Helvítis þegar ég dey. Þar er eldur. Þá segi ég að ef guð geti verið svona vondur við lítið barn þá vil ég ekki fara til hans hvort sem er.

Þá spurja þau ekki meira.

Fólkið í gamla daga bjó til alls konar guði. Sumir guðirnir voru menn, sumir konur og sumir voru dýr.

Sumir voru meira að segja bæði menn og dýr. Sumir guðir voru ósýnilegir en aðrir voru sýnilegir. Sumir voru góðir og sumir voru vondir. Fólkið bjó til alls konar sögur um guðina. Alveg eins og hér á Íslandi voru búnar til margar sögur um ósýnilega álfa. Í öllum löndum var það alltaf guðinn sem var búinn til í hverju landi sem fólkinu þar fannst vera bestur.

Guðinn var alltaf sérstakur vinur þjóðarinnar sem fann hann upp en óvinur hinna þjóðanna sem voru með aðra guði. Mjög mikið af fólki hefur verið drepið vegna þess að það trúir ekki á sama guðinn og einhverjir aðrir. Í dag er fólk enn að drepa hvert annað í styrjöldum út af mismunandi trú á guð.

Sögurnar sem fólkið bjó til um guðinn sinn voru svo settar í sérstakar bækur. Þar voru skrifaðar reglur um hvað guðinn vildi að fólkið gerði. Þar var einnig sagt frá öllu því sem guðinn ætlaði bara að gera fyrir þjóðina sem fann hann upp.

Á Íslandi eru flestir kristnir. Bókin sem hefur allar sögurnar um guð hjá okkur heitir Biblían. Alveg eins og í álfasögum, eru sagðar sögur í Biblíunni sem ekki geta hafa gerst í alvörunni, t.d. sagan af Nóaflóðinu. Þú hefur örugglega lesið um Nóa í skólanum. 

Í dag vita allir að það var ekki til nógu mikið vatn fyrir svona flóð og að ekki var nóg pláss á bátnum hans Nóa nema fyrir pínulítið brot af dýrunum. Svo passar það ekki að segja að guð sé góður fyrst hann lét öll litlu börnin í heiminum drukkna í Nóaflóðinu.

Svona fór ég að hugsa sjálfur um guð og Biblíuna. Enginn hefur séð guð og enginn getur sýnt að hann sé til með myndum eða neinum tilraunum.

Amma mín sem trúði á guð, og sagði að hann hlutstaði alltaf á bænirnar mínar, var oft að biðja bænir. Þegar ég var 6 ára bað ég guð um að láta ekki litlu börnin í Afríku deyja úr hungri. Þau dóu samt. Nú er ég búinn að sjá að ef einhver þarf mat er betra að ein manneskja fari heim til hans með mat heldur en að láta hundrað manns í kirkju biðja bæn fyrir hann. Ég veit þetta af því að ég hugsaði sjálfur um málið.

Nú veit ég að guð er bara í þykjustunni. Eins og álfar og tröll.

Nú læt ég engan segja mér eitthvað án þess að hugsa fyrst sjálfur um málið.

Ég er trúleysingi. Trúleysingjar eru þeir sem trúa ekki á guð eða ósýnilegar verur.

Þegar við fæðumst erum við öll trúleysingjar. Það þarf að læra að trúa á guð. Þegar pabbi og mamma, allir vinir þínir og kennarinn í skólanum segja að guð sé til þá fer maður að trúa á guð án þess að hugsa sjálfur um málið. Þegar ég fór sjálfur að hugsa um málið sá ég að guð er bara í þykjustunni. Nú líður mér betur því mér finnst vont að trúa einhverju sem mér finnst vera bara plat.

Mér finnst allt í lagi þótt hinir krakkarnir trúi á guð en það væri skemmtilegra ef þau myndu reyna að skilja mig og hugsa sjálf um guð.

Ég vil ekki ljúga að sjálfum mér.

Aiwaz

Kertasníkir, Jesús og félagar þeirra

2. febrúar 2005# (Rökin gegn guði)

Kynning á trúleysi fyrir táninga

Trúa unglingar á jólasveininn?

Þér finnst þetta kannski asnaleg spurning en hugsaðu um það í smá stund. Góður kall með skegg, sem fylgist með þér í leyni allt árið til að vita hvort þú hagar þér vel eða illa og síðan launar hann þér með gjöfum og nammi í skóinn ef þú hagaðir þér vel en refsar þér með kartöflu og Grýlu ef þú hagaðir þér illa.

Hvað með Jesú? Góður kall með skegg sem fylgist með þér í leyni allt árið til að vita hvort þú hagar þér vel eða illa og síðan launar hann þér með góðu lífi í himnaríki ef þú hagar þér vel en refsar þér með þjáningu í helvíti með Djöflinum ef þú hagar þér illa.

Hver er munurinn á þessum tveim ævintýrasögum um góða skeggjaða kallinn?

Jú, einni sögunni hættum við að trúa svona um 7 ára aldurinn, af því að við sjáum að þetta er bara fáránleg vitleysa, en sumir halda áfram að trúa hinni sögunni alveg þangað til þeir deyja, af því að fólk þorir ekki að viðurkenna að hin sagan er auðvitað jafnvitlaus.

Maður þarf að hugsa sjálfur um málið og ekki trúa öllu sem manni er sagt eins og þegar maður var bara barn.

En það fermast allir í mínum bekk!

Það er erfitt að vera öðruvísi en hinir. Sérstaklega á unglingsárunum. En Ísland er nú orðið fjölþjóðlegt land. Það eru ekki allir kristnir og mjög margir eru trúlausir.

Það er enginn að fylgjast með þér í sturtu!

Trúlausir eru alveg lausir við að halda að einhver ósýnileg vera sé t.d. að fylgjast með þér í sturtu! Eða þegar þú ert að fróa þér, sofa hjá eða á klósettinu. Það er beinlínis ógeðslegt að hugsa til þess að fólk trúi slíku. Það eru heldur ekki til neinir djöflar, púkar eða draugar sem geta fylgst með þér eða gert þér grikk. Þetta eru bara gamlar þjóðsögur og hjátrú. Í nútímaþjóðfélagi er það satt að segja hálf hallærislegt að fólk sem brimar um á internetinu geti svo bara slökkt á tölvunni og trúað á púka eins og fólkið gerði í myrkrinu í torfkofunum í gamla daga. Halló! Vaknið! 21. öldin kallar!!!

En hvað gerist þá eftir dauðann?

Flestir eru hræddir við dauðann. Trúlausir vita að dauðinn er bara eins og að sofna. Maður missir meðvitund og veit ekki meir. Það er í raun sama ástand og þú varst í áður en þú fæddist! Í billjónir ára varst þú ekki til og svo heldur það bara áfram. Þótt okkur langi öll til að lifa áfram eftir dauðann þá er það bara ekki hægt. Sjálfsmeðvitund okkar, persónuleiki og hugsun byggjast algerlega á efnaskiptum og rafboðum í heila okkar.

Ef heilinn deyr þá erum við líka dáin. Það er ekkert eftir sem gæti lifað áfram. Trúlausir eru það hugrakkir að þeir þora að viðurkenna þessa staðreynd. Það er erfitt en heiðarlegra heldur en að lifa í óskhyggjudraumi. Sannleikurinn skiptir okkur meira máli.

Hvernig varð þá allt til?

Fólk sem trúir á guði reynir oft að sannfæra sjálfan sig og okkur hin trúlausu með því að segja að ekkert hafi getað orðið til ef guð hefði ekki skapað heiminn. Þeim finnst heimurinn svo stórkostlegur að þeim finnst hann ekki getað hafa verið alltaf til. En hvað með guð? Er hann þá ekki enn þá meira stórkostlegur fyrst hann getur líka búið til heilan heim? Er þá ekki enn meiri ástæða til að ætla að einhver hafi búið til guð? Hver bjó til guð? Það hlýtur að vera enn stórkostlegri vera heldur en guð sem getur búið til guð. Svona er hægt að halda áfram endalaust. Málið er að heimurinn er staðreynd. Guð er bara hugmynd. Ef guð getur alltaf hafað verið til þá getur alveg eins heimurinn alltaf hafað verið til.

Hvað er það sem gerist? Af hverju trúum við?

Þegar við fæðumst trúum við ekki á jólasveininn. Það þarf að kenna okkur að trúa á hann. Mamma, pabbi, kennarinn og vinir þínir þurfa öll að setja upp alvarlegan svip og segja þér sögur af jólasveininum og sýna þér myndir af honum í bók. Þá ferð þú að trúa að hann sé til, því allir segja að hann sé til. Það sama er með trú. Þú fæddist trúlaus. Það þurfti að kenna þér að trúa. Mamma, pabbi, kennarinn og allir krakkarnir í skólanum sögðu þér að guð, alveg eins og jólasveinninn, væri til í alvörunni. Þér voru sagðar sögur og sýndar Jesúmyndir og þú fórst að trúa af því allir sögðu að guð væri til.

Þú hugsaðir ekki sjálf/ur um málið.

Að hugsa sjálfur um guð

Þegar þú varðst nógu gömul/gamall þá fórst þú að geta hugsað sjálf/sjálfur um jólasveininn og þá fóru allir að segja þér að hann væri bara plat. Þegar mamma, pabbi, kennarinn og allir hinir krakkarnir fóru að segja þér að jólasveinninn væri bara í þykjustunni fórst þú að hugsa málið og skildir að jólasveinasögurnar voru bara ævintýrasögur. Ævintýrasögur eru skemmtilegar en þær eru ekki í alvörunni. En enginn segir þér að guð sé bara plat. Og ef þú hugsar ekki sjálf/sjálfur um guð þá uppgötvar þú aldrei að guð er bara í þykjustunni og að ævintýra-sögurnar úr Biblíunni eins og sagan um Nóaflóðið eru bara ævintýrasögur.

Kristið fólk trúir ekki heldur!

Þeir sem eru kristnir trúa ekki á Óðinn, Ósíris, Allah, Seif eða Búddah. Ef þú spyrð þá afhverju, þá svara þeir með því að segja að ef þeir lesi sögurnar og hugsi sjálfir um málið sjái þeir strax að þessir guðir eru bara í þykjustunni og engin sönnun fyrir tilveru þeirra. Og ef þú spyrð múslíma þá kemur í ljós að hann trúir ekki heldur, þ.e. á Óðinn, Ósíris, Jesú, Seif eða Búddah.

Það er af nákvæmlega sömu ástæðu sem trúlausir trúa ekki á guði.

Ef maður hugsar sjálfur um málið sér maður að guðir eru bara í þykjustunni og sögurnar um þá eru bara ævintýri. Ekki bara sumir guðir heldur allir guðir.

Er ekki allt í lagi að trúa?

Fyrir þá sem ekki vilja lifa í blekkingu og ef sannleikurinn skiptir þig máli þá er ekki í lagi að trúa í blindni á ósýnilegar ævintýraverur. Í mörgum tilfellum er í sjálfu sér ekkert slæmt við trú og hún huggar marga sorgmædda sem ekki eru tilbúnir að horfast í augu við raunveruleikann. Fyrir trúlausa skiptir sannleikurinn meira máli. Að lifa í hinum raunverulega heimi og að taka sjálfur ábyrgð á sínu lífi er meira áríðandi fyrir hinn trúlausa. Það er líka niðurlægjandi og vitsmunalega óheiðarlegt að plata sjálfan sig til að trúa á ævintýri bara af því að við vildum að það væri satt. Trúlausum finnst betra að upplifa óþægindin sem stundum fylgja sannleikanum frekar en að lifa í fölsku öryggi óskhyggjunnar.

Ef guð er ekki til er þá ekkert rétt eða rangt?

Margt trúað fólk virðist halda að trúlausir hafi engan siðaboðskap til að lifa eftir fyrst þeir hafi engar leiðbeiningar frá guði um hvað sé rétt eða röng hegðun. Þetta fólk spyr; „hvað kemur í veg fyrir að þið drepið ekki bara næsta mann“? Það er mjög erfitt að trúa því að skynsamt og vel menntað fólk geti spurt svona heimskulegrar spurningar en samt er þetta staðreynd.

Hinir heiðnu guðir Grikkja og Rómverja til forna voru ekki beinlínis góð fyrirmynd í siðferði en samt eru siðakerfi gömlu grísku heimspekinganna stórkostlegri en nokkuð það sem stendur í Biblíunni. Samfélög simpansa apa einkennast ekki af óreiðu og morðum heldur jafnvægi þótt apar viti ekkert um Móse eða boðorðin tíu! Það er vegna þess að frá náttúrunnar hendi erum við félagsverur og það kemur til vegna félagslegrar, sálfræðilegrar og lífrænnar þróunar mannsins en ekki vegna þess að við veljum að gera hitt eða þetta. Það er í eðli okkar að leitast eftir að lifa sem hamingjusömustu lífi. Því er það okkur eðlislægt að gera það sem hjálpar okkur til þess að ná því marki og það kemur líka í veg fyrir að við framkvæmum það sem myndi hindra okkur að því marki. Þess vegna eru morð og önnur andfélagsleg hegðun undantekning bæði í samfélögum manna sem og apa. Ímyndaðir guðir koma bara málinu ekkert við.

Trúlausir lifa því góðu og siðferðilegu lífi því það er okkur mönnunum eðlislægt en ekki af ótta við refsingu ósýnilegs anda.

Hvað ef eitthvað væri gott bara af því guð segir það? Þá væri morð og nauðgun góð hegðun ef guð segði það í Biblíunni. En ef hið góða er óháð því sem guð segir þá er það góða bara gott hvort sem er og þannig eru guðir alveg óþarfir til að skýra hvað er gott eða illt.

Að velja trúleysi

Það er kannski ekki auðveldasta leiðin að velja sér í lífinu. En það er sú heiðarlegasta. Það auðveldasta er bara að hugsa ekkert um trúmál heldur fylgja fjöldanum, segjast hafa sína „barnatrú“ og vonast eftir að elsku mamma, pabbi, afi og amma taki á móti okkur eftir dauðann. Að hugsa aldrei um það hvað guð er. Bara trúa í blindni og vona að það sem prestarnir segja í kirkjunni sé rétt og að þú hafir óvart hitt á hina einu og sönnu trú af öllum þeim þúsundum trúarbragða sem til eru og sem hafa verið fundin upp af mönnunum.

Það er erfiðara að velja trúleysi. Þá þarft þú að hafna því sem foreldrar, kennarar og vinir þínir hafa reynt að sannfæra þig um að sé rétt frá því þú varst barn. Það getur verið mjög sársaukafullt. Þannig er allur þroski. Öll framför. Það er alltaf erfitt að verða betri og heiðarlegri manneskja. Þitt er valið.

Að fá hjálp

Sem betur fer ert þú ekki ein/einn. Vantrú er félag fólks sem hefur valið erfiðu leiðina til enn meiri þroska. Eina skilyrðið fyrir þátttöku í starfi Vantrúar er að vera laus við trú á yfirnáttúru. Þú færð að taka þátt í skemmtilegum samskiptum þar sem þú færð mikinn stuðning og skilning á því sem þú gengur í gegnum. Við vinnum hörðum höndum að réttindabaráttu trúlausra og fyrir raunverulegu trúfrelsi á Íslandi.

Birgir Baldursson

Hryðjuverkamenn hugans

4. febrúar 2005# (Siðferði og trú)

Því er stundum haldið fram að trúin sé mönnum jafn eðlislæg og ástin. Því sé það fullkomlega glórulaust atferli hjá okkur sem höldum úti þessum vef að vera eitthvað að agnúast út í að fólk trúi. Tökum þetta til athugunar.

Fyrir það fyrsta erum við ekkert að rella yfir því að fólk trúi, heldur alltaf því að trú skuli vera boðuð. Þar höfum við enda ótal rök til að styðja mál okkar. En hvað með þá fullyrðingu að mannfólkinu sé eðlislægt að trúa?

Ef átt er við það að trúa fullyrðingum, þá er það rétt. Okkur er það eðlislægt, sér í lagi í æsku að taka þá sem eldri eru trúanlega. Trúgirnin er okkur í blóð borin og gagnast vel í uppvextinum.

Annað gildir um að trúa því að til séu yfirnáttúrlegar verur sem hlutast til um líf okkar. Það er einungis vegna trúgirninnar sem við byrjum að trúa slíku á barnsaldri, enda nóg til af fullorðnum sem telja okkur trú um þetta. 

Væntanlega hafa þeir flestir hlustað á sömu staðhæfingar á barnsaldri og eru því bara að bera áfram í næstu kynslóð það sem þeir sjálfir telja rétt og satt. Hið alvarlega við þetta er hins vegar að menn láta sér ekki segjast, þrátt fyrir að hægt sé að færa fyrir því sterk rök að um hindurvitni sé að ræða en ekki sannleika. Sefjun áráttuhegðunarinnar sem fylgir öllu þessu trúarbrölti er svo sterk að menn sverja að þeir upplifi guðlega návist sem sé svo sannfærandi að ekki geti verið um misskynjun að ræða.

Kristin trú er nákvæmlega jafnóvitræn og t.d. hindúismi. Og ætli maður að telja fullorðnum kristnum manni trú um að hindúisminn sé hin eina rétta trú, vísar hann því óðara á bug. Hann er fangi þess sem honum var talið trú um í æsku. Hefði þessi sami einstaklingur verið fylltur af hindúisma í bernsku sinni myndi hann á sama hátt vísa öllum fullyrðingum um réttmæti kristindómsins á bug.

Æskuinnrætingin blífur. Og þegar spurt er af hverju verður svarið „af því bara.“

Svona ganga heilir herskarar fólks gegnum allt lífið með höfuðið fullt af ranghugmyndum. Og ekki nóg með það heldur þarf að viðhalda öllu saman með tímafreku atferli, undurfurðulegum seremóníum sem kosta skattborgarana stórfé. Allt í krafti þarfar sem plantað var í saklaus börn, gerviþarfar sem þau gátu fullkomlega verið án.

Já, trúgirnin er eðlislæg manninum. En það er fullkomin fúlmennska að nota sér þennan galopna hug ungviðisins til að fylla af afkáralegu þvaðri. En prestarnir vita eins og er að hjá hinum yngstu skilar trúboðið bestum árangri og herja því óslitið á saklaus börnin. Þannig næla þeir sér í framtíðarkúnna. Þeir vita sem er að þeir sem komnir eru til vits og ára munu síður kaupa vitleysuna.

Þeir vita sem er og herja. Og fyrir það ber þeim að skammast sín. Þetta eru hryðjuverkamenn mannshugans.

Björn

Bæn vikunnar

5. febrúar 2005# (Siðferði og trú)

Eftir að elsta stelpan byrjaði í grunnskóla, hefur hún fengið svona A4 blað með sér heim í hverri viku sem inniheldur áætlun kennslukonunnar fyrir næst viku. Það er örugglega sniðugt fyrirkomulag, gefur manni tækifæri á því að vera með á nótunum hvað varðar hennar nám og svona.

Það sem hinsvegar kemur mér undarlega fyrir sjónir er sú staðreynd, að um 15% af þessu A4 blaði skuli vera lagt undir lið sem kallast bæn vikunnar.

Nú er stelpan ekki byrjuð að læra kristinfræði eða neitt svoleiðis, og þó svo væri, þá sé ég ekki tilganginn í því að hafa þennan áróður á blaði sem á að tengjast hennar námi. Ef hún væri í kristinfræði, þá mundi ég skilja það ef á blaðinu væru upplýsingar um hvaða blaðsíður ætti að lesa og jafnvel að nánari lýsing væri á því um hvaða fáránleika kristninnar ætti að lesa sér til um þessa vikuna, en eins og staðan er í dag, þá tengist þessi bæn vikunnar hennar námi ekki nokkurn skapaðan hlut.

Þessi bæn er því áróður með það að markmiði að innræta þá skoðun í börn að tilvera guðs sé jafn sjálfsögð staðreynd og þeirra eigin. Það er verið að sýna fram á að það sé eðlilegasti hlutur í heimi að trúa því að guð sé til. Þörfin fyrir þennan áróður er sprottin af þeirri staðreynd að til þess að trúa á guð, verður þú að læra það, það verður að innræta þér trú og það verður að gera það strax því skynsemin segir öllum nema uppgjafarölkum að guð sé ekki til þegar fólk er komið af bernskuskeiðinu.

Ég hef aldrei getað skilið hvað er svona rangt við það að foreldrar fái að ákveða hvort börn þeirra séu alin upp við kristni, búddisma, trúleysi, álfatrú eða hvað þetta heitir nú alltsaman og ég hef heldur aldrei skilið af hverju það er álitið gott mál þegar öfgatrúuð manneskja treður sinni trú upp á börn annarra. Það væri örugglega eitthvað sagt ef Vottur Jehóva væri að dinglast með sínar öfgar utaní börnum fólks í skólanum og mig minnir að uppi hafi orðið fótur og fit þegar Gunnar í krossinum var að heimsækja fermingarbörn og múta þeim með pizzum og kóki hér um árið. Samt sér enginn neitt athugavert við það þegar kennari dúndrar kristnum áróðri í 6 ára gömul börn...líklega af því að um ríkisáróðurinn er að ræða.

Rök þeirra sem finnst þetta allt í lagi eru í fullkomnu samræmi við það sem þeim hefur hingað til verið innrætt af hagsmunaaðilum. Þar sem þetta er bæði skoðun fjöldans og sérstaklega skoðun þess sem ver þennan áróður, þá er þetta í besta lagi. Eigingirnishugmyndafræði kristninnar kristallast í þeirri almennu viðurkenningu hinna kristnu á gegndarlausum áróðri sam-trúaðra, áróðri sem er farinn að beinast að börnum allt niður í tveggja ára, á sama tíma og áróður annarra er litinn hornauga. Það er merkilegt þegar maður pælir í því, að til þess að húkka einhvern á trú, þarf að velja fólk sem er veikt fyrir og getur ekki borið hönd fyrir höfuð sér. Þannig ráðast sértrúarsöfnuðurnir að fólki sem á við erfiðleika að stríða, þess vegna er guðsríki hvítasunnumanna útvalið fyrir fyrrverandi alkahólista og álíka lið. Ríkistrúin ræðst hinsvegar að börnum í leik- og grunnskólum til að hala inn sína meðlimi.

Eina ástæðan fyrir því að ríkistrú á guð er til á Íslandi í dag er sú að fjögurra milljarða króna maskína fær óheftan aðgang að börnum í grunnskólum. Þessi sama maskína mútar og kúgar börn til að samþykkja sinn áróður. Margir segja að rík ástæða sé fyrir tilveru ríkiskirkjunnar, hún hjálpi svo mörgum og svo margir leiti til hennar, en sannleikurinn er sá að kirkjan hefur sjálf búið það fólk til sem leitar til hennar. Ef enginn væri trúin, þá færi fólk varla til prests til að leita sér hjálpar, ekki frekar en það fer til shaolin munks í dag. Þannig að meðalið helgar tilganginn í þessu tilviki. Áróðurinn er til þess að viðhalda meðlimum til að réttlæta tilveru starfa sem hafa engan raunverulegan tilgang, starfa sem í raun ættu að vera ólögleg þar sem þau ganga inn á verksvið fagstétta.

Nú veit ég ekki hvort bæn vikunnar sé skylda eða eitthvað sem kennaranum datt í hug. Ef kennari ákvað þetta með sjálfri sér, þá átta ég mig ekki alveg á af hvaða hvötum hún gerir þetta. Ég spyr mig að því hvort hún sé eitthvað að undirstrika hvað hún sé góð manneskja, hvort hún sé trúarnöttari sem líti á það sem heilaga skyldu að boða fagnaðarerindið eða hvað... en það breytir því ekki að slíkt trúboð sem beinist að börnum er einfaldlega rangt. Það vita það allir að börn líta upp til síns kennara og treysta því að það sem hann segir sé satt. Það er ekki nógu gott þegar kennari ákveður að misnota aðstöðu sína á þennan hátt sjálfri sér eða sinni hugsjón til framdráttar. Í mínum huga má kennari hafa hvaða trú sem hann vill, en hann á að hafa hana fyrir sjálfan sig og ekki að vera að troða sínum skoðunum inn á heimili fólks sem vill kannski ekkert með slíkt hafa að gera. Í þessu tilviki er kennari kominn út fyrir sitt verksvið, sem er í stórum dráttum að kenna sex ára krökkum að lesa, reikna og skrifa. Þetta er svipað, ef ekki verra, en ef ég splæsti sígarettum á unglingana í frímínútum, það er bara ekki eitthvað sem ég á að vera að gera og skiptir ekki máli hvort mér prívat og persónulega finnst sígarettureykingar vera eitthvað töff.

Fólk má alveg hafa sína ósiði fyrir mér, en það á ekki að troða þeim ofan í kokið á börnum sem skortir þroska og þekkingu til að greina rétt frá röngu.

Það hefur bara sýnt sig að trúboð ber árangur því hér á landi er fjöldi fólks sem er með þá hugmynd í höfðinu að eitthvað yfirnáttúrulegt hljóti að vera til. Því finnst það bara svo eðlilegt. En það er ekki eðlilegt, það er góður árangur skipulegs heilaþvottar milljarðabatterís.

Óli Gneisti

Hroki trúleysingja gagnvart Sannleikanum

6. febrúar 2005# (Hugvekja)

Það kemur reglulega fyrir að það er kvartað yfir hroka okkar hér á Vantrú og jafnvel hroka trúleysingja almennt. Ég vill velta upp þeirri spurningu hvort hroki okkar trúleysingjana sé ekki afar lítilvægur miðað við hroka trúmanna.

Meðal þess sem er nefnt þegar talað er um hroka trúleysingja er það að við teljum okkur hafa komist að endanlegri niðurstöðu um tilvist guðs. Þessa niðurstöðu byggjum við á reynslu okkar og þekkingu. Við höfum séð hvernig trúarbrögð verða til, við vitum að það er auðvelt að blekkja fólk og að fólk getur líka blekkt sjálft sig. Trúarbrögð heimsins eru órökrétt (sum hver stolt af því að vera órökrétt) og því ekkert að græða á þeim. Trú á guð er ekki bara órökrétt heldur er sjálft hugtakið guð afar óskýrt. Í stuttu máli þá virðist ekkert benda til þess að það sé til nokkuð sem hægt er að kalla guð, þessi niðurstaða er byggð á rökum.

Trú er hins vegar byggð á því að hunsa rök og treysta blint. Trú er andstæð skynsemi og rökum (svo ég vitni í Lúther). Trú snýst um Sannleika með stóru essi, þeir sem trúa halda að þeir hafi höndlað þennan stóra Sannleik án þess að hafa nokkuð raunverulega fyrir sér í því nema einhvers konar tilfinningu. Þrátt fyrir að það sé hægt segja margt fallegt um tilfinningar þá vitum við flest að tilfinningar eru ekki góður mælikvarði á sannleika (eða Sannleikann), það að vilja að eitthvað sé satt gerir það ekki satt. Trúmenn lýsa því yfir í hroka sínum að þeir þekki Sannleikann og þurfi ekki að byggja þá „þekkingu“ á staðreyndum.

Síðan eru til þeir sem teljast til „þriðju leiðarinnar“, þeir sem halda því fram að það sé ekki hægt að vita hvort guð sé til eður ei og því sé ekki hægt að svara spurningunni um tilvist hans. Á hverju byggja þeir þetta? Væntanlega á því að það er ekki hægt að sanna eða afsanna tilvist guðs. Það er hægt að koma með ótal staðhæfingar sem ekki er hægt að afsanna beinlínis en það þýðir ekki að við þurfum að virða þær eða gera ráð fyrir að þær gætu verið sannar. Við eigum að hafna órökstuddum og óraunhæfum staðhæfingum, þær eru í einskis virði og því á ekki að láta þær á einhvern stall sem er einmitt það sem þeir sem aðhyllast „þriðju leiðina“ gera við guðshugmyndina. Það er skrýtið en oft virðast þeir sem aðhyllast þessa leið vera mestu hrokagikkirnir, þeir virðast líta á afstöðuleysi sitt sem virðingaverða hógværð.

Kannski eru trúleysingjar hrokafullir en við erum allavega þeir einu sem höfum rökstudda og skynsamlega afstöðu í trúmálum. Var þessi staðhæfing mín hrokafull? Mér er sama. Maður á ekki að sýna órökstuddum og illa skilgreindum staðhæfingum virðingu.

Sjá einnig:Þið eruð ekki fífl

Birgir Baldursson

Að skrúfa hlutina sundur

7. febrúar 2005# (Kristindómurinn)

Bókstafstrú á þann texta sem trúarrit á borð við Biblíuna innihalda er ekki æskilegur. Um það erum við Vantrúarseggir og guðfræðingar Þjóðkirkjukristninnar sammála. En hvað er það sem skilur á milli þessara tveggja hópa?

Ætli helsti munurinn sé ekki sá að guðfræðingarnir taka þennan texta, rýna í hann og skrúfa sundur í leit að einhverjum þeim skilaboðum frá almættinu sem ekki blasa við í sjálfum textanum en hljóta að vera í takt við nútímasiðferði. Niðurstöður þeirra eru oftar en ekki harla einkennilegar, en sem betur fer er útkoman oftast sú að fólk eigi að vera gott hvert við annað því það sé inntakið í boðskap Jesú þess sem kallaður var Kristur.

Við trúleysingjarnir hér á Vantrú erum ekkert að rýna of mikið milli línanna í þessum texta, heldur sjáum við bara hvað þarna stendur og fellum móralska dóma yfir því. Hins vegar gerum við okkur far um að rýna í og skrúfa sundur trúarbrögðin sjálf. Við leitum uppi eðli átrúnaðarins og reynum að finna skýringar á því hvers vegna fólk setur á fót söfnuði á borð við Þjóðkirkju og Krossinn. Sjónarhorn okkar er því fyrst og fremst mannfræðilegt.

Þetta gerir það að verkum að erfitt er fyrir þessa tvo hópa að tala saman. Guðfræðingarnir hafa fæstir áður þurft að mæta trú sinni og trúarbrögðum í þessu kalda og gagnrýna ljósi. Það sýnir sig best á því að þegar því er haldið fram hér á þessum vef að Þjóðkirkjan sé jafnmikið heimsendakölt og næsta slíkt, að blóðfórnar- og mannátsseremóníurnar séu sama villimennska og hjá steinaldarmönnum, verða menn bara sárir, neita að ræða þetta áfram, reyna ekki að hrekja neitt, en ásaka menn bara um persónuárásir og ómálefnaleika. Vísa svo í guðfræðilegar greinar sem eiga að útskýra eitthvað en gera það ekki, því þær snerta ekki á eðli trúarinnar heldur horfa bara endalaust í virkni hennar.

Menn eru svo týndir í innviðunum að þeim er ógerlegt að horfa á þetta utanfrá.

Þetta er að sjálfsögðu staðfesting á því sem við hér erum alltaf að halda fram, að guðfræðin sé ekki nógu fræðileg, gagnrýnin og sannleiksleitandi. Nei, sá sannleikur sem guðfræðingar eru á eftir er fyrirframgefinn og allt sem ógnar hugmyndum þeirra um samhengið fær ekki aðgang að hugum þeirra.

Þetta eru fangar í hlekkjum hugarfarsins. Þeir eru alltaf að skrúfa vitlausa skrúfu.

Jón Magnús

Guðstáknið

8. febrúar 2005# (Vísindi og trú)

Það er merkilegt að hlusta á trúað fólk reyna bera hönd fyrir höfuð sér með því að rugla viljandi saman vísindum og trú. Áður fyrr trúðu menn að guð stjórnaði rigningunni, vindinum, eldingunum og öllu því sem ekki var hægt að útskýra, en nú þegar vísindin hafa skýrt flest það sem við sjáum í kringum okkur þá er guð kominn út í afkima alheimsins og á þá staði sem vísindin hafa ekki enn fullkomlega útskýrt.

Fyrir mér lítur þetta svolítið út eins og guð sé einskonar „token“, þ.e. eins og lítil stytta. Ef vísindin geta ekki skýrt eitthvað út þá eru trúmenn komnir með guðsstyttuna sína og troða henni inn í dæmið. Þeir óska sér svo heitt að guð sé þarna einhversstaðar að þeir eru tilbúnir að leggjast alveg ofan í forarsvaðið. Þeir þrá að koma guð sínum einhversstaðar í skjól svo þeir geti predikað um hann sem staðreynd frammi fyrir einföldu sálunum.

Gott dæmi eru kenningar um Miklahvell og byrjun alheimsins. Þar er ekki allt komið á hreint eins flestir vita en þá er allt í einu guð mættur eins og það sé síðasta hálmstráið fyrir því að hann hafi skapað heiminn. Sumt fólk virðist bara ekki átta sig á því að þótt eitthvað sé óljóst eða óútskýrt þá er óþarfi að troða guði inn. Guð kemur málinu bara ekkert við.

Þetta sýnir kannski betur en margt annað hve mikilli kreppu trúfólk er lent í. Guð er búinn að vera stanslausum flótta síðustu 200 ár og allt það sem hann átti að hafa stjórnað sér hann ekki um lengur. Að lokum er hann kominn á þá staði þar sem fólk fyrir 200 árum og hvað þá 2000 árum gat ekki einu sinni ímyndað sé að væru til. Því miður eru prestar og aðrir ekki lengi að koma með órökstuddar dylgjur til höfuðs vísindalegum staðreyndum sem þeir skilja ekki sjálfir. Vísindin hafa hinsvegar fyrir löngu áttað sig á því að það gefst ekki vel að blanda guði inn í staðreyndir og því er honum alltaf sleppt.

Og það er ekki að ástæðulausu.

Birgir Baldursson

Hið góða og hið illa...

9. febrúar 2005# (Rökin gegn guði)

...eru ekki til sem sjálfstæð öfl ofar og utar manninum. Þetta eru einkunnir sem maðurinn gefur atburðum og fyrirbærum í náttúrunni, eftir því hvort þeir eru heppilegir fyrir mannkynið eða ekki.

Það var ekki „hið illa“ sem setti jarðskjálfann ógurlega í Indlandshafi af stað. Og ekki var það „hið góða“ sem bjargaði þeim sem komust af. Þetta bara gerðist, svona er þetta bara.

Samt er „því góða“ þakkað björgunin og því jafnvel gert upp að sýna hluttekningu með syrgjendum. Það gera jafnvel langskólagengnir menn.

Annað dæmi: Veðráttan á Íslandi í sumar sem leið gerði út af við frekar nýtilkominn stofn holugeitunga. Þeir gera sér bú ofan í moldinni og aðeins litil hola er til vitnis um bústaðinn. Það gerðir gríðarlega rigningu í ágúst svo bú þeirra urðu umflotin vatni og í kjölfarið komu svo mestu sumarhitar í manna minnum - og allt myglaði.

Var „hið góða“ þarna að verki eða „hið illa“? Frá sjónarhóli okkar mannanna var þetta mjög heppilegur atburður, því holugeitungar eru okkur aðallega til mestu óþurftar, með allt sitt timburát og eitraðan brotdd á viðskotaillum dýrum.

Nei, þetta hefur ekki með nein öfl ofar manninum að gera, heldur metum við þetta alveg út frá sjálfum okkur. Værum við að nýta einhverjar geitungaafurðir og ættum jafnvel lífsafkomu okkar undir þeim, myndu sumir trúmenn tala um að þarna hefði „hið illa“ verið að störfum.

Nei gott fólk, allt er þetta skilið út frá forsendum þeirrar dýrategundar sem við teljumst til. Séu einhverjir atburðir í veröldinni óheppilegir fyrir mannskepnuna tala trúgjarnir einstaklingar um „hið illa“. En dilli eitthvað í okkur fegurðarskyninu verður það sjálfkrafa að handverki „hins góða“ í kolli þeirra sömu.

Hvort síðan séu til hlutir og atburðir sem eru alltaf góðir eða slæmir fyrir alla menn, alltaf og á öllum tímum er svo efni í allt aðra grein.

Óli Gneisti

Dulsálarfræði og vísindaleg aðferð

11. febrúar 2005# (Vísindi og trú)

Þess má geta að dulsálarfræðin hefur byggt niðurstöður sínar mest megnis á tilraunun og þannig notað raunvísindalegri aðferðir en margar aðrar greinar sálfræðinnar.

[Þessa heims og annars bls. 133]

Árið 1978 kom út bókin Þessa heims og annars eftir dr. Erlend Haraldsson, lokakafli bókarinnar heitir Hvað er dulsálfræði þar sem Erlendur fjallar um þetta sérsvið sitt. Erlendur talar meðal annars um rannsóknir Joseph Banks Rhine sem hann telur stórmerkilegar.

Banks var fyrstur til að nota tölfræði í rannsóknum á dulsálfræði og vöktu rannsóknir hans mikla athygli. Rhine notaði svokölluð Zenerspil í tilraunum sínum, viðfangsefnin voru látin giska hvaða tákn var á spilunum, það að giska oft á rétt var talið merki um dulskynjun.

Niðurstöður Rhine sýndu líkindi sem voru jafnvel einn á móti milljónum milljóna. Slíkum niðurstöðum varð aðeins hafnað á tvennan máta, að Rhine og samstarfsmenn færu með vísvitandi blekkingar eða þá að eitthvað væri meira en lítið athugavert við meginforsendur tölfræðinnar sem orðin var ómetanlegt hjálpargagn fjölda vísindagreina. Hvorug þessarra tilgátna fékk verulegan hljómgrunn og niðurstaðan varð sú að tilvera dulskynjunar varð að teljast staðfest. Margir leiddu málið hjá sér.

[bls. 139]

Um leið og Rhine fór að birta niðurstöður sínar byrjuðu efasemdaraddir að heyrast, nóbelsverðlaunahafinn Irving Langmuir heimsótti Rhine og komst að raun um að aðferðir hans voru ekki til fyrirmyndar. Til að mynda hunsaði Rhine neikvæðar niðurstöður. Það er líka ljóst að til að byrja með var Rhine ekki vandvirkur í tilraunum sínum, til dæmis var hægt að sjá í gegnum sum spilin sem notuð voru. Með tímanum lærði Rhine að vanda tilraunir sínar, það varð síðan til þess að niðurstöður hans hættu að benda til þess að viðfangsefni hans hefðu dulskynjunarhæfileika. Margir leiddu þetta hjá sér.

Erlendur heldur áfram:

Um það mun mestu valdið að ekki var hægt að kalla fram jákvæðar niðurstöður hjá sama einstaklingi hvar og hvenær sem er. Endurteknar tilraunir gáfu oft ekki jákvæða niðurstöðu. En einmitt það að fá megi sömu eða svipaða niðurstöðu úr sömu tilraun sé hún gerð aftur við sömu aðstæður hefur lengi verið einn af hornsteinum hinnar vísindalegu aðferðar. Þessari kröfu virtist dulsálarfræðin ekki geta fullnægt. Rhine hélt því fram að hver marktæk tilraun stæði fyrir sínu. Fáir myndu neita því að maður sem hlotið hefur almenna viðurkenningu fyrir listsköpun búi yfir slíkri gáfu þótt hún sé honum ekki tiltæk á hvaða stundu sem er. Endurtekningarkrafan eigi því ekki við í þessu tilviki.

[bls. 139]

Hvers vegna á dulsálarfræði ein vísindagreina ekki að uppfylla þá kröfu að hægt sé að endurtaka tilraunir? Sú afsökun að það sé ekki alltaf kveikt á þessum yfirskilvitlegu hæfileikum er aum og óvísandaleg þvert á fullyrðingar Erlends.

Rhine kom líka fram með kenningu, sem síðar hefur verið breytt lítillega, að þeir sem væru með færri rétt svör en ættu að fást með tilviljun væru viljandi að giska rangt af því þeim væri illa við hann. Erlendur talar um þessa kenningu í bókinni. Hann heldur því fram að þeir sem ekki trúa komi með færri rétt gisk af því þeir hafa í raun yfirskilvitlega hæfileika og beiti þeim til að draga úr réttum ágiskunum.

Segjum að það sé gerð tilraun, notuð eru spil með fimm mismunandi táknum, tilraunadýrið er látið giska 25 sinnum. Ef einhver fær 6 rétt svör (einu meira en tilviljun gerir ráð fyrir) þá er hægt að segja að hann búi yfir dulskynjun, ef hann fær 4 rétt svör (einni færri en tilviljun gerir ráð fyrir) þá er hægt að segja að hann búi yfir „neikvæðri dulskynjun“. Það er erfitt að finna ekki merki um dulskynjun ef þetta er viðmiðið.

Erlendur vitnar í rannsóknir sínar sem eiga að staðfesta neikvæða dulskynjun vantrúaðra. Mér þætti gaman að sjá þær endurteknar af öðrum vísindamönnum, eða er ósanngjarnt að gera slíka kröfu? Allavega ekki ef um alvöru vísindi væri að ræða.

Saga dulsálarfræði er sorgarsaga, þar hefur ótal sinnum komið í ljós að niðurstöður hafi fengist með svindli - einsog þegar Dr. Walter Levy samstarfsmaður Rhine falsaði niðurstöður sínar - eða vegna slakra tilraunaaðstæðna - einsog í tilfelli Rhine. Þetta er afar vafasöm „vísindagrein“.

Heimildir og ítarefni
Erlendur Haraldsson Þessa heims og annars, Framtíð og fortíð, 1978.
Randi, James An Encyclopedia of Claims, Frauds, and Hoaxes of the Occult and Supernatural, St. Martin's Press, 1995
decline effect, The Skeptic's Dictionary
pathological science, The Skeptic's Dictionary
psi-missing, The Skeptic's Dictionary
the psi assumption, The Skeptic's Dictionary
parapsychology, The Skeptic's Dictionary
A Mind at Play, Skeptical Inquirer

Vésteinn Valgarðsson

Mamma þín er komin af öpum

13. febrúar 2005# (Hugvekja)

Fyrir ótrúlega mörgu fólki er eins og rökræða sé ekki leit að sannleikanum eða leit að bestu lausn, heldur sé hún keppni og menn séu fyrst og fremst að reyna að vinna, en sannleikurinn verður aukaatriði. Þetta er auðvitað oft raunin þar sem menn vilja eindregið að tiltekin niðurstaða fáist vegna þess að önnur niðurstaða – sem gæti vel verið hin rétta – væri óþægileg fyrir þá sjálfa, stundum vegna hagsmuna, stundum vegna persónulegra aðstæðna, stundum vegna þess að hún gæti hróflað við hugarheiminum.

Algeng aðferð er að fólk slái um sig með yfirlýsingum og sleggjudómum, frösum, hnyttni eða öðrum ó-röklegum aðferðum, en vinni samt áheyrendur á sitt band. Sá sem hefur rangt fyrir sér „vinnur“ þannig rökræðuna. Hinn getur kannski á endanum sýnt að hann hafi rétt fyrir sér, en það skiptir ekki máli, hinn er búinn að vinna crowdið á sitt band og kemur sínu fram. Sá sem hafði á réttu að standa er stundum gerður að „náunganum sem þarf alltaf að eiga síðasta orðið“ eða „náunganum sem kann ekki að tapa“ eða annað ámóta.

Bjánar geta slegið fram bjánalegum fullyrðingum og þær „standa“ nema eytt sé miklu púðri í að hrekja þær. Aftur og aftur. Svo heyrast sömu bjánarnir koma með sömu bjána fullyrðingarnar, sem er löngu búið að hrekja, þeir gátu ekki varið þá og geta heldur ekki varið nú, en halda þeim samt ennþá fram. Þessu fólki gengur ekki sannleiksástin til. Það er ekki í heiðarlegri sannleiksleit heldur vill það að ákveðin niðurstaða fáist.

Það er ákaflega tímafrekt að eiga við fólk af þessu sauðarhúsi og færa má rök fyrir að það sé hrein og bein tímasóun. Hvers vegna að reyna að sannfæra fólk sem tekur ekki sönsum? Hvers vegna að halda áfram að rökræða við fólk sem skilur ekki rökin, meðtekur þau ekki, tileinkar sér þau ekki eða kýs einfaldlega að hunsa þau?

Það má spyrja sig hvort þeir sem leita sannleikans séu að nota réttu aðferðirnar. Það hlýtur alltaf að vera forskot að hafa rétt fyrir sér. Það er auðveldara að færa rök fyrir því sem er rétt en því sem er rangt. Það er því ekki skrítið að þeir sem hafa rangt fyrir sér reyni gjarnan að forðast heiðarlegar rökræður. Í staðinn er gripið til ó-röklegra aðferða. Ef slagorð eru það sem fjöldinn vill, þá ætti kannski að hamra slagorð úr sannleikanum. Rökin eru áfram fyrir hendi ef eftir þeim er leitað, en til að vinna fjöldann getur þurft slagorð.

Guð er ekki til, sættið ykkur við það.
Hómópatar eru fúskarar.
Þú ert kominn af öpum. Mamma þín er það líka.

Birgir Baldursson

Atvinnurógur

14. febrúar 2005# (Siðferði og trú)

Ef starfsgrein er sannanlega skaðleg og til óþurftar, flokkast það samt undir atvinnuróg að benda á það?

Undanfarið hef ég verið að fara fyrir brjóstið á presti einum hér í bæ. Það sem helst fer í taugarnar á honum er að ég skilgreini trúarbrögð hans sem útvatnað heimsendakölt, þar sem andar eru ákallaðir og særðir fram til ýmissa verka með galdraþulum. Þær skaðlegu költísku ranghugmyndir sem þessu fylgja segi ég svo prestinn troða í huga saklausra barna sem ekkert þurfa á þessu að halda, en verða með því auðsveipir þrælar forneskjulegra og mannfjandsamlegra hindurvitna.

Auðvitað sárnar prestinum (les: töfralækninum) þetta. Allar hugmyndir hans um menntun sína og störf eru á þann veg að hann heldur sig vera að vinna göfugt starf, bjarga mannfólkinu frá eilífum helvítiseldi og kenna því að vera gott hvert við annað. Honum er fyrirmunað að sjá að þessi hugmynd hans um framlíf sálarinnar, sem aðeins kemst í góð mál fyrir friðþægingarverk foringjans mikla og heilagt sakramenti, á sér enga stoð í því raunveruleikasamhengi sem þekking nútímans býr yfir.

Hann sér ekki að við erum dýrategund sem höfum það eitt framyfir aðrar að vita af dauðanum og óttast hann. Hann sér ekki að einmitt sá hæfileiki okkar er forsenda dómsdagskölta á borð við það sem hann tilheyrir. Sér ekki að slík költ gera út á þrá manna eftir að teljast mikilvægir og útvaldir, telja þeim trú um að með því að framkævma fáránleg ritúöl komist þeir í rétta liðið og fái eilíft líf í sælu að launum.

Hann sér ekki samhengið.

Og honum er svosem vorkunn. Költið hans hefur náð að planta sér svo rækilega í samfélagsvitundina að menn sjá það sem einn af hornsteinum þess, ásamt dómsvaldi, löggjafarvaldi og framkvæmdavaldi. Og það er ekki síst vegna þess að okkur er öllum innrætt á unga aldri að þessi stofnun sé sjálfsagður og eðilegur þáttur í menningu okkar að vanahugsunin nær ekki að sjá þetta í stærra samhengi.

En þegar þeir sem það gera opna munninn og benda á hið raunverulega samhengi þykir flestum það jaðra við glæp. Mönnum getur nefnilega sárnað.

Ég er stoltur af því að ástunda þann atvinnuróg að segja presta hryðjuverkamenn hugans og vinnustað þeirra forneskjulegt ranghugmyndaskrímsli sem samfélaginu væri betra að losa sig við. En á sama tíma fordæmi ég meðlimi költsins ekki fyrir margt, enda geri ég mér fulla grein fyrir því að þeir vita ekki betur, eru flæktir í net lyga og blekkinga.

Þeir sjá ekki samhengið.

Hryðjuverkamenn eru upp til hópa gott fólk og ærlegt. Það eru aðstæður sem valda því að venjulegt fólk grípur til örþrifaráða gegn kúgurum og óréttlæti. Málstaður hryðjuverkamannsins er alltaf góður að hans eigin mati, enda ekki til vont fólk í sjálfu sér.

Prestarnir í samfélagi okkar eru upp til hópa ágætis fólk, en störf þeirra eru því miður hugræn skemmdarverk. Í kappinu um að bjarga sálum sjá þeir ekki að þeir eru að skemma fyrir. Um leið og menn átta sig almennt á þessu verður hægt að tala um gífurlegar framfarir í samfélaginu.

Birgir Baldursson

Hvort er eldra?

15. febrúar 2005# (Kristindómurinn)

Birgir, oftar en einusinni hefur þér verið bent á að þú ert sjálfur eftirlegukind gamaldags, kreddufulls materíalisma sem gekk sér til húðar undir seinni heimsstyrjöldinni.

[Carlos Ferrer á annál sínum]

Það er nú meira hvað maður er gamaldags og lítið í tísku þessa dagana.

Þær hugmyndir sem Carlos er þarna að gagnrýna eru um 200 ára gamlar og lögðu grunninn að því almesta framfaraskeiði sem mannkynið hefur gengið í gegnum frá upphafi vega. Hugmyndirnar sem hann er að verja með þessum orðum eru 10 sinnum eldri.

Aftan úr fornöld.

Ég held að þessir guðfræðingar sem gera svo lítið úr rök- og raunhyggjunni á þeim forsendum að hún sé gömul ættu að setjast niður og velta því fyrir sér hvort verið geti að gömlu pósitívistarnir hafi kannski bara haft rétt fyrir sér. Það er í það minnsta alveg fáránlegt að afskrifa hugmyndakerfi á þeim einum forsendum að það sé gamalt, sér í lagi þegar tilgangurinn með því er að verja hugmyndakerfi sem er svona miklu eldra.

En á póstmóderntímum má svosem með góðum vilja halda því fram að blóðfórnartrú Krosslafs sé nútímaleg. Ég ætla þó ekki að taka þátt í þeim skrípaleik.

Hinn nútímalegi Carlos má halda áfram að borða og drekka foringja sinn, ákalla anda og hafa yfir galdrasæringar frammi fyrir trúgjarnri hjörð sinni. Allt saman er það mjög módern, þótt ég, í þvermóðsku minni, sjái þar aðeins örgustu villimennsku. Heimsenda- og mannátskölt eiga að mínu mati einfaldlega ekkert erindi við nútímann, hversu mjög sem reynt er að horfa fram hjá uppruna þeirra og eðli.

Birgir Baldursson

Egill Helgason sér ekki muninn

21. febrúar 2005# (Siðferði og trú)

Í sjónvarpsfréttum gærkvöldsins talaði Sigurður Hólm, varaformaður Siðmenntar, um trúboð í skólum og hversu óverjandi það væri í fjölmenningarsamfélagi að börnin fengju slíka trúarinnrætingu. Egill Helgason sjónvarpsmaður bregst við þessum orðum Sigurðar á Vísir.is í dag.

Egill segir meðal annars:

Nú vill svo til að við erum á kristnu menningarsvæði. Við erum sprottin úr menningu sem hefur verið kölluð júdeo/grísk. Kristnin er samofin sögu þjóðarinnar í meira en þúsund ár - í því sambandi má hvetja menn til að lesa bókaflokk Péturs Gunnarssonar, Skáldsögu Íslands, þar sem hann rekur saman örlög þjóðarinnar og kirkjunnar með listilegum hætti. Ekki hægt að skilja menningu okkar nema að hafa þekkingu á kirkju og kristni. Í raun held ég að fremur ætti að kenna meiri kristni heldur en minni - það má svo láta smá íslamstrú og búddisma fylgja með ef menn vilja.

Magnús Kjartansson, einn harðasti baráttumaður kommúnista á síðustu öld, þótti frábær pistlahöfundur. Ein helsta ástæðan fyrir því var hvað Magnús var biblíufróður, hann var sífellt með biblíutilvitnanir á hraðbergi sem hann setti oft í eitrað samhengi. Samt held ég að Magnús hafi verið trúleysingi. En hann skildi menningarlegt gildi kristininnar.

Augljóst er að Egill ruglar hér saman fræðslu og trúboði. Sigurður kvartar yfir trúarinnrætingu en lætur þess hvergi getið að hann vilji úthýsa fræðslu um þessi trúarbrögð. Ég held að menn séu almennt á því að nausynlegt sé að kenna um kristni og ítök hennar í sögu þjóðarinnar, rétt eins og fræðsla um íslam, búddisma, hindúisma og allt hitt hégiljudótið er hið besta mál.

Trúboð innan veggja skólanna er aftur á móti fullkomlega siðlaust. En Egill talar eins og þessir tveir þættir, trúboð og fræðsla um trúarbrögð, séu eitt og sama fyrirbærið. Auðvitað eru þetta tveir fullkomlega óskyldir hlutir, en greinilegt er að Egill, þessi skarpi menningarrýnir, kemur ekki auga á það.

Hvað veldur?

Birgir Baldursson

Hvað með tungumálin, Mofi?

22. febrúar 2005# (Vísindi og trú)

Stundum finnst mér eins og allt samfélag okkar sé að ganga af vitinu. Ég fæ þetta sér í lagi á tilfinninguna í hvert skipti sem í ljós kemur að einhver málsmetandi maðurinn eða konan, fólk sem maður hélt að væri með fullri skynsemi, reynist allt í einu sterktrúað og til í að tjá sig um það í fjölmiðlum. Það er eins og allir séu að tapa sér í trúarbrjálæðinu þessa dagana og dettur mér helst í hug farsótt.

Ein skringilegasta útgáfan af þessu er þegar sæmilega upplýst fólk á 21. öldinni, uppvaxið í vestrænu velferðarþjóðfélagi þar sem menntakerfið er nokkuð óbrjálað, gerist argir sköpunarsinnar. Þessi undarlegi þjóðflokkur hefur af einhverjum ástæðum kosið að ganga út frá því að tilurð, eðli og gerð veraldar sé í fullu samræmi við það sem stendur í Biblíunni, að bókin sú innihaldi sannleikann um þessi atriði.

Af og til kíkja svona furðufuglar í heimsókn hingað á Vantrú og skrifa í athugasemdakerfið. Einn þeirra kemur fram undir nafninu Mofi og er sá einnig öflugur á Málefnunum og Innherjum Vísir.is. Hann er sem betur fer í minnihluta en fari hlutföll spjallara á þessum rabbvöllum að breytast mikið sköpunarsinnum í hag mun ég endanlega sannfærast um að vestrænt samfélag sé að ganga af göflunum.

Mósebækur Gamla testamentisins taka til fleiri hluta en bara sköpunar heimsins. Þar segir t.d. frá því hvernig Guð ruglaði tungumáli mannanna svo enginn skildi annars mál, enda var hann fúll yfir turnbyggingu einni sem átti að rísa milli jarðar og himinsins.

Hann nennti ekki að fá þetta pakk í heimsókn.

Ef Mofi og aðrir sköpunarsinnar ætla að vera samkvæmir sjálfum sér og trúir þessari bók, sem logið hefur verið að þeim að innihaldi sannleikann um veröldina, þá hljóta þeir að ganga út frá því að þetta sé satt. Um leið hljóta öll málvísindi þau sem stunduð eru innan veggja háskólanna að vera eintóm villa og svími.

Tungumál þróast á mjög svipaðan hátt og dýra- og jurtategundir. Svokölluð indó-evrópsk mál eru t.d. öll runnin af sama stofninum, tungu sem töluð var fyrir eitthvað 3000 árum, ef ég man rétt. Hún greindist fljótt niður í tvo stofna, kentum og satem. Af þessum stofnum eru svo fjölmörg evrópumál og er íslenskan t.d. norður-germanskt mál. Hin norðurlandamálin eru það líka, en enska og þýska eru vestur-germönsk. Gotneska var eina austur-germanska málið og dagaði það uppi nokkrum öldum eftir Krist, rétt eins og Neanderdalsmaðurinn gerði ártugþúsundum áður.

Íslenskan er í stöðugri þróun, er fjarri því að vera sama málið og talað var á 11. öld, hvað þá fornnorrænan sem hún rennur undan. Hún hefur genablandast við dönsku og ensku gegnum tíðina og í sívaxandi tækni og hraða nútímaþjóðfélags hafa hrúgast utan á hana nýyrði svo hún megi velli halda. Orðið flugdólgur er t.d. ekki nema um 5 ára gamalt og töm eru orðin okkur í munni orð sem komu í fyrsta skipti fyrir augu okkar í síðustu viku.

Þetta virkar rétt eins og genabreytingar og náttúruval. Nýyrðasmíðin er meiri en svo að öll ný orð festist í tungumálinu, yfirleitt verða þau hentugustu ofan á, orð sem almenningur bjó til sjálfur, en tyrfin og forneskjuleg nýyrðin sem runnin eru undan íslenskufræðingum eru oftar en ekki dæmd til að deyja, enda eru þeir endalaust að skeyta aftan á þau endingum sem eru úreltar.

Mofi og félagar taka varla mikið mark á því sem hér að ofan stendur. Guð ruglaði tungumálunum í eitt skipti fyrir öll í fornöld og síðan hafa málin verið til óbreytt eða hvað? Íslenskan hlýtur að hafa orðið til þá, þótt ekki hafi hún verið tekin í notkun fyrr en löngu síðar. Og forn-íslenskan á handritunum okkar er ekki það sem fræðingarnir segja hana vera, enda eru málvísindin bara kenning.

Eða hvað, Mofi? Ertu nógu víðsýnn til að kaupa þessi vísindi, þótt þau fari í bága við Biblíuna? Eru sönnunargögnin nægjanleg að þínu mati?

Ef Mofi hafnar þeirri vitneskju sem ötular rannsóknir á sviði málvísinda hafa fært okkur heim sanninn um er hann meiri þverskalli en mig óraði fyrir. Það þarf ansi mikið af hunsun og meðvitaðri ásókn í fávisku til að draga málvísindin í efa.

Sér í lagi ef það er gert til þess eins að arfavitlaus heimsmynd upp úr gamalli bók fái staðist í huga hins sjúka trúmanns.

Birgir Baldursson

Morgunbænir nauðsynlegar?

23. febrúar 2005# (Kjaftæðisvaktin)

Jónína Guðmundsdóttir, skólastjóri í Holtaskóla lætur börnin í skólanum biðja bænir á hverjum morgni. Í fréttum Sjónvarpsins í gærkvöldi kemur fram að hún telji þetta í hæsta máta eðlilegt, enda „sé [það] nauðsynlegt veganesti út í lífið að hafa einhverja trú á æðri mátt.“

Þetta sem skólastjórinn slengir þarna fram er algert kjaftæði og henni og skólanum til skammar. Við trúleysingjarnir erum skínandi dæmi um hið gagnstæða og í okkar röðum er jafnvel fólk sem alist hefur upp án nokkurra guðahugmynda og ekki borið skaða af.

Trúboð í skólum er gersamlega siðlaust og í alla staði óverjandi. Eða með orðum Hjalta Rúnars, Vantrúarpenna, á Málefnin.com:

Það er nógu skrítið þegar fullorðið fólk lokar augunum og telur sig ná sambandi við einhvern anda. En að þvinga lítil börn til þess að gera þetta nær engri átt.

Við sem skrifum á Vantrú krefjumst þess hér með að Jónína sýni fram á það með rökum að þessi fullyrðing hennar standist. Geti hún það ekki skal hún aflétta þessu barbaríska ástandi af skólanum sínum og snúa sér alfarið að því að fræða æskuna um það sem raunverulega er satt og rétt.

Það er nefnilega engin nauðsyn að trúa.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Kristinfræði?

24. febrúar 2005# (Siðferði og trú)

Ég held að flestum þeim sem sáu fréttir ríkissjónvarpsins í fyrradag hafi brugðið illilega. Þar var sýnt frá kennslustofu í Holtaskóla. Við skulum samt kíkja inn í allt aðra kennslustofu í Holtaskóla þar sem Sigurður kennari er að byrja daginnn:

kennari: Góðan daginn krakkar. Megi...

krakkar: ...barátta verkalýsðins eyðileggja kapítalismann og skapa hið stéttlausa þjóðfélag. Lengi lifi félagar Marx og Engels!

kennari: Jæja krakkar, snúum okkur í áttina að Moskvu.

krakkar: Fram þjáðir menn í þúsund löndum....

Ef að einhver myndi halda því fram að þarna væri ekki verið að stunda kommaáróður og verið að búa til litla kommúnista þá yrði líklega hlegið að honum eða þá hann talinn vera svolítið vitlaus. En þetta alls ekki ólíkt skoðun Jónínu Guðmundsdóttur, skólastjóra Holtaskóla. Eins og sást í áðurnefndu frétt þá signa allir krakkar skólans sig og fara með morgunbæn. Að hennar mati er ekki um trúboð að ræða.

Það er verið að láta krakkana byrja daginn á því að tala við guð. Bænin er í eðli sínu samtal manns við guð. Bænin gerir ráð fyrir því að guð sé til. Það er verið að segja krökkunum að guð sé til. Það er trúboð.

Kannski skilur Jónína ekki muninn á trúboði og fræðslu. Það hefur verið kvartað undan því að kristin fræði séu ekki skylda í Kennaraháskólanum en þekkingarleysi getur ekki útskýrt þetta. Allir hljóta að sjá mun á trúboði og fræðslu:

Trúboð: Jesús var sonur guðs.

Fræðsla: Kristið fólk trúir því að Jesús hafi verið sonur guðs.

„Skólinn er fræðslustofnun en ekki trúboðsstofnun...“

Þetta stendur í aðalnámskrá grunnskóla. Sömu námskrá og Jónína vitnar til þegar hún reynir að réttlæta trúboðið. Þrátt fyrir að námskráin sé hálfgert trúboðsplagg ,til dæmis er talað um upprisu Jesú sem „sögulegan atburð“, þá er tekið fram að það eigi ekki að vera trúboð í skólanum.

Jónína tekur síðan fram að flestir krakkarnir séu skírðir og fermdir. Hvaða máli skiptir það ef að þetta er einungis fræðsla? Það að flestir krakkarnir hafi verið skírðir gefur opinberum stofnunum ekki leyfi til þess að stunda trúboð. Síðan gleymir hún kannski minnihlutanum sem að er ekki skírður. Eru mannréttindi þeirra ógild af því að meirihlutinn er skírður?

Loks segir hún að það „sé nauðsynlegt veganesti út í lífið að hafa einhverja trú á æðri mátt“. Bíddu, var hún ekki bara að fræða? Núna segist hún vera að gera þetta til þess að gera krakkana trúaða. Ætli það sé ekki sannleikurinn. Kristnir virðast telja það skyldu sína að kristna heiminn og í gegnum söguna hafa margir þurft að líða fyrir það. Heiðnir frumbyggjar, ótrúaðir Arabar og loks ókristnir krakkar í Holtaskóla.

Birgir Baldursson

Prestur = töfralæknir?

25. febrúar 2005# (Kristindómurinn)

Nýlega lét ég þau orð óbeint falla í grein hér á Vantrú að setja mætti samasemmerki milli hugtakanna prestur og töfralæknir. Fyrir þetta fékk ég bágt mikið, var sakaður um lygar, einelti og ofbeldi.

Samt var ég aðeins að gera tilraun til að lýsa prestsstarfinu með sem réttustum skilgreiningum.

Kristnir kraftaverkalæknar eru jafnmiklir skottulæknar og allt þetta heilunar/hómópata/árulesaradót sem auglýsir þjónustu sína í smáauglýsingum blaðanna. Þjóðkirkjuprestar eru jafnvel með okkur í liði þegar kemur að því lýsa vanvirðingu og fyrirlitningu á glæpaverkum þessa hyskis.

Öll færsla síðustu helgar hjá James Randi fór í að svipta leyndarhjúpnum af brasilískum loddara sem með svindli sínu kostar veikt fólk út um allar trissur stórar upphæðir. Sjúklingar fljúga jafnvel til hans frá öðrum heimsálfum og kosta til þess fé og tíma sem betur hefði farið í raunverulegar lækningar.

Einn þeirra sem horfði upp á kraftaverkamessu þessa Brasilíumanns hafði á orði að nú skildi hann loksins starf Randi. Honum ofbauð að sjá allt þetta aumingjans fólk fylla heilu farþegaþoturnar til að ná á fund manns sem enga læknaði en rakar saman aurum fátækra og sjúkra.

Þessir kallar, John of God, Charles Ndifon og Benny Hinn eru aðeins ýkt útgáfa af íslensku þjóðkirkjuprestunum. Þeira færa með atferli sínu okkur heim sanninn um í hverju prestastarfið raunverulega felst. Þessir menn eru bókstaflega að gefa sig út fyrir að lækna með töfrum og ákalla til þess sömu goðmögn og íslensku þjóðkirkjuprestarnir.

Það var svolítið merkilegt að sjá það hvernig einstaka þjóðkirkjuliðar brugðust við grein Matta Á. um kraftaverkahyskið. Það er aðallega áhugavert sökum þess að Þjóðkirkjufólk sem úthúðar Benny Hinn og Charles Ndifon er í raun og veru að sakfella sjálft sig með þessum sömu orðum - svona þegar málin eru skoðuð í stærra samhengi.

Þeirra eigin gúrúar, prestar Þjóðkirkjunnar, eru nefnilega í sama djobbi, aðeins með öðrum og vægari áherslum.

Þeir eru töfralæknar.

Óli Gneisti

Kristnir menn kúga konur (um meinta yfirburði kristinnar trúar)

26. febrúar 2005# (Kristindómurinn)

Í Íslandi í býtið þann 25. febrúar var Egill Helgason að tjá sig um trúmál, út úr honum kom fátt af viti. Það er greinilegt að kallinn er á því að kristni sé mikið betri en önnur trúarbrögð.

Egill var að tjá sig um kristinfræðslu í grunnskólum og sá misskilningur var gegnumgangandi að trúleysingjar séu almennt að mótmæla því að kristinfræði sé yfirhöfuð kennd. Í raun hafa mótmæli trúleysingja (bæði Vantrúar og Siðmenntar) byggst á því að kennsluefni og kennsluaðferðir eru þannig að í raun sé um trúboð að ræða. Við viljum líka almenna fræðslu um önnur trúarbrögð í skólum, það hefur lítið farið fyrir slíku þó það væri nauðsynlegt til að efla skilning barna á öðrum menningarheimum. Egill Helgason hefði væntanlega gott af smá kennslustund, bæði um kristni og um önnur trúarbrögð.

Þegar kristnir menn ræða um nauðsyn kristinfræðikennslu þá er oft talað um hér sé um mikilvæga menningararfleið að ræða og að samfélag okkar byggi á kristinni trú. Í raun er þessi röksemdafærsla afar öfugsnúin, það var lítil þörf fyrir að fræða börn um kristni ef samfélagið væri jafn kristið og haldið er fram. Ef kristni væri svona mikilvæg í íslensku samfélagi og þessir kristnu menn halda fram þá væri það röksemd fyrir því að fræða börn frekar um önnur trúarbrögð sem eru þeim framandi.

Egill fór mikinn þegar hann ræddi um hindúisma, gaf meðal annars skýr merki um það að þau trúarbrögð vektu hjá honum ógleði. Hann lauk máli sínu með því að koma með athugasemd um Múslíma: „Við erum ekki að kúga konur eins og í Íslam.“ Ég þekki þónokkra múslíma og enginn þeirra kúgar sína konu, hvaða múslíma er Egill að tala um? Gæti verið að hér sé um ósanngjarna alhæfingu hjá Agli? Kristnir menn kúga konur víðsvegar um heiminn (einsog ýmsir múslímar) en Egill lítur náttúrulega framhjá því.

Nú er það rétt að það er ekki algengt í okkar samfélagi að konur séu kúgaðar. Það er nú hins vegar staðreynd að í rúmlega 900 af þeim rúmlega þúsund árum sem kristni hefur verið á Íslandi þá voru konur kúgaðar hérna. Í seinni tíð hefur það minnkað stórlega og Egill telur væntanlega að það sé kristninni að þakka. Af hverju spyr Egill ekki af hverju það tók svona langan tíma fyrir kristni að hafa þessu góðu áhrif?

Í þættinum talaði Egill um að það hefðu aldrei verið til jafn góð samfélög á jörðinni einsog á Norðurlöndum síðustu 50 ár og hann sagði að stórum hluta vegna kristinnar arfleiðar. Þetta er afar merkileg röksemdarfærsla. Kristni er til rúmlega 950 ár á Íslandi, þá kemur skyndilega gott samfélag og það er kristninni að þakka. Maður hefði haldið að það áhrifin hefðu komið fram fyrr. Egill lítur hér framhjá þeirri augljósu staðreynd að helstu framfarirnar hafa orðið eftir að kirkjan missti völd sín að mestu. Í mínum huga þá er orsakasamhengi á milli þess að kristin áhrif minnkuðu og samfélagið varð betra.

Kristin kirkja hefur alltaf verið sein til þegar framfarir hafa orðið í jafnréttismálum. Árið 1922 komst kona á Alþingi en það var ekki fyrren 1974 sem fyrsta konan varð þjóðkirkjuprestur. Þjóðkirkjan hefur líka verið sein til í jafnréttismálum samkynhneigðra enda er samkynhneigð fordæmd í Biblíunni. Kristnir menn geta líka bent á sína „heilögu“ ritningu þegar þeir kúga konurnar sínar.

Það er ekkert við kristna trú sem gerir hana betri en önnur trúarbrögð. Biblían er uppfull af vondum boðskap og hún hefur haft gríðarlega slæm áhrif á ótal manns. Það er ekkert við þær kenningar sem þjóðkirkjan boðar sem hefur valdið því að samfélag okkar er gott, hins vegar hefur samfélagið okkar valdið því að þjóðkirkjan er ekki jafn slæm og aðrar kirkjur. Viðhorf samfélagsins hafa mótað kirkjuna en ekki öfugt.

Óli Gneisti

Hvernig varðstu trúlaus?

27. febrúar 2005# (Hugvekja)

If there's an answer to the questions we feel bound to ask
Show yourself - destroy our fears - release your mask

Ég er oft spurður hvernig ég hafi orðið trúlaus. Þetta er á vissan hátt grundvallarspurning fyrir þá trúleysingja sem búa í samfélagi þar sem trú er talin vera normið.

Var ég einhvern tímann trúaður? Svarið er líklega já, sem barn trúði ég á Guð, Jesú og líf eftir dauðann. Ég trúði líka á Jólasveininn þar til ég sá búninginn hans Óla frænda.

Þegar ég var svona 10-11 ára þá fékk ég áhuga á trú og lífi eftir dauðann. Ég hafði þá nýlega fengið að gjöf Nýja Testamentið frá Gídeonfélaginu og ég las það. Á sama tíma las ég ótal dulspekibækur, um miðla og ýmis yfirnáttúruleg fyrirbrigði.

En allt í einu var fræi efans sáð í huga mér. Þar sem ég hlustaði á útvarpið heima hjá afa og ömmu heyrði ég talað um Nietzsche. Þarna var tilvitnun í hann sem ég man ekki hvernig hljómaði nákvæmlega en var á þá leið að það væri mun líklegra að maðurinn hefði skapað Guð heldur en að Guð hefði skapað manninn. Einnig var sagt að ástæðan fyrir því að maðurinn hefði skapað Guð væri að öllum líkindum sú að hann hafi ekki getað sætt sig við sitt stutta líf.

Ég íhugaði þetta í töluverðan tíma. Ég man eitt stigið hjá mér var það að ég komst að þeirri niðurstöðu að ef Guð væri til þá væri hann augljóslega miskunnarlaus og ekki verður dýrkunar. Þegar ég fermdist var ég orðinn algerlega sannfærður um að Guð væri bara hugarburður. Á svipaðan hátt hvarf trú mín á miðla og líf eftir dauðann.

Nú eru liðin allmörg ár og enn hef ég ekki rekist á neina guðshugmynd sem heldur vatni. Guð er líka þannig að um leið og einhver reynir að lýsa honum þá er hægt að sýna fram á að hann sé ekki til sem útskýrir af hverju sumir guðfræðingar og prestar forðast það að segja hvað í ósköpunum þeir trúa á.

Ég held að það sé gott að vera trúlaus, ég tel það frelsandi og eiginlega er það ígildi þessa að svipta grímu af andlitinu sem hefur skert skynjun manns. Það er nauðsynlegt að losa raunveruleikann undan skugga trúarinnar, það er nefnilega fátt sorglegra en að sjá fólk eltast við drauga.

Birgir Baldursson

Þú ert gömul sál

28. febrúar 2005# (Siðferði og trú)

Ég komst að því um helgina hve óhugnanlega auðvelt það er að ná valdi yfir fólki með því að höfða til trúgirni þess.

Þannig var að við fórum nokkrir Vantrúarmenn á pöbbarölt. Umræðurnar voru ánægjulegar og á köflum djúpvitrar, en á einhverjum tímapunkti var það rætt hve auðvelt það væri að ná til trúgjarnra sálna með því að gefa sig út fyrir að vera skyggn og hafa miðilshæfileika. Svo ginnkeyptur væri allur þorri almennings fyrir þessu að setningin „þú ert gömul sál“ væri sennilega öflugasta pikköpp-línan sem hægt er að beita fyrir sig. Aðeins þyrfti í framhaldinu að fylgja því eftir með fleiri setningum sem fólk vildi heyra um sig, svo sem „þér finnst þú ekki alltaf vera metin(n) að verðleikum.“

Ég ákvað, eftir að hópurinn leystist upp, að láta reyna á þetta í alvörunni, sjá hver viðbrögðin yrðu. Á Nellýs baunaði ég „þú ert rosalega gömul sál“ á gullfallega unga stúlku sem var eitthvað að vafra í námunda við borðið þar sem ég sat. Og viti menn, andartaki síðar var hún sest við hliðina á mér og við komin í hrókasamræður.

Ég veit ekki betur en hún hafi keypt allt sem ég sagði. Að hún ætti með tímanum að leggja fyrir sig myndlist, en fyrst mætti hún láta reyna dálítið á bissnissvitið og söngröddina (hún fæddi mig vel á upplýsingum sem ég spreðaði svo til baka eins og ég hefði alltaf vitað þetta).

Auðvitað datt mér ekki í hug að notfæra mér þennan glæsta feng sem pikköpp-línan skilaði mér og sleit því bara samtalinu þegar nóg var komið. En skömmu síðar, á barnum 22 urðu hlutirnir mun áhugaverðari:

Þar hlammaði ég mér við borð þar sem sat ungur maður. Hann sötraði bjór og reykti og virtist ekki eiga neina félaga þarna. Hinn skyggni ég renndi kalt í sjóinn og samtalið varð eitthvað á þessa leið:

Ég: Hvað ertu eiginlega að gera hérna? Þú átt að vera heima hjá konunni þinni. Hún bíður eftir þér. Þú ert ekki nógu gömul sál til að vera að þessu sukki. Gefðu því svona tvö líf í viðbót. Farðu heim og vertu góður við konuna þína út þetta líf og það næsta. Svo geturðu komið og sukkað með okkur gömlu sálunum.

Hann: Vá, þetta er satt hjá þér. Ég trúi alveg á endurholdgun og svoleiðis. (Tekur upp farsíma og hringir í konuna): Hæ, ertu vakandi? Ég er að koma heim. (Stendur upp og gefur mér bjórinn sinn, drepur í sígarettunni): Ég verð að fá símanúmerið hjá þér og tala betur við þig um þetta. Það er alveg krípí hvað þú ert með þetta á hreinu. (Ég gef honum nafn og símanúmer og hann yfirgefur samkvæmið).

Þetta var svo glórulaus atburðarrás að ég trúi þessu varla enn. Lét gaurinn sér virkilega nægja að ég gat giskað á að hann ætti konu? Allt annað sem ég sagði honum var bara eitthvert yfirnáttúrubúllsjitt um misgamlar sálir og innistæðu þeirra fyrir sukki. Kannski breytti ég lífi þessa manns með orðum mínum og þá sem betur fer til góðs.

Þetta sýnir okkur hve hættuleg trúgirnin getur verið. Siðblindingjar geta leikið þennan saman leik og ég en stýrt mönnum til mun verri verka, með því einu að höfða til þeirrar yfirnáttúrutrúar sem búið er að planta í koll hrekklausra. Þetta hefur verið gert á öllum tímum og enn í dag streyma milljónir og aftur milljónir úr vösum grandalausra inn á feita reikninga lygastofnanna.

Slíka con-mennsku þarf að stöðva í nafni réttlætis og heiðarleika.

Jón Einarsson

Brúður Krists er gift til fjár

1. mars 2005# (Siðferði og trú)

Það er stundum sagt að kirkjan sé „brúður Krists á jörðu“. Og vísað til þess að þeir sem í henni starfa eru bundnir trúnni með bandi ekki ósvipuð hjónabandinu. En hér á Íslandi er staðan hins vegar þannig að „brúður Krists“ virðist hafa gift sig til fjár.

Laun presta og annara starfsmanna kirkjunnar, uppbygging og viðhald kirkna, kristnifræðikennsla. Allt er þetta borgað af ríkissjóði, sameiginlegum sjóði allra landsmanna. Þeim sem standa utan trúfélaga er gert að greiða til Háskóla Íslands, þó svo að þeir trúi fæstir á Háskóla Íslands sem yfirskilvitlega veru. Af hverju mega menn ekki njóta trúfrelsisins? Af hverju mega þeir sem vilja standa utan trúfélaga ekki njóta þeirrar ákvörðunar fjárhagslega? Þeir sem kjósa að standa utan hestamannafélaga þurfa ekki að greiða samsvarandi upphæð og félagsgjöld í slíku félagi til Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri. Þeir sem kjósa að standa utan Frímúrarahreyfingarinnar þurfa ekki að greiða samsvarandi upphæð og félagsgjöld í slíkum félagsskap til Iðnskólans.

Þegar reynt er að ræða málið við Þjóðkirkjumenn fara þeir yfirleitt í það far að draga siðaskiptin og jarðeignir biskupsstólanna inn í málið. Segja að þar sé komin réttlæting á því að fé skattborgara nútímans og framtíðarinnar fari í að borga rekstur Þjóðkirkjunnar, þ.m.t. skólatrúboðið sem hefur verið í fréttum að undanförnu. Ég sé ekki af hverju þetta skiptir máli. Verður að vera Þjóðkirkja á Íslandi um aldur og eilífð vegna þess að Kaþólska kirkjan fékk á sínum tíma gjafir sem fólk gaf sjálfu sér til sáluhjálpar? Má aldrei hreyfa við kirkjuskipaninni vegna þess að kirkjujarðir voru seldar á nítjándu öld og í upphafi þeirrar tuttugustu?

Það má minna á það að ástæðan fyrir klofningi kirkjunnar og framgangi siðbótarhreyfingu Marteins Lúters var einmitt sú græðgisvæðing sem þá grasseraði í Kaþólsku kirkjunni, þar sem seld voru aflátsbréf svo ríkir gætu keypt sér fyrirgefningu frá syndum sínum. Þar sjá menn hvernig fer ef kirkjan einblínir á tekjur, eignir og peninga. „Safnið ekki fjársjóðum á jörðu …“ á Jesú Jósefsson smiður, sem sumir kalla Messías, að hafa sagt. Forsvarsmenn Þjóðkirkjunnar, hinnar íslensku „brúðar Krists“, ættu að hafa þessi orð í huga. Kirkjan hlýtur í eðli sínu að eiga að vera samfélag trúaðra. Að neyða utantrúfélagamenn til borga til reksturs kirkjunnar og jafnframt aukagjald til menntastofnanna er mannréttindabrot.

Óli Gneisti

Þröngsýni guðfræðibloggarinn

3. mars 2005# (Siðferði og trú)

Fyrir nokkru rakst ég á athugasemd um það að við hér á Vantrú vorum ásakaðir um þröngsýni og fordóma. Ég reyndi að biðja um rökstuðning fyrir þessum sleggjudómi en umsjónarmaður síðunnar vildi ekki leyfa mér það.

Athugasemdin sem um ræðir er frá guðfræðibloggara sem heitir Ólafur Tryggi og var á þessa leið:

vantru.is og sú þröngsýni og þeir fordómar sem koma fram í skrifum þar eru alls ekki einkennandi fyrir raddir þeirra fjölmörgu sem taka kirkjunni með miklum fyrirvara.

Við hér á Vantrú erum fyrstir til að viðurkenna að gagnrýni okkar á trú og trúarbrögð er mun harðari en gengur og gerist, aðrir trúleysingjar gagnrýna okkur of fyrir það. En fordóma og þröngsýni er hins vegar ekki að finna hér. Fordómar eru það þegar dæmt er um eitthvað án þess að þekkja málið, það á ekki við um okkur hér. Flestir sem skrifa á Vantrú eru aldir upp við kristni að einhverju leyti, sumir okkar voru kristnir lengi en aðrir okkar áttuðu sig fyrr. Við fórum í gegnum kristinfræði og fermingarfræðslu. Við þekkjum kristni og því er allt fordómatal út í bláinn.

Ólafur ásakar okkur líka um þröngsýni. Það er líka út í hött. Við fjöllum um kristni frá öðrum sjónarhornum en Ólafur er vanur. Það að hann telji eitthvað óeðlilegt við að við höfum aðrar skoðanir en hann á kristni ber satt best að segja vott um þröngsýni hans. Kristni er líka algengasta umfjöllunarefni okkar af því að við þekkjum þessi trúarbrögð betur en önnur.

En allt tal um þröngsýni og fordóma er í raun hjóm eitt. Það sem Ólafur er í raun að gera er að afgreiða okkur á ódýran hátt. Í stað þess að gagnrýna það sem við segjum í raun þá er hann að reyna að búa til ákveðna ímynd af okkur. Þetta er einfaldlega flóttaleið hans.

Hér á Vantrú leggjum við fyrst og fremst áherslu á að greinar okkar byggi á staðreyndum. Við reynum eftir bestu getu að segja sannleikann, við erum reyndar mannlegir og hljótum því að hafa rangt fyrir okkur stundum (ólíkt til dæmis páfanum sem hefur alltaf rétt fyrir sér) en það hefur í raun gerst afar sjaldan. Ef Ólafur Tryggi rekst á einhver ósannindi hér á Vantrú þá myndi ég segja að honum bæri siðferðisleg skylda til að benda á það en það að koma með svona órökstuddar ásakanir er bara óheiðarlegt.

Birgir Baldursson

Kennsla og trúboð er ekki sami hlutur

4. mars 2005# (Siðferði og trú)

Það er vægast sagt ótrúlegt að horfa upp á málflutning trúmanna í allri þessari umræðu um trúboð í skólum. Það er eins og flestir þeirra vilji ekki skilja að annars vegar er verið að tala um kennslu í kristnum fræðum, hinsvegar um beinhart trúboð.

Því eru helstu rök þessa fólks að gera okkur trúleysingjum það upp að vilja ekki að kristin fræði séu kennd innan veggja skólanna. En það er auðvitað alrangt.

Jón Gnarr á athyglisverðan pistil um þetta í Fréttablaðinu í gær. Strax í byrjun hans kemur í ljós misskilningurinn, eða öllu heldur djúpstætt skilningsleysið:

Nokkur umræða hefur verið að undanförnu um kristin fræði í skólum. Margir eru heitir út af kristinfræðinni og vilja að henni verði hætt.

Og svo er afgangurinn af greininni bara nánari útfærsla á þessum röngu forsendum.

Nei, Jón, nei! Það er trúboð innan veggja skólans sem margir eru heitir út af. Ég held að varla amist nokkur trúleysingi við því að kennt sé um kristindóm, svo lengi sem það er undir merkjum fræðslu en ekki trúarinnrætingar. Sjálfur er ég fylgjandi því að meira verði kennt í þeim efnum en gert er. Ég vil að allt þetta ljóta og siðlausa sem stendur í Biblíunni sé kennt líka og bent á að þannig viljum við ekki haga okkur í dag. Við viljum ekki að fólk sé grýtt fyrir að safna eldiviði á hvíldardögum, að samkynhneigðir séu úthrópaðir, að konur eigi að þegja á samkundum og þar fram eftir götum. Einnig vil ég að blóðug saga kirkjunnar verði ekki falin fyrir börnunum og hjúpuð þeirri sykursætu góðsemi og umburðarlyndi sem kirkjan gefur sig út fyrir nú á tímum.

Í bloggi sínu í gær veltir Óli Gneisti því fyrir sér hvort verið geti að trúmenn beiti þessari hugsanavillu kerfisbundið til að eiga auðveldara með að rökstyðja mál sitt. Það er svo miklu þægilegra að gera mönnum upp vonda skoðun og ráðast svo bara á hana í stað þess að viðurkenna að andstæðingurinn hafi kannski rétt fyrir sér.

En því er ekki til að dreifa hjá Jóni Gnarr. Það sést best á þessu hér:

Ég held að þeir sem mótmæla því hæst að börnum séu kennd kristin fræði eigi fæstir börn. Kristin fræði gera nefnilega börnum bara gott. Það er gott að biðja og syngja Jesú bróðir besti. Manni líður vel á eftir. Og hver vill ekki að börnum sínum líði vel?

Flokkast það, Jón Gnarr, undir kennslu í kristnum fræðum að láta börn biðja og syngja Jesú bróðir besti? Maðurinn sér greinilega ekki nokkurn mun á kennslu og trúboði.

Að lokum: Siðfræði eru góð fræði. Í grunninn fjalla þau helst um að mönnum og samfélagi farnist best ef menn haldi aftur af þeim gjörðum sem bitna á samfélaginu En kannski er þetta eitthvað sem Jón og aðrir kristnir ofsatrúarmenn vilja ekki heyra. Getur það verið?

Birgir Baldursson

Ingveldur Sigurðardóttir er lygari hallar réttu máli

5. mars 2005# (Kristindómurinn)

Í DV á mánudaginn birtist grein eftir Ingveldi Sigurðardóttur þroskaþjálfa. Greinin bar þá ógnvænlegu fyrirsögn Varið ykkur trúleysingjar.

Strax í upphafi kemur í ljóst að skilningur Ingveldar á umræðu síðustu vikna er sá sami og Jóns Gnarr og Egils Helgasonar: Þau rugla saman kennslu og trúboði. Hjá Ingveldi hljómar þetta svona:

Mér finnst mjög skrítið að fólki finnist gert of mikið úr kristinfræðikennslunni í skólum í dag. Ég hef nú heldur haldið að þetta væri frekar á hinn veginn og gladdi það mig mjög þegar einn skóli gaf sig fram að það væri farið með bæn á morgnana og tel ég að börn í þeim skóla séu heppnari en önnur.

Þarna er Ingveldur að verja trúboð og trúarástundun með þeim rökum að um kristinfræðikennslu sé að ræða. Það er með miklum endemum að þetta skuli vera sterkustu rök trúmanna í umræðunni - strámannsrökvilla.

En Ingveldur lætur sér ekki nægja að gera trúlausum upp skoðanir heldur gengur hún lengra og gerir þeim upp upplag og innræti líka. Því það sem grein hennar gengur út á er að halda því fram að enginn sé trúlaus á örlagastund.

Þarna er komin einhver ómerkilegasta og skammarlegasta lygi sem nokkur trúmaður getur borið upp á trúleysingja. Að segja okkur bara trúmenn í mótþróa, trúmenn sem ákalli guði og aðrar forynjur þegar á bjátar er ekki aðeins órökstudd aðdróttun að verstu sort heldur fullkomlega óheiðarleg og lúaleg rökræðutaktík. Ingveldur vílar ekki fyrir sér að ljúga.

Einn frægasti trúleysingi samtímans lést fyrir nokkrum árum eftir erfitt dauðastríð. Sá hét Carl Sagan og gerði heimsþekkta sjónvarpsþætti um alheiminn. Hann ritaði líka nokkrar ágætar bækur, meðal annars Demon Haunted World og Billions & Billions.

Í eftirmála Billions & Billions lýsir Ann Druyan, sambýliskona Sagan, dauðastríði hans. Sú frásögn er einkar áhrifamikil og endar á þessum orðum (í lauslegri þýðingu minni):

Þvert á það sem bókstafstrúarfólk ímyndar sér urðu engin trúskipti á dauðastundinni, ekkert athvarf fundið í þægilegri hugsýn á himnaríki og líf eftir dauðann. Það sem skipti Carl mestu máli var það sem satt er og rétt, en ekki aðeins það sem fær okkur til að líða skár. Jafnvel á þessu andartaki, þar sem hverjum sem er fyrirgæfist að snúa baki við þeim raunveruleika sem þarna var uppi, var Carl eitilharður. Þar sem við horfðumst djúpt í augu vissum við bæði sem var að hið dásamlega líf okkar saman var á enda komið að eilífu.

Nú er það örugglega alveg satt og rétt hjá Inveldi að vinur hennar hafi skyndilega fengið mikinn áhuga á Guði eftir að barnið hans drakk eitraða mjólk úr brjóstum móður sinnar. En einn slíkur vitnisburður segir okkur bara ekki nokkuð um afstöðu þeirra sem tekið hafa upplýsta trúleysisafstöðu, heldur gæti sem best átt við alla sinnuleysingjana í kringum okkur.

Ef þú, Ingveldur, hefur einhvern áhuga á að tjá þig frekar um eða við trúleysingja legg ég til að þú gerir það á heiðarlegan hátt og reynir eftir fremsta megni að rökstyðja fullyrðingar þínar. En því miður er það svo að vegna þess hve trúmenn eru upp til hópa viðkvæmir fyrir rökstuddri gagnrýni á ótvitrænt hugmyndakerfi sitt virðist þeim endalaust leyfast að drulla yfir okkur með lygum og órökstuddum fullyrðingum.

Birgir Baldursson

Lík á spýtu

6. mars 2005# (Hugvekja)

„Hlífum börnum við tóbaksreyk,“ stendur einhversstaðar ritað. En þarf ekki líka að hlífa þeim við moðreyk?

Svo sterk eru rökin fyrir því að heimsmynd trúarbragðanna sé þvæla ein og að innræting kirkjunnar sé vaðall ómerkilegra blekkinga, að furðu sætir að þetta sé ekki almennt viðurkennt. En svona eru trúmenn nú viðkvæmir fyrir minnstu gagnrýni á órökrænt og væmið hugmyndakerfið að enn er heilu stofnunum haldið úti fyrir almannafé til að boða ófögnuðinn. Og enn plagar þetta batterí grunnskólana með uppáþrengdum áróðri um töframátt líksins á spýtunni.

Svo smalar það öllum gráðugu krakkakjánakvikindunum til fermingarfræðslu þegar þeir eru hvað viðkæmastir fyrir annarra áliti.

Þetta verður allt í meira lagi ógeðfellt þegar farið er að velta því fyrir sér á gagnrýninn hátt. Það er óhugnanlegt að út um allt samfélagið séu farnar að hljóma raddir sem heimta að sköpunarsaga Biblíunnar sé lögð að jöfnu við þróunarkenninguna í námsefni grunn- og framhaldsskóla. Það er ógeðfellt að ríkisreknir fulltrúar falsana og blekkinga skuli heimta óheftan aðgang að trúgjörnum barnaeyrunum á þeim forsendum einum að vitleysan sem þeir boða sé svo samofin menningu okkar og sögu að ekki sé annað hægt. Sér í lagi er þetta viðbjóðslegt í ljósi þess að í hinni svokölluðu trúarfræðslu eru draugasögur Biblíunnar kenndar eins og um staðreyndir sé að ræða og börnin oft látin fara með bænir í tíma og ótíma.

Nei, það þarf að stöðva þetta ógeð allt. Prestar ríkiskirkjunnar, þessir töfralæknar aftan úr forneskju, ættu að setjast niður og reyna að sjá hlutina frá fleiri hliðum en sinni eigin. Skoða vel og vandlega hvað þeir eru að boða og setja það í samhengi við þá vitneskju sem fengist hefur með tryggum rannsóknaraðferðum. Skoða svo vel hve illa er gerlegt að koma þeim staðreyndum heim og saman við villuhugmyndir forneskjunnar.

Kannski þeir vakni þá upp við hversu óviðfelldin stofnun þetta er sem þeir starfa hjá og fái sér heiðarlega vinnu. Líkið á spýtunni á enga heimtingu á lotningu manna eða innrætingu ranghumynda um ódauðleik undir fasískri ógnarstjórn yfirnáttúruafla.

Óli Gneisti

Hvað er þjóðkirkjan að fela?

7. mars 2005# (Siðferði og trú)

Fyrir ári var gerð stór könnun sem varðaði trúarlíf Íslendinga. Þessi könnun var gerð af Gallup, hún var styrkt af Kristnihátíðarsjóði. Kirkjuráð stóð að þessari könnun í samvinnu við Háskóla Íslands og kirkjugarða Reykjavíkurprófastsdæma. Eftir þetta hefur kirkjan birt örfáar niðurstöður úr könnuninni og ég hef rætt þau atriði í greinunum Niðurstaðan var áhugaleysi og Kirkjukönnun. Þjóðkirkjan vill af einhverjum ástæðum ekki birta niðurstöðurnar í heild sinni. Við hljótum að spyrja okkur hvað þjóðkirkjan sé að fela.

Þegar Öddu Steinu Björnsdóttur hjá Biskupsstofu var send fyrirspurn um könnunina þá svaraði hún: „Ég hef flutt erindi um ýmsa þætti könnunarinnar. Hún verður ekki birt í heild. Að könnuninni standa fleiri aðilar en Þjóðkirkjan og hún er trúnaðarmál.“

Hér er um ríkisstyrkta könnun að ræða, það þýðir að við öll borguðum fyrir hana en samt eru bara einhverjir fáir útvaldir sem fá að sjá niðurstöður hennar. Þetta eru ekki eðlileg vinnubrögð. Það er verið að fela skoðanir almennings fyrir honum sjálfum þó svo að fólkið hafi sjálft þurft að borga fyrir að láta spyrja sig.

Sem stúdent við Háskóla Íslands þá spyr ég: Hvers vegna er skólinn að láta gera skoðanakönnun sem ekki verður gerð opinber? Háskólinn á í miklum fjárhagsvanda og það er verið að skera niður í kennslu í þeim greinum sem ég stunda nám í. Hvers vegna tekur HÍ þátt í þessum feluleik?

Eins og áður sagði þá hafa verið birtar einstaka niðurstöður úr könnuninni. Þessar niðurstöður er sérvaldar af kirkjunni til þess að sýna hve staða hennar sé sterk. Nú hljótum við spyrja okkur hvort þeir hlutar sem eru faldir fyrir almenningi komi jafn vel út fyrir kirkjuna. Gæti svarið verið það að þeir hlutar könnunarinnar sem ekki verða kynntir almenningi komi illa út fyrir kirkjuna? Ég tel það afar líklegt.

Það er nú reyndar þannig að ef maður rýnir í þær tölur sem kirkjan hefur birt þá sést að þær gefa ekki mynd af sterku trúfélagi. Það er frekar þannig að tölurnar hafa verið matreiddar sérstaklega fyrir fjölmiðla til að niðurstöðurnar líti komi vel út fyrir kirkjuna. Fjölmiðlar eru því miður ekki nógu gagnrýnir á það sem þeir eru mataðir á.

Ég hvet þjóðkirkjuna til að birta niðurstöðurnar sem fyrst og ég hvet Háskólann líka til að þrýsta á um það. Við borguðum fyrir þetta og við eigum rétt að vita niðurstöðurnar.

Birgir Baldursson

Klónum Krist!

8. mars 2005# (Kristindómurinn)

Kaþólikkar trúa því, jafnvel enn þann dag í dag, að við altarisgöngur breytist oblátan í hold Krists í munni þeirra og vínið í blóð hans. Ef satt væri biði það upp á ýmsa möguleika.

Það mætti til dæmis, með því að taka sýni af víninu eftir að það er komið í munn kaþólikkans, klóna frelsarann, enda ætti vökvinn nú að vera orðinn venjulegt blóðsýni og innihalda erfðamengi mannskepnu fremur en DNA-sameindir vínviðar. Og eins og í The Boys from Brazil væri þá hægt að fjöldaframleiða þann gamla og koma einum fyrir í hverri kirkju.

Þá yrði nú aldeilis gaman að mæta í messur.

Þessi staðhæfing kaþólskra er að sjálfsögðu tilraunarinnar virði, þó ekki væri nema til að sýna fram á hve trúarbullið á lítið undir sér. Verst er hvað hinir trúuðu eru lítið fyrir alla svona tilraunamennsku, það mætti halda að þeir trúi þessum staðhæfingum sínum ekki almennilega sjálfir. Þeir bera fyrir sig alls kyns fyrirslætti, kalla þann sem stingur upp á tilrauninni guðlastara og þar fram eftir götum, láti þeir á annað borð svo lítið að svara.

Einhverju sinni hvatti ég trúheita spjallvini mína á Strikinu til að gera með mér tilraun sem skera mætti úr um hvort bænir virkuðu í lækningarskyni. Ég tefldi fram fötluðum kunningja mínum (sem hafði ekki hugmynd um það, enda gekk tilraunin ekki síst út á það að hann fengi ekki að vita neitt fyrr en í fyrsta lagi eftir á) og bauð þeim að virkja alla samsafnaðarmeðlimi sína til að biðja fyrir því að þessi lamaði maður læknaðist.

Svörin voru öll á einn veg.

Svipuð tilsvör fékk ég hjá Gunnari í Krossinum þegar ég bauð honum að ganga til tilraunar á lækningamætti Charles Ndifon. Hvað annað en raunvantrú á því sem haldið er fram ætli valdi annars þessu tilraunaviljaleysi? Væri þessu fólki ekki stórkostlegur greiði gerður ef takast mætti að sýna fram á að það sem það heldur fram að gerist eigi sér stað í raun og veru? Væri ekki stórkostlegt fyrir kaþólikkann að geta hróðugur sýnt okkur erfðamengi Krists eins og það birtist út úr trantinum á honum? Væri ekki dásamlegt fyrir Gunnar í Krossinum að geta flaggað blóðsýnum þar sem lifrabólgu- og alnæmisveirum hefur verið slátrað með fyrirbænum og handayfirlagningu?

Ég bara spyr.

Matthías Ásgeirsson

Innræting þagnarinnar

9. mars 2005# (Stjórnmál og trú)

Í prédikun sem biskup flutti í Áskirkju 6. mars fjallar hann um trúboð og trúariðkun í skólum landsins. Biskup fellur í sömu gryfju og aðrir trúmenn og ruglar sama trúboði og kennslu.

Hávær þrýstihópur hefur haft sig mjög í frammi um að svipta meirihluta íslenskra barna möguleika þess að læra um grundvallar gildi siðmenningar okkar og iðka þá trú sem blessað hefur þessa þjóð og borið uppi í aldanna rás. Í þeirri umræðu hefur iðulega komið fram það sjónarmið að ekki eigi að kenna börnunum trú, heldur gefa þeim kost á að tileinka sér þá trú sem þeim sýnist þá og þegar þau hafi aldur til. En það er ekkert nema innræting - af verstu sort. Það að þegja um trú er innræting gegn trú.

Biskup fer með fleipur, enginn þrýstihópur hefur reynt að svipta meirihluta íslenskra barna möguleika á að læra um grundvallar gildi siðmenningar okkar. En það er rétt hjá biskup, margir eru þeirrar skoðunar að ekki eigi að „kenna trú“ í þeirri merkingu að ekki skuli boða trú í skólum.

Ég hnaut um þessa setningu biskups: „En það er ekkert nema innræting - af verstu sort. Það að þegja um trú er innræting gegn trú.“

Ég hefur áður gert tilraun til að fjalla um hlutleysi á heimasíðu minni. Það er ljóst að skiptar skoðanir eru um þetta mál, umræður við þessa grein um kristniboð er ágætt dæmi.

Hvað er biskup að segja? Jú, með því að boða ekki kristni í skólum er að hans mati í raun verið að boða „ekki kristni“.

Er það virkilega svo að með því að fjalla ekki um ákveðnar kreddur sé í raun verið að innræta gegn þeim? Má ekki halda þveröfugu fram, með því að þegja um umdeildar hugmyndir sé í raun verið að auðvelda útbreiðslu þeirra. Tökum kynþáttafordóma sem dæmi, væri það ekki lóð á vogaskálar rasista ef ekkert væri rætt um kynþáttahatur á gagnrýninn hátt í skólum? Væri ekki verið að auðvelda útbreiðslu hugmyndar með því að gagnrýna hana ekki?

Að mati biskups eru tveir kostir í stöðunni. Jákvæð umfjöllun eða engin. Lítur hann ekki hjá þriðja möguleikanum, gagnrýninni umfjöllun? Er ekki eðlilegt að í skólum landsins sé fjallað á gagnrýninn hátt um kenningar sem stangast á við þá þekkingu sem mannkynið hefur aflað sér síðustu aldir? Er hægt að réttlæta að þagað sé um að persónan Jesús Kristur var sennilega ekki til og örugglega ekki í þeirri mynd sem við þekkjum hann? Er ekki í raun massíft trúboð að ekki skuli fjallað meira um grimmdarverk kirkjunnar í gegnum aldirnar? Má ekki halda því fram að þögnin um hindurvitni kristinnar trúar sé hin raunverlega innræting ef við notum röksemdafærslu biskups?

Ég fullyrði að í kennsluefni grunnskóla í kristnifræði er hvergi fjallað um kristni á gagnrýninn máta. Hvergi er bent á vafasamar fullyrðingar þessara trúarbragða og engin tilraun gerð til að leiðrétta rangfærslur.

Hugsanlega er krafan um að trúboði í skólum sé hætt og tekin upp hlutlaus kennsla um trú og trúarbrögð í staðin of hógvær. Kannski væri eðlilegra og árangursríkara að krefjast þess að tekin sé upp gagnrýnin umfjöllun þar sem miskunnarlaust væri flett ofan af trúarbrögðum, sýnt með rökum að fullyrðingar þeirra standast ekki og að þau skreyta sig með stolnum fjöðrum upplýsingarinnar. Þau hafi oft slæmar afleiðingar og eru alls ekki forsenda góðrar breytni.

Kannski biskup myndi þá taka undir kröfur um hlutlausa kennslu í þessum efnum.

Ritstjórn

Bréf til Snorra í Betel

10. mars 2005# (Kristindómurinn)

Kæri Snorri.

Ég vil byrja á að þakka þér fyrir allt sem þú hefur gert til að upplýsa fólk um lögmál Guðs. Ég hef lært margt af þér og geri allt sem í mínu valdi stendur til að deila þeirri þekkingu með eins mörgum og ég get.

Þegar einhver reynir að halda uppi vörnum fyrir samkynhneigð, svo dæmi sé tekið, minni ég viðkomandi einfaldlega á að í Þriðju Mósesbók 18:22 stendur: „Eigi skalt þú leggjast með karlmanni sem kona væri. Það er viðurstyggð.“ ... og þar með er það út rætt! Erindi þessa bréfs er hins vegar það að mig langar að biðja þig að útskýra fyrir mér nokkur önnur atriði varðandi lögmál Guðs og hvernig ég get best farið eftir þeim eins og sannkristin manneskja. Ég vona að þú getir svarað þessum spurningum.

Í Þriðju Mósesbók 20:13 stendur að ef karlmaður leggist með öðrum karlmanni skuli þeir líflátnir verða. Þýðir þetta að mér beri að drepa Pál Óskar og Hörð Torfa ef ég skyldi fá tækifæri til þess? Má ég eiga plöturnar þeirra áfram?

Einnig brenni ég gjarnan nautainnyfli á altarinu mínu, eins og kveðið er á um í Þriðju Mósesbók 1:9: „...til brennifórnar, eldfórnar þægilegs ilms fyrir Drottin.“ Vandamálið er hins vegar fólgið í því að nágrönnum mínum finnst ilmurinn hreint ekkert þægilegur. Hvernig á ég að bregðast við þessu?

Ég hef verið að velta því fyrir mér að selja dóttur mína þrælasölum, eins og leyft er í Annarri Mósesbók 21:7: „Þegar maður selur dóttur sína að ambátt ...“ Hvað heldur þú að væri sanngjarnt verð fyrir hana á vorum tímum?

Ég veit að ég má engin samskipti hafa við konu á meðan hún hefur á klæðum, hvorki snerta hana né sitja í stól eða liggja í rúmi sem hún hefur setið á eða legið í, eins og skýrt er kveðið á um í Þriðju Mósesbók 15:19-24. Hvernig getur maður séð hvort kona er á túr eða ekki? Ég hef reynt að spyrja allar konur sem ég þarf að eiga samskipti við, en flestar þeirra hafa hreinlega móðgast og neitað að svara mér.

Í Þriðju Mósesbók 25:44 segir: „Viljir þú fá þér þræla og ambáttir, þá skuluð þér kaupa þræla og ambáttir af þjóðunum sem umhverfis yður búa.“ Þýðir þetta að ég megi aðeins kaupa þræla af Færeyingum og Grænlendingum eða gildir orðasambandið „þjóðunum sem umhverfis yður búa“ um allt evrópska efnahagssvæðið?

Vinur minn einn vinnur vaktavinnu við aðhlynningu sjúkra og þarf því stundum að vinna um helgar, sömuleiðis er annar kunningi minn sjómaður og vinnur því stundum á hverjum degi í allt að heilan mánuð.Vandamál mitt er að í Annarri Mósesbók 35:2 segir: „Sex daga skal verk vinna en sjöundi dagurinn skal vera yður helgur hvíldardagur,hátíðarhvíld Drottins. Hver sem verk vinnur á þeim degi skal líflátinn verða.“ Ber mér, sem kristnum manni, siðferðileg skylda til að drepa þessa vini mína sjálfur?

Fyrir síðustu Verslunarmannahelgi bannaði ég syni mínum sem er á þrítugsaldri en býr enn heima að fara á Þjóðhátíð í Vestmannaeyjum. Fyrst ætlaði hann ekki að taka mark á mér, en þegar ég hótaði að reka hann að heiman ef hann óhlýðnaðist ákvað hann að fara hvergi, en brást þó reiður við og kallaði mig öllum illum nöfnum, s.s. „helvítis harðstjóra“ og „djöfulsins fífl“. Nú þykir mér vænt um son minn, en í Þriðju Mósesbók 20:9 stendur:„Hver sá sem bölvar föður sínum eða móður sinni skal líflátinn verða.“ Þýðir þetta að mér beri skylda til að drepa strákinn eða tekur þetta ákvæði ekki til bölvs og ragns af þessu tagi?

Vinur minn einn segir að jafnvel þótt það sé viðurstyggð að borða skelfisk, eins og segir í Þriðju Mósesbók 11:10: „...öll þau dýr í sjó eða ám sem eigi hafa sundugga og hreistur, [séu] yður viðurstyggð.“... þá sé það ekki eins mikil viðurstyggð og að vera hommi. Er það rétt hjá honum?

Þar sem ég veit að þú ert sanntrúaður og biblíulesinn maður er ég sannfærður um að þú getur greitt úr þessum vandamálum og vonast eftir svari frá þér hið fyrsta. Þakka þér enn og aftur fyrir að minna mig sífellt á að lögmál Guðs eru ein og óbreytanleg um alla eilífð,

yðar einlægur,
Kristinn Sveinn

Tekið af Netinu - Höfundur ókunnur

Aiwaz

Tilgangsleysi trúarinnar

11. mars 2005# (Rökin gegn guði)

Mér finnst trú yfirþyrmandi tilgangslaus, gagnslaus og skaðleg.

Milljarðar manna og kvenna í löndum hindúa trúa á hundruði hindúaguða hver öðrum meira absúrd og kjánalegan sbr. fílaguðinn Ganesh sem er lítill strákur með fílshaus sem ríður um á bakinu á mús! Þessu fólki sem trúir á fílastrákinn finnst hins vegar alveg absúrd og fyndið að hugsa til þess að milljarðar kristinna manna og kvenna skuli detta í hug sú vitleysa að trúa á guð sem drepur sjálfan sig til að fyrirgefa sköpun sinni einhverjar syndir (sem hann vissi að yrðu framdar af því hann er alvitur) og þeim finnst svo alveg absúrd og lítið fyndið að milljarðar múslima manna og kvenna skuli trúa á guð sem t.d. skipar að drepa skuli alla sem ekki tilheyri þeirri trú sem þeir fæðast til (þá væntanlega sem foreldrar þeirra höfðu? - ath. samkvæmt því myndu trúlausir sleppa við dauðadóm ef foreldrar voru trúlausir!). O.s.frv., o.s.frv.

Þeim milljörðum manna og kvenna sem áður trúðu á einhverja aðra guði, t.d. Osiris, Óðinn, Seif, Júpíter, Quatzaquotle o.s.frv. fannst líka absúrd og fyndið að hugsa um trúarhugmyndir allra annarra en sínar eigin trúarhugmyndir.

Og núna, skrilljón árum seinna, er mannkynið í sömu heimskulegu sporunum. Allir aðrir trúmenn eru vitleysingjar bara MÍN trú (sem ég óvart fæddist í) er rétt.

Síðan er kúnstugt að sjá hvernig trúmenn ljúga að sjálfum sér. Í gamla daga þegar lærðir menn, munkar, prestar og prelátar gátu logið hverju sem var að almúganum þá segja helgibækur að guð hafi stöðugt verið að hefja upp raust sína, englar geystust með logandi brand um himininn, höfin klofnuðu í tvennt, sólin stöðvaðist, tunglið var falið í helli, dauðir risu upp í stórum hópum, fimm fiskar mettuðu þúsundir manna o.s.frv. ad absurdum. Síðan fóru vísindi og þekking að eflast og í sama takti fór guð að þagna.

Loks þagnaði guð alveg.

Englarnir hættu að fljúga um og drepa alla frumburði heilu landanna og spámennirnir hættu að rísa upp frá dauðum. Ganesh litli varð ekki annað en lítið plastkríli á mælaborði leigubílsjóranna í Nýju-Delí. Jörðin hætti að verða flöt og stjörnurnar hættu að vera ljósker í bandi himinfestingarinnar.

Trúmenn ljúga nú að sjálfum sér að þótt helgibækur þeirra séu augljóslega illa upplýst trúarraus ómenntaðra preláta fornaldar sem segja vildu furðusögur af miklum guðum sem stjórna rigningunni og eldingunum að þá tekst þeim enn í dag, á 21. öld, að ímynda sér að ein og ein setning í trúarritunum sé bara sönn eftir allt saman.

Hvers vegna?

Jú, vegna ótta við dauðann. Ég get svo sem skilið það. Það er þægilegra að ímynda sér að við dauðann fari maður á bleiku skýi til himna þar sem maður hittir foreldra og látna ættingja heldur enn að við taki kolsvört eilíf gleymska, tja svona eins og sú sem við þurftum að þola trilljón árin áður en við fæddumst. Þetta er ekki ósvipað því og að trúa því að maður muni vinna í Lottó þegar reikningarnir eru orðnir hærri en launin og þetta reddist því bara allt fyrir rest. Dream on.

Ég tel mun heilbrigðara og eðlilegra að sætta sig við að mannkynið er ekki annað en mygluskán á risastórri drullukúlu sem geysist um í kolsvörtum kaótískum geimi gassprenginga og geimgeisla. Hættum að eyða tíma okkar, peningum og orku í tilgangslaust bænakvak og lottóvinninga á himnum og förum bara að lifa þessu eina dýrmæta lífi sem við eigum. Leggjum niður trú.

Amen.

93

Birgir Baldursson

Ömmuprestar

12. mars 2005# (Kristindómurinn)

Hafið þið tekið eftir því að við veigrum okkur við að nota óvarlegan talsmáta þegar svokallaður prestur er nálægt? Af hverju ætli það stafi?

Getur verið að prestsstarfið firri menn raunveruleikatengslunum að einhverju leyti? Getur verið að það eitt að vera svokallaður prestur breyti öllu viðmóti manna á þann hátt að þeir byrja að sýna af sér bestu hliðar sínar?

Við höfum öll verið alin upp í því að svokallaðir prestar séu sérstakir umboðsmenn Guðs á jörðinni. Og frammi fyrir slíkum mönnum byrjum við ósjálfrátt að hegða okkur sérlega vel, rétt eins og sjálfur Guð væri að fylgjast með okkur gegnum augu þeirra.

Það segir enginn fökk þegar svokallaður prestur er nálægt (tja, nema ég kannski). Menn bókstaflega læðast á tánum kringum þessa stétt, líkt og þarna væru á ferðinni viðkvæmar ömmur sem gætu fengið hjartaáfall ef þær heyra ljótt.

Svokallaðir prestar virðast þrá að gangast upp í þessum falska raunveruleika sparihegðunar, enda gera þeir sjálfir þá kröfu að aðrir telji þá göfuga og hálfheilaga fyrir það eitt að ganga um með þetta hugmyndakerfi í hausnum. Sé það ekki gert, en störf þeirra og viðhorf gagnrýnd harkalega, láta þeir sér oft sárna mjög og beita sárindum sínum sem vendi á þá sem gagnrýna.

Verst er, að vegna þess hve gagnrýnandinn er yfirleitt í eðli sínu góð manneskja þá dregur hann í land, þ.e. ef hann sér ekki að þetta er rökvilla. Þannig hafa klerkar og prelátar gegnum tíðina getað vaðið upp með boðskap sinn öruggir um að enginn muni voga sér að „særa“ þá.

Þeir tímar eru nú að baki.

Jón Einarsson

Af hverju ekki að krefjast sannana?

13. mars 2005# (Hugvekja)

Um síðustu helgi kom aukablað með Morgunblaðinu merkt Fermingar. Enda ekki seinna vænna, á næsta leyti er tímabil þar sem unglingar landsins, flestir en þó ekki allir, undirgangast staðfestingu á skírnarheitum sínum og játa trú á þá Jesú og Guð. Og þótt einhverjir séu ef til vill aðallega hugsandi um Playstation 2 og iPod og ekki gefandi hugann að trúmálum, þá er víst að einhver ungmenni eru með fermingunni að taka ákvörðun í trúarlegum efnum. Ákvörðun til framtíðar.

Þegar að því kemur að velja lífsskoðanir, þá leita flestir til rökhugsunar, skynsemi og vísinda. Það hefur verið sannreynt að tunglið er ekki úr grænum osti. Ef einhver heldur slíku fram er því venjulegast tekið sem hverju öðru gríni, enda til staðar sannanir fyrir öðru. Við göngum út frá því að lögmál eðlisfræðinnar séu algild lögmál, við gefum okkur það að þyngdaraflið sé til staðar jafnt á Íslandi sem í Nepal, við gefum okkur það að vatn sé efnasamband tveggja vetnissameinda og einnar súrefnissameindar og við göngum út frá því að það komi dagur eftir þennan dag. Allt okkar líf gefum við okkur einhverjar tilteknar forsendur sem við köllum vitneskju og högum okkur í samræmi við þær. Við vitum af þyngdaraflinu og högum okkur í samræmi við það, til dæmis með því að búa til og nota fallhlífar. Við göngum út frá því að á morgun komi nýr dagur og högum okkur í samræmi við það, til dæmis með því að gera langtímaáætlanir í fjármálum. Við notum tiltekna viðurkennda vitneskju, vísindin, til þess að búa til heimsmynd sem við notum til að hegða okkur í daglega lífinu.

Og þegar við tökum þessa ákvörðun þá byggjum við á því hvað hefur verið sannað og hvað afsannað með vísindalegum hætti. Kenningum sem settar hafa verið fram en afsannaðar, svo sem kenningin um ljósvakann, er einfaldlega hafnað. Nema í trúmálum.

Í trúmálum virðist krafan um sönnun hreinlega þurfa að víkja. Hvers vegna? Því verða þeir að svara sem trúa á yfirskilvitlegar verur svo sem Guð. Menn halda því fram að trú feli ekki í sér kröfu um vísindalega sönnun. Það er illskiljanlegt, þar sem heimsmynd okkar gengur út á vitneskju, vísindi og sannanir að öðru leyti. Þeir sem trúa tilvist meints Guðs geta engar sannir fært fram fyrir tilvist hans. Neita öllum áskorunum þar að lútandi og segja að Guð sé allsstaðar. Ef Guð er allsstaðar, hvers vegna kemur hann þá ekki fram og sannar tilvist sína? Hvers vegna mælist Guð ekki þegar vísindamenn rannsaka heiminn?

Því var haldið fram í pistli í DV um daginn að trúin á Guð væri haldreipi sem fólk gæti gripið til þegar á móti blæs. Og reynt að nota það sem röksemd fyrir því að trúlausir mættu ekki taka þátt í umræðum um trúmál. Ef til vill taka einhverjir trú þegar aðstæður eru erfiðar. Það er svo sem skiljanlegt því þá geta menn bæði kennt einhverjum um og beðið einhvern utanaðkomandi um hjálp. En það er ekki sönnun fyrir því að Guð sé til. Það er ekki réttlæting fyrir áframhaldandi tilvist trúar á Guð.

Öll getum við mennirnir lent í þeim aðstæðum að á reyni. Viðbrögðin eru jafn misjöfn og við erum mörg. Sumir gefast upp á meðan aðrir berjast við aðstæðurnar. Sumir horfast í augu við hlutina á meðan aðrir loka augunum og þylja staðfestlega að allt muni lagast. Það að nota aðstæður á borð við veikindi eða slysfarir til að reyna að réttlæta trú á yfirnáttúrulega veru sýnir einna best í hvers konar vörn hinir trúuðu eru. Það að trúlaus maður verði trúaður þegar á reynir felur það ekki í sér að hann verði bænheyrður eða að erfiðleikunum létti á einhvern hátt. Það að halda því fram er svona álíka og að segja að það sé betra að sprauta alla sjúklinga með ópíum heldur en að nota lyf til að lækna þá. Trúin getur ef til vill gert mann sáttari við örlögin, en það er alls ekki víst. Þvert á móti getur trúin aukið á kvalirnar með því að fá menn til að pína sjálfa sig með sjálfsásökunum um að Guð sé að refsa þeim fyrir að hafa ekki trúað nóg.

En hvað með þá sem eru nú þegar trúaðir og verða fyrir erfiðleikum? Hvað er þar á ferðinni? Er Guð bara að prófa þá? Eða trúðu þeir ekki nógu heitt? Sumir þeir sem eru trúaðir fara að efast þegar erfiðleikarnir banka á dyrnar. Spyrja sig hví Guð hafi yfirgefið þá. Og hvort yfirhöfuð sé til nokkur Guð.

Það er ekkert óeðlilegt við það að menn spyrji sig um tilvist meints Guðs. Það er ekkert að því að menn spyrji um sannanir fyrir tilvist Guðs. Það er ekkert trúboð af hálfu trúlausra. Það heitir upplýst umræða um trúarbrögð og um umheiminn. Upplýst umræða er ein aðferðin við að beita skynseminni. Og er maðurinn ekki skynsemisvera?

Birgir Baldursson

Geimverutrú

14. mars 2005# (Nýöld)

Mig langar að vekja athygli á bréfi sem James Randi birtir í vikulegum pistli sínum nú um helgina. Þar talar maður sem á ekki í neinum vandræðum með að sjá geimverutrúna fyrir það sem hún raunverulega er.

Gefum honum orðið, í lauslegri snörun minni:

Bróðir minn, sem er forritari eins og ég, og ég geri ráð fyrir að sé trúleysingi eins og ég sjálfur, virðist samt sem áður hafa trúarlega afstöðu til hugmyndanna um heimsóknir vitundarvera utan úr geimnum. Við höfum deilt hart um þessa hluti og ég les allar bækurnar hans um þetta málefni, en hef loks gefist upp við að reyna að sannfæra hann. Þetta endaði alltaf í þessu sama „sýndu mér einhverjar sannanir“, sem hann svaraði ætíð á þann veg að í gangi væri alþjóðlegt samsæri um að fela slík sönnunargögn. Sú staðreynd að engin sönnunargögn eru tiltæki voru sönnun þess að slíkt samsæri væri í gangi! Honum var fyrirmunað að sjá hvernig sú röksemdafærsla fer í hring, og það þótt hann sé greindur, rökvís og skynsamur. Í eitt skiptið lagði hann hreinlega til að ég yrði bara að „trúa“ því að geimverur sæktu jörðina heim, til að geta komið auga á samsærið.

Einmitt þá rann það upp fyrir mér að trú á geimveruheimsóknir líkist í einu og öllu trú á guð. Í báðum tilvikum koma vitundarverur ofan af himnum, í hvorugu tilvikinu skilja þær eftir sig áþreifanlegar sannanir, fólk verður að „trúa“ á tilvist þeirra, bæði fyrirbærin eru fær um yfirnáttúrlega, eða í það minnsta ofurmannlega hluti, bæði hafa þau sjálfskipaða leiðtoga á Jörðu og dygga fylgjendur, auk uppskáldaðra sögusagna. Ég held að mannfólkið hafi einhverja þörf fyrir að trúa á slíkt. Þetta hlýtur að fullnægja einhverri frumstæðri þörf. Ég minnist þess að hafa lesið „Age of reason“eftir Thomas Paine fyrir nokkrum árum og orðið það ljóst að 200 árum eftir þá bjartsýnislegu forspá trúir fólk enn á guð, og það jafnvel af enn meiri krafti en nokkurntíma fyrr. Ég hygg að fólk muni ætíð trúa á guði og/eða geimveruheimsóknir. Ég á ekki í nokkrum erfiðleikum með að umbera slíkt svo lengi sem slíkur átrúnaður hefur ekki áhrif á mikilvægar ákvarðanatökur. En slíkt er þó vandamál vorra daga.

Jón Einarsson

Björgunarhringur úr blýi

15. mars 2005# (Kristindómurinn)

Á vef Þjóðkirkjunnar er að finna grein eftir Karl Sigurbjörnsson biskup sem nefnist; Hvernig manneskja vilt þú vera. Þar er lagt útaf umræðu síðustu vikna um skólatrúboð Þjóðkirkjunnar með þeim orðum að bænir væri besta veganestið út í lífið og að það megi alls ekki bíða með að leyfa börnum að taka ákvörðun í trúmálum þar til þau hefðu þroska til því það að þegja um trú væri innræting gegn trú.

Setti suma hljóða er þeir lásu. Er þá skólatrúboðið sérstakt réttindamál barna? Eru það mannréttindi þeirra að þau séu látin taka ákvarðanir í trúmálum án þess að hafa til þess þekkingu eða þroska? Eru það mannréttindi þeirra að talað sé um Guð eins og það sé sjálfgefið að hann sé til, án allrar gagnrýni eða umhugsunar og þagað um að öll skynsemisrök benda til þess að hann sé ekki til? Er það forvörn í viðsjálverðum heimi þegar kristnifræðikennarinn sleppir því úr Biblíunni sem getur stuðað eða vakið grunsemdir um að um skröksögur gæti verið að ræða? Er það staðgott nesti og næring sál og anda að tala um Guð sem „algóðan“, en sleppa því að útskýra hvað Guði gangi til með uppfinningum á borð við kjarnorkusprengjuna, sýklahernaðinn, eyðniveiruna, skriðdrekann, vélbyssuna og sverðið. Hverju hyggjast kristnifræðikennarar svara þegar spurt er hvað „algóðum“ Guði gengur til þegar hann veldur hungri, styrjöldum, plágum og hörmungum?

Orð séra Karls sýna að Þjóðkirkjan vill koma í veg fyrir rökrænar umræður um trúarbragðafræðslu. Hann telur fyrirfram að trúin á Guð verði undir ef beitt er skynsemisrökum. Séra Karl veit sem er að þegar börn eldast fara þau að spyrja spurninga og líta hlutina gagnrýnum augum. Jólasveinarnir, huldufólk og draugar missa trúverðugleika sinn. Og sama á við um kristindóminn. Þegar mælistika skynseminnar hefur verið lögð á hana fer trúin á „algóðan“ Guð sömu leið og trúin á Bjúgnakræki og Þorgeirsbola.

Trú á Guð felur ekki í sér neina tryggingu fyrir því að hann sé til eða að hann bænheyri mann. Sá sem leggur traust sitt á eitthvað sem ekki er til getur ekki annað en orðið fyrir vonbrigðum. Það að stunda skólatrúboð og fá börn til að trúa á meintan Guð undir því yfirskini að verið sé að undir búa þau fyrir lífið er eins og að kasta björgunarhring úr blýi til drukknandi manns. Skynsemin segir manni að sá sem leggur traust sitt á slíkt „hjálpræði“ sekkur til botns á skammri stundu.

Matthías Ásgeirsson

Málpípur Gvuðs

16. mars 2005# (Messurýni)

Ef prestar eru fréttamenn ættu þeir flestir að vera búnir að segja upp starfi sínu fyrir löngu. Þeir hafa það oft farið rangt með, endurtekið fullyrðingar sem þeir vita að eru rangar og reyna ætíð að segja ekki það sem illa hentar kirkjunni. Starf presta gengur út á að forðast að segja satt frá. Hvaða prestur boðar það sem menn vita best um kristni? Hagsmunatengslin eru of áberandi.

Séra Örn Bárður er þekktur fyrir að messa um pólitísk hitamál og svosem ekkert um það að segja. En hlustar einhver á það sem presturinn lætur frá sér, les einhver það sem hann skrifar? Það stendur nefnilega ekki steinn yfir steini í málflutningi hans þegar nánar er skoðað.

Nei, prestar eru ekki fréttamenn og kristin kirkja ekki fréttastofa. Málpípur og auglýsingastofa er nær sanni.

Dramb er falli næst. Þeir sem beita aðra ofríki munu uppskera eins og þeir hafa sáð til.

Hvað er maðurinn að segja? Þeir sem beita aðra ofríki verða beittir ennþá meira ofríki af mömmugvuð? Spáir Örn Bárður eitthvað í því sem hann prédikar?

Og svo er ekki hægt að skipta um kennitölu gagnvart Guði.

Segir Örn Bárður og virðist þar algjörlega líta framhjá einum viðbjóðslegasta siðlausasta parti kristinnar trúar, takmarklausri fyrirgefningu. Samkvæmt kreddum kirkjunnar sem Örn Bárður starfar hjá er einmitt hægt að skipta um kennitölu. Það skiptir engu máli hvernir þú hagar lífi þínu - ef þú iðraðst og játar trú ferðu til himna samkvæmt þessum undarlegu trúarbrögðum. Trúleysinginn sem aldrei hefur gert flugu mein á ekki séns. Fjöldamorðinginn og raðnauðgarinn sem skiptir um kennitölu fer fremst í röðina.

Hlutverk okkar er að bera og fæða hinn góða vilja inn í þennan heim þar sem gildin eru gjarnan sveigð til og hið ranga verður rétt og hið rétta þykir ekki borga sig. Þörfin hefur ekki minnkað. Börn þurfa jafnvel enn meiri umhyggju en áður. Í skólum þarf að halda þessum gildum á lofti með meiri áhuga og krafti en nokkru sinni fyrr.

Þegar Örn Bárður talar um „þessi gildi“ á hann að sjálfsögðu ekki við það sama og flestir gætu haldið. Það sem hann á við er að það þarf að boða trú í skólum, ljúga meira að krökkum mata krakka með hálfsannleik og blekkingum svo þau verði góðir og gegnir kirkjuþegnar, borgi sóknargjöldin svo greifar eins og Örn Báður geti haldið áfram að hala inn hálfa milljón á mánuði fyrir að klæðast trúðsbúning og fara með galdraþulur fyrir framan nokkra ellilífeyrisþega á Setljarnarnesi. Haft er eftir sama manni í Fréttablaðinu í dag að hann sé „almennt að vara við þessu ofríki, þessum stjórnunarstíl sem snýst um að neyta aflsmunar og fara sínu fram“. Má ekki heimfæra þessi orð upp á trúboð í skólum? Hvað er það annað en „ofríki“?

Og enn eru sagðar fréttir: Guð hefur sigrað hið illa og mun leiða ríki sitt fram til sigurs í fyllingu tímans.

Ef Gvuð hefur sigrað hið illa, hvað veldur þá allri „illskunni“ í heiminum? Sigraði Gvuð kannski hið illa og tók svo við hlutverki þessi, murkar lífið úr öllum fátæku börnunum sem Örn Báður minnist á í prédikuninni, drekkir hundruð þúsundum og sprengir fætur af saklausum börnum.

Örn Bárður getur ekki haldið því fram í sömu prédikun að allt sé að fara til helvítis og gvuð hafi sigrað hið illa.

Og þó, auðvitað getur hann það. Það er ekki eins og messugestir leiðrétti prédikarann. Þeir sitja og þegja, presturinn messar og telur sjálfum sér trú um að það sem út úr honum kemur sé viska en ekki bull.

Birgir Baldursson

Sölumenn dauðans

17. mars 2005# (Siðferði og trú)

Iðulega, þegar trúmál ber a góma í samræðum mínum við fólk, viðrar það skoðun sem er eitthvað á þessa leið:

Ef fólk hefur þörf fyrir að trúa á eitthvað æðra þá er það bara gott og blessað. Ekki ætla ég að setja út á það.

Ég er þessu auðvitað sammála í grundvallaratriðum, en tel þó að mönnum sé þarna að yfirsjást ákveðin staðreynd. Hún er þessi:

Ef fólki væri ekki innrætt í æsku að nauðsynlegt sé að trúa, að mikilvægt sé að ákalla æðri máttarvöld og biðja um að halda yfir sér verndarhendi, þá hefði það ekki þessa þörf.

Ég hef reifað þessi mál áður hér á vefnum, t.d. hér og hér. Það er ekkert út á það að setja þegar fólk, sem búið er að innræta þetta, leitar þessari gerviþörf fullnægingar, en heilmikið við það að athuga að atvinnulygarar skuli komast upp með að planta þessari þörf í fólk til að byrja með. Sjálf erum við sem hér skrifum lifandi dæmi þess að engin þörf er fyrir að dragnast með þetta ranghugmyndadrasl gegnum lífið. Væri því sleppt að veikja fólk með þessum hætti, stryki það um frjálsara höfuð.

Og væri ábyrgara.

Mér er að verða það ljósara, með hverjum deginum, hve prestsstarfið líkist mikið starfi dópsalans. Þeir sem halda fram skoðuninni hér að ofan ættu að hugleiða hvort þeir tækju heilshugar undir þetta hér líka:

Ef fólk finnur friðþægingu í hassi/spítti/heróíni/kókaíni, þá er það bara gott og blessað. Ekki ætla ég að setja mig upp á móti því.

Hvað með þá sem selja þessi eiturefni? Eru þeir stikkfrí? Sjáið þið ekki hvað það er í raun ábyrgðarlaust viðhorf? Er það ekki borgaraleg skylda okkar að bjóða aðstoð því fólki sem augljóslega er á villigötum statt, svo það megi rétta úr kútnum og halda lífsbaráttunni áfram sem uppréttar og frjálsar manneskjur? Er það ekki siðferðileg skylda okkar að berjast gegn þeirri skipulögðu glæpastarfsemi sem kallar þetta hugarvíl yfir saklausa borgara?

Maður áfellist ekki fíklana sem flækst hafa í viðjum mannskemmandi nautna. En okkur finnst sjálfsagt að taka harkalega á fíkniefnabarónunum, já og jafnvel fordæma tóbaksfyrirtæki, þótt lögleg séu.

En hvað með prestana? Af hverju fá þeir að vaða upp með þessi hryðjuverk sín? Er ekki kominn tími á dálitla hugarfarsbreytingu þegar þessi hræðilegu dómsdagskölt eru annarsvegar?

Í fullkomnum heimi væri lögum komið yfir presta, miðla, heilara, spákellíngar og alla þá sem hafa það að iðju að fá fólk til að hrærast í upplognum óraunveruleika. Þessu fólki yrði gert að láta af skemmdarverkum sínum á hugarstarfi annarra og skikkað til að taka upp heiðarlegri iðju.

Stefnum við ekki öll að fullkomnari heimi?

Það er athyglisverð staðreynd að Þjóðkirkjuprestar hennar berjast ekki með kjafti og klóm gegn starfsemi miðla, spákvenna, reikimeistara og annarra kuklara. Ætli þeir viti ekki sem er, að þeir eru sjálfir í sama bransa og því öruggast að leyfa öllu hinu hindurvitnadraslinu að viðgangast.

Þeir eru samsekir í lyginni og blekkingunni, spila á sömu trúgirni fólksins. Þessir sölumenn dauðans.

Vésteinn Valgarðsson

Opið bréf til Egils Helgasonar

18. mars 2005# (Kristindómurinn)

Kæri Egill!

Vegna þess að biskup Þjóðkirkjunnar, Karl Sigurbjörnsson, er væntanlegur sem viðmælandi í þáttinn þinn á sunnudaginn, er hér svolítil samantekt af umræðuefni sem brydda mætti upp á:

1. Skoðanir Karls á trú

Í viðtali fyrir ekki löngu síðan var Karl Sigurbjörnsson spurður eftirfarandi spurningar:

Hefur þú aldrei efast um tilvist Guðs?

Hann svaraði:

„Ég hef ekki efast um tilvist Guðs en ég hef efast um margt annað.“

Er Karli alvara með þessum orðum? Hvernig getur hann aldrei hafa efast um tilvist guðs? Látum vera þótt hann hafi komist að þeirri niðurstöðu að trúa á guð, en þegar öllu er á botninn hvolft er Karl nú einu sinni mannlegur. Efinn er manninum eðlislægur. Í guðfræðideild hlýtur Karl að hafa lært heimspekileg forspjallsvísindi eins og aðrir. Hann hlýtur því að vera kunnugur gagnrýninni hugsun. Sá sem trúir á guð og hefur tileinkað sér gagnrýna hugsun hlýtur, sem hluta af sjálfsgagnrýni, að velta fyrir sér ýmsu við guðdóminn. Til dæmis því að enginn hefur fært sönnur á að guð sé til. Það er hverjum manni nauðsyn að grisja garð hugans, hvort sem er jafnt og þétt eða öðru hvoru. Almáttugur, alvitur og algóður þríeinn guð sem er alls staðar í heimi þar sem enginn hörgull er á vonsku og náttúruhamförum og enginn hefur séð né getað sannað að sé til, hann stingur í stúf í garði hugans. Varla mælir biskup með því að gagnrýninni hugsun sé sleppt þegar kemur að trúmálum, eða hvað?

„Það eru ... mikil sannindi fólgin í orðum Chesterton, sem var enskur hugsuður á öldinni sem var að líða. „Það er ekki satt að sá sem trúir ekki á Guði trúi engu. Hann trúir öllu.“ Sá sem snýr baki við guðstrú leitar sér gjarna uppbótar og verður upptekinn af alls konar hégilju.“

Hvað meinar biskup? Stendur valið milli guðstrúar og hégilju? Er biskup semsagt að segja að þeir sem hafa aðra lífsskoðun en hann aðhyllist hégiljur? Mundi ekki einhver kalla þetta yfirlætisleg orð? Er biskup að segja að fólk annarrar trúar sé bara hjátrúarfullt? Maðurinn sem segist aldrei hafa efast um tilvist guðs? Hefur það aldrei hvarflað að honum að hans eigin trú gæti verið hégilja?

Það er hreint og beint ósatt að guðleysingi eða trúleysingi aðhyllist sjálfkrafa hégiljur eða trúi öllu. Sá sem er trúlaus trúir ekki. Háskólamenntaður maður hlýtur að skilja að sá sem beitir hvassri gagnrýninni hugsun og kemst að þeirri niðurstöðu að kristin trú hafi of veikar forsendur til að eiga við hann, geti hæglega komist að sömu niðurstöðu með (aðrar) hégiljur. Sá sem varpar kristni fyrir róða er ekki þar með genginn í lið með andatrúarmönnum, vúdútrúarmönnum eða stjörnuspekingum. Hvað með þann sem trúir á ekkert af þessu og krefst bara sannana?

„Það er mjög mikilvægt að hafa í huga að orðið trú er ekki samheiti við skoðanir. Trú er hins vegar samheiti við tryggð og traust. Það er það sem skilur á milli, að treysta á Guð og halda tryggð við hans orð þó maður efist um eitt og annað í glímunni við lífið. Þar eru alltaf átök.“

Trú er ekki samheiti við tryggð og traust. Tryggð og traust er ein merking orðsins trú, en trú á guð skilgreinir Páll postuli best í Hebreabréfinu 11:1: Trúin er fullvissa um það, sem menn vona, sannfæring um þá hluti, sem eigi er auðið að sjá. Trú á yfirnáttúru og traust á vini eða maka sem maður hefur reynt að trúnaði er ekki það sama. Það er ekki það sama að hafa trú á einhverjum sem sannanlega er til og að hafa trú á einhverjum sem er ekki sannanlega til. Þar liggur hundurinn grafinn. Tryggð og traust eru góðar dyggðir, því neita vísast fáir, en trú á að eitthvað sé á einhvern veg án þess að auðið sé að sjá það, hver segir að það sé dyggð? Er trúgirni dyggð?

2. Skoðanir Karls á trúfrelsi

Undanfarnar vikur hefur verið talsvert til umræðu trúboð í ríkisreknum grunnskólum á Íslandi. Siðmennt, félag um borgaralegar athafnir, hóf máls á þessu, og skoraði á menntamálayfirvöld að beita sér gegn þessu trúboði. Þeir sem til andsvara urðu töluðu margir hverjir um nauðsyn þess að fræða börn um kristna trú, þótt gagnrýni Siðmenntar hefði alls ekki lotið að fræðslu um trú heldur að innrætingu á trú. Trú er óneitanlega veigamikill þáttur í samfélagi og sögu og varla dettur nokkrum manni í hug að hafna trúarbragðafræðslu sem slíkri. Hins vegar er nú svo komið að við búum í borgaralegu félagi, þar sem borgaraleg gildi eru í heiðri höfð, gildi á borð við lýðræði, mannréttindi, málfrelsi og - ekki síst - trúfrelsi. Trúfrelsi er frelsi til að velja sér hvort maður vill trúa eða hverju maður vill trúa. Til þess að óharðað barn með ómótaðan huga fái að njóta sjálft frelsisins til þess að trúa ef það vill og þá hverju sem það vill, þá er ekki hægt að láta halla á sum trúarbrögð en hampa öðrum, ekki frekar en við vildum sjá sumum stjórnmálaflokkum hampað en öðrum mismunað í grunnskólunum.

Þetta mál hefur Sigurður Hólm Gunnarsson reifað vel í nýlegri grein á Skoðun.is þann 2. mars síðastliðinn. Trúarbrögðin verða öll að sitja við sama borð, og einnig trúleysið, svo að barnið geti fræðst á fordómalausan hátt og myndað sér skoðun samkvæmt sínum eigin tilfinningum. Boðun á einni trú brýtur augljóslega í bága við þetta sjónarmið, ekki síst þegar um er að ræða börn sem hafa ekki þroska til að mynda sér sjálfstæða skoðun á trúarbrögðum. Það er vægast sagt tortryggilegt að kirkjan skuli vera mótfallin því að börn fái örvun og skilning í stað innrætingar ... ætli hún sé hrædd um að þau komist að annarri niðurstöðu en er henni þóknanleg?

Þeir sem vilja trúfrelsi og jöfnuð meðal fólks, og þar með meðal lífsskoðana þess, hafa talað um að fræðsla um trú geti verið með svipuðum hætti og fræðsla í samfélagsfræði eða sögu, og vegna stöðu kristninnar á Íslandi má reikna með að hún fengi mikla athygli. Kirkjunnar menn hafa m.a. borið fyrir sig að siðfræði þurfi að kenna - og því hefur enginn neitað. En athugum að kristnir menn fundu ekki upp siðfræðina og siðfræðin er ekki einu sinni háð trúarbrögðum yfir höfuð.

Væri ekki gæfulegra að kenna börnum um heimspeki, bæði siðfræði og rökfræði, og láta þeim þannig í té tækin til að mynda sér sjálf heilbrigðar lífsskoðanir á trúarbrögðum og öðru? Eða vill Þjóðkirkjan frekar að trúfrelsinu séu skorður settar með því að kristni sé boðuð en engin önnur trú? Kirkjan er augljóslega hagsmunaaðili í þessu sambandi. Hvernig getur kirkjunni verið stætt á að vilja að þeim mannréttindum, sem trúfrelsi er, séu skorður settar til þess að hún geti hagnast á því sjálf?

Ekki er langt síðan Karl sagði í viðtali að trú væri manninum eðlislæg. Ef trú er manninum eðlislæg, hvers vegna þarf þá að innræta börnum hana? Og ef innræting er nauðsynleg, hvernig getur kirkjan réttlætt barnaskírn? Hvernig getur nokkurra vikna barn trúað á guð? Það gerir það ekki.

3. Skoðanir Karls á trúleysi

Fyrir tveim vikum (6. mars) sagði Karl í predikun í Áskirkju:

Ekkert foreldri getur varið barn sitt fyrir ágengni þess ofstækis sem helst sækir að þeim hjörtum og sálum sem ekki hafa fengið næringu trúar, ekki hafa fengið viðmið helgra sagna og helgrar iðkunar og ein megna að hamla gegn áhrifum sálardeyðandi og mannskemmandi guðleysis og vantrúar.

Kannski að Karl átti sig ekki á því, en þarna flugu hnútur sem meiða og særa marga trúleysingja, þar á meðal undirritaðan. Finnst Karli ekkert athugavert við að maður í slíku embætti sem biskup Íslands láti falla ærumeiðandi og móðgandi orð sem þessi um lífsskoðanir meðbræðra sinna og samborgara? Hvar er tillitssemin við annað fólk?

Úr nýlegu viðtali við Karl:

Er til trúlaus maður?

„Það er til trúlaus maður og það er ekki gott. Það eru líka til siðlausir menn. ... trúlaus maður er sá sem hefur slitið á það sem er manninum helgast“

Er Karl með þessum orðum að leggja trúleysi og siðleysi að jöfnu? Er honum alvara með þessum orðum? Heldur hann því virkilega fram að maður verði að verri manneskju við það að trúa á guð? Hvað með alla þá góðu menn sem ekki trúa eða ekki hafa trúað á guð? Hvað með öll þau ógæfuverk sem framin hafa verið af innilega trúuðu fólki?

Er biskup með orðum sínum að vísa til trúleysingja á borð við félaga í Siðmennt, SAMT eða Vantrú? Er hann að tala um okkur trúleysingja og segja að við séum verra fólk en hann, eða er hann ekki að því? Ef hann er ekki að því ætti hann að hugsa betur það sem hann segir svo hann særi ekki fólk og meiði. Ef honum er alvara væri athyglisvert að heyra hann færa rök fyrir máli sínu.

Enn var Karl spurður í nýlegu viðtali:

En þú heldur að maður án trúar sé miklu verr staddur en maður sem á trú.

„Andlega er hann tvímælaslaust verr staddur, veraldlega kannski alls ekki. Trúin leysir ekki öll vandamál. Hún skapar margvísleg vandamál. Á sama hátt og ástin leysir ekki allan vanda, hún getur skapað ótal vandkvæði – en enginn vildi án hennar vera. Aumur er ástlaus maður. Það er eins með trúna.“

Hvað meinar Karl með að trúleysingi sé verr staddur andlega? Fólk sem á í andlegum örðugleikum er oftast miklu trúaðra en það sem er stöðugra á svelli andans. Hvernig getur Karl borið saman ást til einhvers sem maður getur séð, þreifað á og farið með í bíó, við trú á veru sem er yfirnáttúruleg, ómælanleg, samkvæmt skilgreiningu ekki hægt að sýna að sé til og brýtur auk þess í bága við þekkt náttúrulögmál? Aumur er ástlaus maður, en sem fyrr er ástæða til að benda Karli á að gæta tungu sinnar ef hann ætlar að segja að aumur sé trúlaus maður. Aðgát skal höfð í nærveru sálar, eins og Karl á að vita.

„Grundvallarþættir í persónu mannsins eru ástin, trúin og siðgæðið. Ást án trúar, ást án tryggðar, hvað er það? Og hvað er siðgæðið án kærleika? Þarf þetta ekki að haldast í hendur? Ég held það. Við þurfum á kærleikanum að halda. Við þurfum á siðgæðinu að halda. Við þurfum á trúnni að halda. Við þurfum á tryggðinni við Guð og við annað fólk að halda.“

Kærleikur og siðgæði eru ekki í kategóríu með trú. Kærleikur er okkur í blóð borinn, siðgæði er ekki runnið undan rótum trúarinnar heldur er það einfaldlega sam-mannlegt, eins og sést af því að það fyrirfinnst í öllum trúarbrögðum og einnig í húmanískri heimspeki. Tryggð við annað fólk fylgir því að búa saman í samfélagi, en tryggð við verur sem er ósannað að séu einu sinni til er engum manni nauðsyn.

Nú má hugsa sér að Karl líti svo á að þegar maður trúi ekki á guð sé honum um leið ófært að virða verk hans, virða lífið og heiminn sem guð hafi skapað. Því séu trúleysingjar bölsýnir níhilistar. Ef þessi skilningur á orðum biskups er réttur, þá hefur hann á röngu að standa og ástæða til að leiðrétta hann: Trúleysingi lítur, eðli málsins samkvæmt, ekki á heiminn sem sköpunarverk guðs og efi um tilvist guðs hefur þannig ekkert að gera með virðingu fyrir lífinu eða heiminum. Öðru nær. Sá sem lítur svo á að hann lifi aðeins einu sinni hlýtur að meta líf sitt mikils - ef þetta er eina tækifærið hans hlýtur hann að reyna að verja því vel. Sá sem býr í guðlausum heimi býr ekki í köldum heimi ... hann býr einfaldlega í heimi. Trúleysingi getur litið á fagran rósagarð án þess að þar þurfi að vera blómálfar líka.

„Trúleysi ógnar mannlegu samfélagi, viðskiptum og stjórnmálum; ótryggð og ótrú ógnar uppeldi barna okkar, sundrar heimilum og fjölskyldum. Valið stendur milli trúar og trúleysis á vettvangi hversdagsins, sem og viðskipta og stjórnmála. Ég er ekki í vafa um að flestir myndu að athuguðu máli velja trúna. Og viðurkenna að þegar allt kemur til alls sé einfaldlega ekkert vit í því að eignast allan heiminn og fyrirgjöra sálu sinni. Eða hvað?“

Er Karl hér enn að vega að trúlausum? Hann segir að trúleysi ógni mannlegu samfélagi, viðskiptum og stjórnmálum. Mannlegt samfélag hefur tekið stórstígum framförum undanfarna öld eða svo á Íslandi, samfara til muna minnkandi trú. Það verður ekki betur séð en að minni trú og betra samfélag fari hér hönd í hönd. Já, vissulega er streitu fyrir að fara, og margt fer aflaga, en þegar Ísland í dag og Ísland fyrir öld síðan eru borin saman mundu fáir velja að búa á Íslandi fyrir öld síðan.

Hvað varðar trú og stjórnmál hefur sagan sýnt okkur þann háska sem fólki er búinn af að blanda þessu tvennu saman. Enn í dag má sjá hvernig bókstafstrúaðir talebanar, ayatollar og Bandaríkjaforsetar drýgja hvert óhæfuverkið á fætur öðru með sverðið í annarri hendi og heilaga ritningu í hinni.

4. Afstöðuleysi Karls í afdrifaríkum málum

Kirkjan segist berjast fyrir því góða, prestar gefa sig út fyrir að vera hermenn góðs guðs. Þó hefur biskup verið áberandi í að halda sig fjarri deilumálum. Jafnvel þar sem augljóslega er verið að níðast á lítilmagnanum kýs kirkjan oft að halda að sér höndum í staðinn fyrir að praktísera það sem hún predikar. Ef biskup vill ekki fá slettur á míturinn eða kyrtilinn fína, þá er hann ekki réttnefndur hermaður guðs. Hvernig getur sá sem berst fyrir góðan málstað um leið hafið sig upp fyrir róstur í samfélaginu? Hvers vegna skerst hann ekki í leikinn og styður lítilmagnann? Hvar er kirkjan til dæmis í baráttu öryrkja fyrir að fá bætur sem duga til að lifa með reisn? Hvers vegna berst kirkjan ekki gegn niðurskurði í heilbrigðiskerfinu? Hvers vegna beitir kirkjan sér ekki í réttindamálum samkynhneigðra, og gefur ekki einu sinni gott fordæmi með því að láta þá til dæmis sitja við sama borð og aðra þegar kemur að hjónaböndum?

Kirkjan er gamaldags og dregur iðulega lappirnar þegar framfarir í mannréttindamálum eru annars vegar. Hún segist veita skjól, en hitti kannski Karl Marx naglann á höfuðið? Veitir hún fólkinu kannski bara andlegt ópíum?

Hvenær átti íslenska kirkjan síðast píslarvott fyrir mannréttindi?

5. Ósamræmi í boðskap kirkjunnar og breytni

Kannanir hafa sýnt að mjög stór hluti Íslendinga er sinnulaus um trúarbrögð - að minnsta kosti dags daglega - og trúir öðru en kennisetningum kirkjunnar þótt þeir séu áfram skráðir í hana. Kirkjan virðist hafa látið sér vel lynda að þiggja sóknargjöld frá fólki sem ekki tekur mikinn þátt í safnaðarstarfi. Er kirkjan ekki í mótsögn við sjálfa sig hér? Er þetta ekki hræsni af hálfu kirkjunnar? Hér er kenning: Kirkjan vill ekki að fólk segi sig úr henni þótt það sé ósammála kennisetningum hennar, því þá missir hún, sem stofnun, spón úr aski sínum. Frekar heldur hún að sér höndum og forðast að gera nokkuð sem kynni að verða umdeilt, til þess að koma í veg fyrir stórfelldan flótta úr röðum sínum. Til að vera stór þarf kirkjan að miða við lægsta samnefnara í siðferðismálum og deilumálum. Málamiðlanir eru skiljanlegar í tilfelli stjórnmálaflokks sem sækist eftir fylgi, en var Jesús maður málamiðlana? Eins og honum er lýst í Nýja testamentinu var hann óneitanlega afdráttarlaus í skoðunum sínum og yfirlýsingum.

Sóknargjöldin fara í að halda uppi stríðalinni klerkastétt í stað þess að klerkar lifi í samræmi við boðskap sinn. Hvers vegna gefa þeir ekki annan kyrtil sinn klæðlitlum og annan brauðhleif sinn hungruðum? Hvers vegna sýna þeir ekki fordæmi í óeigingjarnri, ósérhlífinni mannúðarbaráttu og veita stuðning sem þá munar um? Hjálparstofnun kirkjunnar hefur vissulega stutt fólk í fátækum löndum, en fléttað trúboði inn í starf sitt. Svangt fólk vantar ekki Biblíur, það vantar mat. Hvers vegna kostar Hjálparstofnun kirkjunnar trúboð þegar sömu peningar gætu nýst til að brauðfæða svanga? Maðurinn lifir ekki af orði guðs einu saman, svo mikið er víst.

Kirkjunnar menn boða hógværð og lítillæti - meðan þeir standa í predikunarstól í hátimbruðum hörgi af guðshúsi. Þeir predika yfir hinum fáu kirkjugestum og virðast ekki vera í vafa um að þeir séu fjárhirðar þeirra. Er það hógværð? Er það lítillæti? Jesús á að hafa sagt að fyrir ríkan mann sé það erfiðara að komast inn í himnaríki en fyrir úlfalda að komast í gegn um nálarauga. Hvað með ríkan prest? Hvað með ríka kirkju? Til hvers þarf kirkjan þennan íburð, alla þessa yfirbyggingu?

Kirkjan hefur úr nokkrum milljörðum króna að moða árlega. Hvers vegna rekur hún ekki sinn eigin prestaskóla? Hvers vegna þarf þjóðin að borga fyrir menntun presta hennar? Væri ekki nóg að þeir sem eru skráðir í kirkjuna gerðu það? Ef það eru 85% landsmanna, hvers vegna geta sóknargjöld þeirra þá ekki runnið til þess að reka prestaskóla Þjóðkirkjunnar?

6. Tvíræður málflutningur um kirkju og trú

Hvers vegna er biskupnum og kirkjunni iðulega hlíft við gagnrýni? Eru þeir ekki bara hafnir yfir flest öll umdeild mál, heldur gagnrýna umræðu líka? Búningarnir kunna að vera skrautlegir, en þeir eru ekki brothættir. Rikkilín er ekki tegund af postulíni. Hvers vegna veigrar kirkjan sér við að taka þátt í opinskáum umræðum, eða taka málefnalega afstöðu til gagnrýni á borð við áðurnefnda gagnrýni Siðmenntar, sem svarað var með útúrsnúningi? Prestarnir eru ekki skurðgoð; þótt guð sé hafður á stalli þurfa fulltrúar hans á jörðu ekki að láta eins og þeir séu það líka. Hvers vegna þessa helgi(slepju) í kring um kirkjuna og presta hennar? Hvers vegna fara kirkjunnar menn í málefnalegum flæmingi undan gagnrýni um leið og hún verður hörð eða óvægin, þótt hún sé málefnaleg og heiðarleg?

Hvað óttast þeir? Telja þeir sig hafa veikan málstað að verja? Þeir hafa kannski aldrei efast um tilvist guðs sjálfir, en er trú þeirra kannski ekki nógu sterk til að geta sannfært þá sem hafa efast og kastað trúnni? Menn eru ekki sjálfkrafa fórnarlömb þótt þeir séu gagnrýndir.

Hvers vegna eru kirkjunnar menn vanir að þegja um umdeildari þætti Biblíunnar og kennisetninganna? Hvers vegna hefur kirkjan dogma sem hún heldur formlega fram, en kýs samt að þegja um hana? Efast kirkjan kannski sjálf um það, innst inni, að hún eigi erindi við nútímann? Finnur hún kannski á sér feigðarmerkin, en neitar að sætta sig við örlög sín?

Kveðja, Vésteinn Valgarðsson

Birgir Baldursson

Marta Guðjónsdóttir hallar réttu máli

19. mars 2005# (Siðferði og trú)

Það er algerum ólíkindum hvað margt trúfólk á í miklum erfiðleikum með að fara með rétt mál, þegar kemur að umræðunni um trúboð í skólum. Skýrt dæmi um þetta er grein Mörtu nokkurar Guðjónsdóttur á vefnum betriborg.is.

Þessi grein er ein rangfærslusúpa frá upphafi til enda. Skoðum það aðeins nánar:

Málsvarar Siðmenntar hafa átt í erfiðleikum með að benda á dæmi máli sínu til stuðnings á sama tíma og málsvarar Þjóðkirkjunnar og Félags kennara í kristnum fræðum hafa lagt áherslu á að kristinfræði í grunnskólum sé, - og eigi að vera, - fræðsla en ekki boðun.

Það hefur ekki verið nokkrum erfiðleikum bundið fyrir Sigurð Hólm Gunnarsson og félaga að tiltaka dæmi um hreint og klárt trúboð í kennslustundum. Hér er t.d. heil síða með dæmum. Málsvarar Þjóðkirkjunnar hafa aftur á móti stöðugt verið að rugla saman fræðslu og trúboði í málflutningi sínum, sbr. þetta, þetta og þetta. Það þarf góðan skammt af sjálfsblekkingu til að koma ekki auga á þetta.

Að sjálfsögðu er það ekki hlutverk hins almenna grunnskóla að boða nemendum sínum tiltekin trúarbrögð, enda hefur hann ekki gert það um áratuga skeið og enginn haldið því fram að svo eigi að vera. Í þeim efnum berst Siðmennt við vindmyllur.

Hvað með bænastundirnar sem skólastjóri nokkur á Suðurnesjum viðurkenndi stoltur að ættu sér stað? Hvað með þessi orð biskups?

Hinar helgu frásagnir, bænin og trúin, er besta veganestið, og besta forvörnin í viðsjálverðum heimi. Við vitum líka að ekkert foreldri getur til lengdar haldið óæskilegum áhrifum frá barni sínu. Ekkert foreldri getur varið barn sitt gegn þeim margvíslegu áreitum sem úr öllum áttum sækja að, og allar veitur og áhrifavaldar markaðarins og auglýsinga -iðnaðarins halda að því. Foreldri getur ekki varið barn sitt, gegn hinu illa, en það getur miðlað því hinu góða, þeim góðu áhrifum sem helst megna að vernda og verja. Ekkert foreldri getur varið barn sitt fyrir ágengni þess ofstækis sem helst sækir að þeim hjörtum og sálum sem ekki hafa fengið næringu trúar, ekki hafa fengið viðmið helgra sagna og helgrar iðkunar og ein megna að hamla gegn áhrifum sálardeyðandi og mannskemmandi guðleysis og vantrúar.

Það er dagljóst að í hugum langflestra trúmanna er grímulaust trúboð í skólum bara hið besta mál. Sjáið t.d. þetta.

Hingað til hefur verið talið eðlilegt og rökrétt að börn fræðist fyrst um sögu og sérkenni síns eigin lands og þjóðar áður en hugað er að fjarlægum löndum, mannkynssögu og framandi menningu í öðrum heimsálfum. Virðing fyrir öðrum byggir á sjálfsvirðingu og sá sem ekkert veit um eigin menningararfleifð er ekki líklegur til að meta eða umbera framandi menningareinkenni. Kristinfræðikennslan er því hluti þeirrar kennslu sem veitt er um íslenskan menningararf.

Það er enginn að tala um að leggja niður fræðslu um kristin menningararf. Ég skora á Mörtu að tiltaka hvar slíkt hefur komið fram í málflutningi Siðmenntarfólks eða bara trúleysingja í það heila, t.d. hér á þessum vef. Þvert á móti hef ég rætt nauðsyn þess að áhersla á hinn kristna mennigararf verði aukin og ekkert dregið undan, hvorki í frásögnum Biblíunnar eða hegðun kristinnar kirkju gegnum aldirnar.

En, hvað á Siðmennt við með því að breyta námsskrá „í átt til fjölmenningar og trúfrelsi“? Mættu kennarar þá ekki kveikja á kerti á kennaraborðinu á aðventunni? Mættu skólabörn þá ekki syngja „Bráðum koma blessuð jólin“ á litlu jólunum fyrir jólafríið? Mætti kannski ekki halda litlu jólin í skólanum, - eða gefa jólafrí í skólanum? Yrði kannski kennt á jóladag? Og hvað með páskana og páskafríið?

Koma nú þessir fáránlegu útúrsnúningar. Í fyrsta lagi er spaugilegt að Marta skuli velja lagið Bráðum koma blessuð jólin sem dæmi, því ekkert í þeim texta hefur nokkra skírskotun til kristinnar trúar. Jólin eru enda ekkert frekar kristin hátíð en heiðin. Og er eitthvað kristilegt við það að kveikja á kerti? Síðan hvenær? Auðvitað höldum við litlu jólin og dönsum kringum jólatré að heiðnum sið.

Trú er lífsviðhorf. Trúleysi er einnig lífsviðhorf. Og það lífsviðhorf Siðmenntar er alls ekkert merkilegra, eðlilegra, skynsamlegra en lífsviðhorf hinna trúuðu Þessu þurfa málsvarar Siðmenntar að huga að.

Það er lélegt af Báru Mörtu að gera kröfuna um hlutleysi skólastofnana í trúmálum að sérstöku lífsviðhorfi Siðmenntar. Var hún ekki sjálf að segja að stefna kirku og skóla væri sú að trúarinnræting fari ekki fram í skólum? Svo má færa fyrir því ótal rök að lífsviðhorf siðrænna húmanista, en Siðmennt er einmitt flokkur slíkra, séu einmitt mun skynsamlegri heldur en yfirnáttúruhyggja hinna trúgjörnu.

Þeir þurfa einnig að gera sér grein fyrir þeirri staðreynd að umfjöllun þeirra og kröfur síðustu daga eru ekki einungis aðför að kristinni trú, heldur einnig að íslenskum menningararfi, að sögu þjóðarinnar, þar sem „lífsvonin eina var samtvinnuð krossinum rauðum,“ – eins og Jón Helgason orðaði það.

Hérna fæ ég ekki betur séð en Bára Marta sé sjálf farin að rugla saman fræðslu og kristniboði. Ef hún heldur að ekki sé hægt að innræta börnum heilbrigð lífsviðhorf án þess að tvinna það saman við krossinn blóðrauða er hún á miklum villigötum. Ekkert réttlætir slíka samþættingu þegar kemur að uppfræðsluhlutverki skólanna.

Íslandsklukkan var ekki klukka á vegg sem mældi tíma heldur kristin kirkjuklukka. Þjóðfáni okkar er krossfáni og þjóðsöngurinn kristinn sálmur, ortur af einu virtasta þjóðskáldinu. Ég spyr því í lokin: Eigum við að fórna íslenskum menningararfi fyrir rangar og misskildar hugmyndir Siðmenntar og R-listans um fjölmenningu og mannréttindi?

Hér er Bára Marta komin út á hálan ís. Á hún engin betri rök en þessa þreyttu rökvillu? Við erum aðeins að tala um kennsluaðferðir þar sem hlutleysis er gætt, ekki að fórna íslenskum mennningararfi. Hann verður að sjálfsögðu áfram kynntur íslenskri æsku.

Báru Mörtu verður hér ekki skotaskuld að fara vitlaust með staðreyndir, gera fólki upp skoðanir og rugla saman fræðslu og trúboði. En kannski er það bara eðlilegt mál að trúfólk hagræði sannleikanum eftir eigin geðþótta. Þetta fólk hefur kosið að lifa í lygi og því í raun bara matsatriði í augum þess hve langt má gangaí þá átt að halda henni fram.

Birgir Baldursson

Jón Gnarr er fátækur í anda

20. mars 2005# (Hugvekja)

Fyrir allnokkrum vikum birtist grein aftan á Fréttablaðinu eftir Jón Gnarr, þar sem hann talaði um hve ómerkileg ásókn okkar væri eftir því sem við köllum lífsgæði. Ég gat ekki að því gert að detta í hug boðskapur guðspekingsins Jinarajadasa, sem Þórbergur gagnrýndi með svo glæstum hætti í Heimspeki eymdarinnar.

Þessi ritgerð Þórbergs hefur gegnum tíðina reynst mér haldgott tæki til að koma auga á ýmislegt kjaftæði í málflutningi manna í kringum mig. Hann hafði til að bera nógu beittan huga til að sjá gegnum allt þetta hljómfagra glundur sem við hin erum svo gjörn á að láta sefja okkur:

Þér svöruðuð, að ófarsæld og ytri eymd væru hjálparmeðul til andlegs þroska. Slíkt hið sama kennir oss peningasiðfræði auðkýfinganna. En ég álít, að efnaleg eymd, ófarsæld og mentunarleysi séu oftast þröskuldur á vegi andlegs þroska. Og í nafni þessarar sömu skoðunar hafa mætustu menn mannkynsins á öllum öldum látlaust kostað kapps um að ryðja þessum tálmunum úr vegi. Öll mannleg menning er ávöxtur þeirrar ódrepandi viðleitni að sprengja í sundur víggirðingar andlegrar og efnalegrar eymdar. Aðeins trúaðir einfeldningar og auðugir hræsnarar hafa kent mannkyninu heimspeki eymdarinnar.

Og aðeins seinna í bréfi sínu til gúrúsins segir Þórbergur:

Heimspeki eymdarinnar er svikaheimspeki. Til hafa að sönnu verið menn, er hafa getað beðið til guðs með tóman maga niðri í sorpinu, svo sem hinn heilagi Franz frá Assisi. En þeir eru hátíðlegar undantekningar. Allan þorra manna hefir ytri eymdin, örbirgðin, mentunarleysið og örvæntingin gert að óhreinum skepnum.

Þórbergur tekur svo dæmi úr sögunni til að sanna mál sitt. Á 16., 17. og 18. öld var eymdin mikil í landinu og þar með lítið um vitringa og andlega fræðara. Hallgrímur Pétursson er eiginlega sá eini sem hægt væri að draga fram, en hann teldist þó nokkuð efnaður maður á þeirra tíma mælikvarða og átti alltaf nauðþurftir. Holdsveikin segir Þórbergur að hafi síður en svo gert þennan mann að því skáldi sem hann varð:

Hann orti vel, áður en holdsveikin lagðist á hann. (En ég get skotið því hér inn á milli sviga, að ég hefi aldrei fundið mikilleikann í Passíusálmum Hallgríms Péturssonar. Eftir mínum smekk eru þeir hversdagslegt þrælasiðferði, dapurlegir og lásigldir eins og tímarnir, sem höfundurinn lifði á. Og ég hygg jafnvel, að þeir hafi dregið þrek og kjark úr þjóð minni með sínu ámáttlega voli og kveinstöfum). Á Íslandi hefir margur maðurinn bæði fyr og síðar orðið holdsveikinni að bráð. Og vér höfum ekki orðið annars varir en þeir hafi sofnað jafnþroskaðir burt úr heiminum og þeir vöknuðu til hans.

Þórbergur teflir svo fram Matthíasi Jochumssyni, sem lést 85 ára gamall, var alltaf hraustur, át eins og hákarl og:

... virtist aldrei eiga við neina sérstaka ytri eymd að stríða, nema að guð gaf honum þrjár góðar konur. Þrátt fyrir það orti hann sálma og andlega lofsöngva, sem að mínum dómi skara fram úr sálmagerð hins volaða holdsveikissjúklings Hallgríms Péturssonar.

Og við gætum nefnt Laxness sem annað slíkt dæmi. Hann furðaði sig ætíð á þeirri þjóðsögu að menn gætu ekki orðið séní nema vera á hungurmörkunum. Sjálfur hefði hann, að því er hann best mundi, aldrei misst úr máltíð alla sína ævi.

Og áfram heldur Sobbeggi afi í þessari frábæru ritsmíð:

Heimspeki hinnar mannbætandi ytri eymdar er söguleg fölsun. Vafalaust er yður sú staðreynd kunn, að meginþorri ágætismanna heimsins er hvorki upprunninn úr stétt öreiga né auðkýfinga. Þeir eru komnir úr miðstétt mannfélagsins. Þetta er staðreynd. Og allir guðspekingar bera virðingu fyrir staðreyndum. „Engin trúarbrögð eru sannleikanum æðri.“¹ Ef heimspeki hinnar mannbætandi ytri eymdar væri „sannleikur“, en ekki „trúarbrögð“, þá ættu úrvalsmenn mannkynsins að vera komnir úr stétt öreiga og volaðra. Þetta auðvirðilega eymdardekur, sem hefir jafnan verið öflugur þáttur í þrælasiðfræði kirkjunnar, er trúarsetning, fundin upp af auðugum hræsnurum, er hafa spekúlerað í eymd mannanna, og boðuð og viðhaldið af saklausum einfeldningum, sem ekki vita, hvað þeir eru að gera og þjónum auðmannanna, prestum og prelátum, er vinna fyrir sér með vísvitandi trúarbragðafölsun.

¹Þetta eru einkunnarorð guðspekinnar.

Á pistli Jóns Gnarr þarna fyrir nokkrum vikum er helst að sjá að hann þrái að vera öreigi. Honum líður greinilega undarlega yfir að hafa vegnað vel í lífinu og vildi helst að það hefði ekki gerst. Í augum hans er það þó nægileg réttlæting að þykjast ekki eiga það sem maður á, heldur vera með það í láni. Að vera fátækur í anda táknar fyrir honum þann skilning að maður sé, þrátt fyrir eigur sínar, öreigi.

Gott og vel, en slær hann þá hendinni á móti öllum þessum lánshlutum, eða réttlætir hann græðgi sína með þessum afkáralega hugsunarhætti? Hér er ekkert annað á ferðinni en heimspeki eymdarinnar enn á ný, en nú í nútímalegum búningi. Nú er nóg að eymdin sé ímynduð, því of sárt er að þurfa að upplifa fáktækt og eymd mitt í allsnægtarþjóðfélaginu.

Ef Jón Gnarr ætlar að vera sjálfum sér samkvæmur ætti hann að láta jarðneskar eigur sínar róa og gerast sá fátæklingur sem hann greinilega þráir að vera. Enginn bíll, Jón. Ekkert eigið húsnæði, heldur kannski háalofts- eða kjallarakytra sem grjótharður leigusali getur sagt þér upp með engum fyrirvara. Matarpeningar er eitthvað sem þú getur ekki gengið að vísu. Strætó verður meira lúxus að nota á köldum óveðursdögum heldur en regla, sökum þess hve dýr hann er. Og þú átt ekkert VISA til að kaupa með bækur á Amazon, engar bíóferðir, ekkert sjónvarp, engar matarveislur, ekkert öryggi.

Bara gjaldfallnar skuldir.

Jón Gnarr er alveg jafn hallur undir lífsgæðin og við hin. Það er einungis þessi ruglaða trú sem hann hefur tekið sem byrjuð er að baka honum sektarkennd yfir því að hafa það ekki eins skítt og næsti maður. Hann þarf því að gera sér upp fátækt, afneita í þykjustunni nautninni sem fylgir lífsþægindunum, á sama tíma og hann sest upp í hlýjan bílinn sem ekur honum áreynslulaust heim á leið, þar sem er að finna gnægð matar og afþreyingar í hlýjum og notalegum húsakynnum.

Ég er öreigi, Jón, er bókstaflega í þeirri aðstöðu sem lýst er hér að ofan. Ég er ekki í einhverjum fögnuði yfir því. Viltu skipta?

Það efa ég. Fátækt er nefnilega sár og ekki til að hafa í flimtingum.

Birgir Baldursson

Lesendabréf frá Halldóri Carlssyni

22. mars 2005# (Aðsend grein)

Okkur á ritstjórninn barst á dögunum lesendabréf frá Halldóri Carlssyni. Rétt er að birta það hér í heild sinni og opna um leið fyrir fleiri slík skrif. Sumt er nefnilega of efnismikið til að eiga heima í athugasemdakerfinu. En gefum Halldóri orðið:

AÐ TRÚA EÐA EKKI - ÞARNA ER EFINN ...

Í Opnu bréfi til Egils Helgasonar á vantrú.net fjallar Vésteinn Valgarðsson um vin minn, efann, sem Shakespeare gerir ódauðlegan í Hamlet.

Þó Vésteinn fjalli um viðhorf biskups kirkjunnar til trúar öðru fremur, finnst mér þessi pæling varðandi efann einn þarfasti punktur þessarar greinar.

sá sem aldrei hefur efast, hefur aldrei verið til. orð og pælingar Sartre, Jesú, Kirkegaard, Russell, Camus, Orwell, Galileo, Sókrates, H. G. Wells, Mikolai Kopernik, - þetta eru orð efasemdarmannsins.

kirkjan er andsnúin tvennu:

heilbrigðri trú

heilbrigðu trúleysi

kristin kirkja elur á þrennu, til að bola mönnum frá því að gagnrýna völd hennar og daður við Mr Mammon, eignir og völd -

ótta

undirgefni

tortryggni

tortryggnin birtist í orðum biskups t. a. m. þegar hann talar um

„ ...að hamla gegn áhrifum sálardeyðandi og mannskemmandi guðleysis og vantrúar ... “

eða: „ ... trúlaus maður er sá sem hefur slitið á það sem er manninum helgast ... “

efinn - þetta hreyfiafl sem gerir mig gagnrýninn - er náttúruleg leið okkar til að finna upp nýja hluti, breyta okkur og umhverfi okkar þegar það fer að úreldast, endurmeta okkur sjálf, viðhorf okkar, umhverfi okkar.

er vanþörf á?

sjáið bara hversu hratt 3ja heimsstyrjöldin gæti verið að nálgast okkur.

getum við þá stólað á nokkurn guð?

kristin kirkja hefur ekkert pláss fyrir efann.

kristin kirkja er logandi hrædd við vítisloga efans.

í heita pottinum í gær spurði mig kona úr Hvítasunnusöfnuðinum hvort ég hefði leitað guðs. ég sagði: já, nokkrum sinnum, á tímum þegar lífið var mér nánast ofviða.

og grimmd heimsins virtist lítil takmörk hafa.

eða magnleysi mitt ...

og það meinti ég svo sannarlega.

en svo bætti ég við: ég bara fékk aldrei samband. undarleg tilviljun: hann var alltaf utan þjónustusvæðis eða allar rásir uppteknar ...

ég beið. eftir svari. vissi samt hvað kæmi, eins oft og ég hef heyrt það í Síbylju Gvuðs Ehf, meðal hvítasunnímúslímanna og AA:

a) heldur þú að þú getir bara ákveðið sjálfur hvenær guð talar til þín? hvílík eigingirni!

b) þú hefur ekki opnað hug þinn rækilega

(þessu fylgir sjaldan útskýring, bara svipur heilagrar vandlætingar)

vantrúarvefurinn er hins vegar ekkert síður undirorpinn strangtrúarsannfæringarkrafbirtingarhljómi hins heilaga sakramentis -

í þetta sinn bara hinum megin frá ... e. k. spegill biskups.

stundum finnst mér vantrúarvefurinn minna mig ískyggilega á ofstækisleg viðbrögð manna kirkjunnar.

og ég efast sérstaklega um að eitthvert gagn geti verið í RÖKRÆÐUM UM TRÚ eins og birtist á þessum vef - ég tel það tímaskekkju og oft eru það árásir á helg vé hverrar manneskju.

Eins og þegar skrif frá fólki með andstæðar skoðanir eru kallaðar „lygar“ á vef ykkar - þegar í raun er bara um sannfæringu annarrar manneskju að ræða.

það er gróf árás - raunar afar svipuð og birtist í orðum biskups, sem Vésteinn vitnar í í grein sinni.

hrein trú er þroskandi. og falleg. heilög þeim sem hana á.

búddismi er heimspeki hreinleikans.

trú getur verið uppbyggjandi, ekki síst fyrir fólk sem hefur misst fótanna í lífinu og á ekkert haldreipi nema í himnadraugum.

trú er hafin yfir rök, því hún er trú - ekki vissa.

trú hvers og eins hefur á hinn bóginn lítið eða ekkert að gera með viðhorf mín gagnvart hinni kristnu kirkju.

sem hræðist efann.

sá, sem aldrei spyr, verður alltaf fífl ...

kveðja -

Halldór Carlsson

Það kemur auðvitað í minn hlut að svara þessu með lygarnar. Þú hefur kannski ekki tekið eftir því, Halldór, að eftir ábendingu breytti ég fyrirsögn greinarinnar og hef því tekið lygaásökunina til baka. Ég gerði þau mistök að gefa mér það að Ingveldur hefði í grein sinni í DV talað gegn betri vitund þegar hún hélt því fram að trúleysingjar væru ekki trúlausir í raun, heldur eigi það fyrir þeim að liggja að biðja til Guðs þegar á bjátar. Mér hefur síðan verið bent á að sennilega sé þetta einlæg sannfæring hennar.

Ég fellst á þau rök. Ingveldur er að öllum líkindum ekki að ljúga þessu að þjóðinni, heldur er hún bara haldin algengum ranghugmyndum um trúlaust fólk. Kannski er hún einfaldlega á valdi samfélagseflis.

Er þetta eina dæmið sem þú getur tekið þegar þú sakar okkur um ofstækisfull skrif? Burtséð frá þessari óverðskulduðu fyrirsögn minni við greinina um Ingveldi stendur greinin sjálf fullkomlega sem leiðrétting á rangfærslu. Vantrúarvefurinn gengur nær alfarið út á að afhjúpa kjaftæði hvers konar þegar kemur að heimsmyndinni. Við erum ekki að úthrópa fólk sem vitleysinga fyrir trú sína, heldur einungis að taka fyrir órökstuddar fullyrðingar og dylgjur þær sem sífellt dynja á samfélaginu úr herbúðum trúmanna og sýna fram á rangindi þeirra með rökum. Og ofstækið er nú ekki meira en það að við höfum opið fyrir athugasemdir við hverja grein svo benda megi okkur á okkar eigin rangfærslur, ef einhverjar eru. Þegar það gerist drögum við þær til baka og viðurkennum að skoðun okkar hafi verið röng. Sérðu það oft gerast á vettvangi trúmanna eða á sviði stjórnmálanna?

Það getur ekki flokkast undir ofstæki að benda mönnum á villur í málflutningi sínum og afhjúpa með rökum fullyrðingar sem settar eru fram órökstutt. Miklu fremur mætti flokka það undir ofstopa að halda áfram fram staðhæfingum sem búið er að sýna fram á að eiga ekkert undir sér.

Ég skora á þig að tína til öll þessi dæmi um ofstopa sem þú segir þennan vef vera fullan af. Sýndu okkur fram á að við séum ósveigjanlegir í málflutningi okkar, en dragðu þessa fullyrðingu til baka ella.

Þú segir það líka hugsanlega vera gagnslaust að rökræða um trú, því hún sé einmitt það, trú, og því hafin yfir slíkt. Ef þú skoðar umræðurnar hér á Vantrú betur kemstu þó að því að hér er ekkert verið að rökræða um trú manna per se, heldur eru það hinar órökstuddu fullyrðingar sem frá trúmönnum koma sem eru helsta skotmark okkar. Þessar staðhæfingar eru í flestum tilvikum sannanlega rangar, burtséð frá því hvaða hugmyndakerfi er í höfðum þess fólks sem þær eiga. Við lítum á það sem borgaralega skyldu okkar að benda á þegar farið er með fleipur og kjaftæði, sér í lagi þegar það kemur frá embættismönnum á launaskrá ríkisins. Og þetta leyfum við okkur einfaldlega að gera með afdráttarlausum hætti. Enginn er undanskilinn, hversu heilagir sem menn gefa sig út fyrir að vera. Biskup Þjóðkirkjunnar (ekki Íslands), prestar, sprenglærðir guðfræðingar og leikmenn af báðum kynjum og öllum aldri, allt þetta fólk fær að heyra umbúðarlaust frá okkur þegar dylgjað er á svig við það sem sannanlega er satt og rétt.

Að lokum: Hvað er hrein trú? Og hvernig getur hún verið falleg og þroskandi? Er það einhverntíma þroskandi að taka bábiljur fram yfir það sem satt er og rétt?

Matthías Ásgeirsson

Betra fólk

24. mars 2005# (Siðferði og trú)

Eitt af því sem fer stundum í taugarnar á mér við sumt trúað fólk er sá stallur sem það hefur tyllt sér á. Það stærir sig af endalausri hógværð og undirgefni við Gvuð sinn annars vegar en hins vegar lítur það á sig sem betra fólk en það sem er laust við trú.

Það trúir því að kristið fólk fremji færri glæpi, haldi síður fram hjá maka sínum, hugsi betur um börnin sín og sé ólíklegra til að misnota áfengi og fíkniefni. Það trúir því að kristið fólk sé betra við náungann. Það heldur að börn batni við það að kristni sé troðið í saklausa huga þeirra.

En það hefur rangt fyrir sér, þetta er kristin mýta.

Sama fólk og trúir því að kristnir séu betri er duglegt að vísa til þess hve stór hluti þjóðarinnar er kristinn. Það fer ekki vel saman. Reyndar vitum við að hlutfall kristinna er ýkt því skráning í Þjóðkirkjuna segir ekkert til um trú manna og rannsóknir benda til þess að trúarskoðanir stórs hluta þjóðarinnar samrýmast kristni illa. Erlendar rannsóknir benda til þess að trúmenn séu líklegri ef eitthvað er til að fremja þær syndir sem þeir fordæma. Samkvæmt þeim rannsóknum eiga trúmenn meira klám, halda frekar framhjá maka sínum og fremja fleiri glæpi en þeir sem eru trúlausir. Þarna þarf ekki að vera nein fylgni - en tilvist þessa rannsókna sýnir hve mikil hræsni er fólgin í því að halda því fram að trúaðir séu betri. Barna framkvæmdu rannsókn árið 1999 þar sem ætlunin var að sýna að trú minnki líkur á skilnaði. Niðurstöðurnar komu þeim verulega á óvart, trúleysingjar höfðu lægstu skilnaðartíðni allra hópa í rannsókninni.

Gleymum því ekki að einn trúheitasti alþingismaður þjóðarinnar var dæmdur fyrir þjófnað og spillingu. Sami maður og hikar ekki við að dæma aðra syndara var gripinn með höndina í krukkunni. Reglulega er trúað fólk staðið að glæpum. Svör annnarra trúmanna eru fyrirsjáanleg, þessi er ekki „sannur trúmaður“. Reyndar gagnast kristilega hugarfarið þessu fólki ágætlega, því sjaldan er jafn mikið talað um fyrirgefningu og fordómaleysi og þegar þetta fólk er gripið með hramminn í kökukrukkunni. Mættu samkynhneigðir ekki frekar fá fordómaleysið heldur en dæmdir glæpamenn.

Það er ekki lengur fyndið hversu oft íhaldsamir trúmenn erlendis eru gripnir í hneykslismálum. Vændiskonur í New York höfðu meira en nóg að gera þegar Repúblikanar héldu flokksfund sinn þar á síðasta ári. Íhaldssamir sannkristnir karlmenn, sem fordæma lauslæti í einu orði, versla við vændiskonur við fyrsta tækifæri.

Ég fordæmi ekki þessa hegðun, mér er drullusama hvað fólk gerir. Ég fordæmi þessa endalausu hræsni. Lygina sem góða fólkið lifir í.

Það eru engin tengsl milli trúar og dyggða, trúað fólk er ekki betra en trúlaust fólk á nokkurn hátt. Trúað fólk er ekkert hamingjusamara, fallegra eða graðara. Það er bara trúgjarnara.

Birgir Baldursson

Súrrealískur óhugnaður

25. mars 2005# (Kristindómurinn)

Jæja, þá er allt orðið „heilagt“ og verður það í sólarhring. Af einhverjum ástæðum þykir sanntrúuðum kristsmönnum það sjálfsagt og eðlilegt að allir landsmenn, hvaða lífsskoðanir sem þeir hafa, skuli þreyja langan leiðindadag svo þeir sjálfir verði ekki á einhvern dularfullan hátt truflaðir í því syrgja 2000 ára gamalt dauðsfall sem reyndist svo ekki vera neitt dauðsfall.

Nei, þvert á móti er sá sem syrgdur er enn sprelllifandi, ef eitthvað er að marka fullyrðingar syrgjendanna, og ekki nóg með það, heldur situr hann í næst æðsta embætti alheimsins og mun gera um eilífð. Og allt þetta fyrir tveggja stunda hangs á priki vordag einn í Palestínu.

Hversu mikil fórn er það að pínast dagstund negldur á kross? Nú eru þjáningar fjöldamargra gegnum veraldarsöguna, og meira að segja í nútímanum, mun meiri. Hverja klukkustund deyja þúsundir ungra barna úr ýmsum kvalarfullum pestum, svo sem niðurgangi og alnæmi. Kvalir þessa Jesú verða léttvægar í samanburði við alla þá eymd. Þeir sem á Fillipseyjum láta krossfesta sig í dag, sökum trúarbrjálæðis og firringar fatta ekki að þeir eru með því að gera frelsara sínum grikk. Þeir sýna okkur nefnilega fram á að það sem hann gekk í gegnum til að hljóta aðdáun og tilbeiðslu kristinna manna í þúsundir ára gera þeir árlega sér til skemmtunar og lifa það af.

Þessi performans Jesú var framinn til að aflétta syndum af okkur hinum, segja hinir kristnu. Hvað á það eiginlega að fyrirstilla? Hvers vegna var nauðsynlegt að hengja hálfguð á prik til að syndinni væri aflétt? Var ekki nóg fyrir guðinn að segja bara við mannfólkið „syndir yðar eru yður fyrirgefnar“? Hverslags súrrealisti er þessi guð? Og afhverju þarf hann að aðhafast með þessum óhugnanlega hætti?

Gæti það verið sökum þess að hér er enginn guð að verki heldur mannverur aftur í fornöld, uppfullar af trúarbrjáli og forneskju? Og þá er nauðsynlegt að spyrja sig um leið hvort slíkt og þvílíkt eigi eitthvert erindi við okkur í upplýstu nútímasamfélagi. Hvað á þetta rugl eiginlega að þýða, þið þarna prestar landsins?

Hið sjálfskipaða andlega átoríet þjóðarinnar, prestastéttin hefur ekki enn áttað sig á því að svona fornaldarrugl er of heimskulegt til að ganga í upplýsta nútímamenn. Því til að minnast þessarar stuttu og ómerkilegu pínu skurðgoðsins hefur þessi dagur um langa hríð verið tekinn úr sambandi við raunveruleikann. Það dugir ekki hinum kristnu að leggjast í tilbeiðslukjökur sjálfir, heldur hafa þeir krafist þess að allt þjóðfélagið taki þátt með þeim í drunganum, nauðugt viljugt.

Okkur er gert með lögum að taka nótis af þessum súrrealíska óhugnaði.

En í seinni tíð hefur fólki almennt látið sér boðskapinn einu gilda og notað fríið í eitthvað uppbyggilegt, farið á skíði og stundað fjalla- og snjósport af miklum móð. Því er upp til hópa skítsama um þvaðrið í kirkjunum. og kannski eru óhugnaðarsúrrealistarnir sjálfir farnir að átta sig á því að þetta eymdarkjökur þeirra truflast ekkert þótt annað fólk sitji inni á kaffihúsum í öðrum bæjarhlutum og stundi þar jafnvel hljóðfæraslátt og björsötur, því nú stendur til að rýmka þetta allt saman. Ég fagna því auðvitað og legg um leið til að helgidagalöggjöfinni verði breytt á þann hátt að hver og einn velji sér sína frídaga sjálfur.

Matthías Ásgeirsson

Hindurvitnadagurinn

27. mars 2005# (Hugvekja)

Látum okkur sjá. Kristnir trúa því að á þessum degi hafi Jesús nokkur Jósefsson, sem drepinn var á krossi tveimur dögum áður og hafði legið dauður í helli síðan, risið upp frá dauðum. Lifnað við. Tekið lifnaðarpillu og rölt um á meðal fólks eins og hvert annað sombí.

Menn geta þvælt sig framhjá jólunum, fæðingar eru svosem ósköp eðlilegar. Kraftaverkin er mörg hægt að útskýra og gefa náttúrulega orsakir en þetta atvik stenst engin rök.

Í dag fagna kristnir upprisunnni, sama lið og skældi á föstudaginn yfir því að Jesúsinn þeirra þjáðist og dó.

Svo móðgast trúmenn þegar trúarbrögð þeirra eru kölluð sínu rétta nafni, hindurvitni.

Kommon, fullorðið skynsamt fólk á ekki að trúa svona fíflaskap. Sumir eru meira að segja svo djúpt sokknir að þeir halda að upprisan sé sagnfræðilegur atburður.

Ég borða páskaegg og kalkúna og læt mér fátt um finnast. Vona bara að það sé eitthvað gott í sjónvarpinu.

Orðabók Háskólans: hindurvitni

Þórður Örn Arnarson

Tengslameðferð

29. mars 2005# (Kjaftæðisvaktin)

Í þessari grein verður tengslaröskun lítillega kynnt. Því næst verður tengslameðferð útskýrð í grófum dráttum og að lokum verða gefnar þrjár ástæður fyrir því að nota ekki tengslameðferð.

Börn með tengslaröskun (e. attachment disorder) eiga slæm samskipti við foreldra sína. Börnin eiga erfitt með að treysta nokkrum og þau eru mjög kröfuhörð og stjórnsöm. Þegar barn verður svona er það að öllu jöfnu vegna einhvers áfalls á lífsleiðinni. Tengslameðferð (e. attachment therapy) er meðferð við tengslaröskun sem tekur um tvær vikur og er unnið stanslaust í þrjá tíma á dag og lengur ef með þarf (attachmenttherapy.com, 2004). Meginmarkmið meðferðarinnar er að leysa upp óttann við ást. Þeir sem halda úrræðinu á lofti telja að þeir sem beiti hugrænni meðferð hafi ekki aðgang að hinum djúpstæðu áhrifum áfallsins. Þess vegna verður að nálgast barnið sem eina „heild“ (e. holistically). Til þess að leysa upp skoðanir barnsins sem skaða það og aðra, örva tenglar tilfinningar barnsins. Með því að gera það telja þeir að barnið hverfi til baka á það stig þróunar sem áfallið átti sér stað. Svo getur uppbygging á skoðunum barnsins um heiminn hafist (attachmenttherapy.com, 2004). Til þess að örva tilfinningar barnsins eru notaðar ýmsar aðferðir. Til dæmis er barninu haldið, öskrað framan í það og rifbein þess nudduð (attachmenttherapy.com, 2004, Shermer, 2004 og cnn.com, 1996). Við þessu reiðist barnið, en tenglar (e. attachment therapists) telja reiðina vera vörn fyrir öðrum geðshræringum eins og ótta og sorg. Tenglar reyna að komast undir reiðina og þannig að hinum tilfinningunum sem búa að baki.

Ekki eru til nein gögn sem sýna að meðferðin virki. Tenglar gera sér grein fyrir þessu en finnst það ekki mikið vandamál. Þeir útskýra af hverju þeir nota þessa meðferð, þrátt fyrir að engin góð rök (e. evidence) séu fyrir henni, með því að það sé svo mikið vesen að safna gögnum. Þeir viðurkenna að þetta sé mikið vandamál hjá þeim sem líta á barnið sem heild (e. holistically). Þeir segjast ekki vera að afsaka sig og rannsóknir þurfi til að athuga árangur af þessari meðferð (attach.org). Af einhverjum ástæðum rannsaka þeir þetta þó ekki.

Ef einhver er reiður þá finnst honum hann hafa verið vanvirtur af einhverjum (Smedslund, 1993). Þegar tenglar reyna að finna út hvaða geðshræringar liggja á bak við reiðina eru þeir að gera vitleysu. Það eru aldrei neinar tilfinningar á bak við reiði (ekki heldur undir, fyrir neðan eða annars staðar í kringum hana). Reiði getur ekki verið neitt annað en reiði. Þeir eru að „kafa“ eftir tilfinningum sem eru ekki til staðar. Tenglum hefur ekki dottið í hug að börnin séu reið út í þá vegna þess að þeir eru að pína þau.

Sumum kann að finnast að það sé allt í lagi að nota þetta úrræði vegna þess að það geti svo sem ekki verið skaðlegt. Það er þó fjarri lagi. Margir hafa dáið í þessari meðferð (sjá lista yfir fórnarlömb á childrenintherapy.org, 2004). Til dæmis þá lenti Candace Newmaker í þessari meðferð árið 2004. Á einum degi öskraði tengillinn framan í hana 133 sinnum, huldi andlit hennar 138 sinnum og hristi höfuð hennar 392 sinnum. Þegar þeir náðu ekki að brjóta hana niður með þessu þá settu þeir hana í poka, settu púða ofan á hana og nokkrir fullorðnir (sem vógu samtals yfir 320 kílógrömm) voru látnir leggjast á hana svo hún gæti „endurfæðst“. Þegar hún var beðin um að koma út þá öskraði hún á hjálp og sagðist ekki geta andað. Meðferðaraðilinn túlkaði þetta sem vörn fyrir raunverulegum tilfinningum stúlkunnar og sagði henni því að hún væri að deyja. Einnig bað hann þá sem lágu á henni að þrýsta meira ofan á hana. Hún missti hægðir og kastaði upp. Eftir 40 mínútur af þessu hætti hún að berjast um. Þá spurði meðferðaraðilinn hana hvort hún væri þreytt. Hún var ekki þreytt. Hún var látin (childrenintherapy.org, 2004 og Shermer, 2004).

Fjölmörg önnur dæmi eru um fólk sem hefur dáið vegna þessarar meðferðar og margir hafa verið fangelsaðir fyrir notkun á henni. Þetta er ekkert annað en barnaníðsla vanvita sem ég vona að nái aldrei fótfestu hér á landi.

Heimildir

Attach.org (2004).

Attachmenttherapy.com (2004)

Childrenintherapy.org (2004a).

Childrenintherapy.org (2004b)

Cnn.com (1996)Rage reduction therapy: Help or abuse? Sótt 8. október 2004.

Shermer, M. (2004). Death by theory. Scientific American.com. Sótt 8. október 2004.

Smedslund, J. (1993) How shall the concept of anger be defined? Theory and Psychology, 3,5-33

Frelsarinn

Væntanleg bók : The Messiah Myth

30. mars 2005# (Kristindómurinn)

Af nokkrum þunga koma nú út bækur eftir sagnfræðinga og biblíufræðinga um goðsögnina Jesú Krist. Síðasta áratug hefur mjög ákveðin breyting átt sér stað í þeim fræðum, hún er sú að líta á Jesú Krist nýja testamentisins sem hverja aðra goðsögn. Ekki vegna þess að sagan um hann ber öll merki ýkju- og lygasögu sem ekki stenst almenna rökhugsun heldur benda öll fræðileg rök að sama brunni. Að Jesú Kristur er goðsögn sem fylgir í öllum aðalatriðum goðsögnum um syni guða í heimspeki þess tíma um slíkar verur.

Um langan aldur hefur slík framsetning móðgað ríkiskirkju og forsvarsmenn hennar. Þannig hafa menn vart mátt mæla annað en réttmæta kirkjulegu útgáfu af Kristi og strangri guðfræðilegri útgáfu kirkjunnar nema að fá heljar skömm fyrir. Hér á landi eru til dæmis litlar líkur að fræðimaður með sjálfstæðar skoðanir í aðra átt en þá kirkjulega eigi möguleika að stöðu í Guðfræðideild HÍ, slík er forneskjan. En sem betur fer heldur lífið áfram og breytingar eru í aðsigi. Öll vitneskja okkar um Krist er meiri en kirkjan vill halda sig fasta í. Jesú Kristur er afkvæmi stríðshrjáðra grískumælandi Gyðinga undir oki Rómarveldi. Meiri líkur eru fyrir því að sagan um Krist sem messías hafi fyrst orðið til utan Ísraels, en meira um það síðar í öðrum greinum hér á Vantrú.

Nú hafa margar ágætar bækur komið út á síðustu árum um þetta efni. Mig langar núna að vekja athygli á bók sem kemur núna út í apríl, The Messiah Myth. Hún er eftir Thomas L. Thompson sem kennir Biblíufræði við Kaupmannahafnarháskólann. Hann hefur áður ritað vandaða og góða bók sem heitir The Mythic Past: Biblical Archaeology and the Myth of Israel. Miðað við styrk höfundar má búast við góðri bók sem á eftir að vekja umtal í fræðiheiminum um goðsögnina Jesú Krist. Sú umræða hefur verið kæfð niður hér á landi með óvönduðum málflutningi kirkjunnar manna, en tími er kominn á að slík umræða fái pláss í íslensku samfélagi. Bókin verður örugglega fáanleg á Amazon og fleiri netverslunum.

Jón Magnús

Da Vinci Code – Hverjum er ekki sama?

31. mars 2005# (Kristindómurinn)

Ég, eins og margir aðrir, hef lesið bókina Da Vinci Code og haft gaman af. En eitt er það sem þessi bók gerir frekar en aðrar bókmenntir sem ég hef lesið og það er að fara óstjórnlega í taugarnar á trúmönnum. Ótrúlegustu yfirlýsingar hafa fallið og námskeið haldin í þeim eina tilgangi að skýra út fyrir fólki að þetta sé ekki allt satt. Fyrir mér er þetta bara skáldsaga, ekki einhver vísindaleg söguskýring á athöfnum kirkjunnar.

Við hérna á Vantrú höfum því ekki, fyrr en núna, skrifað grein um þetta, einfaldlega vegna þess að þetta er aðeins skáldsaga. Síðast þegar ég vissi þá fjalla skáldsögur ekki mikið um staðreyndir, þótt þær eigi það til einstöku sinnum. Hvatningin á bak við þessi skrif eru því eingöngu viðbrögð trúmanna við þessari bók.

Það merkilega við bókina er kannski að hún er sannfærandi, hún spilar á þann eiginleika manna hve trúgjarnir þeir eru. Dan Brown tekur staðreyndir, kenningar og hreinan uppspuna og blandar þessu saman og úr verður eitthvað sem trúað/trúgjarnt fólk verður alveg ringlað af að lesa.

Hérna á Íslandi hafa verið haldin vinsæl námskeið til að leiða villtu sauðina aftur inn á „réttu“ brautina. Þessi námskeið hefur Þórhallur Heimisson haldið og er hann meira að segja farastjóri ferðar sem farin verður á slóðir Da Vinci lykilsins í lok maí. Það er ekki nóg að þessi bók hafi ruglað svo mikið í hausunum á fólki heldur þarf það líka að fara á námskeið og til útlanda til að eyða út öllum ranghugmyndum sem fæðst hafa með lestri bókarinnar. Okkur hér á Vantrú finnst þetta í hæsta máta mjög kaldhæðislegt þar sem trúarrit kristinna manna getur ekki talist uppfullt af sögulegum staðreyndum. Okkur fyndist gott ef Þórhallur og aðrir trúmenn gætu séð kaldhæðnina í gjörðum sínum og farið að fræða fólk um sannleika og lygar Biblíunnar en það eru líklega ekki miklar líkur á því.

Trúmenn sjá nefnilega ekki Da Vinci lykilinn í „ljósi krists“¹ og því er þetta mikill lygavefur sem Dan Brown hefur spunnið. Lygavefur sem trúmenn eru hræddir við, þeir eru hræddir um að fólk yfirgefi kirkjunna og finni sér eitthvað betra að gera. Þetta ótrúlega mikla umtal hefur ekki gert neitt annað en að selja fleiri bækur svo Dan Brown hlær líklega alla leið í bankann þegar hann heyrir trúmenn bölva bókinni sinni eina ferðina enn.

¹ Í „ljósi krists“ er aðferðarfræði sem trúmenn nota til að sía út allar augljósar lygar og það sem hentar ekki og taka eingöngu það sem hentar málstaðnum.

Sverrir Guðmundsson og Sævar Helgi Bragason

Geimverutrúarbrögð

1. apríl 2005# (Nýöld)

Til er fjöldi fólks sem efast ekki um að geimverur séu til og heimsæki jörðina reglulega. Það hefur nefnilega séð þær. Skoðanakannanir sýna að umtalsverður hluti jarðarbúa trúir á heimsóknir geimvera.

Hugmyndin um heimsóknir kynjavera af himnum ofan er ævagömul. Nútímaútgáfan varð til árið 1947 þegar kaupsýslumaðurinn Kenneth Arnold sagðist hafa séð einkennileg fyrirbæri á himninum úr flugvélinni sinni. Skyndilega sáust fljúgandi diskar alls staðar um Bandaríkin og fljótlega kom hugtakið „Fljúgandi furðuhlutur“ eða FFH fram.

Margir drógu strax þá ályktun (yfirleitt áður en þeir skoðuðu fleiri möguleika) að FFH væru geimskip frá öðrum hnöttum með geimverur við stjórnvölinn.

Af hverju ættu geimverur að heimsækja okkur?

Í kvikmyndum koma geimverur hingað nær eingöngu til að leggja jörðina í rúst eða hneppa mannkynið í þrældóm. Jörðinni hefur ekki enn verið tortímt og að því er við best vitum lútum við ekki stjórn geimvera.

Kannski eru þær hér til að æxlast með okkur. Til eru óteljandi sögur af fólki sem segir geimverur hafa komið geimverufóstrum fyrir í sér eða hvað það nú er. Þetta er ansi langsótt og ógeðfelld útskýring. Til að þetta sé hægt þyrftu geimverurnar að hafa nánast nákvæmlega eins DNA og við höfum. Menn geta ekki átt afkvæmi með simpönsum þrátt fyrir að þeirra DNA og okkar sé 98% eins.

Varla er það tæknin okkar sem heillar. Hvers vegna skyldu annars verur sem hafa næga tækni og þekkingu til að ferðast hundruð eða þúsundir ljósára að koma til jarðar í því augnamiði að stela „stórbrotinni“ tækni okkar? Myndi nokkur heilvita maður ferðast aftur í tímann til að stela tækniþekkingu hellisbúa? Að sama skapi, ef við reyndum að stela tækninni af þeim er ólíklegt að við getum áttað okkur á henni. Það er ólíklegt að Neanderdalsmaður sem fengi farsíma í hendurnar gæti áttað sig á tækninni.

Vel á minnst, tæknilegir yfirburðir. Stundum brotlenda geimverurnar einhvers staðar. Ef geimverur búa yfir svo stórkostlegri tækni að geta ferðast þúsundir ljósára milli stjarnanna án þess að verða fyrir skakkaföllum, hvers vegna ættu þær þá að brotlenda á jörðinni? Yrðu það ekki dapurleg örlög háþróaðra vitsmunavera að koma geimskipunum sínum ekki í gegnum lofthjúp jarðar eftir allt þetta ferðalag?

Þúsundir vitnisburða - engar sannanir

Þrátt fyrir aragrúa rannsókna á FFH eru ekki til næg sönnunargögn til að sannfæra flesta vísindamenn um að ljósin á himninum hafi verið eitthvað óvenjulegt eins og geimdiskar. Milli 1947 og 1969 rannsakaði bandaríski flugherinn næstum 13 þúsund sögur af FFH. Af þeim fundust náttúrulegar skýringar í 94% tilvika.

Kannski voru þessi 6% sem eftir eru geimverur? Ef lögreglan á Íslandi stendur sig vel leysir hún kannski 94% morðmála sem koma upp og í ljós kemur að morðinginn er mennskur í öllum tilfellum. Gætu morðingjarnir í hinum tilvikunum verið draugar, geimverur eða álfar? Ef lögreglan hefði yfir meiri mannskap, tíma og betri vísbendingum að ráða, kæmist hún að því morðinginn var mennskur í 100% tilvika.

Fólk hefur séð þúsundir FFH en lýsingarnar á fyrirbærunum eru oftast frekar slæmar og erfitt að þær. Vitnisburðir veita oft ekki nægar upplýsingar til að hægt sé að útskýra það sem sást. Þess vegna ætti það ekki að koma neinum á óvart að FFH eru til; þeir hafa bara ekki verið greindir.

Gervitunglin okkar finna aldrei neitt óeðlilegt og sömu sögu er að segja um ratsjárkerfi bandaríska hersins (en herinn er náttúrlega þátttakandi í samsærinu um að leyna geimverunum!). Af einhverjum ástæðum virðast geimverurnar stöðugt angra venjulegt fólk í úthverfum en birtast þó hvergi á ratsjám eða gervitunglamyndum.

Staðið andspænis geimverum

Samkvæmt skoðanakönnun í Bandaríkjunum frá árinu 1992 telur meira en þrjár milljónir manna sig hafa verið numið á brott af geimverum. Þeim brottnumda er komið fyrir í geimskipi og á honum gerðar óþægilegar og stundum dónalegar tilraunir. Ljótt er ef satt reynist. Ótrúlegt að vökulir nágrannar hafa ekki tekið eftir þeim!

Eins og svo oft áður er til miklu einfaldari skýring á reynslu af þessu tagi; reynslu sem vissulega getur verið afar óþægileg þeim sem fyrir verður og engin ástæða til að gera grín að. Það eru nefnilega til eldri sögur af svipuðum meiði.

Á miðöldum var algengt að fólk væri numið á brott í svefni af djöflinum en ekki geimverum, sögurnar voru a.m.k. algengar. Sálfræðingar eiga einfalda skýringu á óþægilegu fyrirbæri sem kallast svefnlömun (e. sleep paralysis) sem getur útskýrt stóran hluta af sögunum um brottnámið. Þegar við sofum, og jafnvel í skamma stund eftir að við vöknum, kemur heilinn líkamanum þannig fyrir að við eigum erfitt með að hreyfa okkur. Við þessar kringumstæður dreymir okkur stundum þannig að við getum ekki brugðist við eða svarað - og við vitum líklega öll að draumar geta verið ansi raunverulegir. Þá liggjum við frosin í rúminu og finnst sem einhver sé að fylgjast með okkur eða finnum fyrir nálægð og sumir eiga erfiðara með andardrátt.

Þessi skýring er miklu einfaldari og líklegri heldur en geimveruskýringin. Hún er studd af sönnunargögnum, hin ekki.

Þröngsýni efasemdarmannsins

Helsta ástæðan fyrir efasemdunum er skortur á haldbærum sönnunargögnum. Enginn sem segist hafa verið numinn á brott um borð í geimskip hefur hingað til gengið inn á rannsóknarstofu með óþekktan vef úr geimveru eða málmblöndu úr FFH, eitthvað sem hægt væri að greina og leysa ráðgátuna í eitt skipti fyrir öll.

Þeir sem trúa á geimverurnar beita venjulega fyrir sér tveimur röksemdum til að hrekja rök efasemdarmanna:

Sönnunargögnin eru meira sannfærandi en vísindamenn gera sér grein fyrir, þeir eru bara of þröngsýnir og ekki nægilega opnir fyrir ýmsum möguleikum.

Stjórnvöld (oftast bandarísk) halda bestu sönnunargögnunum leyndum.

Erfitt er að gleypa fyrri skýringuna. Í heiminum eru hundruð þúsunda vísindamanna sem eiga þann draum heitastan að finna líf á öðrum hnöttum.

Í öðru lagi eru það í raun og veru trúmennirnir sem eru þröngsýnir. Við vitum upp á hár hvað þarf til að sannfæra okkur um heimsóknir geimvera og það eru haldbær sönnunargögn. Þeir sem trúa á geimverur (og yfirnáttúrulega hluti) segja oft að við sem ekki trúum séum lokaðuð og höldum ekki neinum möguleikum opnum; þeir telja sig hafa uppgötvað eitthvað nýtt sem efasemdarmenn sjá ekki. Þeir vorkenna okkur fyrir að trúa ekki á það sem þeir trúa.

Sem efasemdarmenn getum við verið opnustu menn í heiminum. Við erum tilbúnir til þess að trúa öllu, svo lengi sem við fáum sannanir í hendurnar. Ef okkur yrðu sýndar sannanir fyrir heimsóknum geimvera myndum við tafarlaust skipta um skoðun.

Þeir sem trúa eiga afar erfitt með að segja skilið við trúna, jafnvel þótt sönnunargögnin segi aðra sögu. Þeir óska þess svo að þessir hlutir séu sannir að þeir neyðast til að vera þröngsýnir og segja síðan allan tímann að það séu við sem viljum ekki hlusta. Þeir kasta opinni gagnrýnni og heilbrigðri hugsun fyrir róða.

Sem efasemdarmenn reynum við að temja okkur ákveðna víðsýni. Við segjum að það séu ekki til neinar sannanir um heimsóknir geimvera og við viljum að lesendur sýni fram á að við höfum rangt fyrir okkur. Það er nefnilega ekki hlutverk efasemdarmannsins að færa fram sönnunargögn heldur þvert á móti. Við eigum þá ósk heitasta að vita hvort við erum ein eða ekki í alheiminum.

Við erum tilbúnir til að breyta skoðun okkar um leið og sannanir koma fram og þannig hugsa líka vísindamenn. Þessi aðferð vísindanna hefur sannað sig ótal sinnum. Þannig erum við alls ekki eins lokaðir og trúmennirnir sem aldrei er hægt að sannfæra, jafnvel þótt ekki sé fótur fyrir því sem hann trúir á. Hann trúir samt, jafnvel þótt sönnunargögnin segi annað. Hann er sá sem hefur lokaðan huga.

Seinni útskýringin um samsæri ríkisstjórna er einfaldlega allt of heimskuleg. Til þess að hún geti verið rétt, þyrftu allar ríkisstjórnir heimsins að taka þátt í yfirhylmingunni. Heimsækja geimverurnar einungis þau lönd þar sem stjórnvöld leyna tilvist þeirra?

Viljinn til að trúa

En eru allar sögurnar um brottnám lygi? Er fólkið einfaldlega kolklikkað? Af hverju ætti allt þetta fólk að ljúga?, er algeng spurning þegar rökrætt er við þá sem trúa þessum sögum. Eins og við höfum þegar sagt frá getum við öll orðið fyrir reynslu sem erfitt er að útskýra. Það er ekki þar með sagt að útskýringin þurfi að vera yfirnáttúruleg. Þótt fólk sé ekki að ljúga er miklu líklegra er að fólk hafi látið glepjast eða orðið fórnarlamb einhvers sem veit ekki betur. Sumir hafa orðið fyrir erfiðari reynslu og leitað sér aðstoðar á röngum stöðum. Miklu líklegra er að fólk geri mistök, muni vitlaust eða sé einfaldlega fórnarlamb gabba, heldur en að lögmál náttúrunnar hætti að virka. Sumir eru líka bara kolklikkaðir.

Á endanum munu sönnunargögnin veita svör við þessum spurningum. Hingað til hafa þau verið harla ómerkileg. En hvað vitum við, við erum hvort sem er svo þröngsýnir!

Ítarlegri umfjöllun um geimverutrú og fleira sem viðkemur lífi í alheiminum er að finna á Stjörnufræðivefnum

Ritstjórn

Í dag eru allir skeptíkerar

1. apríl 2005# (Kjaftæðisvaktin)

Í dag nálgumst við öll fréttir og orð annarra með sérstökum efasemdum, enda hefð fyrir því að láta fólk hlaupa apríl. En hvers vegna sýnum við ekki sömu árverkni alla daga vikunnar? Hvers vegna leyfum við prestum, heilurum, reikimeisturum, gúrúum, árulesurum, árunuddurum, handanheimanuddurum, lágspennurafmagnsreddurum, miðlum, spákonum og hvað allir þessir boðberar hins dularfulla heita, að fá óheftan aðgang að trausti okkar? Hvað vitum við nema þessir sjálfskipuðu handhafar sannleikans láti fólk hlaupa apríl allt árið, en viðurkenni bara ekki gabbið?

Verum skeptísk alla daga. Nóg er af kjaftæðinu þarna úti.

Birgir Baldursson

Páfinn og Terri Schiavo in memoriam

2. apríl 2005# (Siðferði og trú)

Jæja, þau kvöddu þennan heim með stuttu millibili, bandaríska konan sem í fimmtán ár fékk ekki að deyja og höfuðpaur þeirra annarlegu viðhorfa að ekki megi draga úr eymdinni í veröldinni með sjálfsögðum og mannúðlegum aðgerðum.

Það voru ófáar kirkjudeildirnar sem fylktu sér um hina sterktrúuðu foreldra Terri. Og eins og nærri má geta var skynsemin þessu fólki víðsfjarri í baráttu sinni gegn rétti dásofenda til að fá að deyja burt frá ömurlegum aðstæðum.

Mögulega er sú ráðstöfun, sem þetta fólk allt barðist fyrir, líkleg til að valda áralangri pínu og volæði. Öfugsnúið siðferði það.

En forstöðumaður eymdarheimspekinnar fékk sem betur fer að drepast á heiðarlegan hátt. Ekki er ég viss um að hann hefði kært sig um að vera haldið á lífi næstu áratugina, tengdur nútímagræjum sem gerðu honum fært að finna til þrauta líkamans allan sólarhringinn, en ekkert umfram það.

Síðustu vikurnar höfum við þurft að hlusta á stöðugan fréttaflutning af heilsufari páfans í Róm og vangetu hans til að sinna embættisstörfum. Og á öllum tímum er stöðugt vitnað í hvað þessi maður hefur til málanna að leggja í óskyldustu málefnum. Það er einfaldlega hefð fyrir því að líta á páfann sem talsmann Guðs á jörðinni númer eitt. Slík er a.m.k. athygli fjölmiðla hérlendis að halda mætti að þarna væri um að ræða foringja flestra kristinna Íslendinga, höfuð þeirra trúarbragða sem Karl Sigurbjörnsson og tæp 90% þjóðarinnar tilheyra. Svo er þó ekki.

Þetta er dálítið merkilegt fréttamat íslenskra fjölmiðla. Hvað kemur okkur, þræl-lúterskri þjóðinni, við hvað þetta fordómafulla skar hafði að segja um málefni líðandi stundar? Er ekki nóg að þessi maður hafi í krafti embættis síns getað haft áhrif á viðhorf heilu þjóðanna í Evrópu og Ameríku til getnaðarvarna, samkynhneigðar, fóstureyðinga og þar fram eftir götum? Á öllum þessum málum hafa hinir kristnustu tekið með öfugsnúnu siðgæði, eins og hinn þrælkristni lýður kringum foreldra Terri er til vitnis um.

Hin kaþólska kirkja hefur alltaf haldið á lofti þeirri firru að þjáningin og eymdin séu bjargræði í vondum heimi, að það sé á einhvern hátt þóknanlegt Guði og eftirsóknarvert að pínast. Mamma Theresa var dugleg í þessum bransa, tók að sér fátæka og snauða og lét kveljast í umsjá sinni. Sjálf sótti hún svo rándýr sjúkrahús á Vesturlöndum þegar eitthvað amaði að henni sjálfri.

Það er gott fyrir heimsbyggðina að vera laus við þennan mann úr stöðu helsta talsmanns Guðs almáttugs. Hún hefur margt betra að hlusta á en forpokuð afturhaldsviðhorf á borð við hina skaðlegu stefnu kaþólsku kirkjunnar.

Já, hún er sannarlega skaðleg, stefna þessa ömurlega hindurvitnafélagsskapar, sem mokað hefur inn gulli og gimsteinum af puði almúgans gegnum aldirnar, reist sér íburðarmiklar hallir fyrir blóð, svita og tár stritandi fólks. Með því að úthýsa smokknum er stuðlað að frekari útbreiðslu alnæmis. Með því að leggjast gegn kynfræðslu er ýtt undir ótímabærar barneignir unglingsstúlkna. Með því að hafna möguleikanum á fóstureyðingu er eymdinni stýrt þangað sem hennar er ekki þörf.

Trúarbrögð eru svo sannarlega velferð mannkynsins til trafala. Að byggja samfélögin á tilskipunum í krafti hjátrúar og lyga getur ekki verið farsælt. Það megum við þó eiga hérna uppi á þessu skeri að búið er að mestu að tengja fram hjá slíkum bábiljum, en heilbrigð skynsemi að mestu fengið að móta gjörðir okkar og viðhorf í mikilvægum málum.

Það fást smokkar í búðunum og læknastéttin tekur mannúðlegar ákvarðanir á mikilvægum stundum, enn að minnsta kosti. Vonandi fáum við búið við slíkt ástand til frambúðar í stað þess að sogast aftur til miðalda fyrir hróp firrtra trúmanna, eins og virðist vera að eiga sér stað í Bandaríkjunum.

Og vonandi gerir næsti páfi hallarbyltingu í Vatíkaninu og hefur innreið skynseminnar í hin kaþólsku lönd. Heimsbyggðin á ekki skilið að þjást áfram fyrir einskæra forheimskunarpólitík hindurvitnaklúbba.

Frelsarinn

Samsærisafsökunin

3. apríl 2005# (Hugvekja)

Oftar en ekki þegar goðsögur kristninnar eru ræddar þá heyrast undalegar tilvistarkreppuafsakanir til að reyna breiða yfir vandræðaganginn. Ein afsökunin er sú að segja þá, sem telja söguna um Jesú Krist skáldsögu, halda því fram að gjörvöll kristin kirkja sé eitt allsherjar samsæri. Þetta er eflaust sagt til að gera gagnrýnandann tortryggilegan í augum allra þeirra milljóna manna sem trúa á Jesú Krist. En sannleikurinn er sá að þessi samsærisafsökunin hittir þá kristnu afar illa. Nú vill svo til að kristið fólk trúir ekki því sem búddistar, hindúar eða ásatrúarfólk trúir á. Þar af leiðir hittir þessi afsökun þá sjálfa verst fyrir.

Trúarbrögð eiga sér sínar sögulegu rætur og hafa ekkert með samsæri að gera. Það sem kristið fólk áttar sig ekki á er að trú þeirra um son guðs er ekki ný af nálinni. Í raun hafa slíkar sögur velkst um öldum saman í mörgum myndum undir ýmsum nöfnum. Þannig er bæði boðskapur Krists og hegðun margnotað leiksvið guðssona, hvort sem það er meyfæðing, dæmisögur, lærisveinar, fjallræður, vatnsganga, matargjafir, kraftaverkalækningar, kvöldmáltíð, svik, krossfesting, syndaaflausn, fórnardauði, upprisa eða annað. Þetta er allt endurtekið efni sem rekja má aftur frá tíma fyrstu samfélaga á jörðinni til þess dags að meintur Jesú átti að fæðast.

Þegar kristni var að festa rætur sínar í Róm, eftir að kristnir höfðu myrt trúarleiðtoga og helstu fylgjendur annarra trúarbragða, brennt guðshús þeirra eða yfirtekið þau, var páfinn í Róm í mestu vandræðum með fylgjendur Mítra. Mítra var sonur guðs, fæddur 25. desember með meyfæðingu í fjárhúsi. Hann kom með öllum þeim sjálfsögðu græjum sem fylgjendur Jesú þekkja: Tólf lærisveina, fórnardauða vegna synda okkar o.s.frv. Í guðshúsum Mítra var altarisganga, reykelsi og söngur sem Rómarkirkjan tók sér síðar til fyrirmyndar.
Vandamálið var að Mítra var 700 árum á undan Jesú og til að forða fólki frá þeirri trú var sú yfirlýsing gefin út af páfa að Mítratrú væri samsæri Satans á jörðinni gegn kristnu fólki. Satan átti að hafa farið aftur í tíman og komið Mítra fyrir til að rugla kristið fólk í ríminu. Til frekari upplýsingar voru höfuðstöðvar Mítratrúar á Vatikanhæðinni í Róm og páfinn þeirra hét papa. Auðvitað var Mítra ekkert samsæri frekar en kristin kirkja. Allt hefur þetta sínar samfélagslegu skýringar á sama hátt og þjóðsögur íslendinga um drauga, álfa og tröll.

Vissulega er lítið svigrúm fyrir ný meiriháttar trúarbrögð með nýjum sonum guðs og kraftaverkasýki á tækniöld. Á tækniöld eru flestar þjóðsögurnar uppfærðar með fljúgandi furðuhlutum, geimverum, nýaldarlækningum o.s.frv. Um þessi hindurvitni skapast hópar sem hafa sig mismikið í frammi. Ekkert af þessu er samsæri nema þá gegn kristinni kirkju sem er í bullandi samkeppni á sama markaði. Eitt eiga þó þessar þjóðsögur sameiginlegt nú til dags, en það er gríðarlegur fjöldi fólks sem hefur atvinnu af öllum þessum hindurvitnaiðnaði. Flest þetta fólk trúir einlæglega á þessi fyrirbæri þó þau standist ekki náttúrulögmál, og sumt þetta fólk hefur flækst í þennan iðnað af sjálfsbjargarviðleitni.

Er þetta allt eitt allsherjar samsæri? Nei, ekki frekar en það að benda trúfólki réttilega á að það lifir í blekkingu.

Ritstjórn

Samúðarkveðjur

3. apríl 2005# (Kaþólskan)

Nú keppast þjóðhöfðingar og framámenn heimsbyggðarinnar við að senda páfagarði og kaþólskum kirkjum samúðarkveðjur, oftar en ekki með þeim orðum að páfi hafi unnið göfugt starf í þágu fátækra og hrjáðra í vanþróuðum löndum. Vel má vera að Jóhannes Páll II hafi verið duglegur við að beita kröftum sínum til handa þessu fólki, en ljóst er þó að sú hönd páfa sem hjálpaði vissi ekki hvað hin aðhafðist.

Því allt frá tímum Rómarkirkjunnar til vorra daga hefur milljónum manna verið fórnað í þágu skefjalausrar heimsku. Hinn nýlátni páfi hefur fórnað þúsundum fyrir fráleita stefnu í fjölskyldumálum. Hann stuðlaði þannig að útbreiðslu alnæmis og offjölgun sem kostað hefur miklar hörmungar í hinum kaþólsku löndum.

Ef líkum þeirra sem hefur verið fórnað fyrir kaþólskuna væri staflað á Vatikanhæðina myndi rísa þar hrikalegt fjall, svo mikið að varla gæti nokkur maður litið það ógrátandi.

Við viljum votta hluttekningu okkar öllum fórnarlömbum kaþólskunnar.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Jesús er dauður! Jesús er sannarlega dauður!

4. apríl 2005# (Kristindómurinn)

Í predikun sinni á páskamorgni sagði Karl Sigurbjörnsson í prestavælutóni að grundvöllur kristinnar trúar og kirkju væri fréttin sem að María Magdalena og María hin komu með. Sú frétt er upprisa Krists.

Orðrétt sagði Karl:

Fréttin sem þær María Magdalena og María hin voru sendar til að segja lærisveinunum er grundvöllur kristninnar, trúar og kirkju. Með fréttinni sem þær báru stendur það og fellur allt. Kristindómurinn er afstaða til þess að þær séu trúverðug vitni, að þær sögðu satt.

Kíkjum aðeins á þennan vitnisburð Maríanna tveggja í guðspjöllunum. Fyrir utan þá staðreynd að frásagnirnar eru í mótsögn hvað varðar mörg atriði er einfaldlega ekki hægt að sjá vitnisburð þeirra í Markúsarguðspjalli. Í síðasta versinu stendur:

Mark 16:8 „Þær sögðu engum frá neinu, því þær voru hræddar.“

Í Lúkasarguðspjalli trúa lærisveinarnir ekki þessari ótrúlegu frétt:

Lúk 21:11 „En þeir töldu orð þeirra markleysu eina og trúðu þeim ekki.“

Biskupinn er ónákvæmur þegar hann segir að við þurfum að trúa því að þær segi satt. Raunin er sú að við þurfum einnig að trúa öðru fólki. Raunin er sú að við verðum að trúa því að höfundar guðspjallanna sögðu satt frá og að þeir hafi haft rétt fyrir sér, en fólk var mjög auðtrúa á þessum tímum. Ef að biskupinn er ekki bókstafstrúmaður hvað varðar Nýjatestamentið og nálgast það með sama hætti og prestar Þjóðkirkjunnar nálgast ævintýrin í Gamla testamentinu þá ætti hann að viðurkenna að guðspjöllin voru skrifuð áratugum eftir meinta upprisu Jesú eftir að hafa verið í munnlegri geymd. Einnig að nöfnin á guðspjöllunum eru síðari tíma ágiskanir og að höfundarnir séu með öllu óþekktir. Margt bendir til þess að þeir hafi ekki þekkt til staðarhátta og voru því örugglega aldrei vitni að neinni upprisu.

Biskupinn trúir sem sagt einhverjum orðrómi sem einhverjir menn settu á blað fyrir um það bil tvemur árþúsundum. Það er nógu slæmt að trúa orðrómum, en að trúa orðrómi sem maður veit ekki hver segir manni er út í hött.

En lengi getur vont versnað. Orðrómurinn fjallar nefnilega um yfirnáttúrulegan atburð. Jafnvel biskupinn viðurkennir að „..liðið lík rís ekki upp...“. Fólk lifnar ekki við eftir að hafa verið dautt í nokkra daga. Þar sem að fólk rís venjulega ekki upp frá dauðum ætti maður að vilja meiri sannanir fyrir því heldur en venjulega atburði. Orðrómur er ekki einu sinni talinn góð heimild fyrir venjulega atburði!

Karl segir að þessi orðrómur hafi verið gagnrýndur, veginn og metinn af heilbrigðri skynsemi. Þetta er rétt hjá honum. Heilbrigð skynsemi er fljót að vega og meta þetta og komast að niðurstöðu. Það er óskynsamlegt að trúa orðrómi frá óþekktum aðilum um yfirnáttúrulegan atburð. Það gerist varla óskynsamara. Biskupinn hlýtur að viðurkenna þetta, enda byggir kristnin trú ekki á skynsemi heldur trú.

Frelsarinn

The God Who Wasn’t There

4. apríl 2005# (Kristindómurinn)

Þar næsta sumar (06.06.06) kemur út myndin the Beast (Trailer). Í kjölfar hennar mun fylgja heimildarmynd á DVD sem kemur út í sumar. Þessi heimildarmynd er eftir fyrrum trúmanninn Brain Flemming og þar mun hann ræða meðal annars við meistara Richard Dawkins (A Devil's Chaplain), Sam Harris (The End of Faith), Richard Carrier (Sense and Goodness Without God), Alan Dundes (Holy Writ as Oral Lit), Earl Doherty (The Jesus Puzzle), Robert Price (The Incredible Shrinking Son of Man) og fjölda annarra. Heimasíða heimildarmyndarinnar er hægt að nálgast hér og hægt er að sjá trailer um hana hér. Það verður virkilega spennandi að fylgjast með hvernig til tekst og gera má ráð fyrir að þessi heimildarmynd muni hrista vel uppí fólki.

Birgir Baldursson

Reglan guð = goðsögn

5. apríl 2005# (Kristindómurinn)

Kæru Kristsmenn

Nú er það svo að hver einasti kristinn maður hlýtur að fallast á að guðir annarra trúarbragða hljóti að vera goðsagnir sem ekki eigi sér tilvist í raunverunni. Annars væruð þið fjölgyðistrúar, ekki satt?

En af hverju í ósköpunum lítið þið fram hjá þeim möguleika að ykkar eigin guð sé það líka? Hvað er það nákvæmlega sem fær ykkur til að trúa því að hann sé undantekning á reglunni guð=goðsögn?

Eru einhver rök fyrir því sem farið hafa framhjá mér? Eða gæti þetta bara verið hugsanaleti sem felst í að hoppa á nærtækustu hægindaskýringuna sem vill svo til að er kristindómur í okkar samfélagi?

Birgir Baldursson

Trúfælni eða trúsækni?

5. apríl 2005# (Vísindi og trú)

Guðfræðingurinn Þorkell á Annáll.is veltir fyrir sér sálfræðilegum hliðum þess að gagnrýna trú og trúarbrögð. Hann gefur þarna sterklega í skyn að þar sé um að ræða trúfælni, sem lýsi sér eitthvað svipað og hómófóbía.

Ég spyr: Er það dæmi um trúfælni að hanga löngum stundum inni á Annál í félagi við guðfræðinga og presta? Ég myndi frekar kalla það trúsækni.

Frelsarinn

Séra Hallgrímur eða Bobby Fischer

6. apríl 2005# (Siðferði og trú)

Það hefur verið athyglisvert að fylgjast með hvernig menn hér á landi hafa rætt yfirgengilegt tal Fischer gegn Gyðingum. Allir fordæma ummæli hans eða jafnvel tala um að maðurinn verði að fá ákæru fyrir bullið.

Fyrir stuttu lauk lestri Passíusálma séra Hallgríms Péturssonar í útvarpi. Í þeim sálmabálki eru Gyðingar útataðir með öllum hugsanlegum meðulum enda telur Hallgrímur þá hafa drepið son guðs, sjálfan Jesú Krist. Þessi endalausi áróður kirkjunnar manna í Evrópu kostuðu á endanum milljónir Gyðinga lífið. Allt frá tímum rannsóknarétta og krossferða til þriðjaríkis Hitler. Ekki má gleyma hlut Lúters, læriföður Þjóðkirkjunnar og séra Hallgríms, sem skrifaði sérstaka bók til höfuðs Gyðingum.

Þegar ég gagnrýndi hatursáróður séra Hallgríms í sálmunum þá stökk fjöldi manna upp á nef sér og afsakaði Saurbæjarklerkinn með því að segja að hann ætti við valdhafa Gyðinga en ekki alla Gyðinga. Þessi afsökun var ekki sannfærandi enda þekkti víðförull Hallgrímur vel til Gyðinga bæði í Kaupmannahöfn og Þýskalandi auk þess sem konan hans var hin víðförula Tyrkja-Gudda. Svo undarlega vill til að sama fólk (fjöldi guðfræðinga) og afsakaði séra Hallgrím hefur ekki haft sig í frammi fyrir gyðinginn Bobby Fischer. Það er ekki sama hvort að áróðurinn komi frá Jóni eða séra Jóni.

Frelsarinn

Kirkjusiður í svaðinu

7. apríl 2005# (Siðferði og trú)

Að undanförnu hefur mátt heyra biskup Þjóðkirkjunnar endurtaka í sífellu ágæti siðarins í landinu og nauðsyn þess að viðhalda honum. Ríka áherslu hefur biskup lagt á það að börnum sé kenndur siður aftan úr fornöld sem haldreipi næstu kynslóðar. Tökum gott dæmi um slíkan málflutning herra Karls Sigurbjörnssonar:

Við byggjum á trúarlegum og siðferðislegum arfi sem hefur reynst okkur vel. Við skulum tryggja það að grunnstoðir okkar menningar og samfélagsskipanar sem þjóðkirkjan hefur staðið fyrir séu styrktar, kristinn siður, með áherslu sína á mannúð, mannhelgi, réttlæti og miskunnsemi.

Stundum er ómögulegt að vita hvort viðeigandi sé að gráta eða hlæja að orðum biskups. Hvaða mannhelgi er biskupinn tala um eða miskunn? Því er vandsvarað. Til hvers var biskup að ganga iðrunargöngu á Kristnihátíðinni árið 2000? Ég held að hann vilji ekkert vita af því siðsins vegna. Klerkar blessuðu og fögnuðu tilkomu voðaverka meintrar mannúðarstefnu. Gangan endaði víst við hyl þar sem einstæðum mæðrum var drekkt og börnin þeirra gerð móðurlaus. Óviðeigandi var fögnuður kristinna vegna kristnitökunnar sem átti sér stað á Þingvöllum. Því þegar kristni komst á lagðist niður stolt okkar Íslendinga sem er Alþingi. Upphófst þá vígaöld Sturlungu með þeim afleiðingum að Íslendingar töpuðu sjálfstæði sínu.

Hver var svo siðpostuli og mannúðarmeistari hinnar Evangelísku Þjóðkirkju? Marteinn Lúter, höfundur siðbótarinnar, gyðingahatari og morðóður siðleysingi. Í bændauppreisninni 1524 sagði hann við lénsherrana hvað gera skyldi við bændur:

Skerið þá, slátrið og stingið... munið að það er ekkert eins eitrað, siðspillandi og djöfullegt eins og uppreisnarmaður.

Hátt í hundrað þúsund bændur voru myrtir og lagði Lúter alla sína blessun á verknaðinn. Um konur sagði Lúter:

Ef þær verða þreyttar og jafnvel þó þær deyi, þá skiptir það ekki máli. Það er í lagi þó þær deyi við barnsburð því það er tilgangur þeirra.

Er þetta fyrirmynd okkar nútímasamfélags? Er þetta siðurinn í landinu?

Fyrstu embættisverk Þjóðkirkjunnar og siðarins í landinu var að höggva trúbræður sína svo að höfuð skildi að búk. Mannúðarkirkjan skipti svo herfanginu með einvaldinum í Danmörku, sem hún slefaði utan í. Eftir fylgdi frekara réttlæti kirkjunnar sem hún kallaði Stóradóm. Aftökur, þar sem fólk var hengt, brotið, brennt og drekkt af fullkomnu miskunnarleysi. Síðan fylgdu þjófnaðir á landareignum og kirkjubyggingarbrjálæði hjá örsnauðri þjóð sem oft átti ekki til matar heldur notaði síðustu aurana í sóknarkirkjuna. Skemmtanir og dans lögðust af, húslestur og bænakvak tók við. Eymdin og hungrið glumdi í hverjum dal nema þar sem embættismenn kirkjunnar mökuðu krókinn.

Hér ríkti kvennakúgun, almúgaþrælkun og trúarofstæki sem bannaði alla aðra trú nema þann sið sem Þjóðkirkjan kenndi. Öllum var smalað til kirkju eða máttu hljóta verra af. Hér ríkti mannhatur, óréttlæti og miskunnarleysi. Hér lifði þjóð í hlekkjum hins kristilega hugarfars.

Þegar kom á 19. öld höfðu nýjar hugmyndir um velferð almúgans skotið rótum. Hugmyndir um sjálfsákvörðunarrétt fólks óháð veraldlegu valdi konunga og andlegu valdi kirkjunnar. Sumar hugmyndirnar voru mjög róttækar, allt frá frjálshyggju til kommúnisma. Þeim var öllum stefnt gegn alræði kirkju og konungs. Hugmyndasmiðirnir fyrir auknu frelsi og jafnrétti voru ekki biskupar eða kóngar. Nei, þeir höfnuðu sið kirkjunnar og mannvonsku hennar. Marga er hægt að nefna sem höfnuðu siðinum: Voltaire, Thomas Paine, Benjamin Franklin, Abraham Lincoln, John Stuart Mill eða Karl Marx svo nokkrir séu nefndir.

Þeir sem hötuðust gegn framförum réðust að vísindamönnum, héldu í þrælhaldið og í óréttlæti miðalda voru allir rammkristnir.

Til að losna undan þessu gífurlega óréttlæti sem kirkja og konungar höfðu skapað þurfti mikið að ganga á. Afleiðingarnar og eftirköstin voru öfgar 20. aldar, sem auðvelt hefði verið að forðast ef aldagamallt kristilegt embættiskerfið hefði gefið eftir á friðsaman hátt. Í þeim löndum þar sem kirkja og konungur gáfu eftir án ofbeldis náðust lýðréttindi og siðbót án mikils ofbeldis. Þannig náðist á Vesturlöndum ákveðinn málamiðlun um að kirkja og konungar fengju að stíga af valdastólum með fullri reisn. Eiginlega of mikilli reisn miðað við óskaplega og grimma fortíð sína.

Þökk sé kóngi og kirkjunni í Danmörku að íslenska hækjukirkjan varð að svara kalli tímans. Hún bakkaði reyndar með fullar hendur fjár sem hún rændi af landsmönnum gegnum aldirnar. Við getum þakkað frelsi og lýðréttindum þeim ofurhugum sem börðust gegn rotnuðu strangtrúarkerfi. Það er því hræðilegt að sjá biskupinn ræna menn hugmyndafræði sem skapaði velferð og aukin réttindi almennings og gera hana að sinni. Það sorglegt að þurfa minna biskup á fortíð embætti hans á Íslandi, sem er ósiður, ófrelsi og óréttlæti. Þess ber að minnast að kristnin fékk tækifæri í 900 ár og afleiðingarnar voru ömurlegar. Það er siðurinn sem við viljum aldrei aftur þurfa að þola.

Siðurinn í landinu heitir nú réttu nafni lýðræði og mannréttindi en ekki boðorðin tíu, stóridómur né faðir vor, verði þinn vilji eða tilkomi þitt ríki. Ég er kominn með upp í kok af matreiðslu biskups á hlutverki kirkjunnar hér á landi. Það er kominn tími til að kenna börnum hvaða stórmenni þorðu að standa upp gegn þeirri mannfjandsamlegu kristnu samfélagsgerð sem hér ríkti. Biskupinn vill að sjálfsögðu að börnin í skólanum séu látin drekka ólyfjan úr drekkingarhylnum, sleikja axir böðlanna, halda sig í hengingarreipin og ylja sér á bálköstunum. En það er kominn tími til að þessi stofnun taki ábyrgð á gjörðum sínum og viðurkenni endalaus afglöp sín. Við viljum að börnum séu kenndir mannasiðir mannréttinda og réttlætis en ekki siðir einvalds á himni og á jörðu.

Birgir Baldursson

Særingar í Vatíkaninu

7. apríl 2005# (Kristindómurinn)

Sá svipmyndir frá Vatíkaninu þar sem verið að fremja einhverjar seremóníur yfir líki páfans. Skrautlega klæddur æðstiprestur hélt yfir honum einhverjum staut með hnúði á endanum og lét sem hann væri að dangla í skrokkinn frá brjósti og niður að mitti, án þess þó að snerta hann.

Hvað á þessi hegðun að fyrirstilla? Halda menn að páfinn komist frekar til himna ef svona atferli er viðhaft í návist líksins? Er þetta eitthvað siðmenntaðra en seremóníur frumstæðra ættbálka til forna? Sjáið þið ekki forneskjuna þarna?

Svo verða Þjóðkirkjuprestar sárir og fúlir þegar maður kallar þá töfralækna.

Lárus Viðar

Sköpunarsagan snýr aftur

8. apríl 2005# (Vísindi og trú)

Í mörgum fylkjum Bandaríkjanna fer nú fram umræða um það hvort hefja eigi kennslu á vitrænni hönnun (e. intelligent design) lífsins í grunnskólum, sem einhvers konar valkost gegn kenningunni um þróun lífsins. Rökin fyrir þessu eru helst þau að skólakerfinu beri skylda til að kynna nemendum mismunandi kenningar um uppruna og tilurð lífsins. Að sjálfsögðu er það einungis fyrirsláttur því markmiðið er einfaldlega að koma sköpunarsögunni aftur inn í skólakerfið.

Aftur segi ég því 1987 féll dómur í Hæstarétti Bandaríkjanna þess efnis að það samrýmdist ekki bandarísku stjórnarskránni að kenna sköpunarsögu Biblíunnar í skólum landsins og því var lagt bann við slíku. Sem svar við þessu hefur komið fram á síðustu árum einhvers konar dauðhreinsuð sköpunarkenning, þar sem þess er gætt að minnast ekki á guð né neitt sem túlka má sem tilvísanir í Biblíuna. En sem fyrr eru rökin fyrir þessari kenningu byggð á vissum grundvallarmisskilningi á því hvað fellur undir vísindi og hvað ekki. Hugmyndir um yfirnáttúrulegan lífshönnuð, sem fela í sér fyrirfram gefnar niðurstöður, geta eðli málsins vegna aldrei talist vera vísindi.

Rökin sem færð eru fyrir sköpunarkenningunni eru bæði fá og léleg. Þeirra elsta og langlífasta röksemd er einfaldlega sú að lífið sé svo flókið og margbreytilegt að það hljóti að vera vitræn hönnun þar að baki. Þessi hugmynd er oft eignuð enska átjándualdar guðfræðingnum William Paley sem kom með hina frægu samlíkingu lífsins við úrið og úrsmiðinn. Ef við ættum eftir að finna vasaúr einhvers staðar úti á túni, hlytum við réttilega að álykta sem svo að einhver hefði smíðað það úr, því það gæti ekki hafa orðið til af sjálfu sér af náttúrulegum orsökum á túninu. Sama hljóti því að gilda um lífverur, þar sem þær byggjast á ógnarflóknum gangkerfum, hljóti einhver vitræn hönnun að búa þar að baki. Titill hinnar þekktu bókar Richards Dawkins, The Blind Watchmaker, þar sem hann tekur þessar hugmyndir fyrir, vísar einmitt í þessa gömlu samlíkingu.

Flest önnur rök fyrir sköpunarhyggju snúast um það eitt að gagnrýna ýmsar hliðar kenningarinnar um þróun lífsins. Líklega halda talsmenn sköpunar að með því séu þeir að styrkja eigin hugmyndir um guðlega sköpun. Því fer þó fjarri. Jafnvel þótt þú getir sýnt fram á galla á kenningu A styrkir það ekki kenningu B í sessi frá sjónarhóli vísindanna. Vísindaleg hugsun hefur reyndar aldrei verið trúmönnum töm, líkt og deilurnar um yfirnáttúrulega frumorsök sýna fram á. Sköpunarkenningin er einmitt mjög gott dæmi um svokölluð gervivísindi. Þar hafa menn gefið sér ákveðinn sannleik og fyrirfram ákveðna niðurstöðu og róa svo öllum árum að því að snúa út úr og bjaga alla þekkingu þannig að hún passi við hugmyndir þeirra og trú.

Ég tel sjálfur að trúmenn séu að misskilja hugmyndakerfi vísindanna og telji það vera sambærilegt við hugarheim trúarinnar en svo er ekki. Þegar rætt er um þessa hluti er nauðsynlegt að átta sig á tveimur hugtökum, þekkingu og vissu. Í vísindum er leitast við að afla sem mestrar þekkingar en fullkomin vissa um eitthvað er ekki til umræðu. Í trúarbrögðum eins og kristni lítur dæmið öðruvísi út. Þar hafa menn mikla vissu um ýmsa hluti í nafni trúarinnar en þekkingin er að sama skapi lítil.

Oft birtist í fjölmiðlum og víðar sá leiði misskilningur að sköpunarsagan sé vísindakenning hliðstæð þróunarkenningunni, og því ekkert óeðlilegt við að þær séu kenndar samhliða. Ekkert gæti þó verið fjær lagi. Hér er ekki um að ræða tvær jafngildar vísindakenningar. Sú togstreita sem við sjáum núna á milli fylgismanna þessara tveggja hugmynda á sér gamlar rætur. Þessar deilur snúast ekki nú og hafa ekki lengi gert um vísindi heldur pólitík. Mörgum trúmönnum í Bandaríkjunum þykir það súrt í broti að börnunum sé kennt að menn séu komnir af öpum, því ekki kemur það heim og saman við Biblíuna og því þarf að breyta að þeirra mati. Hvað er réttar í þessum efnum er aukaatriði út frá þeirra sjónarhóli.

Nú þegar liggur fyrir tillaga til fræðsluyfirvalda í Kansas um að sköpunarfræðin verði kennd í skólum fylkisins strax í haust. Þetta er vissulega hrollvekjandi þróun í landi sem er í fremstu röð í heiminum þegar kemur að vísindarannsóknum af ýmsum toga. Kansas er engin sérstök undantekning að þessu leiti því svipaðar hugmyndir eru uppi í 17 öðrum fylkjum Bandaríkjanna. Líklega rækju margir upp stór augu ef taka ætti upp kennslu í gullgerðarlist í efnafræði eða boðið yrði upp á námskeið í blóðtökum í læknisfræði. Að boða vitræna frumorsök í líffræði væri álíka afturför og vonandi bera Bandaríkjamenn, sem og aðrir, gæfu til þess að halda trúarbrögðunum sem lengst frá menntakerfinu um alla framtíð.

Byggt á grein úr The Guardian eftir Suzanne Goldenberg, birt 7. feb 2005

Guðmundur Guðmundsson

Biskup skeinir sig á stjórnarskránni

9. apríl 2005# (Kristindómurinn)

Á Íslandi er trúhelsi, ekki trúfrelsi, viðhaldið og það stutt dyggilega af þjóðkirkjunni og stjórnvöldum. Í stjórnarskránni segir orðrétt í 62. gr.: „Hin evangeliska lúterska kirkja skal vera þjóðkirkja á Íslandi, og skal ríkisvaldið að því leyti styðja hana og vernda.“ Stuðninginn hefur ekki vantað. Allt þetta mikla bákn, sem þjóðkirkjan er, blæs viðstöðulaust út undir öruggri stjórn biskups og leggur stækan daun fáfræði og ranghugmynda kirkjunnar yfir landið. Ákvæði um trúfrelsi hefur verið skotið inn í stjórnarskrána, en slíkt hefur auðvitað ekkert gildi á meðan þjóðkirkjan er sett skör hærra en allir aðrir. Það er augljóst að ekki verður um raunverulegt trúfrelsi að ræða fyrr en ríki og kirkja verða að fullu aðskilin.

Þjóðkirkjan hefur alltof lengi fengið að fara með staðreyndir að vild sinni. Þetta sést berlega á vikulegum skrökfundum í musterum nefndrar kirkju, þar sem skáldsagnapersónunni Jésú er eignað ýmislegt er gengur þvert gegn náttúrulögmálunum. Þannig á kappinn að hafa rölt sig út á allsendis ófrosið stöðuvatn, skipað lömuðum á lappir og sjálfur auðvitað látið negla sig á krosstré, til þess eins að gefa mönnum langt nef, upprisinn, eftir að hafa legið dauður í þrjá daga. Þeir sem þessu trúa eru jafnan nefnir kristnir og ganga sumir hart fram í að dásama þessi hindurvitni sín.

Jafnframt er því haldið mjög á lofti hversu heppnir Íslendingar eru að hafa trúað þessari vitleysu, en ekki einhverri annarri, sl. eittþúsund ár. Þeir sem leyfa sér að draga þessi „sannindi“ í efa eru jafnan úthrópaðir sem niðurrifsmenn og hættulegir þjóðfélaginu. Þar fer þjóðkirkjan fremst í broddi fylkingar og berst af krafti fyrir fáfræðinni. Þannig hefur t.a.m. öllu tali um trúboð í opinberum grunnskólum verið mætt af fullkomnum hroka af hálfu kirkjunnar og stjórnvalda. Í þessari afstöðu endurspeglast aðferðir kirkjunnar við að trana sér fram á öllum sviðum, jafnan á vafasömum forsendum.

Auðvitað er þjóðkirkjan ekki mótfallin trúboði í skólunum þrátt fyrir yfirlýsingar um annað. Í haust var Fræðslustefna Þjóðkirkjunnar samþykkt á Kirkjuþingi. Þar er lagt á ráðin um frekari innrás kirkjunnar í skólana, en látið líta svo út að kirkjan verði skólunum til aðstoðar við að rækja skyldur sínar. Ef einhver hefur látið blekkjast af þessum fagurgala, þá hefur biskup, og prelátar hans, nú tekið af allan vafa um tilganginn með ætluðu samstarfi kirkju og skóla. Hvernig ber annars að skilja þessi orð biskups úr predikun frá 7. mars sl.:

Undanfarna daga hefur verið rætt um kristnifræði í skólum og bænahald. Hávær þrýstihópur hefur haft sig mjög í frammi um að svipta meirihluta íslenskra barna möguleika þess að læra um grundvallar gildi siðmenningar okkar og iðka þá trú sem blessað hefur þessa þjóð og borið uppi í aldanna rás. Í þeirri umræðu hefur iðulega komið fram það sjónarmið að ekki eigi að kenna börnunum trú, heldur gefa þeim kost á að tileinka sér þá trú sem þeim sýnist þá og þegar þau hafi aldur til. En það er ekkert nema innræting - af verstu sort. Það að þegja um trú er innræting gegn trú.

Minni spámenn kirkjunnar enduróma síðan þessi orð foringja síns úr predikunarstólum mustera sinna. Þetta kvak er skipulagður hræðsluáróður kirkjunnar til þess ætlaður að drepa alla skynsamlega umræðu um trúarbrögð í dróma kreddunnar. Það ætlar auðvitað enginn að svifta neinn möguleikanum á að iðka sín trúarbrögð, heldur er ætlast til að kirkjan og ríkisvaldið virði trúfrelsisákvæði stjórnarskrárinnar.

Því miður er ósennilegt að nokkuð breytist í þessum efnum til batnaðar meðan heilög þrennig forsætisráðherra, kirkjumálaráðherra og biskups hefur undirtökin. Afstaða biskups er ljós, en hitt er verra þegar yfirpólitíkus landsins tekur dómgreindarlaust undir þá fjarstæðu, sem biskup boðar. Í ræðu rétt fyrir síðustu jól sagði forsætisráðherra: „Heilög ritning færir okkur heim sannin um það að þegar Guð hafði skapað himin og jörð - og þar með lífríkið – ‘þá leit hann allt er hann hafði gjört, og sjá, það var harla gott. (Mósebók, 1.31). Hið góða er með öðrum orðum órofa hluti af sjálfu sköpunarverki Guðs.“. Forsætisráðherra er m.ö.o. sköpunarsinni!! Er líklegt að þessi maður vilji aðskilnað ríkis og kirkju? Afstaða kirkjumálaráðherra er engu þekkilegri og hefur hann oft í ræðu og riti afhjúpað bókstafstrú sína, og sem menntamálaráðherra treysti hann undirstöður trúboðsins í aðalnámsskrá grunnskólans.

Er stjórnarskrárákvæðið um forréttindi Þjóðkirkjunnar fremra ákvæðinu um trúfrelsi og er öllum sama þótt verið sé, leynt og ljóst, að brjóta á rétti grunnskólabarna til trúfrelsis með gengdarlausu trúboði í skólunum? Valfrelsi er einskis virði ef ekkert er um að velja. Kirkjur eru réttur vettvangur til iðkunar trúarbragða, en skólinn ekki. Í dag er enginn valkostur í skólanum - þar er trúarinnræting staðreynd. Aðskilnaður ríkis og kirkju er mannréttindamál.

Birgir Baldursson

Nálgunarbann á Jesú Krist

10. apríl 2005# (Hugvekja)

Á heimasíðu Krossins er að finna þetta bréf frá Jesú. Við lestur þess hlýtur maður óneitanlega að velta fyrir sér hvers lags karakter þessi Jesús er:

Kæri vinur,

Hvernig hefur þú það? Ég varð að senda þér línu til að segja þér hversu mikið ég ann þér.

Ég sá þig á tali við vini þína í gær. Ég beið þess allan daginn að þú yrtir einnig á mig. Ég gaf þér sólsetur til að ljúka deginum og kvöldsvala til að veita þér hvíld - og ég beið. Þú komst ekki. Það særði mig - en ég elska þig enn því ég er vinur þinn.

Ég sá þig þegar þú svafst í nótt og mig langaði til að snerta brá þína svo ég varpaði mánaskini yfir andlit þitt. Enn beið ég og mig langaði til að flýta mér niður svo við gætum ræðst við. Ég á svo margar gjafir handa þér! Þú vaknaðir og flýttir þér í vinnuna. Tár mín voru í regninu.

Ef þú myndir aðeins hlusta á mig! Ég elska þig! Ég reyni að segja þér það með bláum himni og í kyrrð grænna engja. Ég hvísla það í laufi trjánna og anda því í litadýrð blómanna, ég hrópa það í vatnsföllum fjallanna og ég legg fuglunum ástarljóð í munn. Ég klæði þig il sólarinnar og fylli loftið af ilmi náttúrunnar. Elska mín til þín er dýpri en hafið og stærri en æðsta löngun hjarta þíns!

Biddu mig! Talaðu við mig! Gleymdu mér ekki. Ég á svo mikið til að deila með þér!

Ég ætla ekki að angra þig meir. Þetta er þín ákvörðun. Ég hef valið þig og ég mun bíða.

Ég elska þig.

Þinn vinur

Jesús.

Finnst ykkur þetta ekkert óhugnanlegt? Þarna er höfðað til sektarkenndar smælingjanna með því að láta sér sárna það að fá ekki næga athygli. Svo er eitthvað pervertískt og stalkerískt við þetta líka. Ég hef valið þig og ég mun bíða. Maður hefur semsagt sjálfur ekkert val um það hvort maður vilji gera þetta fyrirbæri að vini sínum. Hann er búinn að velja og beitir svo svona lúalegum þvingunum til að fá sitt í gegn.

Ef manneskja hefði sent mér svona bréf myndi ég velta fyrir mér að fara með það til lögreglunnar. Fá nálgunarbann.

Ef til vill finnst krossurunum þessi texti bæði fagur og djúpvitur. Það hlýtur að segja okkur ýmislegt um þankagang þeirra. Þetta fólk hefur beygt sig undir yfirvald ævintýrapersóna og í krafti þess er hægt að beita það þvingunum eins og þessum til að halda því við efnið.

Svei mér þá ef þetta er ekki fullkomlega fasískt.

Óli Gneisti

Þurfa grunnskólanemendur á trúaráróðri að halda?

11. apríl 2005# (Kristindómurinn)

Sigmundur Ernir skrifar í Fréttablaðinu þann 3. apríl grein sem ber heitið Af sjálfsmynd þjóðarinnar. Með greininni bætist Sigmundur í hóp þeirra manna sem er einbeittur í að mistúlka málstað þeirra sem gagnrýnt hafa form kristinfræðikennslu í íslenskum skólum. Orðrétt segir hann:„Það væri álíka gáfulegt að kenna ekki þessa kristnu sögu í skólum landsins og að leggja niður íslenskukennslu.“ Hann lætur eins og það séu einhverjir að berjast gegn því að kennt sé um kristna trú og sögu kristni á Íslandi í skólum. Svo er ekki.

Umræðan fór af stað vegna þess að of mikið er um að kristinfræðikennsla í íslenskum skólum sé einfaldlega kristniboð. Það er til dæmis ekki eðlilegt að bænahald sé í opinberum skólum. Slíkt hefur meira að segja verið stöðvað í hinum ofurkristnu Bandaríkjum. Það er ekki heldur eðlilegt að sagan af upprisu Jesú sé kennd eins og um sagnfræðilega staðreynd sé að ræða. Síðan eru til dæmi um að kennarar hafi niðurlægt nemendur sem ekki eru trúaðir.

Persónulega hef ég ekkert á móti því að kennt sé um kristna goðafræði í skólum, ekki frekar en að kennt sé um ásatrú. Málið snýst um að námsefnið sé sett upp á heiðarlegan hátt í stað þess að um áróður sé að ræða. Ég hef á tilfinningunni að Sigmundur hafi lítið sem ekkert kynnt sér málflutning okkar sem gagnrýnt höfum fyrirkomulag kristinfræðikennslu.

Sigmundur fjallar mikið um hve kristni er rótgróin í þjóðinni. Í raun mætti segja að þjóð sem væri jafn gegnsýrð af kristinni trú og Sigmundur heldur fram þyrfti ekki á kristinfræðslu að halda. Annars má skilja hann svo að enginn sé alvöru Íslendingur nema hann aðhyllist kristna trú. Þetta er makalaus þröngsýni hjá manninum. Það kemur samt málinu lítið við hve trúuð þjóðin er.

Fræðsla um kristni er hiklaust af hinu góða. Sömuleiðis fræðsla um önnur trúarbrögð og trúarskoðanir. Fræðslan þarf hins vegar að vera heiðarleg og hún þarf að byggja á staðreyndum. Grundvallaratriðið er að trúfrelsi á að vera á Íslandi og því á trúaráróður ekki heima í skólum hér á landi. Þetta grundvallaratriði ætti jafnvel að gilda þó 100% þjóðarinnar aðhyllist ákveðna trú.

Þessi grein var send Fréttablaðinu fyrir viku og birtist loks í dag.

Birgir Baldursson

Í framför

12. apríl 2005# (Siðferði og trú)

Í nýlegum Spegilsþætti í Ríkisútvarpinu fjallar Hjálmar Sveinsson um mál Terri Schiavo og þær logandi deilur sem bandarískt þjóðfélag var undirlagt kringum það hvort þessi heiladauða kona fengi að deyja. Það var á Hjálmari að heyra að hann sakni þess hve litlar deilur um jafn siðferðilega mikilvæg mál eru stundaðar hérlendis. Almennt er maður auðvitað sammála honum í slíkum efnum. Skrif okkar hér á Vantrú eru einmitt antitesa á tesu sem búin er að vera frekar óumdeild gegnum tíðina, en í þessu tiltekna máli þykir mér það hið besta mál hve lítil mótmæli eru við líknardauða.

Því hver sá sem kominn er á þá skoðun að líknardráp sé réttlætanlegt er að mínu mati siðferðilega framar á merinni en hinir sem aðhyllast hið öfugsnúna siðferði kaþólskra og annarra afturhaldsafla mikillar trúar. Öll rökræða hlýtur að hafa það markmið að sannfæra þá sem rangar skoðanir teljast hafa um réttmæti annarra skoðana, með því að beita röksemdafærslu. Og það, að ekki skuli vera heitar umræður um málefni sem manni sjálfum finnast í réttum farvegi, bendir einfaldlega til þess að þjóðfélagið hafi nánast í heild sinni hrapað að skynsamlegri niðurstöðu.

Slíkt er fagnaðarefni.

Mér yrði ómótt ef háværar raddir væru upp í samfélagi okkar um að banna líknardauða, nú eða þá að kenna ætti sköpunarsöguna til jafns við þróunarkenninguna. Það er víst alveg nóg til þess að vita að Þjóðkirkjan ali á bænahaldi og trúaráróðri í skólastofum landsins, þvert á yfirlýsta stefnu sína.

Öll mál á auðvitað að ræða og það af hita. En málefni geta líka verið útrædd og almenn sátt um réttmæti þeirra. Íslensk læknastétt hefur siðareglur sem veita svigrúm til að lina þjáningar vonlausra sjúklinga, væntanlega í samráði við ættingja. Sé þjóðin almennt á því að þetta sé skynsamlegt sýnir það okkur að við stöndum framarlega í siðferðilegu tillliti þegar kemur að þessum málaflokki.

Og það gefur vonir um að heilbrigð skynsemi mjaki okkur framávið áfram, þrátt fyrir litla jaðarsöfnuði sem boða mannfyrirlitningu og tepruskap. Látum þá bara ekki komast með puttana á stjórnvölinn.

Matthías Ásgeirsson

Sköpunarsinnar, fársjúkt fólk

13. apríl 2005# (Kristindómurinn)

Þegar trúmenn og sinnuleysingjar hneyklast á því að kvartað sé undan trúaráróðri í skólum er gjarnan spurt hver skaðinn sé.

Skaðinn er að út úr íslenska skólakerfinu kemur fólk eins og mofi sem er duglegur að kommenta á Vantrú. Fullorðnir menntaðir einstaklingar sem trúa bókstaflega á sköpunarsögu Biblíunnar og afneita þar með Þróunarstaðreyndinni (betur þekkt undar nafninu þróunarkenningin, en það nafn er á vissan hátt villandi).

Það er eitthvað stórkostlega mikið að þegar einstaklingar komast í gegnum menntakerfið með svona ranghugmyndir. En lítum hjá því og spáum í því hver grunnur þessara ranghugmynda er - hvaðan kom þær. Jú, þetta eru lógískar afleiðingar kristnifræðikennslu og kristniboðs á Íslandi. Kennslu sem gengur út á að ala á tortryggni gagnvart vísindum og hampa hindurvitnum. Vissulega sleppa flestir út án þess að bera skaða af, en ekki allir.

Mofi er fórnarlamb, að mínu mati fársjúkur andlega. En hann er ekki einn, hundruðir ef ekki þúsundir Íslendinga eru haldnir þessum sömu ranghugmyndum. Meira að segja núverandi forsætisráðherra virðist haldinn þeim ef mark er tekið á orðum hans. Hvað myndum við segja ef þetta sama fólk færi að mótmæla tilvist aðdráttaraflsins, tunglsins eða hnattlögun jarðar.

Þetta er ekki í góðu lagi og er meðal annars skaðinn sem trúboð í skólum getur valdið.

Birgir Baldursson

Nýja grænsápubiblían

15. apríl 2005# (Kristindómurinn)

Nýlega áttust við í sjónvarpsþætti þeir Gunnar í Krossinum og presturinn Bjarni Karlsson. Efnið var samkynhneigð og afhommun. Það var súrt að sjá trúarfasistann Gunnar baka prestsgreyið í þessari umræðu, með því einfaldlega að vitna í það sem Biblían segir. Bjarni gat lítið annað en reynt að ljá orðum Biblíunnar nýja merkingu, grænsápast með þau á alla kanta.

En það athyglisverðasta þarna var þegar Bjarni dró úr pússi sínu uppkast að nýrri Biblíuþýðingu, þýðingu þar sem búið er að breyta merkingu fjölda Biblíuversa nútíma siðferði í hag. Áður hafði hann gengið svo langt í leit sinni við að verja málstað sinn að halda því fram að Páll postuli hafi ekki þekkt til samkynhneigðar og eigi ekki við ástir tveggja karla í Rómverjabréfinu heldur það þegar karlmenn tæla piltbörn. Og í nýju þýðingunni las hann vers þar sem búið var að taka hugtakið mannhórur og breyta í einhverja þá sem leita á börn.

Gerólík merking þar á ferð.

Þegar farið er að líta í þessa nýju þýðingu kemur ýmislegt forvitnilegt í ljós. Sjáið t.d. þessi orð Jesú Krists í Lúkasi 14:26:

Ef einhver kemur til mín og hatar ekki föður sinn og móður, konu og börn, bræður og systur og enda sitt eigið líf, sá getur ekki verið lærisveinn minn.

Í nýju þýðingunni er þetta orðið:

Enginn getur komið til mín og orðið lærisveinn minn nema hann taki mig fram yfir föður og móður, maka og börn, bræður og systur og enda yfir eigið líf.

Hvað er í gangi? Nú fer ekkert á milli mála að í Biblíuþýðingum annarra tungumála er átt við hatur. Þeir sem til þekkja segja að í Lúk 14:26 þýði sögnin μισεω (misew) einfaldlega að hata*. Á öðrum stöðum sama guðspjalls fer það varla á milli mála:

Lúkasarguðspjall 1:71
frelsun frá óvinum vorum og úr höndum allra, er hata oss.

Lúkasarguðspjall 21:17
Og þér munuð hataðir af öllum vegna nafns míns,

Hinir nýju þýðendur Biblíunnar víla ekki heldur fyrir sér að breyta sverðinu sem Jesús talar um í sundrungu. Mattheus 10:34 var áður svona:

Ætlið ekki, að ég sé kominn að færa frið á jörð. Ég kom ekki að færa frið, heldur sverð.

Nú stendur til að þetta verði þannig:

Ætlið ekki að ég sé kominn að færa frið á jörð. Ég kom ekki að færa frið heldur valda sundrungu.

Grískufróðir segja að í Matt 10:34, þar sem stendur μαχαιρα (machaira), þýði það einfaldlega sverð*. Á öðrum stöðum er það þýtt þannig:

Matt 26:55
Á þeirri stundu sagði Jesús við flokkinn: „Eruð þér að fara að mér með sverðum og bareflum eins og gegn ræningja til að handtaka mig? Daglega sat ég í helgidóminum og kenndi, og þér tókuð mig ekki höndum.

Klárlega er þessi nýja þýðing fullkomlega óheiðarleg, því með henni er merkingu versa breytt, til að þau verði ögn afsakanlegri á mælikvarða nútímalegs siðferðis.

Þessi nýja Biblíuþýðing er því skandall. Skandall sem hefur kostað skattgreiðendur tugi milljóna. Menn geta ekki bara si-sona breytt merkingu þessa trúarrits eftir hentugleikum, sveigt allt það óþægilega til einhverrar merkingar sem auðveldara er að verja. Þá væri miklu nær að henda bara þessari skruddu og boða í stað þess heilbrigt og nútímalegt almennt siðferði.

En þá verða hindurvitnin reyndar líka á víkja og því ekkert eftir sem gerir kirkjuna að kirkju. En gerir það nokkuð til? Siðferðisþróunin þarfnast síst af öllu kirkju.

* Hjalti Rúnar Ómarsson fær þakkir fyrir þessar ábendingar.

Birgir Baldursson

Svívirðilegar girndir

16. apríl 2005# (Kristindómurinn)

Ég ætla að fjalla aðeins áfram um hina nýju Biblíu 21. aldarinnar, hina óheiðarlegu grænsápuþýðingu.

Bjarni Karlsson sagði í sjónvarpsdeilu sinni við Gunnar í Krossinum að Páll postuli hafi ekki þekkt til samkynhneigðar þeirrar sem við þekkjum í dag, ástir fullveðja fólks af sama kyni, heldur hafi verið um að ræða losta fullvaxinna karla til piltunga. Þetta hafi verið pedófílía fremur en hómósexúalismi.

Gunnar svaraði að sjálfsögðu með því að lesa bara beint upp úr Biblíunni, Rómverjabréf Páls Postula 1:26-27:

Þess vegna hefur Guð ofurselt þá svívirðilegum girndum. Bæði hafa konur breytt eðlilegum mökum í óeðlileg, og eins hafa líka karlar hætt eðlilegum mökum við konur og brunnið í losta hver til annars, karlmenn frömdu skömm með karlmönnum og tóku út á sjálfum sér makleg málagjöld villu sinnar.

Hvernig skyldi nýja útgáfan tækla þessi tvö vers? Athugun leiðir í ljós að hið fyrra er með nákvæmlega sama hætti, en hið síðara breytist úr einfaldri þátíð í lýsingarhátt þátíðar:

Þess vegna hefur Guð ofurselt þá svívirðilegum girndum. Bæði hafa konur breytt eðlilegum mökum í óeðlileg og eins hafa líka karlar hætt eðlilegum mökum við konur og brunnið í losta hver til annars, karlmenn hafa framið skömm með karlmönnum og hafa sjálfir fengið að kenna á afleiðingum villu sinnar.

Hvernig getur nokkur maður sem þetta les velkst í vafa um að Páll á hér við samkynhneigð? Karlmenn með karlmönnum, brenna í losta hver til annars - þetta er augljóst. Grænsápubiblían er heiðarleg þarna.

Og þá er bara spurningin hvernig Bjarni ætlar að hattera þetta. Hin nýja Biblía, vegur í Nýja-testamentinu harkalega að hommum, nú sem fyrr. Sú kirkja sem ætlar að horfa fram hjá því og taka samkynhneigða í sátt hlýtur að ganga gegn orði því sem innblásið á að vera af Guði almáttugum.

Því segi ég enn og aftur: Prestar og guðfræðingar, hendið þessari ljótu skræðu og takið upp á arma ykkar heilbrigt almennt siðferði. Lífið verður svo miklu auðveldara, auk þess sem þið losnið við barnaleg og bjánaleg hindurvitnin sem þið þurfið nauðugir að boða, þrátt fyrir guðfræðinám ykkar.

Sekkjúlaríserum kirkjuna!

Birgir Baldursson

Upphafið Gamla-testamenti

17. apríl 2005# (Hugvekja)

Ég er enn að skoða nýju Biblíuþýðinguna, nú út frá fullyrðingum guðsmanna um hlutverk Nýja-testamentisins. Spáið aðeins í það, Nýja testamentið upphefur hið gamla, nemur úr gildi flest það er þar stendur (í það minnsta allt það nöturlega). Meira að segja Gunnar í Krossinum er inni á þessu, þótt ekki sé hann hallur undir grænsápuna.

Samt er þetta haft eftir Jesú Kristi, formanni krysslingaklúbbsins:

Ætlið ekki, að ég sé kominn til að afnema lögmálið eða spámennina. Ég kom ekki til að afnema, heldur uppfylla. (Mattheus 5:17)

Hin nýja grænsápuútgáfa ritsins teflir þó fram annarri merkingu, svona til að gefa prestum og guðfræðingum tækifæri til að hafa þetta gruggugt fremur en skýrt:

Ætlið ekki að ég sé kominn til að afnema lögmálið eða spámennina. Ég kom ekki til að afnema heldur til að gefa því fyllri merkingu.

En hvað segir þetta okkur annars? Nýja testamentið verður ekki til fyrr en á öðru árhundruðinu eftir meintan burð Jesú Krists. Því hlýtur, frá upphafi vega og allt þar til Nýja testamentið komst í umferð (eða kannski strangt tiltekið Jesús byrjaði að messíasast), gamla lögmálið að hafa gilt. Sá sem fæddur var t.d. 50 árum fyrir Krist var því ofurseldur því að þurfa að drepa hvern þann sem ekki hvíldist á hvíldardeginum, kála hommum, myrða son sinn ef hann reif kjaft, stúta galdrakonum og þar fram eftir götum.

Hvernig gefur tilkoma Krists fyrirskipunum um morð á hommum og galdrakonum fyllri merkingu?

Og þetta átti ekki bara við Hebreana, þaðan sem ritið er sprottið, því ef eitthvað er að marka boðskap kristninnar eiga þessi trúarbrögð erindi við alla heimsbyggðina. Hinn nýji siður gefur semsagt fyllri merkingu fyrirmælum sem stærstur hluti heimsbyggðarinnar hafði ekki einu sinni heyrt af. Og þegar kemur að samkynhneigð hljóðar breytingin upp á að ekki skuli lengur drepa heldur bara fyrirlíta þær „svívirðilegu girndir“.

Því er það að í samfélögum þar sem samkynhneigð var ekki fyrirlitin, svo sem í einhverjum kreðsum Indíána, ef eitthvað er að marka Little Big Man, er hún það svo sannarlega núna, hvað sem líður hjáróma mótbárum frjálslyndra guðfræðinga og presta íslensku Þjóðkirkjunnar.

Það er mér hulin ráðgáta hvernig nokkur samkynhneigð manneskja getur aðhyllst kristindóm. Og reyndar er það jafnskrýtið að frjálslyndir guðfræðingar og prestar geti hugsað sér að beygja sig undir það ok mannfyrirlitningar sem Nýja-testamentið boðar. Túlkanir þeirra, samanber orð Bjarna Karlssonar, eru svo ámátlega hlægilegar að segja má að þeir svipti sjálfa sig starfsheiðrinum í hvert sinn sem þeir opna munninn um þessi undarlegu fræði.

Frelsarinn

Brúðuleikarar í biblíubreytingum

18. apríl 2005# (Kristindómurinn)

Árið 1991 ákvað Ólafur Ragnar Grímsson sem fjármálaráðherra að láta þýða Biblíuna á kostnað skattborgara, að beiðni biskupsstofu og kirkjumálaráðherra. Verkefnið hófst með 2,7 milljóna greiðslu og síðan hafa síauknir fjármunir farið í verkefnið á hverju ári, í samtals 14 ár. Sýnilegur kostnaður skattgreiðanda á fjárlögum er kominn vel yfir 50 milljónir á núvirði. En það er nær öruggt að dulinn kostnaður innan kerfisins er örugglega mun hærri. Það vekur sérstaka undrun að Þjóðkirkjan með sína milljarða veltu á hverju ári þurfi sérstaklega að krækja í skattpening almennings til slíkra gæluverkefna. Við þekkjum öll hið ótrúlega ólánssukk í kringum kristnihátíð árið 2000, þar sem kostnaðurinn rauk yfir hálfan milljarð. Svo kemur þessi afskræmda biblíuþýðing sem á reyndar ekkert skylt við þýðingar heldur ritbreytingar.

Í 2 tbl. Biblíutíðinda útgefið af Biblíufélaginu sem er að stofninum til undir væng ríkiskirkjunnar stendur um þessa útgáfu:

Fjárstyrkur stjórnvalda til þessa verkefnis hefur ekki dugað nema fyrir hluta kostnaðarins við það og því þarf meira til þess að hrinda útgáfunni úr vör.

Hvað kosta þá þessi herlegheit? Er kostnaðurinn komin upp í aðra Kristnihátíð? Er virkilega búið sólunda hundruðum milljóna í allskonar kristnisukk á síðustu árum hér á landi fyrir utan alla milljarðana sem hafa farið í ríkiskirkjureksturinn? Svo mikið er víst að ríkiskirkjukristnin hér á landi er ekkert annað en akfeitur úlfaldi sem mun seint komast í gegnum nálarauga almennings þegar fram líða stundir.

Biblían er til í mínu bókasafni en flokkast þar undir erlendar þjóðsögur. Þjóðsögur Jóns Árnasonar eru þar nærri en flokkast undir innlendar þjóðsögur, þó sumar þeirra eigi rætur sínar að rekja til annarra landa. Ég er viss um að ef einhver íslenskur fræðimaður færi að breyta þjóðsögum Jóns Árnasonar, vegna eigin skoðana á ævintýrunum, mætti það mikilli mótspyrnu sagnfræðinga og velunnara íslenskrar sagnahefðar. Eiginlega ætti það sama að eiga við örverpið sem kirkjan er að skapa. En frekari sannana er ekki þörf um óáreiðanleika biblíunnar. Í tvöþúsund ár hafa menn skrifað og snúið textanum á alla kanta sér í vil og velþóknunar. Núna er það hin Evangelíska íslenska kirkja sem talar fyrir hönd Yahweh og blóðfórnarsonar hans. Svona tekur textinn breytingu eftir hentugleika hvers tímabils. Það er ekki langt í að Jesú fæddist í Búðardal og var krossfestur á Arnarhóli. Svona verða þjóðsögur til.

Í gegnum aldirnar hafa klerkar talað fyrir munn guðs og túlkað skoðanir hans. Þessi sagnahefð minnir á brúðuleikhús þar sem prelátar tala fyrir munn strengjabrúðanna, því aldrei hefur hann Yahweh sagt stakt orð né verið sýnilegur nokkrum manni. Fyrir nokkrum árum fannst kirkjunnar mönnum leikritið orðið slitið og ósiðlegt. Fyrir frekju og yfirgang þeirra hefur nýtt handrit fengið ríkistyrk. Sem skattgreiðandi er ég búinn að fá nóg af þessum viðhafnarlifnaði, skrúði og orðaleikjum ríkiskirkjunnar. Það var virkilega vanhugsað af Alþingi Íslands, sem kristnir menn lögðu niður fyrir hart nær 1000 árum, að dekra við slíka textasköpun og ritbreytingar á aldagömlum ævintýrasögum. Það er kominn tími til að við skiljum á milli ríki og trúar.

Birgir Baldursson

Göfgiþráin

19. apríl 2005# (Nýöld)

Þegar fyrsta greinin hans Matta Á., Af hverju ætti allt þetta fólk að ljúga?, birtist á Vantrúnni rifjaðist upp fyrir mér ritgerð ein sem ég hafði unnið og skilað inn í ÍSL203 í MH fyrir margt löngu. Sú hét Að loknu lífi og fjallaði um líf eftir dauðann.

Á menntaskólaárum mínum var ég nýaldarsinnaður. Sennilega var þetta smit frá bróður mínum sem á þessum tíma var áskrifandi að Ganglera og átti slatta af erlendum UFO-blöðum. Ég var búinn að lesa tvær bækur eftir Harold Sherman en ritgerðina byggði ég að stórum hluta á bókinni Himinn, jörð og hugur manns sem ég hafði fengið í jólagjöf.

Niðurstaða heimildarritgerðarinnar var einmitt þessi sem Matti fjallar um: Það er líf að loknu lífi, því af hverju ætti allt þetta fólk að vera að ljúga? Hefur það einhvern ávinning af því að spinna þetta upp?

Tilhugsunin um slíkt þótti mér fráleit, trúgjörnum unglingnum. Í dag myndi ég hins vegar ekki hika við að svara þessari síðustu spurningu játandi. Að sönnu eru margir þeir sem einungis hafa látið blekkjast í þrá sinni eftir einhverju æðra, en þeir eru líka margir sem beinlínis spinna þetta upp. Ástæðan þarf ekki einu sinni að vera peningalegs eðlis, því þeir sem ekki hafa beinan fjárhagslegan ávinning af því að gefa sig út fyrir miðils- og aðra handanheimahæfileika hljóta í það minnsta upphafningu og virðingu trúgjarnra samborgara sinna.

Þeir eru bókstaflega hafnir upp á stall.

Unglingurinn ég lét sig dreyma um að hafa skyggnigáfu eða aðra súpernatúral hæfileika. Ég leitaði grimmt í hugskoti mínu að einhverjum ummerkjum um slíkt, en varð að lokum heiðarlega að játa það fyrir sjálfum mér að engu svona var til að dreifa. Ég var bara venjulegt litlaust flón.

En af hverju þráði ég þetta svo? Ég var nefnilega skíthræddur við þetta handanheimadrasl líka, óttaðist ásækna anda og aðra drauga, fylgjur og svipi sem vantaði fæturna á. Það var ekki þráin eftir reynslunni sem lá að baki heldur göfgiþráin.

Ég vildi vera mikilvægur í hinu kosmíska samhengi, útvalinn.

Holier than thou kallast þessi kennd á enskri tungu. Stór hluti fólks í kristnum söfnuðum gengur með hana og flest allir nýaldarsinnar. Göfgiþráin felst til dæmis í fullvissu trúmannsins um að hann sé í teymi með almættinu og geti þannig haft óbein áhrif á náttúruöflin og alla framvindu. Þetta skapar þæginda- og valdatilfinningu sem fær trúmanninn til að finnast hann göfugur og merkilegur.

Þeir sem telja sig hafa höndlað einhvern slíkan sannleik og upphafningu verða svo yfirleitt manna hrokafyllstir og víla t.d. ekki fyrir sér að úthúða vísindum og vísindamönnum, hreinlega þola þá ekki með alla sína þurrkuntulegu skeptík.

Önnur og hrokafull birtingarmynd þessa er án efa orð hins kristna trúmanns sem stendur í þeirri meiningu að leiðtoginn Jesús hafi pínst og dáið á krossinum fyrir syndir hans sjálfs. Í krafti þeirra óraunhæfu hugmynda tekst hann svo á við lífið með bros á vör og fullvissu um að sér geti ekki mistekist, því verndarhendi skaparans sjálfs sé yfir honum. Miklar hörmungar hafa átt sér stað sökum þessarar ranghugmyndar valdamikilla manna.

Kannski á Lisa Simpson bestu skýringuna á þessu undarlega fyrirbæri, göfgiþránni:

HOMER: (við morgunverðarborðið daginn eftir) Það er alveg satt, ég sá veru frá annarri plánetu.

LISA: Kannski dreymdi þig það bara.

HOMER: Er það? En þegar ég kom til sjálfs mín aftur var ég þakinn slímugu, glæru klístri. Útskýrðu það!

MARGE: Viltu meiri pylsu? (Homer slefar)

LISA: Samkvæmt tímaritinu Ungi efahyggjumaðurinn eru líkurnar á því að annarskonar lífsform komist í sambandi við okkur einn á móti 175 milljónum.

HOMER: Og hvað með það?

LISA: Það þýðir að þeir sem þykjast hafa séð geimverur eru upp til hópa brjóstumkennanlegur almúgi í skítadjobbum. Ó... Og svo þú, pabbi. Haha.

Birgir Baldursson

Meðvituð ásókn í fávisku

20. apríl 2005# (Vísindi og trú)

Nei, vísindin eru engin blekking. En hitt væri blekking að ætla að það sem vísindin geta ekki gefið oss getum vér fengið annars staðar.

Svona hljómar niðurlag ritsmíðar Sigmund Freud, Blekking trúarinnar. Þessi sannindi hafa ekki náð að grópast í huga almennings á þeim 75 árum sem liðin eru frá því ritið kom fyrst út. Þvert á móti hafa menn í seinni tíð í auknum mæli hafnað hugmyndum sem þessum og horfið til einhverra póstmódernískra pælinga þar sem allt er rétt og leyfilegt.

Það virðist einatt eðli þeirra sem sannfærðir eru um tilvist æðri máttarvalda að tefla fram skammtafræði til ógildingar hugmyndum um vélgengi veraldar. Samt hefur ekkert beinlínis komið fram sem numið getur úr gildi nokkuð það er lýtur að mekanískri heimsmynd.

Öreindir skammtafræðinnar hegða sér ef til vill furðulega en þó ekki þannig að það gangi þvert á hin þekktu náttúrulögmál. En um leið og það gerist skal ég verða fyrsti maður til að bæta þeirri vitneskju í heimsmynd mína.

Og svo eru það hinir sem aldrei hafa viðurkennt neitt þessu líkt, en hanga á Biblíunni sinni eins og hún væri svarið við öllu í heimi hér. Samt er hún svo augljóslega rituð af fáfróðum mönnum fyrir 1800 - 4000 árum. Heimsmynd hennar er svo takmörkuð og þekkingarsnauð að engum vafa ætti að vera undirorpið að ritið geti ómögulega verið innblásið af alvitru hulduafli.

Samt hanga menn í henni.

Af hverju ætli það sé? Það sem við raunverulega vitum um heiminn hefur komið upp í hendurnar á okkur eftir að vísindaleg aðferð var fundin upp. Þessi aðferð breytti heimsmynd okkar og eldri hugmyndir úreltust með það sama. Því ættu menn að geta sagt sér það sjálfir að mörghundruð eða þúsund ára gamlar sögur, sem draga upp heimsmynd fulla af sköpurum, djöflum, englum, huldufólki, draugum, helögum öndum og öðru yfirnáttúruhyski, geta ekki verið marktækari en það sem nútímavísindin hafa fært okkur. Þessar sögur spretta einfaldlega úr þeim veruleika þar sem fólk vissi lítið sem ekkert um veröldina.

Samt er til fólk sem rengir þá þekkingu sem við höfum á náttúrunni, til þess að geta látið hana ríma við þessar gömlu glórulausu sögur. Margprófaðar kenningar verða í augum þessa fólks að trúarsetningum og vísindamenn að trúmönnum. Og stutt er í samsæriskenningar þar sem siðspilltu vísindamennirnir hylma yfir gögn og falsa þau til að ná völdum í samfélaginu.

Það er ótrúlegt að á meðal okkar, í upplýstu nútímasamfélagi, skuli ganga fólk sem hefur kosið sér fáviskuna. Þetta eru skeptíkerar hinnar lokuðu heimsmyndar, andstæðingar alls þess sem rétt og satt getur talist. Fyrir þessu fólki er mikilvægast að viðhalda í kolli sér hugmyndum fornþjóða um veröldina, á þeim forsendum einum að niðurstaða slíkrar heimsmyndar veitir þægindakennd.

Svo ábyrgðarlaus er hin meðvitaða ásókn í fávisku.

Ásgeir Berg Matthíasson

Örfá orð um trú og gagnrýna hugsun

21. apríl 2005# (Vísindi og trú)

Þegar sá sem þessi orð ritar stingur niður penna hafa þegar liðið nokkur ár af 21. öldinni. Vísindabylting hefur leitt af sér algerlega nýjan skilning á heiminum sem engin hefði getað ímyndað sér fyrir einungis nokkrum mannsöldrum. Nú er jafnvel hægt að útskýra heiminn án þess að minnast á Guð. Hin vísindalega aðferð hefur farið með sigur af hólmi. Tangarhald það sem hin kristna kirkja hafði á hugum og pyngju almennings hefur svo gott sem losnað. Siðferði nútímans er komið langt fram úr siðferði trúarbragðanna. Guð er dauður.

Og þó. Guðshugmyndin er ekki enn dauð úr öllum æðum. Flestir halda enn í það sem þeir kalla „sína barnatrú“ og virðast einfaldlega trúa af gömlum vana. (Athugið að hér eru einungis um athuganir undirritaðs að ræða.) Þeim hefur alltaf verið talin trú um tilvist Guðs af fólki sem þeir treysta, foreldrum, prestum og öðrum slíkum, og aldrei séð ástæðu til að efast. Ég er hér þó alls ekki að halda því fram að þetta fólk sé að ljúga að blessuðum börnunum, þvert á móti. Hér er um að ræða vítahring trúgirni síðan úr öndverðu.

Í rökræðum mínum við þessa trúmenn - ein mín helzta skemmtun - eru aðallega tvö leiðarstef sem ég heyri aftur og aftur. Ég þykist hér á eftir, í hroka mínum, hafa jarðað þessar helztu réttlætingar trúmanna fyrir trú sinni.

Ein sú algengasta röksemdafærsla sem maður heyrir er sú að þar sem hvorki sé hægt að sanna né afsanna tilvist Guðs séu í raun báðar afstöðurnar jafngildar. Þess vegna sé alveg jafngott að trúa bara á Guð. Þetta er rangt. Fullyrðingar verða ekki sannar við það eitt að ómögulegt sé að afsanna þær. Sönnunarbyrði liggur því hjá þeim sem heldur fullyrðingu fram, það er eina leiðin til að geta greint á milli sannra fullyrðinga og rangra. Raunveruleika og kjaftæðis. Annars er engin ástæða til að trúa ekki á Grýlu, Leppalúða og Jólaköttinn.

Þetta ætti sérstaklega að gilda um jafn stórfenglega staðhæfingu og um tilvist Guðs. Guð hlýtur því að vera saklaus af tilvist sinni unz sekt hans er sönnuð. Eða með orðum Carl Sagan: „Stórfenglegar staðhæfingar þarfnast stórfenglegra sannanna.“

Hin rökin eru þau að guðstrúin á einhvern hátt bæti líf þeirra sem á hann trúa, þeim líði betur, með öðrum orðum: Það er gott að trúa á Guð og þess vegna geri ég það.

Skoðum aðeins þessa röksemdafærslu: Ég gef mér þær forsendur að það sé gott að trúa á Guð og að ég vilji hluti sem eru góðir. Af því leiðir þriðja forsendan: Að ég trúi á Guð vegna þess að það er gott. En nú þýðir „að trúa“ að halda að eitthvað sé satt, þ.e.a.s. ef ég trúi á Guð held ég að hann sé til í raun og veru, tilvist Guðs er raunveruleg.

Þetta leiðir til mótsagnar: Ég held að Guð sé til vegna þess að það er gott, ekki vegna þess að ég held að hann sé til. Með öðrum orðum er niðurstaðan svona: Ég held að Guð sé til ekki vegna þess að ég haldi að hann sé til. Guð er raunverulegur án þess endilega að vera raunverulegur.

Ekki nóg með það að í þessari röksemdafærslu sé innifalin mótsögn heldur byggir hún líka á rökvillu, nefnilega að hægt sé að færa rök fyrir fullyrðingu eftir því hvaða afleiðingar hún hefur (argumentum ad consequentiam). Þessi gallaða röksemdafærsla, óskhyggja trúmannsins, er þegar öllu er á botninn hvolft helzta, og jafnvel eina ástæða þess að fólk trúir á Guð á þessum síðustu og póstmódernískustu tímum. Þegar ómögulegt er að sanna eða afsanna tilvist Guðs, hlýtur eina ástæðan fyrir því að trúa á Guð að vera óskhyggja trúmannsins. (Ég minni á það sem áður hefur verið sagt um sönnunarbyrði.) Trúin er því veruleikaflótti. Trúin er ópíum trúmannsins.

Niðurstaðan er því sú að vantrú er hin sjálfgefna afstaða – enginn fæðist trúaður. Trúarhugmyndir eru lærðar. Okkur er talinn trú um tilvist Guðs þegar við erum bara börn. Því er það ekki trúleysingjans að réttlæta trúleysi sitt heldur trúmannsins að sýna fram á hvers vegna guðstrú hans er skynsamleg. Það er hans að sýna fram á hvers vegna tilvist Guðs er staðreynd. Sér í lagi hans útgáfa af Guði.

En ekki allir eru skynsemishyggjumenn og taka margir trúnni gagnrýnislaust. Þeir trúa bara. Ég þykist vita að slíkur maður mun ekki taka trúskiptum við lestur þessarar greinar, enda ætlast ég ekki til þess. Ég hvet hins vegar fólk til að ástunda gagnrýna hugsun. Ég hvet fólk til að velta fyrir sér á hvaða grunni það byggir heimsmynd sína. Er það á órökstuddum hugmyndum sem manni hefur verið talinn trú um í æsku eða er það á raunverulegri vitneskju? Aftur hittir Carl Sagan naglann á höfuðið: „Ég vil ekki trúa, ég vil vita.“

Árni Árnason

Kraftbirtingarhljómur almættisins

23. apríl 2005# (Kristindómurinn)

Á sjónvarpsskjám um gervallan heim birtist okkur ungur maður. Hann er líklega rétt kominn á þrítugsaldurinn.

Í fyrstu er okkur óljóst hvað hrjáir hann, en svipurinn ber vott um djúpar tilfinningar. Hann teygir kreppta hnefa og ástríðuþrungið andlit sitt til himins, hann rykkist upp og niður í hnáliðunum einsog af einhverju óþoli í fótunum, eða langbældum þvaglátum, tárin renna úr samanherptum augum hans, og titrandi varir bærast taktfast milli ekkasoganna. Það leynir sér ekki að ungi maðurinn berst við mikla geðshræringu.

Ósjálfrátt fyllumst við meðlíðan. Hvað er það sem veldur þessum unga manni svo óumræðanlegri sorg?

Svo rennur upp fyrir okkur ljós er við heyrum hróp hans „Papa Papa Papa“ í sífellu. Þetta er gleðivíma.

Hefur hann heimt löngu týndan föður sinn úr helju ?

Sjónarhorn myndavélarinnar víkkar og við sjáum að hann er ekki einn. Ungi maðurinn stendur á stóru torgi umkringdur mannfjölda þar sem flestir virðast deila með honum þessari djúpu geðshræringu. Af lotningarfullu látæði fjöldans mætti ætla að Guð sjálfur væri þar nærstaddur. Margir virðast þreytulegir, enda komnir um langan veg, sumir um hálfa veraldarkúluna, og búnir að bíða lengi á torginu. Á svölum uppi yfir torginu stendur gamall þýskur kall. Hann er klæddur svo mörgum lögum af kyrtlum og hökklum, og með svo marga bróderaða klukkustrengi á herðunum að höfuð hans gerir vart meira en að standa upp úr.

Stundu áður höfðu aðrir gamlir kallar ákveðið að hann skyldi vera guð á jörðu, og sjálfur hafði hann gefið sér nafnið „Hinn blessaði“. Hinn sjálfblessaði getur nú blessað aðra. Að vísu hafði honum ekki gefist innblástur eða tími til að læra blessunina, en það kemur ekki að sök þar sem költbræður hans eru reiðubúnir að halda fyrir hann pappaspjöldum að lesa af svo lengi sem þeir hafa mátt í hnjánum í nærveru hans.

Hvílík dýrð. Hvílík upplýsing.

Heimurinn hefur fengið endurnýjað og ferskt afturhald. Er nema von að lýðurinn fagni af öllu hjarta sínu og allri sál sinni.

Birgir Baldursson

Heiðarleysingjar

24. apríl 2005# (Hugvekja)

Ég hef verið að velta fyrir mér heiðarleika innan trúarbragðanna, eða öllu heldur skortinum á honum. Eftir því sem málið er betur skoðað, því betur kemur í ljós hvílíkur óheiðarleiki er við völd hjá þeim sem hafa gert guði að yfirvaldi sínu. Menn ljúga stanslaust bæði að sjálfum sér og öðrum.

Bara það að menn skuli ákveða með sjálfum sér að óskhyggja þeirra sé sannleikur er fullkomlega óheiðarleg afstaða, sér í lagi þegar búið er að benda þeim á að heimsmynd þeirra standist ekki rök. Og þessi óheiðarleiki er jafnvel upphafinn og afgreiddur sem göfgi.

Hér hafa menn úr ýmsum afkimum hins kristna költs tjáð sig í viðbrögðum undir greinunum okkar. Mest ber þó á Jóni Vali Jenssyni og einhverjum sem kallar sig mofi. Þessir menn eru af ólíkum stofnum kristsmanna, enda telur mofi Jón Val ekki einu sinni kristinn, heldur jafnvel frekar meðlim í kirkju djöfulsins. Jón Valur nefnilega kaþólskur.

Ég skil ekki hvernig nokkur heiðarlegur maður getur verið kaþólskur. Ekki nóg með að kaþólska kirkjan hafi gegnum aldirnar verið grimmilegt ofurvald, heldur víla æðstuprestar hennar ekki fyrir sér að ljúga blákalt að þegnum sínum, jafnvel með skelfilegum afleiðingum.

Þannig halda kardínálar þessa költs fáfróðum smælingjunum, sem undir ofurvald þeirra eru settir, í þeirri trú að smokkar séu ekki góð vörn gegn alnæmi og jafnvel að alnæmisveiran búi í smokkum og dreifist með þeim.

Þetta er lygastofnun. Við sem sæmilega upplýst erum vitum sem er að þetta er ómerkileg og viðbjóðsleg haugalygi. Hvers vegna erum við þá svermandi fyrir þessari andstyggðarkirkju, samþykkjandi að páfafíflið sé sendiboði guðs á jörðu og látandi okkur einhverju varða hvort hann lifir eða deyr, ellegar hver tekur við stöðu hans.

Við liggjum í þessum fréttum eins og þetta sé eitthvað merkilegt.

Jón Valur er sennilega haldinn öflugu tvísinni, getur talið sjálfum sér trú um að smokkalygi æðstuklerkanna hans séu á einhvern undursamlegan hátt sannleikur. Þess vegna fordæmir hann ekki lygarnar, en heldur uppi vörnum fyrir þá menn sem sýna af sér þessa óheiðarlegu hegðan. Hann er enda búinn að telja sjálfum sér trú um að eitthvað sé rangt við það að nota smokk sér til varnar. Já og að eitthvað sér athugavert við kynlíf sem fólk stundar sér til ánægju.

En það eru ekki bara kaþólskir sem ástunda óheiðarleik við skoðanamyndun sína. mofi tekur til að mynda ekki heiðarlega afstöðu til fyrirliggjandi gagna þegar kemur að því að meta þekkingu okkar á heiminum og lífinu. Það er honum svo mikilvægt að Biblían hans sé rétt að engin rök, sama hve góð þau eru, mega skyggja á þá óheiðarlega fengnu niðurstöðu.

Svo eru það prestar Þjóðkirkunnar. Þeir þurfa allir að fara í gegnum guðfræðinám sem þeir sjálfir segja að sé svo sekkjúlar að mjög hafi reynt á trú þeirra þar inni. Og niðurstaða þessa náms er sú helst að Biblían sé aðeins skýrsla um reynslu mannanna af guðinum sem þeir trúa á og það sé kærleiksboðskapur Jesú sem skipti máli, ekki það hvort hann var guð eða lifði dauðann af.

En svo verða þessir menn prestar og þá ríður á að gleyma öllu sem þeir hafa lært, því eins og við vitum boða prestar það frá altarinu að Jésús hafi einmitt verið guð sem reis upp á þriðja degi og eigi eftir að koma aftur.

Námið hefur þó kennt þeim að vita betur.

Af hverju má ekki breyta boðun kirkjunnar, færa hana til samræmis við það sem um er að vera í guðfræðinni? Af hverju þurfa prestar að taka þetta nám, ef þeir fara svo ekkert eftir því sem þeir hafa lært, heldur halda sig við fullkomlega við miðaldaboðskapinn?

Það af því að þeir eru óheiðarlegir.

Að trúa er að ljúga. Ljúga að sjálfum sér að heimurinn sé eins og maður óskar sér að hann sé. Ljúga því svo að öðrum að mýtur fornaldar séu heilagur sannleikur. Og þegar sýnt er fram á bullið með rökum er þeim ekki mætt með mótrökum heldur farið í fýlu og gagnrýnendunum úthúðað fyrir orðalag, ef ekki finnst betri átylla.

Slík er hegðun heiðarleysingjanna.

Birgir Baldursson

„Vondu“ kallarnir

26. apríl 2005# (Kristindómurinn)

Þegar málflutningur okkar sem hér skrifum er gagnrýndur grípa menn ótrúlega oft til Skotarökvillunnar. Þannig erum við hædd og smáð fyrir að benda á glæpi kirkjunnar gegnum aldirnar og talað um „vonda“ karla aftur í öldum eins og þeir komi nútíma trúmönnum ekkert við.

Gott dæmi eru þessu orð trúmanns sem skrifar athugasemd á bloggi mínu nýverið:

Þið eruð stöðugt að klína á kirkjuna sem ég og 90% þjóðarinnar tilheyrum einhverjum lygum um viðbjóð, mannréttindabrot o[g] siðspillingu. Og alltaf eru „rökin“ eins, einhverjar sögur af vondum mönnum á miðöldum sem viðkoma kirkjunni minni nákvæmlega ekki neitt.

En er þetta virkilega þannig? Koma þessir „vondu“ karlar kirkju nútímans ekkert við? Eða eru kannski engir vondir karlar, heldur bara fólk á valdi viðbjóðslegra hugmynda sem boðaðar eru í krafti ömurlegra hindurvitna?

Skoðum dæmi: Þetta kemur úr bók Níelsar Dungal, Blekking og þekking:

Eins og kunnugt er, hefur bólusóttin verið einhver versta drepsóttin sem hrjáð hefur mannkynið. Bólan fór oft á hverri öld um allan heiminn og stráfelldi mannfólkið, en skildi við hina, sem eftir lifðu, með andlitslýtum, sem urðu þeim til raunar alla ævi.

Undir lok átjándu aldar kom enski læknirinn, Edward Jenner, fram með kúabólusetninguna, sem reyndist svo haldgóð vörn gegn þessari drepsótt, að hún er notuð um allan heim og ekki ofsagt, að hún hafi útrýmt bólunni sem drepsótt úr heiminum. Með réttu má því telja Edward Jenner einhvern mesta velgerðarmann mannkynsins.

En klerkarnir í Bretlandi voru ekki þeirrar skoðunar. Séra Edward Massey, sem hafði forustuna fyrir þeim, segir í ræðu, sem hann gaf út 1772 og kallaði „Hin hættulega og syndsamlega bólusetning“, að veikindi Jóbs hafi sennilega verið stórabóla og að vafalaust hafi djöfullinn bólusett hann. Að sjúkdómar sé sendir af forsjóninni til þess að refsa mönnum fyrir syndsamlegt líferni. Og að tilraunin til að koma í veg fyrir drepsóttirnar sé „djöfullegt uppátæki“. Og ekki var Séra Delafaye mildari, í ræðu, sem hann flutti út af bólusetningunni, sem hann kallaði óverjandi uppátæki. Þess skal getið, að bólusetningin mætti líka mikilli andstöðu meðal lækna. En hún var einnig reist á trúarlegum grundvelli. Ekki var þó öll mótstaða læknanna reist á þeim grundvelli, því að sumir héldu því fram, að hættulegt gæti verið að dæla sjúkdómseitrinu inn í heilbrigt fólk. Og til voru þeir klerkar, sem áttu ekki óskilið mál með afstöðu kirkjunnar, eins og biskupinn af Worcester, sem lagði skynseminni lið. En langt fram á nítjándu öld verður vart andstöðunnar meðal klerkanna.

Hver áhrif kirkjan gat haft á heilsufar manna, má sjá af bólusóttarfaraldrinum, sem gekk 1885 í Montreal í Canada. Prótestantarnir sluppu að kalla algerlega, af því að þeir létu bólusetja sig. En flestir af þeim kaþólsku í borginni héldu svo fast við gamlar trúarkenningar, að þeir neituðu að láta bólusetja sig. Bólan strádrap þá, og loks varð sóttin svo ægileg meðal þessa fólks, að samgöngur og viðskipti fóru að leggjast niður við nærliggjandi héruð, sem tóku til að einangra sig. Þá var fyrst reynt að fyrirskipa bólusetningu með valdi. Árangurinn varð sá, að mikill hluti af hinum kaþólska verkalýð neitaði að láta bólusetja sig og hótaði jafnvel að berjast heldur en láta undan. Klerkarnir hvöttu fólkið til þessarar andstöðu. Ábótinn Filliatrault, sem var prestur við St. Jakobs kirkju, lýsti yfir því í ræðu, að „ef vér verðum að þjást af bólusótt, þá er það af því, að vér höfðum kjötkveðjuhátíð síðast liðinn vetur og létum undan löngunum holdsins, en það hefur móðgað guð. Drottinn hefur sent oss bólusóttina til þess að lægja dramb vort“.

Kaþólska blaðið „Étendard“ hvatti hina trúuðu til þess að taka sér vopn í hönd og berjast, heldur en að láta bólusetja sig, og að minnsta kosti eitt af dagblöðum bæjarins var neytt til að taka í sama streng. Heilbrigðisnefnd bæjarins barðist á móti þessari hjátrú og sendi dreifibréf til kaþólsku klerkanna, til þess að reyna að fá þá til að taka sönsum og mæla með bólusetningunni. En að tveim eða þremur undanteknum brugðust prestarnir annað hvort illa við, eða sinntu þessu ekki. Þeir héldu áfram að hvetja menn til bænahalds og annarra guðræknisiðkana. Stór skrúðganga var haldin til dýrðar Jómfrú Maríu og reglur settar um bænagerðir.

Á meðan hélt sjúkdómurinn áfram að geysa með sama ofsa meðal hinna kaþólsku. Smám saman fóru augu manna að opnast, jafnvel hinna trúuðustu. Og loks var unnt að gera nauðsynlegar ráðstafanir til þess að stöðva drepsóttina. En mörg mannslíf hafði þetta kostað og miklar hörmungar. Og vafalaust hafa þessir atburðir sáð efa í hjörtu margra trúaðra um sannleiksgildi klerkakenninganna.

Glæpaverk kristninnar gegnum aldirnar helgast ekki af verkum „vondra“ manna sem frömdu þau „í nafni“ kristninnar. Kristnin er ekkert sakleysingi og blóraböggul í þessum efnum heldur þvert á móti orsökin. Það er hugarfarið sem leiðir af sér verkin. Og til að stöðva illvirkin þarf að uppræta hugsunarháttinn.

Einhver góður maður sagði að til að fá gott fólk til að fremja ógnarverk þurfi trú. Það er trúin sjálf og ranghugmyndirnar sem spruttu af boðuðum hindurvitnum sem eru orsök þess að menn börðust gegn bólusetningu, krufningum, notkun klóróforms og deyfilyfja, eldingavörum og ótal öðrum framfararmálum, í bland við að beita pyntingum og illri meðferð á geðsjúka og aðra þá sem afbrigðilegir gátu talist.

Enn er verið að boða þessi gömlu hindurvitni sem leitt hafa af sér fávisku og heimskupör aldanna. Trúin býr til hlekki hugarfarsins. Þetta snýst ekki um illmenni sem misnota trúna og trúarbrögðin til illra verka og eru ekki „sannir trúmenn“ heldur, eins og áður er sagt, leiðir trúin einfaldlega af sér bjánagang og ógeðfelld glæpaverk. Sjáið bara kaþólsku kirkjuna á okkar dögum og baráttu hennar gegn getnaðarvörnum, fóstureyðingum og öðrum framfaramálum. Sjáið bara andstöðu íslensku Þjóðkirkjunnar, og þá sér í lagi biskupsins hennar, gegn fullum mannréttindum samkynhneigðra.

Ef menn ætla að halda Skotarökvillunni á lofti í þessu samhengi mun koma að því að Karl Sigurbjörnsson og Benedikt XVI verði ekki taldir sannir kristsmenn, heldur verður þeim varpað á haug allra „vondu“ kallanna sem saurgað hafa „hina sönnu trú“.

Ritstjórn

Til varnar Carlos Ferrer

27. apríl 2005# (Siðferði og trú)

Prestinum Carlos Ferrer var slegið upp á forsíðu DV í gær. Þetta var fyrir tvennt, annars vegar að hafa lamið einhvern með kústi og hins vegar út af umræðu sem hann hóf um sjálfsfróun meðal fermingarbarna sinna.

Látum kústinn liggja á milli hluta, þetta var víst bara eitthvað slys. En fram kemur að foreldrarnir hafi látið þetta sjálfsfróunartal ofbjóða sér og gengið út úr kennslustundinni, en þar voru þeir af einhverjum ástæðum viðstaddir. Þetta segir okkur að eitthvað sé meira athugavert við viðhorf foreldranna en prestsins.

Því hvað er að því að ræða sjálfsfróun við krakka á þessum aldri? Það getur engan veginn flokkast undir dónaskap að tala um slíkt málefni almennt. Ekki var Carlos að fróa sér þarna, né hvatti hann aðra til slíkra verka. Hann spurði einungis hverjir viðstaddra fróuðu sér. Kannski var það ekkert sérlega heppileg aðferð til að opna umræðuna, en augljóst er að hinn frjálslyndi guðfræðingur vildi aðeins með þessu koma því á framfæri að sjálfsfróun væri hið besta mál.

Og slíkt er þakkar- og virðingarvert. Það er nefnilega ekki aðalatriðið að verið sé að tala um sjálfsfróun, heldur hvaða skilaboð koma í kjölfarið. Kirkjan hefur gegnum aldirnar fordæmt þennan verknað og vitnað í söguna um Ónan skoðunum sínum til stuðnings. En í dag vitum við sem er að sjálfsfróun er ekki á nokkurn hátt hættuleg, heldur þvert á móti heilsusamleg. Og þegar fulltrúi Þjóðkirkjunnar er farinn að halda slíkum frjálslyndum nútímaviðhorfum á lofti ber að fagna því.

Okkur hér á Vantrú hefur alltaf fundist það gott mál að fólk stundi sjálfsfróun og að hægt sé að ræða það opinskátt. Við sendum Carlos Ferrer því baráttukveðjur og vonum að honum takist að láta þennan storm í vatnsglasi sem vind um eyru þjóta. En auðvitað má hann um leið velta fyrir sér af hverju þetta umræðuefni fór svona fyrir brjóstið á foreldrunum þarna. Getur verið að þeir séu eitthvað skemmdir af gamalli kirkjuboðun og guðræknislegum tepruskap eldri kynslóða? Er Carlos kannski of frjálslyndur fyrir trúarbrögðin sem hann tilheyrir?

Ritstjórn

Hinn undarlegi veruleiki samkynhneigðra kristinna trúmanna

28. apríl 2005# (Kristindómurinn)

Það sem hér fer á eftir er þýðing Birgis Baldurssonar á grein eftir kanadíska hommann David Rand. Greinin er afar athyglisverð úttekt á stöðu samkynhneigðra í samfélagi sem litast af fornum hindurvitnum. Hér eru komin enn ein rökin fyrir ömurleika þeim og skaða sem kristin viðhorf valda í samfélaginu. Það er ósk okkar að því ófremdarástandi sem stafar af kristnu siðgæði létti sem fyrst.

Hinn undarlegi veruleiki samkynhneigðra kristinna trúmanna

David Rand

Þeir sem úthýsa vilja fóstureyðingum, getnaðarvörnum og [giftingum] samkynhneigðra, en hampa á sama tíma fjölskyldugildum og undaneldi eru hin raunverulega ógn við tilvist mannkynsins.

Gore Vidal, The Nation, 1991

Vafasöm fordæming samkynhneigðar er vel þekkt og skráð afsprengi kristinnar hefðar og sögu. Þessi hefð á sér eldri forsendur í gyðingdómi, en þaðan þróaðist kristindómurinn.¹ Biblían hefur að geyma allmargar berorðar fordæmingar á samkynhneigð.² Jafnvel þótt sagan beri þess vitni að íslömsk samfélög hafi stundum sýnt samkynhneigð meira umburðarlyndi en hin kristnu og gyðingdómurinn þá hljóða íslamskar kennisetningar upp á samskonar fordæmingu og er það staðfest með raunverulegum dæmum (eitt öfgafullt slíkt er skeiðið þegar Talíbanar ríktu í Afganistan). Leiðtogar og formælendur eingyðistrúarbragðanna þriggja (gyðingdóms, kristni og íslam) munu áfram um sinn gefa út yfirlýsingar sem hefja þetta yfir allan vafa. Einstaka frjálslyndar kirkjudeildir eru byrjaðar að mildast í afstöðu sinni og jafnvel eru þess dæmi að þær viðurkenni samkynhneigð pör og fallist á hjónabönd fólks af sama kyni. Þær eru þó enn á jaðri meginstraums kristinnar andúðar í garð samkynhneigðra.

Í ljósi þessara sagnfræðilegu staðreynda kemur það ef til vill á óvart að sjá að allnokkur kristin samfélög hafa orðið til á síðustu áratugum innan hreyfingar homma og lesbía. Þekktast þeirra er Metropolitan Community Church (MCC). Tilkoma samkynhneigðra kristilegra samfélaga er að mestu bandarískt fyrirbæri, með nokkrum undantekningum þó, aðallega í öðrum enskumælandi samfélögum. Þetta má að hluta til skýra út frá hinu mótsagnakennda eðli sem jarðvegur félags- og stjórnmála í Bandaríkjunum býr yfir. Bandaríkin eru auðugt og þróað samfélag, þar sem lífsgæðin eru almennt í nokkuð háum gæðaflokki, jafnvel þótt enn sé mikill munur á hlutskipti ríkra og fátækra. Persónufrelsi borgaranna þykir mönnum gríðarlega mikilvægt, þrátt fyrir nýleg dæmi um að núverandi stjórnvöld hafi gengið freklega á þann rétt. Einnig býr þetta samfélag að því að sá grundvöllur, sem komið var á í anda upplýsingastefnunnar á átjándu öld, kveður á um aðskilnað ríkis og kirkju, þrátt fyrir að í seinni tíð hafi sú regla verið brotin í þýðingarmiklum atriðum. Á hinn bóginn hefur trúrækni, sér í lagi kristindómur með öllum sínum bókstafstrúarafbrigðum, náð að breiða mun meira úr sér í Bandaríkjunum en í öðrum háþróuðum samfélögum og trúarleg hómófóbía er enn hættulega algeng. Hreintrúarstefna og trúarlegar öfgar pílagrímanna í Nýja Englandi á sautjándu öld lifa góðu lífi í Bandaríkjum nútímans.

Að sækjast eftir viðurkenningu á vitlausum stöðum

Þegar settur hefur verið smánarblettur á hóp manna, hann fordæmdur og meðhöndlaður af fullkominni lítilsvirðingu á öllum sviðum þjóðfélagsins (og sér í lagi þeim sem tekið hafa sér úrskurðarvald í krafti siðferðis), eins og raunin er með samkynhneigða má búast við því að margir úr röðum þeirra reyni að falla að meginstraumum mannlífsins og sýni af sér auðsveipni. Þessi þörf fyrir að hjúpa sig sómaklæðum er án efa einn stærsti þátturinn í stofnun og viðgangi kristlegra hreyfinga samkynhneigðra. Tilvist slíkra trúarhópa, í ljósi alkunnrar kúgunar kristninnar gegnum tíðina á samkynhneigðum, er sorgleg - en þó skiljanleg.

Það mætti líta á það sem ágætt kjaftshögg á hómófóbísk afturhaldsöfl kristninnar að koma á fót kristnum hreyfingum sem jákvæðar eru í garð hýrra, berjast við eld með eldi, ef svo má segja. Slíkar hreyfingar gætu þar að auki þjónað sem jákvæður stuðningur við þá einstaklinga sem er að kljást við samkynhneigð sökum hómófóbíu hinnar trúarlegu arfleiðar. Þó ætti það hlutverk aðeins að vera um stundarsakir vegna þess, þegar öllu er á botninn hvolft, að hin neikvæða niðurstaða slíkrar þátttöku samkynhneigðra í kristnu samfélagi skyggir á öll hin jákvæðu áhrif.

Stundum vitna hýrir trúmenn í Jóhannesarguðspjall 8:7 - „Sá yðar, sem syndlaus er, kasti fyrstur steini á hana.“ - veikburða tilraun til að snúa niður vandlætingu hina hómófóbísku kristsmanna. En þessi yfirlýsing er steingeld. Hún jafngildir sektarviðurkenningu og færir fyrir því rök að vanþóknun manna sé réttlætanleg, en stilla ætti henni í hóf þar sem allir eru hvort eð er sekir. Það er varla hægt að láta sér detta í hug brothættari vörn.

Af hverju ætti nokkur samkynhneigð manneskja að ganga svo á svig við eigin hagsmuni að aðhyllast trúarbrögð sem stuðla að andúð á samkynhneigðum og sem kennir þeim samkynhneigðu sjálfum að burðast um með sjálfshatur og sjálfsvorkunn? Er verið að hafa þetta fólk að ginningarfíflum hins falska orðagjálfurs þegar menn segjast „elska syndarann en hata syndina“, sem ýmsir hómófóbískir kristsmenn notast við til að tóna niður ofstæki sitt? (Ef þetta hómófóbíska fólk væri heiðarlegt í afstöðu sinni, myndi það að minnsta kosti styðja á einhvern hátt rétt samkynhneigðra þrátt fyrir siðferðilega andúð sína.)

Sumar konur taka íslam opnum örmum, þessum mestu kvenhaturstrúarbrögðum af þeim öllum, svo ættu hinir samkynhneigðu nokkuð að vera ónæmari fyrir því að falla í sömu gryfju? Kristnir hommar og lesbíur ganga þó lengra og stofna sérstakar kirkjudeildir, eða jafnvel alveg nýjar kirkjur í ásókn sinni eftir að taka trú kúgara sinna. Dæmi um þetta er MCC, sem segist vera „alþjóðlegt vináttufélag kristinna kirkjna, með það að markmiði að rétt út hjálparhönd til samfélaga samkynhneigðra, tvíkynhneigðra og kynskiptinga“, en við getum rétt eins kallað þetta hýra kirkju, svikakirkju sem reynir að endurhanna kristindóminn með því að losa hann við hómófóbíuna.

Ef kristnin hefur ekki rétt fyrir sér þegar kemur að samkynhneigð, eins og kristilegt, hýrt fólk heldur fram, er þá ekki rétt að spyrja hvað annað gæti verið athugavert við þessi trúarbrögð? Er yfir höfuð eitthvað rétt við kristindóminn, eitthvað sem rétt er að varðveita? Samkynhneigt trúfólk veltir slíkum spurningum ekki einu sinni fyrir sér. Aðrir samkynhneigðir, sem trúaðir eru án þess þó að vera kristnir, gefa það upp að skipulögð trúarbrögð í það heila, og sér í lagi hinar kristnu stofnanir, séu gölluð alveg niður í rót, en tala þó um mikilvægi „sannrar trúar“, hvað svo sem það nú er. Ef menn fallast hins vegar á hlutina einungis vegna trúar sinnar, hvernig getum við þá vitað hvort hinir kristnu ofstækismenn hafi ekki bara rétt fyrir sér þegar öllu er á botninn hvolft? Ef við látum skynsemina sigla sinn sjó í krafti trúarinnar er hvað sem er leyfilegt og hómófóbían þar með.

Þegar Biblíuvers, þar sem samkynhneigð er fordæmd, eru borin undir hýra trúmenn, byrja þeir gjarna að blása upp moldroki yfir því hvernig þau eru þýdd og halda því fram að þarna sé einungis átt við lausláta samkynhneigða hegðun, eða vændi og þar fram eftir götum. En þegar hegðun hinna kristnu er skoðuð í raunsæju ljósi sést að þessi skarpskyggni hengir sig í tvírætt orðalag og skyggir á aðra spurningu sem samkynhneigðir trúmenn forðast að spyrja sig: Hvaða máli skiptir það hvað stendur í þessu safni goðsagna tiltekinna ættflokka sem gengur undir nafninu Biblía? Hvaða áhuga annan en sögulegan og fræðilegan ættum við að hafa á yfirlýsingum þaðan um samkynhneigð eða eitthvert annað umfjöllunarefni?

Staðreyndin er sú að samkynhneigðir hafa alltaf verið og munu áfram verða fyrir sálrænum ofsóknum af þeirri viðstöðulausu kristilegu þráhyggju sem fordæmir alla kynhegðun sem ekki er beinlínis ætluð til undaneldis. Þetta, ásamt hinni undirliggjandi hugmynd eingyðistrúarinnar, að guðstrú sé frumforsenda allrar siðlegrar og góðrar breytni, leggur grunninn að öflugri tilfinninglegri árás sem gengið hefur mjög nærri þeim sem ekki falla í kramið og stimplar þá sem síðra fólk í siðferðilegu tilliti.

Jafnvel er hið vinsæla slagorð „Gay Pride“ aðeins hin hliðin á þessum peningi skammarinnar sem lesbíum og hommum er innrætt af kristindóminum. Slagorðinu er ætlað að vera ögrandi vatnsgusa í andlit fólks, þar sem skömminni er skipt út fyrir stolt, en verður til þess að minna okkur á skömmina til jafns við ögrunina. Í raun á hvorug tilfinningin við, hvorki skömm né stolt. Kynhneigð einstaklingsins er aðeins einn þáttur í heildarmynd hans og hvorki þörf á því að skammast sín né vera stoltur yfir henni.

Fyrrum og fyrrum-fyrrum

Sé helvíti til er það áreiðanlega að finna i svonefndum hreyfingum fyrrum-samkynhneigðra. Exodus-hreyfingin er sennilega frægust þeirra. Þrátt fyrir að flestar kristilegar hreyfingar leitist við að byggja gildi sín á því að samþykkja homma og lesbíur og bjóða þetta fólk velkomið í sinn hóp, þá aðhyllast þessar hreyfingar fyrrum-samkynhneigðra að öllu leyti hina hefðbundnu kristnu fordæmingu. Þessar hreyfingar, gegnumsýrðar af bókstafstrúarkreddum, staðhæfa að samkynhneigð megi lækna, eða í það minnsta halda í skefjum, með öflugri ástundun kristinnar trúar. Þessar fullyrðingar flokkast í besta falli undir gervivísindi, enda hafa allar tilraunir til að breyta kynhneigðum manna mistekist frá því þær hófust fyrir fáeinum áratugum.

Exodus-samtökin og önnur álíka notast við háttbundið kristilegt tungutak og tala um „ást“ og „virðingu“ fyrir hinum samkynhneigða einstaklingi, en augljós er þó lítilsvirðingin þar á bakvið. Þessir fyrrum-samkynhneigðu hjá Exodus og álíka hópum eru brjóstumkennanlegur hópur. Endrum og sinnum komast þeir í blöðin þegar þeir heltast úr lestinni og verða, ef svo má segja, fyrrum-fyrrum-samkynhneigðir. Myndin One Nation under God, frá árinu 1993, fjallar um tvo karlmenn sem báðir voru í forystusveit Exodus, en yfirgáfu samtökin þegar þeir urðu ástfangnir hvor af öðrum.³

Samkynhneigð og kaþólska kirkjan

Ekki væri hægt að afgreiða nokkra umræðu um samkynhneigð og kristindóm án þess að beina sérstakri athygli að hinni rómversk-kaþólsku kirkju, að hluta til sökum þess hve mikilvægt hið miðlæga hlutverk hennar innan kristninnar er, en ekki síður fyrir tilhögun prestsembætta, sér í lagi hið valdskipaða einlífi. Barnaþrá og bæði kynferðisleg og líkamleg barnamisnotkun kaþólskra presta hefur hlotið gífurlega athygli. Eins og sumir þeir sem fylgst hafa með þessu benda á þá eru hinir ungu karlkynsþátttakendur í þessu flestir á unglingsaldri og því betur við hæfi að kalla þetta unglingaþrá. En jafnvel eftir slíka leiðréttingu er sem flestir hafi látið það sem máli skiptir fram hjá sér fara: Þegar heil stétt manna er gefið „himneskt“ vald en um leið neitað um eina af grunnþörfum mannsins, kynferðislega hegðun, þá munu tilraunir til að uppfylla þessa þörf gegnum misnotkun valds verða óumflýjanlegar. Prestar eru að því er virðist fulltrúar Guðs gagnvart söfnuði sínum. Það ætti ekki að koma á óvart að sumir þeirra misnoti sér þetta vald til að hljóta kynferðislegan greiða. Þegar þetta blandast síðan við fordæmingu kristninnar á kynlífi sem stundað er til ánægju, og þá sér í lagi samkynhneigð, þá erum við komin með eldfimt ástand sem valdastrúktúr kaþólskunnar getur ekki lengur stungið undir stól.

Þeir sem halda uppi vörnum fyrir kaþólskuna núa hendur sínar og fordæma hvernig samkynhneigð hefur síast inn í prestastéttina, en andóf þeirra litast af hræsni. Hátt hlutfall hýrra karla í kaþólskri prestastétt hefur um langan aldur verið opinbert leyndarmál. Samt sem áður má ekki horfa fram hjá því að þeir prestar sem ástunda kynlíf, og þá sér í lagi með sama kyni, samþykkja þessa hræsni kirkjunnar. Fyrir mörgum áratugum, þegar hómófóbía var sterkari í samfélaginu gæti prestsstarfið hafa fallið ungum hommum vel til að flýja hið þvingandi andrúmsloft, það hvernig allt umhverfið þrýsti á fólk að gifta sig, og komast í öruggan karlaheim. En er það mögulegt nú, þegar 21. öldin er gengin í garð og staða hýrra karla hefur batnað til muna (sem er ekki kristindómnum að þakka), að hafa samkennd með nokkrum þeim homma sem er nógu mikill bjálfi til að gerast kaþólskur prestur? Gæti hann með nokkru móti verið ómeðvitaður um hveru afkáralegt starfsval hans væri og alla þá sálarangist sem það ætti eftir að kosta hann? Jafnvel hinn óbreytti hommi eða lesbía sem aðeins er meðlimur kaþólsku kirkjunnar þarf að spyrja sig háalvarlegra siðferðisspurninga - ekki spurninga um siðferði í kynlífi, heldur frekar velta fyrir sér vitsmunalegum heiðarleika sínum og ráðvendni.

Hvað varðar samtök hýrra kaþólikka sem kallast Virðing (Dignity), þá er það nafn aðeins lélegur brandari. Rómversk-kaþólsk yfirvöld eru á kreddufullan hátt andsnúin allri opinni og heiðarlegri umræðu um samkynhneigð. Meðlimir Virðingar eru því í þeirri svikastöðu að þykjast vera kaþólskir þegar kirkjan sjálf hafnar þeim fullkomlega í raun og veru. Vanvirðing væri fremur réttnefni.

Við verðum að varpa þessari spurningu til allra þeirra sem eru svo barnalegir að reyna að færa kaþólsku kirkjuna til betri vegar, með því að fara þess á leit að prestar hennar fái að giftast, eða ganga jafnvel með þá ólíkindalegu bón í brjósti að kirkjan samþykki samkynhneigð: Jafnvel þótt slíkt væri gerlegt, hví yfirleitt að reyna það? Hvaða vit væri í því að reyna að siðbæta stofnun sem er og hefur alltaf verið andskynsamleg í grunninn?

Fátt er svo með öllu illt...

Kristnir hommar og lesbíur hafa, í örvæntingarfullri leit sinni að virðingu, algerlega misst af ávinningnum sem felst í að standa á mörkum þess að hljóta virðingu samfélagsins. Þessi framandgerving og höfnun sem hinir hýru hafa almennt þurft að þola hefur á sér aðra hlið - boðar nokkuð gott, ef svo má segja: Einstakt tækifæri býðst til að athuga og gagnrýna á hlutlægari hátt en ella þann meirihluta fólks sem útilokað hefur okkur. Getan til að sjá hlutina utan frá gefur möguleika á að endurhugsa það sem annað fólk tekur sem gefið.

Hinn samkynhneigði, sökum þess að hann er þvingaður af persónulegum kringumstæðum til þess að spyrja út í hin kynferðislegu norm skyldu-gagnkynhneigðarinnar, getur snúið þessari jaðarstöðu sinni sér í hag, með því að beina ljósi að öðrum sjálfgefnum hugdettum um hvað telst eðlilegt ástand, t.d. hvort trúarbrögð séu það, föðurlandsást, eða hvert það svið samfélagsins þar sem slíkar hugdettur eru viðurkenndar, í stjórnmálum, félagsmálum, listum, fagurfræði og þar fram eftir götum. En þess í stað sólundar hinn samkynhneigði þessu tækifæri og hraðar sér með höfuðið á undan í þveröfuga átt beinustu leið í faðm lágkúrunnar og fylgispektarinnar. Þessi þráhyggja sem felst í að þurfa að sanna það að Biblían sé ekki í alvöru hómófóbísk þjónar aðeins þeim tilgangi að réttlæta þá Biblíudýrkun sem er stærsta orsök vandamáls okkar. Góðvinur minn orðaði þetta með eftirfarandi hætti:

Þessi kúgandi meðvitund um það hvað ég er „öðruvísi“, hefur gefið mér færi á að sjá heiminn í nýju ljósi og gefur, þrátt fyrir að hafa valdið svo miklum þjáningum, möguleika til að þróa með mér einstaka næmni, sem hefur svo gagnast mér í leit minni að heimspekilegum sjónarhóli og almennt í lífinu. Hún hefur gefið mér getuna til að hugsa á sjálfstæðari og gagnrýnni hátt.

¹ John Lauritsen, „Religious Roots of the Taboo on Homosexuality,“ bæklingur unnin upp úr erindi fluttu hjá Scholarship Committee of the Gay Academic Union í New York City árið 1974

² Úr gamla testamentinu: „Eigi skalt þú leggjast með karlmanni sem kona væri. Það er viðurstyggð.“ (Þriðja Mósebók 18:22). „Og leggist maður með karlmanni sem kona væri, þá fremja þeir báðir viðurstyggð. Þeir skulu líflátnir verða, blóðsök hvílir á þeim.“ (Þriðja Mósebók 20:13). Úr nýja testamentinu: „Þess vegna hefur Guð ofurselt þá svívirðilegum girndum. Bæði hafa konur breytt eðlilegum mökum í óeðlileg, og eins hafa líka karlar hætt eðlilegum mökum við konur og brunnið í losta hver til annars, karlmenn frömdu skömm með karlmönnum og tóku út á sjálfum sér makleg málagjöld villu sinnar.“ (Rómverjabréfið 1:26-27).

³ One Nation under God frá árinu 1993, leikstýrt af T. Maniaci og F.M. Rzeznik.

Birgir Baldursson

Heiður þeim sem heiður ber

29. apríl 2005# (Siðferði og trú)

Prestur átti leið framhjá garði sem honum fannst óvenjulega snotur og sá eigandann vera að störfum í garðinum. Hann kallaði til hans og gaf sig á tal við hann.

Presturinn: Hér hefur aldeilis tekist vel til með garðyrkjuna, með drottins hjálp.

Garðyrkjumaðurinn: Já, en þú hefðir átt að sjá útganginn á honum meðan drottinn sá einn um hann!

Þessi gamansaga hefur á sér alvarlega hlið. Hún opinberar nefnilega þátt í fari okkar sem gerir okkur óheiðarleg og vanþakklát gagnvart góðum verkum annarra.

Við þökkum guðinum okkar fyrir slíkt, eins og fífl.

Sjáum fyrir okkur aðstæður þar sem gamall maður þarf að gangast undir skurðaðgerð. Meðal vina hans og vandamanna er prestur. Og presturinn sér ástæðu til að hópa saman ættingjunum í bæn til æðri máttarvalda, að þau megi nú sjá til þess að aðgerðin heppnist. Bænin er hreinræktuð galdraþula:

Drottinn vor!
Vér stöndum nú frammi fyrir þér
Í auðmýkt okkar og undirgefni
og treystum á eilífa miskunn þína
Meðtak þjónustu okkar
og blessa starf okkar
sem unnið er í lotningu til þín.

Vér biðjum þig að líta á
meðbróður okkar einn
sem á morgun mun gangast undir skurðaðgerð.
Við biðjum þess að allt fari vel.
Blessaðu læknana sem vinna á honum störf sín
og hjúkrunarfólkið sem er þeim innan handar
og legg læknandi kraft þinn og líkn
í handaverk þeirra.

Í Jesú nafni,
amen.

Líður svo og bíður. Aðgerðin fer fram og heppnast vel. Presturinn, í samtölum við ættingja og vini, þakkar guðinum fyrir að vel fór. Þetta var auðvitað bæninni að þakka, en ekki færni lækna og hjúkrunarliðs, ekki satt?

Sjáið þið ekki vanvirðinguna sem felst í að þakka guðum verk manna?

Nú má auðvitað gagnrýna þetta kaldlyndi mitt með því að benda á að það lýsi góðum huga og kærleiksríkum að biðja svona fallega fyrir bróður sem er að leggjast undir hníf óvissunar. Bænin veiti þarna huggun þeim sem biður, í öllum þeim áhyggjum sem svona óvissuskref óneitanlega er.

Því er til að svara að betri leið, en að hugarhægja sjálfan sig með samræðum við ímyndaða veru, væri að berjast fyrir því að stofnunin sem tekur að sér skurðaðgerðir sé vel fjáð og starfsfólk hennar vel alið. Sjúkrahús landsins eru í stöðugum fjárhagskröggum og sífellt er verið að skera niður fjármagn til heilbrigðiskerfisins, en á sama tíma fær Þjóðkirkjan, sem varla gerir nema ógagn, yfir þrjá milljarða á ári úr sameiginlegum sjóðum landsmanna.

Við þurfum á læknum að halda, ekki töfralæknum. Tökum þetta fé sem nú fer í að viðhalda trú á hindurvitni og veitum því beint í heilbrigðiskerfið. Gefum þessari gagnslitlu, sjálfskipuðu samfélagshjálp frí.

Árni Árnason

Svo bregðast krosstré...

1. maí 2005# (Hugvekja)

Það hefur lengi tíðkast að prestar séu fengnir til að blessa eitt og annað.

Það er í raun stórmerkilegt að nútímafólk sem telur sig þokkalega upplýst skuli taka þátt í þessari vitleysu, og sjá ekkert athugavert við hana.

Blessuðu brýrnar hrynja alveg til jafns við hinar, og blessuðu skipin sökkva jafnt og hin. Stundum sigla blessuð skip á blessaðar brýr, og allt sekkur í grængolandi djúpið. Blessaðar flugvélar fljúga á blessaða turna, og jafnt blessaðir sem óblessaðir farþegar og blessaðir og óblessaðir innbyggjarar farast af miklum jöfnuði.

Það er dagljóst að fánýti þessara særinga er algert.

Fyrirbænirnar er svo álíka gagnslausar. Ef beðið er fyrir dauðvona manni, og svo vill til að hann hjarnar við er það að sjálfsögðu talið merki um áhrifamátt bænarinnar.

Ef hann hinsvegar deyr þrátt fyrir bænakvakið er málinu bara eytt. Jæja, ....... alltaf í boltanum ?

Þegar Jóhannes Páll páfi lá fyrir dauðanum, og kardínálarnir báðu fyrir honum, til að auðvelda inngöngu hans í eilífðarsæluna og sígrænu grundirnar í himnaríki, spurði dóttir mín: „ Þarf þess ? Er hann ekki með passa? “

Jóseph Ratzinger, nú Benedikt 16di, upplýsti að hann hafi beðið til guðs um að verða ekki kjörinn Páfi. Það virkaði ekki, og þó er hann í klíkunni. Þá er nú varla von að bænir virki fyrir okkur sauðsvartan pupulinn.

Hvað skyldi annars kosta að fá prest til að blessa eins og eina virkjun? Ætli útseld blessun Biskups sé dýrari en prests? Ætli það sé hægt að fara fram á endurgreiðslu ef stíflan hrynur?

Bara svona datt þetta hug.

Haukur Hilmarsson

Grænsápa

3. maí 2005# (Kristindómurinn)

Það virðist einu gilda hversu oft andkristnir málefnamenn benda á hversu viðurstyggileg fordóma-, ofbeldis- og hrokaræða biblían í heild sinni er, sjaldnast er mikill skortur á kristlingum í afneitun sem koma henni óðar til varnar með svokölluðum grænsápusvörum.

Grænsápa er í stuttu máli ein meginstoðin í aðferðafræði guðfræðinnar og byggir á því að snúa út úr einföldum orðaræðum í trúarlegum ritum og ljá þeim helgislepju og háfleiga speki sem enginn nennir að leggja sig fram við að gagnrýna, í þeim tilgangi að sannfæra fáfróða, hálfvitandi sinnuleysingja og heittrúaða, verja þær óverjandi skoðanir sem þar koma fram og síðast en alls ekki síst, að þagga niður viðkvæm málefni.

Tökum dæmi:

Vinsælasta grænsápusvar samtímans er hjákátleg klisja sem allir sannir kristlingar kunna utanbókar núorðið og nota til að verja hvers kyns hneisu í biblíunni og víðar. Þetta svar er: „þú verður að skoða þetta í ljósi Krists“.

Þessi magnaða setning hefur slegið ryk í augu ótal varnarlausra sála. Hún hefur í för með sér nokkrar há alvarlegar afleiðingar á huga þess sem fyrir henni verður.

Það sem stendur í helgiritinu hættir að vera fordómafullur hatursboðskapur á hendur gyðingum, trúlausum, hommum... og verður þess í stað háfleygur sannleikskjarni sem meðalmaðurinn er bara allt of heimskur til að skilja. Sem betur fer fyrir þennan meðalmann er ekkert að óttast, hann þarf ekkert að skilja þetta. Þetta er nefnilega upplýst af vitund Krists (sem í flestum tilfellum er löngu kominn undir græna torfu þegar þetta er ritað). Hann getur því óhræddur „frelsast“ í kirkjunni sinni með því að hlíða á hræðsluáróður, hótanir, loforð um himnavist og klístraðar lýsingar af píslardauða Krists í þágu mannana án þess að líta málið nokkurn tímann gagnrýnum augum eða jafnvel án þess að skilja hvað það snýst um.

Viðeigandi vers er sjálfkrafa umvafið „ljósi Krists“. Þess vegna hlýtur það að vera gott. Ljós Krists er sett fram eins og álfkonan góða sem sveipar allt góðri hulu. Ástæðan er sú að „ljósið“ hlýtur að vera gott. Með því að slengja þessari setningu fram ætlast grænsápumoðarinn til þess af áheyranda sínum að hann stimpli skilyrðislaust allt sem viðkemur Jesú sem gott, án þess að gagnrýna það frekar. Þessi fullvissa hans skilar sér oftar en ekki í því að fórnarlambið samþykkir án þess að mögla. Síðan er hægur vandi að krækja hvaða vitleysu sem er aftan í ljós Krists og fá þannig fórnarlambið til að samþykkja viðeigandi kreddu vegna þess hve nálæg guðdómnum hún er.

Með því að segja „þú verður að skoða þetta í ljósi Krists“ telur grænsápungurinn viðmælanda sínum trú um að nú verði engin frekari rök færð í málið. Þetta gerir hann með því ósýnilega formerki sem setningin hefur í för með sér, en í fullri lengd yrði hún svona: „Þú verður að skoða þetta í ljósi Krists, og ekki orð um það meir!“.

Heimskir kristlingar taka setningunni fagnandi. Hún er nefnilega lokaröksemd sem þeir geta beitt í vörn, hvenær sem trú þeirra er gagnrýnd. Það má skoða allt í ljósi Krists. Það að skoða eitthvað í ljósi Krists er í rauninni bara það að ákveða að það sé gott. Trúaðir bjánar taka setninguna upp eftir trúuðum gáfumennum og nota hana svo til að hrekja öll rök í hvaða máli sem er. Með þessa setningu að vopni geta þeir alltaf fundið út að þeir hafi „sigrað“ í rökræðu, hafi því rétt fyrir sér og þurfi ekki að skoða málið út frá því sem andmælandi þeirra segir, jafnvel ekki einu sinni að hlusta á það eða skilja það.

Annað dæmi um grænsápu er það þegar eitthvað er þaggað niður. Þetta er sú grænsápugerð sem ég tel hvað varhugaverðasta. Dæmi um þetta er að á meðan biblían og aðrar trúarlegar ritningar eru stútfullar af viðbjóði beina löðurpredikarar sjónum fólksins að því sem er notalegt, hlýlegt, dáleiðandi eða áhrifaríkt út frá áróðurslegu sjónarhorni, svo sem fagnaðarerindinu og krossfestingunni.

Dæmi:

Í biblíunni er fyrirskipað að maður sem leggist með öðrum manni sem kona væri skuli grýttur.

Nú er hómófóbía almennt álitið fasískt viðhorf í dag og ekki talin til siðferðilega geðslegra fyrirbæra. Það breytir engu um það að biblían leggur áherslu á að kynvilla sé ósæmileg og afbrigðileg hvöt sem unnt- og skylt sé að berjast gegn. Í þeirri baráttu stingur hún upp á og mælir með aðferðum eins og dauðarefsingum. Hvað eiga grænsápuluffarnir að gera til þess að verja þetta? Aðferðirnar eru mismunandi. Sumir útskýra af þolinmæði að biblían hafi rétt fyrir sér, og að það sé af góðvilja til mannkynsins sem hún leggi þetta til. Hér sé guð að reyna að ala hommaræksnin upp, eins og þegar við gerum börnum okkar ljóst að ekki megi setja hluti upp í sig sem hafi dottið í klósettið.

Aðrir malda í móinn og reyna að líta fram hjá slíkum boðskap eins og hann væri alls ekki til staðar. Þetta eru þeir kristlingar sem öðrum fremur vilja búa við þá rökvillu að kristin trú sé öðrum umburðarlyndari og betri.

Enn aðrir sleppa því alfarið að vera samkvæmir sjálfum sér og kenna breyskleika guðspjalla-mannana um en sýna þó þá hræsni að kalla biblíuna guðsorð. Þessir grænsápungar hafa sumir gengið svo langt að hunsa ritninguna sem þeir byggja starf sitt á og gifta homma, eins og ef um vandræðalegan misskilning væri að ræða.

Aðferðirnar til að bregðast við svona leiðindaversum eru sem sagt mismunandi en allir eiga grænsápumoðarar það sameiginlegt að rumpa umræðunni af, gefa ófullnægjandi og óskýr svör án þess að rökstyðja mál sitt, og snúa síðan umræðunni sem skjótast á léttari og ánægjulegri brautir.

Það versta við grænsápu er það að samfélagið er gegndrepa af henni. Flest ef ekki öll höfum við í hugsanaleysi einhvern tímann skrifað undir rök grænsápu-aðferðafræðinnar eða fallið fyrir grænsápupredikun.

Grænsápan er ein höfuðástæðan fyrir því að menn gerast sinnulausir kristlingar. Hún viðheldur rökvillu meðal þeirra sem ekki leggja sig fram við að gagnrýna hana og þvermóðskulegu trúarofstæki þeirra sem ekki hafa við annað að styðjast en ómengað rökætu eingyði.

Það er von mín að þeir viti bornu einstaklingar sem þetta lesa varist í framtíðinni að láta þvo af sér rökin með því innihaldslausa bulli sem grænsápan er.

Birgir Baldursson

Skálkaskjól siðleysingjanna

4. maí 2005# (Siðferði og trú)

Hafið þið velt því fyrir ykkur hversu siðlaus ráðstöfun fyrirgefning kristninnar er? Til þess að koma auga á það er best að gaumgæfa syndakvittun þeirrar kaþólsku.

Við höfum oft séð bíómyndamafíósa koma skömmustulega inn í skriftaklefana og játa á sig alls kyns viðbjóð. Þessir menn eru sennilega ekki alveg siðblindir þótt nærri því stappi. Þeir þurfa að fá það staðfest hjá útverði siðferðisins hér á jörð að þeim verði ekki útskúfað þrátt fyrir voðaverkin.

En kaþólska kirkjan gerir meira en lofa því. Hún hreinlega fyrirgefur mönnum skilyrðislaust hvaða syndir sem er og út ganga þeir með hreinan skjöld gagnvart guðinum sínum. Samviskan aftur orðin skínandi eins og nýbónað limúsínulakk.

Svona hegðun hinna sjálfskipuðu yfirvalda móralsins hlýtur að kalla á ábyrgðarleysi og siðblindu. Sá sem ekki þarf að lifa með gjörðum sínum nema stuttan tíma (þar til hann kemst í næstu kirkju) er líklegri til að hegða sér á óábyrgan hátt.

Hin lúterska kirkja sem mótar siðferði okkar hér boðar fyrirgefningu guðsins sem dýrkaður er og að við eigum að fyrirgefa öðrum. Við ráðum því semsagt ekki sjálf hvort við fyrirgefum, heldur ræður þarna kirkjulegur þrýstingur.

Stundum er best að fyrirgefa ekki. Sé svo gróflega brotið á manni að hinn brotlegi hefur bókstaflega spilað sig út af borðinu er auðvitað best að hafa það þannig sem lengst. Aðeins þannig lærist hinum brotlega að gjörðir hans hafa afleiðingar. Kannski verður það til þess að hann hegðar sér ekki á sama máta oftar. Ef hins vegar hlaupið er til og honum fyrirgefið fær hann þau skilaboð að litlu máli skipti þótt hann hegði sér ósæmilega og níðist á náunganum, því aðrir muni alltaf og ætíð leyfa honum að komast upp með athæfið.

Reyndar hefur fyrirgefningin á sér aðra hlið. Sá sem brotið er á ætti sem fyrst að reyna að gleyma öllu um brotið og fyrirgefa hinum brotlega í hjarta sínu. Ef það er ekki gert nær óbermið að naga sálarlíf hins reiða fórnarlambs inn að kviku og gera það að taugasjúku skari.

Nei, betra er þá að fyrirgefa og gleyma. En það er ekkert vit í því að láta afstyrmið vita af því. Látum það frekar burðast með sektarkenndina í dágóðan tíma og fyrirgefum aðeins með skilyrðum: „Ég skal fyrirgefa þér núna, ef þú lofar mér því að gera svona nokkuð aldrei aftur, hvorki mér né öðrum.“

Kristið siðferði er ekkert siðferði. Vissuð þið það ekki?

Birgir Baldursson

Hvort er Örn Bárður lygari eða hálfviti?

6. maí 2005# (Messurýni)

Predikun Arnar Bárðar Jónssonar þann 24. apríl s.l. er merkileg fyrir margt. Þó er sennilega þessi málsgrein hér athyglisverðari en allt annað:

Aðrir heimta aðskilnað ríkis og kirkju og vilja banna kennslu í kristnifræði í skólum.

Þessi rangfærsla er ófyrirgefanleg í ljósi þess að margbúið er að leiðrétta hana, með blaðagreinum, í viðtölum við ljósvakamiðlana og í vefritum sem þessu.

Það hefur ítrekað komið fram að það er ekki verið að mælast til þess að banna kennslu í kristinfræði í skólum landsins, heldur að séð verði til þess að þessi kristinfræðikennsla sé ekki með formerkjum trúboðs.

Það er munur á þessu. Hver maður með lámarksglóru í kolli sér á að geta séð það. Ef Erni Bárði er fyrirmunað að sjá nokkurn mun á kennslu og trúboði er hann klárlega nægilega skyni skroppinn til að geta kallast hálfviti. Ef hann hins vegar hefur skilning á þessum mun en kýs að halda rangfærslunni fram eftir sem áður er hann óheiðarlegur. Lygari.

Hvort er það, Örn Bárður? Hefurðu einhverja aðra afsökun en að vera illa gefinn? Illa áttaður? Varstu kannski bara ekkert að fylgjast með?

Vésteinn Valgarðsson

Kynvilla og náð

7. maí 2005# (Kristindómurinn)

Gunnar Þorsteinsson í Krossinum og Bjarni Karlsson prestur í Laugarneskirkju hafa að undanförnu skrifast á um samkynhneigð og náð á síðum Morgunblaðsins, og sýnist sitt hverjum. Gunnar hefur áunnið sér orðspor sem einn ötulasti hommahatari Íslands, og stendur í þeim efnum báðum fótum í kristinni hefð og bókstafstúlkun sinni á ritningunni. Bjarni er fulltrúi umburðarlyndis og hlýju þjóðkirkjunnar, og vill að menn sýni umburðarlyndi, en vísar þó líka, máli sínu til stuðnings, í sömu ritningu og Gunnar.

Það verður ekki annað séð en að Gunnar hafi á réttu að standa. Kristin trú, kristin hefð og kristin ritning eru á einu máli og taka allar í sama hómófóbíska strenginn. Alfaðir er ekki myrkur í máli þegar hann leggur hina frægu reglu: „Og leggist maður með karlmanni sem kona væri, þá fremja þeir báðir viðurstyggð. Þeir skulu líflátnir verða, blóðsök hvílir á þeim.“ (3. Mósebók 20:13) Páll postuli gerir líka grein fyrir atkvæði sínu, t.d. í fyrra bréfi sínu til Kórintumanna, þar sem segir: „Vitið þér ekki, að ranglátir munu ekki Guðs ríki erfa? Villist ekki! Hvorki munu saurlífismenn né skurðgoðadýrkendur, hórkarlar né kynvillingar, þjófar né ásælnir, drykkjumenn, lastmálir né ræningjar Guðs ríki erfa.“ (1. Korintubréf 6:9-10), og í Rómverjabréfinu þar sem hann segir: „Þess vegna hefur Guð ofurselt þá svívirðilegum girndum. Bæði hafa konur breytt eðlilegum mökum í óeðlileg, og eins hafa líka karlar hætt eðlilegum mökum við konur og brunnið í losta hver til annars, karlmenn frömdu skömm með karlmönnum og tóku út á sjálfum sér makleg málagjöld villu sinnar.“ (Rómverjabréfið 1:26-27)

Það er ekki að undra að Bjarna verði hált á svellinu. Hann stendur nefnilega í grænsápu upp í hné. Ekki dettur mér annað í hug en að honum gangi gott eitt til og fylgi sannfæringu sinni, en guð segir það berum orðum, að hann þolir ekki kynvillinga. Gunnar Þorsteinsson þarf því ekki einu sinni að segja sína skoðun, hann þarf ekki annað en vera sammála guði. Bjarni, aftur á móti, snýr út úr orðum guðs og leggur honum orð í munn, enda þótt lögmálið banni það.

Bjarni Karlsson mundi gera vel ef hann hugsaði upp á nýtt hvers konar herra það er sem hann þjónar. Sá herra er nefnilega grimmur, fordómafullur, óþolinmóður, óréttlátur, hefnigjarn og sjálfum sér ósamkvæmur – í stuttu máli sagt, algjör leiðindagaur. Hann virðist auk þess hafa lesið Macchiavelli, því eins og voldugum leiðindagaur sæmir þykist hann vera góður og mildur (og lætur meira að segja banna með lögum að menn kalli hann það sem hann er: illa innrætt forneskju hræsnara lufsa sem ætti að skammast sín ef hann væri til í alvörunni).

Bjarni Karlsson meinar vel en veifar röngu tré. Miskunn og umburðarlyndi eru dyggðir sem allir ættu að rækta, en maður fer ekki í geitarhús að leita gulls. Sá gamli geithafur sem kallast guð lumar einfaldlega ekki á siðferðisboðskap sem er nútímanum boðlegur. Þeir tímar eru blessunarlega liðnir, að menn séu grýttir fyrir kynhneigð sína eða konur þurfi að skammast sín fyrir að hafa á klæðum. Gunnar er á heimavelli í fornaldarhugsun og fornaldarsiðferði Biblíunnar. Bjarni hefur siðferðislega rétt fyrir sér, en lendir í þeirri afkáralegu stöðu, að halda því fram að guðinn meini ekki það sem hann segi sjálfur í ævisögu sinni. Bjarni Karlsson er á hærra siðferðislegu þroskastigi en guðinn sem hann trúir á. Guð Biblíunnar á ekki erindi við nútímann nema sem sýningargripur á fornminjasafni.

Birgir Baldursson

Að trúa er að ljúga

8. maí 2005# (Hugvekja)

Trúleysingjum er endalaust gert það upp að vera siðlausir, eða í það minnsta siðlausari en hinir kristnu. Hérlendis hafa útverðir kristindómsins í raun gert tilkall til einhverskonar einkaleyfis á góðu siðferði, allt í krafti Jesú Krists sem fann víst upp fyrirgefninguna. Biskup Þjóðkirkjunnar hefur jafnvel gengið svo langt að segja að trúleysi ógni mannlegu samfélagi.

En hvorir eru nú í raun stærri í siðferðilegu tilliti, trúmenn eða trúalusir? Ef við lítum á heiðarleikann kemur í ljós að krysslingar og aðrir trúmenn eru þar veikari á svellinu en þeir sjálfir vilja vera láta.

Sá sem mótar heimsmynd sína á heiðarlegan hátt hlýtur að gefa sér einungis það sem sannanlegt er og leyfa ekki óskhyggjunni að móta viðhorf sín. Trúmaðurinn fer öfugt að og gefur sér að heimurinn sé samansettur akkúrat á þann hátt sem hann sjálfur vill. Þannig er guðinn hans alltaf sammála honum og framhaldslífið einmitt með þeim hætti sem hans eigin útópía hljóðar upp á.

Slík niðurstaða er fengin með vægast sagt óheiðarlegum hætti. Það er nefnilega álíka siðlaust að gefa sér að eitthvað sé satt af því að það vekur vellíðan og að vera skítsama hvaðan peningarnir í veskinu koma, svo lengi sem þeir streyma í veskið.

Trúleysinginn er ekkert frekar að vona að ekkert líf sé eftir dauðann og að heimurinn sé ekki undir alvaldi verndandi skapara. Vel getur verið að hann óski sér þess þvert á móti að svo væri. En ef ekkert bendir til þess, þá er hann nógu hreinskiptinn gagnvart sjálfum sér til að gera ekki heiminum upp slíka eiginleika og trúa svo á þá svo rakalaust.

Og hverjir eru þá stærri í siðferðilegu tilliti, þegar kemur að heiðarleika? Hvernig geta fylgismenn hugmynda sem fengnar eru með óheiðarlegum hætti leyft sér að fordæma þá sem ekki leyfa sér slíkan munað og dæmt þá siðlausa? Sjálft er þetta eftir allt fólk sem lýgur. Það lýgur að sjálfu sér og oft líka að öðrum.

Haukur Hilmarsson

Guðlast

9. maí 2005# (Kristindómurinn)

Ég man þá gömlu góðu daga, þegar Spaugstofan var ennþá fyndin og noju-sjúklingar Þjóðkirkjunnar stukku upp til handa og fóta ef Siggi Sigurjóns setti upp geislabaug og tók lærisveinana í fótsnyrtingu. Það var þá sem ég fór að leiða hugann að því hvað guðlast raunverulega væri.

Guðlast er samkvæmt mínum skilningi hverskyns afbökun og útúrsnúningar á guðdóminum sem særa blygðunarkennd sæmilega alvörugefinna trúmanna, hvort heldur þeim er ætlað að gera það eður ei.

Dæmi um guðlast eru til dæmis brandarar um krossfestinguna, kynferðislegar heimfæringar trúarlegra rita, hverskyns bölv og ragn í garð eingyðis, vísvitandi brot á trúarlegum boðum og bönnum o.s.frv.

Nú um daginn var föstudagurinn langi, ósköp venjulegur föstudagur sem þökk sé kristlingum, er almennur frídagur. Þá tóku stjórnendur vefritsins Vantrú upp á því að guðlasta viljandi í Snarrót, félagsmiðstöð grasrótarhreyfinga, Garðastræti 2. Þeir skipulögðu og erfiðuðu við kvikmyndasýningu þar sem sýnt var guðlast 20. aldarinnar „Life of Bryan“ eftir Monthy Python, og hlaut sýningin miklar undirtektir og almenna ánægju guðlastara.

En það er fleira sem guðlast felur í sér. Til að mynda er hátíðamaturinn á jólaborðum flestra landsmanna hamborgarahryggur, eins saurugt og óguðlegt það fæðulíki er. Vésteinn Valgarðsson fræddi mig um daginn um saurug dýr og hrein. Meðal þeirra saurugu voru klaufdýr sem ekki jórtra, sjávarfang án hreisturs og ugga, skriðdýr, eðlur, rottur hverskyns, angólar (alpagammar), moldvörpur, flóðhestar, krókódílar o.s.frv. Listanum fylgdi síðan viðmiðunarbálkur um hvernig bæri að bera sig að við hreinu dýrin. Sem dæmi var minnst á að ekki er heimilt að sjóða kiðling í móðurmjólk hans.

Nú sé ég ekki betur en að Íslendingar almennt éti rétti eins og t.d. pítsu með nautahakki (mjólk og kjöt af sömu skepnunni). Eru þeir þá orðnir guðlastarar? Grænsápusvara óskað.

Þegar ég var lítill strákur var ég úr hófi fram guðhræddur. Það breytti reyndar ekki einföldum staðreyndum eins og þeim að mér fannst trúfrelsið fótum troðið með kristnifræðikennslu og trúði á heiðnu goðin fremur en Drottin allsherjar (sem mér fannst alltaf vera hálf gufukennt átrúnaðargoð). Ég stundaði almennt siðu góða af ótta við að brenna í logum helvítis og sá mikið eftir því að hafa sungið dónalegt lag um hassreykingar uppi í kirkjuturninum á Egilsstöðum. Siðferðilega séð, var ég álíka frjálslyndur og Viktoría drottning, taldi víst að mannkyninu almennt yrði alvarlega refsað fyrir syndir svo sem sjálfsfróun og almenna greddu, blygðaðist mín fyrir syndsamlega hegðun og þar fram eftir götunum.

Á þessum sama tíma þekti ég ungan dreng, semitrúaðan en fullkomlega óttalausan við allt sem tengdist umbun og refsingu. Minnisstæð er mér setningin: „Ég lem alveg krakka, en samt veit ég að ég fer til himnaríkis“.

Þetta hefur valdið mér heilabrotum æ síðan.

Nú þekki ég nútímalegt fólk sem af ótta við Guð stundar ekki kynlíf fyrir hjónaband, drekkur ekki og gerir sér lífið leiðinlegra með hvers kyns kreddum sem fyrir einhverja undarlega ofurkrafta eiga að auðvelda Guði tilveruna og gera það þóknanlegra.

Hverju er faðir bættari að dóttir hans stundi ekki kynlíf fyrir hjónaband? Hvað kemur það honum við? Af hverju lætur fólk stjórnast af kreddum sem á engan hátt geta orðið nokkrum til blessunar?

Hvað er guðlast? Sé Guð til, mun hann þá fyrirgefa mér að hafa bölvað nafni sínu, kallað hann gufugoð, talað gegn trúboðum hans og verið honum á allan hátt til óþekktar? Samkvæmt Biblíunni mun hann ekki gera það, og af hverju ætti mér ekki að standa á sama?

Frelsarinn

Trúverndin á Íslandi

12. maí 2005# (Kristindómurinn)

Það er deginum ljósara að lúterskur rétttrúnaður er fyrir löngu búinn að éta guðfræðideildina innan frá. Þannig virðist deildin hafa það eina markmið að verja vígi evangelísk ríkisrétttrúnaðar og framleiða klerka til að viðhalda sjálfri sér. Meira að segja eru menn svo rændir skynsemi að Reynivallarpresturinn Einar Sigurbjörnsson, bróðir ríkisbiskupsins, er forseti deildarinnar. Deildarforsetinn er útlærður prófessor í játningarfræðum og starfar ásamt því í öllum mögulegum nefndum á vegum ríkiskirkjunnar. Til kóróna allt leiðast þeir bræðurnir hönd í hönd við að rita saman kennslubók sem er skyldulesning og kaup fyrir öll fermingarbörn ríkiskirkjunnar.

Guðfræðideildin er þannig ekki sjálfstæð akademísk deild heldur er hún ásamt ríkiskirkjunni eitt og sama fyrirbærið, meira að segja stjórnað af sömu fjölskyldunni. Þannig blóðmjólkar ríkiskirkjan sjóði Háskóla Íslands um tugi milljóna til að viðhalda kjökrandi ömmuprestaskóla í nafni vísinda. Allt gert til að viðhalda ákveðinni virðingu í kringum ríkiskirkjuátrúnaðinn. Í framvarðasveit deildarinnar virðast líka aðeins veljast æskilegir þjónar ríkiskirkjunnar og lítið fer fyrir eðlilegri akademískri breidd. Enda kemur þaðan ekkert sem raskar ró eða stuggar við kennivaldi hins evangelíska ríkikirkjusiðar.

Þrátt fyrir nokkra yfirferð á efni því sem kemur frá deildinni þá viðist ekkert koma á óvart. Efnið virðist vera allsherjar rörsýn grænsápuguðfræðinnar án nokkurs fræðilegs efa. Ekki þarf annað en að lesa skelfilega geld biblíusögusvör deildarinnar til almennings í gegnum vísindavefinn eða „lærðar“ greinar kennarana á netinu. Sama gildir um flestar bækur sem meintir fræðimenn deildarinnar hafa gefið út. Svo ekki sé talað um predikanir preláta þeirra sem titlaðir eru stundakennarar við deildina, þær slá oft allt út í ófræðilegu trúarhjali til sóknarbarna sinna.

Hlutverk deildarinnar er aðeins að dæla út rétthugsandi klerkum ásamt djáknum sem eru sprenglærðir í að komast í vasa skattgreiðenda. Það er því algjört rangnefni að kenna deildina við fræði eða vísindi heldur er hið rétta nafn deildarinnar Trúverndin á Íslandi. Það er einlæg ósk mín að kýli þetta verði skorið af Háskóla Íslands og stofnuð verði þar trúarbragðadeild undir félagsvísindasviðinu. Svo getur starfsemi prestaskóla Trúverndarinnar á Íslandi farið beint undir verndarvæng ríkiskirkjunnar. Þar geta lúterskir bræður, í Jesú nafni, haldið áfram að véla til sín milljarða á ári af skattfé ásamt skefjalausum kröfum í jarðeignir almennings. Þannig fæst þó betri mynd af heildar kostnaðinum sem hlýst af viðhafnarlífi ríkiskirkjunnar, því kostnaður vegna Trúverndarinnar á Íslandi vantar þar inní.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Um mannfórnir

13. maí 2005# (Kristindómurinn)

Mannfórnir eru vafalaust eitt af bestu dæmunum um skaðsemi trúar. Manneskjur láta lífið til þess að seðja yfirnáttúruverur. Ég er viss um að allir Íslendingar telja mannfórnir viðurstyggilegar og siðlausar athafnir. Kristnir menn hreykja sér stundum af því að með kristninni hafi mannfórnir verið lagðar niður. Er kristni á móti mannfórnum?

Varla.

Ástæðan fyrir því að fórnir eru ekki stundaðar í kristinni trú er sú að kristnir menn telja að það sé þegar búið að færa fórn sem dugar fyrir alla tíð. Sú fórn var mannfórn.

Hebreabréfið 10:10 Og samkvæmt þessum vilja erum vér helgaðir með því, að líkama Jesú Krists var fórnað í eitt skipti fyrir öll.

Aðalkennisetning kristinna manna, lokalausnin á syndavandanum, fórnardauði Jesú, var mannfórn. Hljóta ekki kristnir að fordæma þá mannfórn? Eða eru þeir í rauninni ekki á móti mannfórnum?

Ég ímynda mér að kristið fólk muni reyna að klóra í bakkann og segja að Jesús hafi fórnað sjálfum sér og þar af leiðandi sé þetta ekki mannfórn. Hvað sem líður vilja fórnarlambsins, eru sjálfsfórnir í lagi?

Önnur hugsanleg vörn gæti verið sú að Jesús hafi verið guð og þar af leiðandi hafi þetta ekki verið mannfórn. Verst er að þetta gengur gegn grundvallarkennisetningu kristni, mennsku Jesú, og því getur kristið fólk ekki samþykkt þessi rök.

Fornardauði Jesús er því mannfórn. Samkvæmt kristinni trú þá var manni fórnað til þess að hinn blóðþyrsti Jahveh þyrfti ekki að senda allt fólk til helvítis.

Því hlýt ég að spyrja kristið fólk: Eru mannfórnir ósiðlegar?

Vésteinn Valgarðsson

Með opnum huga

15. maí 2005# (Hugvekja)

Þegar skottulæknar, kuklarar og loddarar skora á mann að nálgast eitthvað „með opnum huga“ ætti að kvikna á viðvörunarperunni í höfði hins gagnrýnt þenkjandi manns. Í vísinda- og fræðimennsku ætti hver maður að hafa „opinn huga“ í þeirri merkingu, að hann sé reiðubúinn að taka til greina upplýsingar sem koma fram, og skoða með gagnrýnu hugarfari hvort þær eiga við rök að styðjast eða ekki.

Í tilfelli loddara þýðir „opinn hugur“ nokkuð annað. Loddari sem segir okkur að skoða eitthvað með „opnum huga“ meinar að við eigum að láta skjöld hinnar gagnrýnu hugsunar síga og slíðra sverð rökhugsunarinnar. Þá verðum við nefnilega móttækilegri fyrir því sem loddarinn hefur að segja – hvort sem það snýst um „qi“ eða „chakra“ eða „heilagan anda“ eða eitthvað þaðan af fjarstæðukenndara.

Gagnrýni, rökhugsun og kerfisbundin þekkingarleit hafa skilað mannfélaginu mörgum ljósárum lengra í vitneskju og kunnáttu heldur en sá „opni hugur“ sem loddarar boða okkur verður nokkurn tímann fær um að gera. Þessi sama fræðilega hugsun og hefur veitt manninum ríkulega uppskeru af haldgóðri vitneskju slær enn fremur vopnin úr höndum loddarans. Það er ærinn vandi að blekkja þann sem er meðvitaður um post hoc ergo propter hoc rökvilluna, kann skil á staðfestingartilhneigingunni og valkvæmri hugsun og leitar að náttúrulegum skýringum á því sem fyrir augu ber. Ef þið viljið hjálpa loddara að blekkja ykkur, endilega gjörið svo vel og leggið rökhugsunina til hliðar. Ef þið viljið sjá í gegn um blekkingar, þá skuluð þið hins vegar ekki hika við að hvessa glyrnurnar þegar þið sjáið eitthvað sem við fyrstu sýn meikar ekki sens. Til þess er gagnrýnin hugsun, að beita henni.

Óli Gneisti

Afskrifum Guð

17. maí 2005# (Rökin gegn guði)

Ég rekst reglulega á fólk sem trúir ekki á guð en vill ekki segja að guð sé ekki til vegna þess að vísindin geti ekki sannað né afsannað tilvist hans. Ég held að þetta fólk gleymi að mikilvægum punkti. Grundvallaratriðið er að spyrja hvers vegna vísindin geti ekki afsannað tilvist guðs? Það er vegna þess að tilgátan um guð er of léleg til að geta verið tekin fyrir á vísindalegum grundvelli.

Á sama hátt og það er ekki hægt að afsanna tilvist guðs vegna þess að tilgátan er svo léleg þá er ekki hægt að afsanna tilvist ósýnilegra, óskynjanlegra bleikra einhyrninga. Það á ekki að sýna hugmyndinni um tilvist guðs meiri virðingu heldur en tilvist umræddra einhyrninga. Við hljótum að afskrifa báðar kenningarnar af því að þær mæta ekki þeim lágmarkskröfum sem vísindin, og almenn skynsemi, setja.

Um leið og guðshugmynd nær að verða nógu heilstæð til að tekið sé á henni á vísindalegum grundvelli þá er henni hafnað. Um leið og guð er skilgreindur þá hverfur hann. Vísindin hafa afsannað guðinn sem skapaði heiminn á sex dögum. Við sjáum að þessi tilgáta um guð passar ekki við heiminn og afskrifum við hana. Kenningin um að þrumuguðinn Þór sveifli hamri sínum og stjórni veðrinu hefur verið afsönnuð á vísindalegan hátt. Við sjáum enginn merki um skapstirðan rauðhærðan veðurguð. Fjölmargir guðir hafa verið afskrifaðir af vísindunum og þar á meðal eru ótal útgáfur af hinum kristna guði.

Sá guð sem ekki verður afsannaður á vísindalegan hátt er sá sem hefur verið búinn til með þann eiginleika að ekki sé hægt að afsanna tilvist hans. Með orðaleikjum og útúrsnúningum er alltaf hægt að búa til hugmynd sem ekki er hægt að afsanna beint. Grænsápuguðinn er svo sleipur að enginn nær taki á honum, ekki einu sinni grænsápuguðfræðingarnir sem varla skilja hver annan. Við ættum hins vegar ekki að sýna þessum guði virðingu því hann er í raun ekkert nema spariklædd útgáfa af ósýnilega bleika einhyrningnum.

Birgir Baldursson

Atvinnugóðmennin

18. maí 2005# (Kristindómurinn)

Frelsarinn skrifaði í síðustu viku hreint ágæta grein um hina réttnefndu Trúvernd á Íslandi. Hann færir fín rök fyrir því hvernig guðfræðideildin og Þjóðkirkjan eru samtvinnuð fyrirbæri, sem meira að segja eru undir einni og sömu fjölskyldunni.

En í raun er guðfræðideildin aðeins hluti hinnar íslensku Trúverndar. Stór þáttur verndarinnar lýsir sér nefnilega í því hvernig Þjóðkirkjuliðið er búið að troða sér í flesta þá samfélagspósta þar sem fagfólk ætti að sitja. Við horfum upp á ókeypis félags- og sálfræðiráðgjöf yfirnáttúrufræðinga á sama tíma og þeir sem stúderað hafa klíníska sálfræði og félagsráðgjöf þurfa að setja upp prís. Við sjáum hvernig kirkjan ekki bara treður fulltrúum sínum í öll ráð og nefndir sem fjalla um velferð fólksins, heldur stofnar hún til og stendur fyrir slíku í þaula.

Kirkjan er að reyna að gera sig ómissandi í þjóðlífinu og fá um leið óheftan aðgang að hugum fólks, bæði með því að með þessu tengir fólk kirkjuna ósjálfrátt við alla sáluhjálp og líka hinu að prestar, djáknar og guðfræðingar fá kjörið færi að koma trúarlegum boðskapnum til skila með því að vera allt í öllu.

Sem annarsstaðar eru þeir þarna sjálfskipað átorítet. Þetta eru atvinnugóðmenni.

Og fólk lætur þetta yfir sig ganga. Svo rækilega er kirkjan búin að stimpla þá hugsun í hausinn á okkur að hún sé málsvari alls sem gott er í heiminum að við leggjum henni þæg, góð og gagnrýnislaust öll völd í hendur. Þannig hefur þetta verið um langa hríð. Þegar einhver deyr birtist yfirnáttúrufræðingur á tröppunum hjá okkur. Þegar á svo að koma hinum dauða skrokk fyrir dettur engum í hug að það sé hægt án þess að ömmuprestur kjökri yfir hræinu og hafi í frammi eitthvert kjaftæði um að hinn vitræni hluti þess sé nú í öðrum heimi og í góðum fílíng.

Og hvað er þetta með mömmumorgnana? Af hverju þarf þessi þjónusta við mæður ungbarna að vera á hendi hindurvitnaklúbbs? Hvað réttlætir það?

Prestar ráðast óhikað inn í leikskólana til að menga hugi lítilla barna með algóðum draugum, englum og Jesúsum. Kirkjan telur sig líka eitthvað þurfa að vasast í málum atvinnulausra. Væ? Um ganga spítalanna ganga djáknar á fullum launum við að útbreiða varnarlitlu fólki lygar og afkáralega heimsmynd. Af hverju? Er einhver þörf á þessu? Það starfar líka fangelsisprestur til að þjónusta hugi fanganna? Geta fangarnir valið milli hans og sálfræðings?

Og bárust ekki af því fregnir nú alveg nýlega að kirkjan ætlaði sér að troðast inn í lífsleiknina í framhaldsskólunum? Jú, það er hérna. Lesið þessa grein og sjáið hvernig þetta heilaæxli samfélagsins breiðir úr sér.

Það er ekki lengur hægt að halda sumardaginn fyrsta hátíðlegan öðruvísi en kirkjan sé partur af dagskránni. Skrúðgöngurnar leggja frá kirkjum eftir guðsþónustu, sem Íþrótta- og tómstundaráð auglýsir samviskusamlega eins og ekkert sé sjálfsagðara. Og enn hefur nútímaþing Íslendinga ekki verið sett án þess að byrjað sé á bábiljujarminu úr biskupi Þjóðkirkjunnar og hann labbar svo fremstur í röðinni inn í þinghúsið, rétt eins og honum komi þetta eitthvað við.

Í grunnskólum eru kirkjuheimsóknir reglulega á dagskrá og í ljós hefur komið að bænahald er algengt innan þeirra. Stór hluti barnakennara er enda djáknar. Er það sjálfsagt mál? Er það virkilega staðreynd að enginn skemmist á því að vera innrættar þessar hugmyndir?

Af hverju eru fulltrúar áhugamannafélags um yfirnáttúruverur í starfshópi um uppeldi? Af hverju eru yfirnáttúruspekúlantar helstu forsvarsmenn sorgarþjónustu samfélagsins? Eru þeir færir um að þjónusta þá sem eru annarrar trúar en þeir sjálfir, nú eða jafnvel trúlausir?

Kirkjan hefur einnig þröngvað sér inn á ýmis svið menningarinnar. Nú um stundir er t.d. í gangi tónleikaröð þar sem popparar flytja veraldlega tónlist í Hveragerðiskirkju. Er mæting á þessa tónleika talin til kirkjusóknar? Ef svo er, hvernig er hægt að réttlæta það?

Það er ekki réttlætt. Um þetta er þagað þunnu hljóði. Einnig um gagnrýni á það að ómálga börn séu skráð í trúfélag móður. Þjóðkirkjan þarf gríðarlegar tekjur til að fóðra sitt gráðuga gin og öll meðul eru notuð. Þegar flutt er á milli hverfa verða menn m.a.s. að gæta þess að trúfélagaskráning þeirra breytist ekki við að fá nýtt lögheimili því algengt er að menn hrökkvi við þetta aftur inn í Þjóðkirkjuna. Hvað á það að fyrirstilla?

Fölsuð kirkjusókn og fölsuð trúfélagaskráning er síðan notað sem rök fyrir því hve kirkjan sé nú vinsæl og mikilvæg. Og með því að véla mömmur, börn, fólk í giftingarhugleiðingum, tónlistarhópa og atvinnuleysingja inn í kirkjurnar fæst enn skakkari en hentugri mynd. Og allt þjónar þetta þeim auvirðilega tilgangi að vernda Þjóðkirkjutrúna. Vernda Siðinn og vernda tekjustofnana.

Vernda óseðjandi maga hins forheimskandi óþarfa. Og nú á að fara að hækka sóknargjöldin um helming, svo atvinnugóðmennin geti haldið áfram að troða sér fram fyrir fagfólk og veita verri félags- og sálfræðiþjónustu en það.

Frelsarinn

Hann er ekki hér, hann er þjóðsaga

19. maí 2005# (Kristindómurinn)

Við sólarupprás

„Enginn alvöru fræðimaður neitar því að Jesús hafi verið til“ (Líf með Jesú bls. 35) rita deildarforseti Guðfræðideildar og Biskup ríkiskirkjunnar, þeir Einar og Karl Sigurbjörnssynir, til allra fermingarbarna í landinu. Orð þeirra eru gamaldags alhæfing og ofstæki sem er á undanhaldi. Þeir telja að með því að endurtaka sömu söguna nógu oft verði hún sönn. Með slíkri söguskoðun er hægt að sanna tilvist allskonar guða jafnt sem annarra yfirnáttúruvera. Sem betur fer eru tök kristninnar á samfélaginu ekki lengur til staðar og ekki er lengur dauðasök að efast. Við þær breytingar gefast ný tækifæri til að endurskoða þjóðsöguna um Jesú Krist sem engum fræðimanni hefur tekist að sanna að hafi verið til. Það er því til mikils að ætla að afsanna það sem ekki hefur verið sannað.

Til vinstri er ein elsta mynd sem til er af Jesú en hún er frá 6. öld.

Formáli

Stutt er síðan Alan Dundes einn af virtustu prófessorum Bandaríkjanna í mannfræði og þjóðfræði lést. Hans var minnst í New York Times fyrir fræðistörf sín. Engan skal undra að Dundes leit á Jesú Krist sem þjóðsagnapersónu enda ber sagan öll einkenni þess. Fjölmargir fræðimenn hafa skrifað og eru að skrifa bækur um þetta efni. Skemmst er að minnast glænýrrar bókar eftir Thomas L. Thompson sem heitir The Messiah Myth: The Near Eastern Roots of Jesus and David, en Thompson kennir við Kaupmannahafnarháskóla. Ekki er langt síðan CNN fjallaði um bókina The Jesus Mysteries eftir Timothy Freke og Peter Gandy, en sú bók var kjörin bók ársins 1999 hjá The Daily Telegraph. Einnig eru bækur eins og The Jesus Puzzle. Did Christianity Begin with a Mythical Christ? : Challenging the Existence of an Historical Jesus eftir Earl Doherty og Incredible Shrinking Son of Man: How Reliable Is the Gospel Tradition? eftir prófessor Robert M. Price gott dæmi um bækur sem eiga fullt erindi til þeirra sem vilja fræðast um þetta efni. Þannig er hægt að telja upp langan lista af athyglisverðum bókum eftir fræðimenn um þjóðsagnapersónuna Krist.

Á síðustu öld fór fyrst fyrir alvöru að bera á efasemdamönnum innan sagnfræðinnar um tilvist ákveðinna hluta guðspjallanna, þó að ekki bæri mikið á sjálfri tilvistarkreppu Jesú til að byrja með. Ýmsar nýjar heimildir um trúarbrögð heimsins urðu mönnum þá aðgengilegar með bættum skilningi á eldri textum og fornleifafundum. Gott dæmi um slíkt er þegar franska málvísindamanninum Jean Francois Champollion tókst að ráða letur Egypta. Mörgum trúmanninum til hryllings var þar ekkert að finna um þjóð Gyðinga sem þræla Faraóa. Einnig hafa fundist merkileg rit frá svipuðu tíma og guðspjöllin (Dauðahafshandritin og Nag Hammadí) sem hafa aðeins aukið á efasemdirnar um tilvist Jesú.

Þessi yfirferð fylgir ekki ströngum fræðilegum kröfum enda er hún ekki ætluð sem slík. Hér er farið hratt yfir sögu til þess að gefa lesendum örlitla yfirsýn og gleggri skilning á þjóðsögunni um Krist. Oft heyrast raddir innan raða kristinna að fáránlegt sé að halda því fram að gjörvöll kristnin sé samsæri. Til að átta okkur á því hvernig trúarbrögð verða til reyni ég að varpa ljósi á hvernig þjóðsagan um Krist varð til. Sögur um drauga, álfa og tröll eru kannski ekki samæri frekar en kristin trú en þessar sagnir eiga það sameiginlegt að flokkast undir þjóðsögur.

Löngu fyrir þjóðsöguna Krist

Löngu fyrir tíma Jesú eru til sögur um guði sem athöfnuðu sig eins og Jesú. Margir þeirra eru fæddir meyfæðingu, gjörðu kraftaverk, sögðu dæmisögur og dóu fórnardauða. Risu svo upp frá dauðum í ásjónu lærisveina sinna og boðuðu lokadaga. Ekkert í sögu Jesú er þannig einstakt heldur fylgir hún í einu og öllu hefðum fortíðar. Margir tilbáðu guðinn Díónísus, sem á ættir sínar að rekja til Osíris í Egyptalandi. Hann tilbáðu margir í Rómaveldi til forna þar sem hann var kallaður Bakkus. Myndin sem fylgir textanum hér til hægri sýnir það þegar Díónísus er krossfestur. Við skulum skoða sögu hans í samanburði við Jesú:

Jesú er frelsari manna, sendur af guði og er guð, alveg eins og Osíris-Díonísus

Jesú fæðist meyfæðingu eins og Ósíris-Díónísus

Jesú fæddist í helli 25. desember eða 6. janúar (rétttrúnaður) eins og Ósíris-Díónísus

Stjarna á himni boðar fæðingu hans eins og hjá Ósíris-Díónísusi

Jesú var skírður eins og Ósíris-Díónísus

Jesú boðaði skírn með vatni, heilögum anda og eldi eins og Ósíris-Díónísus

Jesú er lýst sem hæglátum manni með langt hár og skegg alveg eins og Ósíris-Díónísus

Jesú breytir vatni í vín í brúðkaupi, nákvæmlega sama dag ársins og við sama tilefni eins og Ósíris-Díónísus

Jesú læknar veika, rekur út illa anda, töfrar fram máltíðir, hjálpar fiskimanni að veiða, sefar öldursjávar með læriveinum sínum alveg eins og Ósíris-Díónísus

Kraftaverkamaðurinn Jesú er ekki vel liðinn á heimaslóðum alveg eins og Ósíris-Díónísus

Jesú og lærisveinar hans eru ásakaðir um að brjóta lögmálið af ofsækjendum sínum alveg eins og Ósíris-Díónísus

Lærisveinar Jesú eru tólf, jafnmargir og hjá Ósíris-Díónísus

Jesú ríður á asna inní mikilvæga borg við fögnuð fólks sem veifar trjágreinum alveg eins og Ósíris-Díónísus

Jesú er réttlátur maður sem ranglega er dæmdur fyrir guðlast og fyrir að boða nýja trú á sama hátt og Ósíris-Díónísus

Jesú gaf lærisveinum sínum brauð og vín til að öðlast hlutdeild í sér eins og Ósíris-Díónísus

Jesú er hengdur upp í tré eða krossfestur á sama hátt og Ósíris-Díónísus

Jesú dó fyrir syndir okkar eins og Ósíris-Díónísus

Lík Jesú er sveipað líni og smurt eins og lík Ósíris-Díónísus

Þegar Jesú deyr stígur hann niður til heljar og rís upp á þriðja degi eins og Ósíris-Díónísus

Gröf Jesú er tóm þegar hún er heimsótt af þrem konum sem eru fylgjendur hans á sama hátt heimsækja þrjár konur tóma gröf Ósíris-Díónísus

Jesú rís upp til himna fyrir ásjónu lærisveina sinna. Situr svo við hlið guðs og bíður lokadaga og kemur þá til jarðar að dæma. Alveg eins og Ósíris-Díónísus

Jesú boðar lærisveinum sínum endurfæðingu og það sama gerir Ósíris-Díónísus.

Þetta er aðeins lítið sýnishorn af athafnasemi slíkra guða. Sama má segja um Bel eða Mítra sem hafa öll sömu einkenni. Það þarf nánast brjálaðan mann til að telja sér trú um að sagan um Jesú sé einstök í þjóðsögum fornaldar. Meira að segja er Vatíkanið í Róm á sama stað og höfuðstöðvar Mítra voru til forna. Þeir höfðu páfa eins við þekkjum hjá kaþólikkum í dag. Altarisgangan, reykelsi, kórsöngur og fleiri grunnatriði messuhalds kaþólskra á rætur sínar að rekja til Mítra svo og annarra trúarbragða Rómaveldis. Svona til gamans þá fæddist Mítra meyfæðingu, 25. desember, hafði 12 lærisveina, dó fyrir syndir okkar og reis upp frá dauðum 700 árum á undan Jesú. Svo alvarlegum augum leit kaþólska kirkjan slík trúarbrögð að hún taldi Satan hafa farið aftur í tímann til að koma þessum guðasonum fyrir til að rugla kristið fólk í ríminu. Til gamans er rétt að geta þess að Sókrates var svikinn fyrir 30 silfurpeninga alveg eins og Jesú. Alltaf sama gamla góða sagan endurtekin kynslóð eftir kynslóð.

Þannig eru þjóðsögur eldri sona guða beinagrindin að Jesú Kristi. En kjötið á beinin er sótt í sagnahefð Gyðinga um Móses, spámennina og konungasögurnar. Þannig er boðskapur Jesú sóttur beint í gamla testamentið. Til dæmis skal engan undra þótt Heródes hafi drepið öll sveinbörn í Galíleu og að Jesús flakkaði um landið matarlaus í fylgd lærisveina sinna. Atburðarásin er sótt í fæðingu Móses og síðar þegar hann fylgdi sinni guðsútvöldu þjóð í eyðimörkinni, algjörlega snauðri, án matar og veraldlegs auðs. Þannig er Jesú nýr Móses sem fylgir fátækum og matarlitlum Gyðingum í guðsríki. Lærisveinar Jesú voru tólf alveg eins þjóðir Gyðinga voru sagðar tólf. Hver þekkir ekki marg endurtekin orð presta sem Jesú á að hafa sagt „elska skaltu náungann eins og sjálfan þig“ sem eru í raun upprunalega í 3 Mósebók 19:18 eða að elska óvinin sem er í 2 Mósebók 23:4-5. Þannig má endalaust telja upp atvik, speki og tákn um Jesú sem sótt eru beint í gamla testamentið. Þau eru alls ekki sögð sem nýr sannleikur eða lögmál eins og heyra má oft í messum landsins heldur er sett í guðspjöllin til að staðfesta guðdómleika og hlutverk Jesú sem messías Gyðinga.

Mynd af stjörnukorti til forna með sólina krossfesta í miðjunni.

Ekki má heldur gleyma aldagömlum hefðum og táknum frumtrúarbragða mannsins sem eru víða í kristinni trúarhefð. Það er ekki tilviljun að kirkjur og grafreitir snúa frá austri til vesturs. Það er allt samkvæmt aldagamalli hefð sem fylgir sólarganginum, hefð sem rekja má til sóldýrkenda frumtrúarbragðanna. Í nýja testamentinu má finna mikið af tölum og táknum sem þóttu heilagar á sínum tíma og rekja má allt til stjörnuspeki Egypta. Þannig er krossinn aldagamalt tákn á himni (Gnostar álitu að þar hafi Jesú verið krossfestur), sem skiptir árinu í fjórar árstíðir og fjórar höfuðáttir. Þyrnikóróna Krists er sólkóróna sólarinnar og hver þekkir ekki sólkrossinn sem á rætur sínar í Egyptalandi. Hinn 25. desember endurfæðist sólin eftir að hafa verið þrjá daga lægst á lofti. Jesú fæðist að sjálfsögðu 25. desember og steig þrjá daga niður til heljar. Heilaga þrenningu má finna hjá Egyptum sem tákna föður, son og móður (heilagur andi) sem eru sól, tungl og móðir jörð. Fiskurinn er tákn þeirrar aldar sem Jesú fæðist í og vatnsberinn í Lúkasarguðspjalli (22:10) er annað tákn um nýja öld sem kemur á eftir fisknum. Myndin til vinstri er af kristnum sólkross.

Opinberunarbókin löðrar í gömlum kerlingabókum um heilagar tölur og tákn sem tengjast stjörnuspeki. Dæmi má nefna hvíta (Venus), rauða (Mars), svarta (Satúrnus) og bleika (fölur, Merkúr) hestinn sem allt eru forn tákn fyrir pláneturnar. Tölur eins 3 (heilög þrenning) , 4 (höfuðáttir - árstíðir), 7 (dagar og plánetur þess tíma),12 (mánuðir stjörnumerki), 24 (klst. í sólarhring) o.s.frv. Það hlýtur hreinlega að vera pínlegt fyrir kristna trúmenn sem kenna sig við fræðimennsku að draga opinberunarbókina á eftir sér. Það fer mikið fyrir slíkum táknum í nýja testamentinu sem voru vel þekkt í grísk/rómverskum trúarbrögðum sem rekja má til frumtrúarbragða. Kristin siðir og tákn eru ekkert annað en gamalt vín á nýjum belgjum.

Fornleifar og minjar

Það sem vekur þónokkra athygli fræðimanna er að engar minjar eru til sem rekja má beint til Jesú eða lærisveinanna. Hvorki finnst tangur né tetur, engar styttur, myndir né ritmál. Það er með ólíkindum að ekkert finnist af hlutum tengdum Jesú og lærisveinum hans þrátt fyrir að í nýja testamentinu fylgist þúsundir manna með með kraftaverkum og samkomum tengdum þeim. Allskonar minjar hafa dúkkað upp á yfirborðið en þær hafa við nánari eftirgrennslan reynst falsaðar eða byggðar á veikum grunni. Sem dæmi má nefna tennurnar hans Lúkasar, grafreit Péturs Postula í Róm, líkklæði Krists, gröf Jakobs, kaleika eða viðarbúta úr krossinum. Hér er ekkert að finna, ekki einu sinni útskorin stytta af Jesú eða lærisveinum frá fyrstu öld. Þögnin er niðurlægjandi fyrir hinn kristna heim.

Sagnfræðilegar heimildir

Á tímum Krists og nokkru eftir hans dag var uppi fjöldinn allur af sagnariturum Rómverja og Gyðinga. Þar hefur ekkert fundist um Jesú sem staðfestir sögurnar þrátt fyrir að í nýja testamentinu séu þúsundir manna sagðar samankomnar til að þiggja mat, verða vitni að kraftaverkum, fylgja asnareiðinni inn í Jerúsalem, sjá krossfestinguna eða heimildir um mikla jarðskjálfa og sólmyrkur á þessum tíma. Einu heimildirnar um kristna menn aðrar en í nýja testamentinu eru frá annarri öld. Frá þeim tíma eru fyrstu lýsingar um kristið fólk og hegðun þeirra, en ekkert um sjálfan Jesú nema það sem kristnir menn boðuðu á þeim tíma. Slíkar heimildir eru til dæmis bréf Plíný yngri frá árinu 112 og frá hinum Rómverska Takítus frá árinu 117.

Hér eru nöfn nokkurra sagnaritara sem gátu hafa heyrt af Messías og syni guðs en urðu ekki varir við neitt: Fíló-Júdæus, Seneka, Plíný eldri, Arrían, Petróníus, Díon Prúseus, Paterkulus, Sevtóníus, Júvenal, Martíal, Persíus, Plútark, Jústus frá Tíberíus, Apollóníus, Kvintilían, Lúkanus, Epíktetus, Hermógónes, Sílíus Ítalikus, Statíus, Ptólmæos, Appáan, Flegon, Fædrus, Valeríus Maxímus, Lúsían, Pásanías, Flórus Lúsíus, Kvintíus, Kurtíus, Álus Gellíus, Díó Krysostom, Kólumella, Valeríus Flkkus, Damís, Favórínus, Lýsías, Pompóníus Mela, Appíon frá Alexandríu og Þeon frá Smyrna.

Það eina sem gæti flokkast undir bitastæðar heimildir eru skrif þekktasta sagnaritara Gyðinga sem hét Flavíus Jósefus (37-100). Bækur hans Antiquitates Judaicae eru nákvæmar skrár á sögu Gyðinga á þeim tíma sem Jesú á að hafa starfað. Í 18. bók má finna tvö stutt innskot sem segja að Jesú hafi verið krossfestur af Pílatusi að ráði fremstu manna Gyðinga, en birst fylgjendum sínum á þriðja degi upprisinn. Jósefus segir þar einnig frá Jóhannesi skírara og Jakobi, bróður Jesú. Þessi innskot í bókinni eru úr öllu samhengi við textann á undan og eftir meintum texta um Jesú. Að auki eru innskotin rituð í fullkominni andstöðu við trúarskoðun Jósefusar sem var strangtrúaður Gyðingur. Í dag líta flestir sagnfræðingar á textann sem seinni tíma sögufölsun enda hann í hróplegri mótsögn við rithátt, efnismeðferð og trú Jósefusar.

Rómarkirkjan var reyndar mjög iðin við ýmiskonar falsanir. Ýmist bréf sem áttu að staðfesta tilvist Jesú og sögur af honum sem barni framkvæmandi kraftaverk hafa öll verið afhjúpuð sem grófar falsanir. En hvað gera menn ekki fyrir Jesú þegar illa árar?

Gnostar

Eitt elsta leyndarmál kristninnar, sem flestir kristnir fræðimenn og trúmenn reyna að gleyma, eru trúbræður þeirra sem kallast Gnostar. Með fundi gnostískra heimilda í Nag Hammadí (eins og Tómasarguðspjall og fleiri rita) hefur skilningur okkar á uppruna Kristni aukist. Messías Gnosta var ekki maðurinn Jesú Kristur heldur andinn Jesú Kristur. Hann var krossfestur á himni af Satan og reis svo upp aftur frá dauðum á þriðja degi. Þannig voru í upphafi að minnsta kosti tvær stefnur um Krist fyrir utan allskyns deilur um aðra margvíslegra texta. Tilvist Gnosta þótti mikil ógn við fagnaðarerindi Rómarkirkjunnar þannig að þeim var skipulega útrýmt þegar völd hennar jukust.

Páll Postuli

Elstu heimildirnar um Jesú Krist má finna í bréfum Páls Postula sem eru frá árinu 50, því guðspjöllin, Postulasagan og önnur bréf eru rituð síðar. Það sem gerir skrif Páls Postula merkileg er að hann var næstur Jesú í tíma og ætti því gefa góða mynd manninum og starfi Jesú Krists og lærisveina hans. Í 80.000 orðum er ekkert um Jesú frá Nasaret sem gerði kraftaverk, þjáðist og dó af mannavöldum. Það eru engin merki um Maríu, Jósep, Júdas eða Jóhannes skírara, engin fæðingarsaga eða upprisa utan borgarmarka Jerúsalem; ekki einu sinni merki um heilaga staði þar sem Jesú kenndi og gerði kraftaverk. Páll telur meira að segja lærisveinana vera tólf við upprisuna og virðist því ekki þekkja svik Júdasar, sem svipti sig lífi fyrir þann meinta atburð. Samkvæmt sögunni kynntist Páll Postuli aldrei Jesú, heldur birtist hann honum sem andi. Þögn Páls um manninn Jesú Krist vekur því upp fleiri spurningar um uppruna kristni en svör. Margir fræðimenn hallast meir og meir að því að Páll Postuli hafi verið undir miklum áhrifum Gnosta enda virðist hann ekki þekkja guðspjöll Rómarkirkjunnar.

Guðspjöllin

Guðspjöllin sem kristin trú byggir allt sitt traust á eru fjögur en þau voru fjölmörg uns núverandi fjöldi þeirra var ákveðinn undir lok fjórðu aldar af Rómarkirkjunni. Ákvað kirkjan að eyða öllum öðrum guðspjöllum og bréfum svo engin efaðist í trúnni á Krist kirkjunnar. Ákveðið var að guðspjöllin skyldu vera fjögur vegna þess að það táknaði höfuðáttirnar fjórar. Markúsar-, Matteusar- og Lúkasar-guðspjöll eru flokkuð sem samstofna vegna Gyðinglegrar arfleiðar þeirra. Fjórða guðspjallið sem kallað er Jóhannesarguðspjall er yngsta guðspjallið. Öll eru guðspjöllin voru skrifuð á grísku en ekki hebresku eða arameiísku (talmálið í Palestínu á tímum Jesú) eins við væri að búast. Þannig er ritun þeirra ekki skrifuð af samtímamönnum Jesú eða á þeim stað þar sem sagan gerist, enda skrifuð í lok fyrstu aldar eða á annarri öld (75 til 120). Einnig er ljóst að átt hefur verið við textann í nokkurn tíma áður en núverandi guðspjöll tóku endanlega mynd.

Flestir fræðimenn telja Markúsarguðspjall elsta guðspjallið. Síðan eru Matteusar- og Lúkasarguðspjöll skrifuð eftir Markúsi ásamt öðrum eldri ritbrotum og sögnum um Messías (Q - ræðuheimild, rit gnosta o.s.frv.). Jóhannesguðspjall er yngsta guðspjallið og er það undir miklum áhrifum grísk/rómverskrar heimspeki. Guðspjöllin eru ekki skrifuð í anda frásagna sjónarvotta heldur eru þau ópersónuleg lýsing. Uppröðun atburða í guðspjöllunum stemma ekki innbyrðis. Heldur virðast höfundarnir raða atburðarásinni eftir eigin höfði og hentugleik. Ekki eru höfundarnir heldur samstíga enda krydda þeir sögurnar og velja eftir eigin hentugleik jafnvel svo að einstaka sögur má aðeins finna í einu guðspjalli. Guðspjöllin eru einfaldlega alls ekki sagnfræðileg heimild heldur helgisögn.

Á fáum stöðum er hægt að staðsetja heimildir þeirra í tíma. Nokkur nöfn eru þó þar að finna í fæðingarsögunni eins og nafn Pílatusar. Ef menn reyna að leggja mat á tímaskeiðið virðast höfundarnir þekkja illa til í Ísrael og vera fjarri atburðum þess tíma. Skoðum það aðeins nánar. Lýsanías ríkti frá árinu 40 fyrir okkar tímatal og var tekinn af lífi árið 36 f.o.t. af Markúsi Antoníusi Rómarkeisara. Heródes dó þann 12 apríl árið 4 f.o.t. Skráningin þegar Kýreníus var landstjóri gerðist árið 6 og Pílatus ríkti frá árinu 26-36. Annasar var æðstiprestur til ársins 15 eftir níu ára setu og Kaífasar var æðstiprestur þremur árum eftir Annasar eða árið 18. Fimmtánda stjórnarár Tíberíusar keisara var árið 28-29. Þannig spanna guðspjöllin 70 ár í mannkynsögunni þegar þau eiga aðeins að ná yfir 30 ár.

Allskyns klaufaskap má finna guðspjöllunum. Eins og þegar höfundur Markúsarguðspjalls lætur Jesú endurtaka þýðingarvillu grísku útgáfunnar af gamla testamentinu í stað þess að nota frumútgáfuna á hebresku (Mk. 7:1-23). Ruglingur í staðháttum Ísraels þess tíma bætir ekki ástandið. Til dæmis lætur höfundur Markúsar svínin 2000, sem Jesú drepur með því að reka í þau illa anda, hlaupa tryllt tæplega 50 kílómetra og drukkna eftir falla af næstu klettum í vatn. Þannig virðast höfundarnir hvorki þekkja staðhætti né geta staðsett hana í tíma.

Allskonar misskilningur á spádómum gamla testamentisins er pínlegur. Þannig er fæðingarstaður Jesú sagður Betlehem og heimabærinn Nasaret sem samræmist ekki spámönnunum. Of langt mál er að fara út í þá sálma hér enda skiptir slíkur ruglingur ekki máli í sambandi við tilvist Jesú, en segir margt um kunnáttuleysi höfundanna á Gyðingdómnum.

Sögusviðið

Í upphafi okkar tímatals var upplausn í Ísrael. Rómverjar höfðu lagt svæðið undir heimsveldi sitt. Menning Gyðinga var undir miklu álagi og blandaðist hún nýjum siðum heimsveldisins. Slíkir árekstrar kostuðu fjölda uppreisna og upplausna. Í allsherjar uppreisn árið 73 töpuðu Gyðingar Jerúsalem og var musteri þeirra lagt í rúst. Uppreisnin var barin á bak aftur með mikilli hörku sem endaði með því að fjöldi Gyðinga flúði til annarra staða í heimsveldinu. Þannig dreifðist og blandaðist menning Gyðinga um allt heimsveldið. Á þessum örlagatíma Ísraels fæddust margar sögur um Messías sem bjarga átti Ísrael og leiða þjóðina til sigurs og sameiningar. Enda slíkt hluti af trúararfleið Gyðingdómsins. Þessar kenningar fluttust með Gyðingum til nýrra heimahaga í heimsveldinu. Gyðinga vonuðust þannig eftir frelsandi Messías en á endanum varð ljóst að enginn Messías kom til bjargar Síon. Þannig voru flestar slíkar sagnir um Messías í raun sjálfdauðar hugmyndir. En ein sagan um Messías var haldbetri þar sem hann var andlegur frelsari sem boðaði nýtt guðsríki á lokadögum fyrir þá sem trúðu.

Það merkilega við útbreiðslu kristinnar trúar er að hún á sér ekki rætur á meðal Gyðinga í Ísrael þó að sögusviðið sé þar. Þannig virðast Gyðingar í Ísrael ekkert kannast við Jesú og fylgdarmenn hans frá þessum tíma. Það hefur síðan valdið kristnum mönnum sárum vonbrigðum að Gyðingar tóku ekki kristna trú. Það er kannski vel skiljanlegt því þeir sáu hann aldrei né heyrðu um hans verk. Í þeirra eyrum var þetta eins og hver önnum lygasaga.

Hvernig varð síðasti sonur guðs til?

Ef til vill var okkar maður staddur í Alexandríu eða annarri borg í heimsveldinu þar sem grísk áhrif voru ráðandi. Vinur okkar vildi rita nothæfa frásögn um sjálfan mannsoninn, nýjan Messías, eftir margvíslegum heimildum og kenningum sem rekja má til forfeðra hans í Ísrael. Efni sagnanna sem hann nýtti sér komu úr ýmsum áttum og stefnum sem eiga sameiginlegar rætur til spámannanna, konunga Ísraels og Móses. Höfundurinn var líka undir miklum áhrifum grísk/rómverskra trúarbragða um syni guða og hlutverk þeirra. Með því að stílfæra sögubrotinn upp á guði sem menn þekktu í heimsveldinu varð til heildstætt verk sem féll að menningu og staðháttum sagnaritarans. Gyðingar áttu núna sinn Messías samkvæmt aldagamalli hefð auk þess sem hann féll fullkomlega að nýrri menningu. Eftir fylgdu svo ný guðspjöll byggð á fyrstu sögunni eftir nýja höfunda sem bættu fleirum frásögnum frá heimalandinu og nýja menningarheiminum. Smám saman varð til hreyfing í kringum þennan nýja Messías sem kallaður var Kristur og allir biður eftir að kæmi til jarðar. Þegar tímar liður tóku fleiri þessa trú en um leið urðu skoðanir manna skiptar um þennan Krist.

Við sólsetur

Á endanum varð kenning Rómarkirkjunnar ofan á. Svo fór að Konstantín keisari tók kristni (árið 312) og trúfrelsi var afnumið í Rómarveldi. Kristni varð ríkistrú (árið 356). Útgáfa Rómarkirkjunnar af þessum nýja Messías var komið yfir lýðinn með mikilli hörku og blóðbaði, ef menn tóku ekki við honum með góðu þá með illu. Framundan var svo klofningur heimsveldisins (árið 395) og síðar hnignun Rómarveldis. Framundan var Kristur hinna myrku miðalda. Nokkrum öldum síðar var Kristur kominn til Íslands. Til að forðast ofbeldi og stríð af hendi Noregskonung ákváðu höfðingjar landsins að taka við Kristi í nauðvörn. Kristið ofbeldi hafði sigrað.

Birgir Baldursson

Hin auma kvika

20. maí 2005# (Rökin gegn guði)

Nú er ljóst að Selma komst ekki áfram í úrslit Júróvisjónkeppninnar. Og um gervallt landið er fólk harmi lostið og með grátstaf í kverkunum. Nema ég auðvitað, mér gæti ekki verið meira sama.

Ég er nebblega ekkert upptekinn af því að vera Íslendingur. Og slíku hugarfari fylgir gríðarlegt frelsi, því með þessu gef ég ekki þjóðernismiðuðum atburðum aðgang að taugakerfi mínu.

Þannig mega Íslendingar sigra og tapa hverju sem er án þess að ég kippi mér upp við það. Og svo skemmtilega vill til (eða er það partur af þessu hugarfari til að byrja með?) að ég held ekki með neinum liðum í íþróttakeppnum.

Fótboltaáhugamenn sem ég þekki ofurselja taugakerfi sitt og rósemd hugans einhverjum markatölum um hverja helgi. Þegar mikið liggur við getur svo helgin jafnvel verið ónýt ef tuðran lendir aðeins of oft í markrammanum sem liðið þeirra hamast við að passa upp á. Gegn öllu þessum tilfinningasveiflum og uppnámi, ofsagleði og megafýlu, er ég frír og lít á það sem gríðarleg forréttindi.

En af hveru er ég að tala um þetta hér á þessum vef? Ástæðan er fréttaflutningur síðustu daga af trúarlegri viðkvæmni. Það er nefnilega ekki rétt sem boðberar trúarbragða fullyrða, að trúin veiti djúpan innri frið. Hér eru tvö dæmi:

Fyrst ber að nefna listaverkið fyrir framan Hallgrímskirkju, flottar mannsmyndir sem sumar eru í Þórbergskum stellingum, gá sér á tær eða til veðurs með hendur fyrir aftan bak. Skömmu áður en einni þeirra var rutt af stalli sínum hafði skilti verið hengt á einn kallinn, þar sem stóð Guðlastari.

Ég get auðvitað ekkert fullyrt um hvort þeir sömu og komu fyrir þessu skilti gengu til skemmdarverkanna, en klárlega lítur einhver á þetta listaverk sem ógnun við trú sína, móðgun við guðinn sinn. Og þá spyr ég: Er sú trú gagnleg andlegri velferð sem kallar á að menn reiðist fyrir hönd goðmagna sinna?

Eins og þjóðerniskenndin og liðshópsálarmennskan kostar trúin tilfinningalegt uppnám þegar að henni er vegið. Þess vegna er t.d. þessi vefur svona viðkvæmt mál hjá svo mörgum.

Hitt dæmið sem ég ætla að nefna hljóðar upp á öllu alvarlegri hluti en ónýt tveggja milljón króna listaverk. Þannig var að Newsweek sendi á dögunum frá sér þá frétt að Kóraninum hefði verið sturtað niður um klósett í Guantanamo-fangabúðunum til að losa um málbein strangtrúaðra íslamskra fanga. Þessar fréttir settu milljónir manna í miðausturlöndum alveg út af kortinu tilfinningalega og höfðust af þessu mannslát auk þess sem fjölmargir liggja sárir.

Allt út af viðkvæmni gagnvart einhverju trúarriti. Varla er með góðu móti hægt að reka áróður fyrir trúarbrögðum á þeim forsendum að þau veiti innri frið, þegar raunveruleikinn hljóðar svo upp á þráhyggjulega síendurtekna ástundun til að friðþægja hugann. Nei þetta er fáránlegur eltingaleikur við skammvinna rósemi. Sér í lagi verður þessi áróður trúboðanna hjákátlegur þegar menn bera svo að auki úr býtum ofurviðkvæmni og heilaga reiði yfir saklausustu aðdróttunum og gríni.

Hinn trúlausi lætur nefnilega húmor grínista í garð trúar og kirkju dilla sér á sama tíma og hinir trúuðu verða æfir af minnsta tilefni og heimta lög sem banna guðlast. Er ekki betra hlutskipti að geta hlegið að þessari vitleysu í stað þess að þurfa að vera í hlutverki trúarfasistans sem búinn er að smyrja taugakerfi sínu yfir stræti og torg þar sem það liggur óvarið fyrir hunda og manna fótum? Felst ekki frelsið og friðurinn, þegar allt kemur til alls, einmitt í því að leyfa sér frjálsa hugsun og vera ekki bundinn á klafa heimskunnar?

Vésteinn Valgarðsson

Hugleiðing: Miðaldaspítali á Skriðuklaustri

21. maí 2005# (Siðferði og trú)

Við fornleifarannsóknir á Skriðuklaustri í Fljótsdal hafa fundist leifar af því sem virðist vera spítali frá miðöldum. Í grafreit á staðnum hafa fundist bein með óvenjulegri aldurssamsetningu – óvenju hátt hlutfall af konum og börnum – sem þykir benda til þess að þangað hafi sótt konur í barnsnauð, auk beina og beinaleifa með sjáanlegum sjúkdómseinkennum. Þess utan hafa fundist frjókorn af þekktum lækningajurtum, af að minnsta kosti tíu tegundum, sem ræktaðar hafa verið markvisst á staðnum.

Þetta er allt hið merkilegasta. Nú er vitað að kirkjan hefur í gegn um tíðina tekið að sér viðamikið líknarstarf, sem reyndar hefur ekki verið ótengt valdabrölti hennar að öðru leyti. Fyrsti skattur á Íslandi, tíundin sem tekin var upp 1096, fór þannig að fjórða hluta til þurfta fátækra (en þrír fjórðu til kirkjunnar manna). En hingað til hefur ekki mikið verið vitað um tilhögun samfélagshjálpar á miðöldum, á borð við stuðning við sjúka. Þess vegna er fundur hins meinta spítala á Skriðuklaustri mikilvæg uppgötvun.

Mikilvæg uppgötvun, meðal annars vegna þess að spítalinn virðist hafa verið kominn til sögunnar löngu á undan klaustrinu. Klaustrið var stofnað á síðasta áratug fimmtándu aldar en fornleifar sýna að spítalinn hafi verið kominn þangað ekki minna en öld fyrr. Skriðuspítali var, með öðrum orðum, fyrirrennari Skriðuklausturs.

Fyrir daga kirkjunnar fór samfélagshjálp vitaskuld fram án atbeina hennar. Fátækum, sjúkum, öldruðum og fötluðum var framfleytt án þess að til kæmi stofnanavæðingin sem fylgdi því, að kirkjan gekk inn í þetta hlutverk. Við höfum því miður litlar forsendur til að hafa getgátur um þetta starf, þar sem það var að mestu fyrir tíma ritaldar – og þar sem ritlist var meira og minna einokuð af lærðum mönnum kirkjunnar lengst af og sagnaritun tók að sjálfsögðu nokkuð mið af hagsmunum hennar/þeirra – auk þess sem jafn hversdagslegir viðburðir og hjálp við konur í barnsnauð eða fólk með gigt eða gláku eða gallsteina þóttu ekki (og þykja ekki enn í dag) jafn fréttnæmir og safarík morð, sifjaspella eða sjórekin skrímsl – og því ólíklegir til að rata í annála eða sögur.

Ég fullyrði því ekkert um það sem ég veit ekki nóg um til að hafa forsendur til að fullyrða neitt um – svo ég böggli út úr mér fyrirvara í heiðarleikaskyni. Ég get hins vegar ekki annað en leitt hugann að því sem mér finnst sem svífi yfir vötnum, sem er félagsleg samhjálp á fornöld og fram á hámiðaldir, ótengd eða lítið tengd kirkjunni. Ítrekandi þann fyrirvara, að ég geti ekkert fullyrt – þá leiði ég hugann: Í fyrsta lagi er engin spurning að til var fólk – leikmenn og -konur – með ágæta þekkingu á grasafræði. Það má kalla það seiðskratta, völvur, grasaguddur, græðara eða annað – og auðvitað má velta vöngum yfir því hvað á nútímamælikvarða þætti boðleg læknismeðferð – en grasalækningar voru ekki uppfinning kirkjunnar. Fólk veiktist líka áður en kirkjan kom til sögunnar, og það hjaðrdýr sem menn eru, þykir mér annað ólíklegt en að reynt hafi verið að hlúa að þeim sem þess þurftu, eftir því sem efni stóðu til. Það, hvort sem kirkjan kom nálægt því eða ekki. Röntgentækni, meinafræði eða frumulíffræði eru þannig ekki forsenda fyrir því að þjónusta við sjúka geti verið meira og minna veraldleg eða sekúlar.

Ég sé í anda miðaldafólk – leikmenn, ekki klerka – sem hefur komið sér upp aðstöðu – frumstæðri á okkar mælikvarða en alúðlegri og vandaðri eftir megni – til að sinna sjúkum á Skriðu í Fljótsdal. Ég sé í anda grasaguddurnar og græðarana rækta lækningajurtirnar og, í fyllingu tímans, hvernig kirkjunnar menn hafa komið og tekið við rekstrinum, eflaust í góðri meiningu og ósérplægni – án þess þó að þeirra hafi verið þörf – það er að segja, án þess að guðfræðiþekkingar þeirra eða vígslu hafi verið raunveruleg þörf, nema sem sálusorgara fyrir fólk sem ég geng út frá að hafi verið meira og minna trúað á guð. Það er ekki það að prestur geti ekki verið góður grasalæknir eða haft hlýlegt og húmanískt viðmót – sem ég held að sé reyndar regla með ekki ýkja mörgum undantekningum. Það er ekki það, að prestur geti ekki komið að gagni, eða að hann, sem prestur, geti ekki líknað þeim sem aðhyllast svipaðar trúarskoðanir og hann sjálfur. Það er ekki það, að einstökum prestum hljóti að ganga illt til, eða að þeir séu skaðlegir. En, þegar öllu er á botninn hvolft, þá væru þeir jafndýrmætir þótt þeir væru leikmenn, þótt þeir hefðu enga vígslu tekið, þótt þeir væru heiðnir eins og hundar – og þótt þeir væru jafn trúlausir og borðstofuborðið heima hjá mér.

Já, ég læt mig dreyma um miðaldaspítalann sem var rekinn af leikmönnum, eða af mönnum sem ráku hann sem mannvinir, líknarar, græðarar, hlýhugar. Hvort þeir voru vígðir til prests eða ekki skiptir í sjálfu sér ekki máli. Þeirra hlutverk hafði meira að gera með þekkingu á fólki og þekkingu á grösum, heldur en þekkingu á hvítagaldri eða særingum. Í fyllingu tímans færðist svo hlutverkið í hendur kirkjunnar manna og á staðnum var stofnað klaustur, í og með utan um þennan spítalarekstur, og í það gengu menn sem vildu sinna óeigingjarnri hugsjón sinni um líkn við sjúka, með þann trausta bakhjarl sem stór stofnun á landsvísu hlýtur að mega teljast.

Ég læt mig dreyma um spítalann sem í fyrstu hafði lítið að gera með kirkjuna, en kirkjan tók við með einum eða öðrum hætti, án þess að hennar væri í sjálfu sér þörf sem trúarstofnunar. Kannski má segja að á þessum tíma hafi kirkjan að ýmsu leyti gegn hlutverki sem ríkisvaldið hefur yfirtekið í dag, og þegar kirkjan tók við spítalanum á Skriðu hafi það kannski verið jafn eðlilegt og þegar íslenska ríkið tók við St. Jósefsspítala í Landakoti og Hafnarfirði af St. Jósefssystrum fyrir nokkrum árum.

Ég sé spítalann á Skriðu sem mögulegt dæmi um það, hvernig kirkjunnar sé ekki þörf – altént ekki bein þörf sem trúfélags – til að halda uppi líknarþjónustu eða til að kynna lúsuga molbúa fyrir mannkærleika og hjálparstarfi. Jafnvel lúsugustu molbúar geta bjargað sér án þess að kirkjan skipti sér af þeim (og reyndar mætti með sömu rökum hugsa sér sams konar rekstur án atbeina ríkisvaldsins – en það er efni í aðra grein á öðrum vettvangi...).

Já ... ég læt mig dreyma. Til öryggis vil ég þó árétta að hér læt ég hugann reika og hef ekki forsendur til að fullyrða um rekstur sem ég veit lítið um – og þar sem hugarreik mitt stenst ekki skoðun hlýtur sá mismunur að skrifast á mig. En ég hef forsendur til að láta hugann reika.

Jórunn Sörensen

Guðinn sem við sköpum...

22. maí 2005# (Hugvekja)

Það er áhugavert að skoða hvernig guð fólk býr sér til. Þeir sem mótmæla því að fólk skapi sinn guð geta þá væntanlega orðið sammála um að það sé áhugavert að skoða hvaða eða hvernig guð fólk velur að trúa á. Í þjóðfélagi nútímans blasa dæmin við – eins og þau hafa gert alla tíð.

Lítum á nokkur dæmi. Þeir sem eru haldnir mikilli homma- og lesbíufóbíu segja að það sé andstætt „lögmáli guðs“ að fólk fái að velja sér ástvin að geðþótta. Þessi guð er einnig gjarnan á móti því að kona fái að ráða því hvort hún eignast barn eða ekki – hvort sem um er að ræða getnaðarvarnir eða fóstureyðingu.

Eitt er einkennandi fyrir marga þá sem eru mjög trúaðir að kalla alla þá sem trúa á einhvern annan guð – eða guði: Heiðingja. Og svoleiðis lið á, í besta falli, afskaplega bágt og nauðsynlegt að herja út sem mesta peningina til þess að senda menn af stað til þess að hjálpa fólkinu að hætta að vera heiðingjar. Oft er það gert með mútum – fólki er boðin menntun og aðstoð til heilsugæslu í skiptum fyrir trú. Þetta á einkum við um þjóðir sem líða skort. vegna heimsverslunarinnar og alþjóðabankans.

Í stuttu máli má segja að fólk velji sér almennt guð eftir skoðunum sínum. Fordómafullt fólk velur sér fordómafullan guð. Umburðarlinnt fólk velur sér umburðarlyndan guð. Dálítið fyndið þegar maður skoðar t.d. hvernig litið er á þá sem segjast komast í samband við þá sem látnir eru. Guð sumra bannar það alveg – slíkt er að skemmta skrattanum en þeir sem slíka iðju stunda – og selja dýrt – gera það allt í drottins nafni.

Þeir sem valdið hafa velja einnig guð fyrir það fólk sem þeir hafa vald yfir og nota þann guð miskunnarlaust til þess að stjórna – eða kúga undirsátana hvort sem það eru heilu þjóðirnar eða bara einn söfnuður. En fyrst og fremst er gott að hafa guðlegt vald til þess að hafa fé upp úr krafsinu. Lifa góðu lífi með því að fá fólk til þess að trúa því að það sé sko þessi guð sem sé hinn rétti og ef fólk trúir ekki á hann og gefur tíund af tekjum sínum, ja – þá fari það beina leið til helvítis þegar það deyr.

Við sem veljum trúleysi – neitum því að það sé nauðsynlegt að skapa sér einhvern guð erum alsæl með það. Við höfum ýmsar skoðanir – en við segjum að það séu okkar skoðanir og færum rök fyrir þeim. Við þurfum ekki að segja að við höfum þessa og þessa skoðun vegna þess að einhver guð segi það. Við veljum okkur farveg og berum ábyrgð á því vali.

Birgir Baldursson

Nafnleysingjarnir

23. maí 2005# (Siðferði og trú)

Eins og lesendur þessa vefrits hafa tekið eftir eru hér allnokkrir einstaklingar sem skrifa undir nafnleynd. Við leyfum fólki það sökum þess að ekki eru allir tilbúnir að viðurkenna skort sinn á trú við nánasta umhverfi sitt eða samfélagið í heild. En hvernig í ósköpunum stendur annars á því?

Já hvað er það sem gerir að verkum að fullt af fólki í nútímasamfélagi þorir ekki eða vill viðurkenna fyrir öðrum að það trúir ekki á upprisinn Krist? Er það svona mikill glæpur? Er það hrætt við að fá þann stimpil að það sé siðlaust og óalandi? Hvaðan koma okkur eiginlega slík viðhorf?

Auðvitað eru okkur innrætt þau af prestum Þjóðkirkjunnar og engum öðrum. Ekki nóg með að þeir reyni að véla okkur barnung undir hatt sinn með lygasögum um guði, kraftaverk, framhaldslíf og syndafyrirgefningu, heldur búa þeir svo um hnútana að hver sá sem leyfir sér að efast um bullið er gerður tortryggilegur.

Úthrópaður.

Og afleiðing þessa er sú að út um allt samfélag eru einstaklingar sem skrifa ekki upp á þvaðrið og hafa kannski aldrei gert, en þora ekki að viðurkenna það. Þykir þægilegra að fylgja bara með straumnum sem fer í kirkju á jólum, mætir til giftinga, ferminga og jarðarfara vina og ættingja, en lætur sér hindurvitnavaðallinn í léttu rúmi liggja þess á milli.

Einn angi þessa eineltis töfralæknanna gegn fólkinu sem ekki trúir þeim er að gefa sig út fyrir að hafa einkarétt á góðu siðferði og brigsla svo trúleysingjunum um siðleysi. „Trúleysi ógnar mannlegu samfélagi,“ segir heimsendaköltleiðtoginn Karl Sigurbjörnsson í ræðu sem útvarpað var um allt land í þjóðarútvarpinu eins og ekkert sé sjálfsagðara.

Gagnvart kristindómnum erum við hin trúlausu á sama báti og samkynhneigðir. Við erum úthrópuð í Biblíunni og alið er á fordómum í garð okkar í þessu kristna samfélagi. Það er því stórt skref að stíga út úr trúleysisskápnum og játa stoltur fyrir nákomnum, jafnt sem öðrum, að maður trúi ekki þessari vitleysu.

Þótt ég skilji þá sem vilja nafnleynd ósköp vel styð ég að sem flestir varpi henni svo við getum orðið sýnilegri hópur í samfélaginu. Nafnleynd gefur svolítið af okkur þá mynd að við skömmumst okkar fyrir trúleysið og viljum ekki viðurkenna það. En aðeins með því að koma fram keik og óhrædd stöndum við uppi í hárinu á kúgurum okkar.

Því það eru þeir sem hafa komið því inn í kollinn á fólki að trúleysi sé eitthvað til að pukrast með og að allir eigi að vera trúaðir. Með því að sitja í skápnum styrkjum við þetta viðhorf, en með því að stíga út úr honum ögrum við þessu liði og sendum samfélaginu þau skilaboð að trúleysi sé toppurinn.

Frelsarinn

Heimsmynd heimskunnar

24. maí 2005# (Stjórnmál og trú)

Mikið hefur verið rætt um ákveðna setningu í nýrri Stjörnustríðsmynd George Lucas. Orð Svarthöfða í myndinni hafa farið fyrir brjóstið á mönnum Bush forseta Bandaríkjanna þegar hinn illi Svarthöfði segir „Ef þú er ekki með mér ertu óvinur minn“ samanber orð Bush „Annaðhvort eru þið með okkur eða með hryðjuverkamönnunum“. Kristnir bíómyndaspekúlantar hafa látið ljós sitt skína í íslenskum fjölmiðlum með allskonar kristilegar útleggingar á myndinni. Allt hefur þetta ákveðið skemmtanagildi (eins og myndir hér fyrir ofan) en samt hefur eitt mjög mikilvægt gleymst í hasarnum.

Jesú segir „Hverjum sem er ekki í mér, verður … varpað á eld og brennt.“ eða „Sá sem hafnar mér og tekur ekki við orðum mínum, hefur sinn dómara“

Í hvaða liði ert þú?

Nei, er ekki komið nóg af einfeldnipólitík þar sem allir verða að vera í sama liði. Eigum við ekki að ástunda lýðræði og skiptast á skoðunum. Er ekki komið nóg af Jesúum og Svarthöfðum þessa heims?

Birgir Baldursson

Á kannski að virða skoðanir annarra?

25. maí 2005# (Siðferði og trú)

Við sem skrifum á þennan vef erum dugleg að vitna í fleyg orð Páls Skúlasonar úr inngangi hans að bókinni Siðfræði. Þar færir hann nefnilega fín rök fyrir því að við eigum ekki að virða skoðanir fólks ef við erum sannfærð um það að þær séu rangar og jafnvel hættulegar. Skoðanir manna eru ekkert einkamál þeirra. Með því að benda þeim á rangindi þess sem þeir halda fram leitast maður við að leiðbeina þeim frá villu síns vegar og hjálpa þeim á vegferð sinni. Þannig sýnir maður samborgurum sínum einmitt umhyggju og virðingu.

En er þessi skoðun Páls rétt? Eftir að hafa haldið úti þessum vef í vel á annað ár verð ég að segja að stundum spyr ég mig að því. Helsta orsökin fyrir þessum efasemdum er einfaldlega sú að fólkið sem maður er að reyna að eiga orðastað við, trúmennirnir þjóðkirkjuþjónarnir, hlusta oftast ekki á rökin manns. Þvermóðskan og sjálfbirgingshátturinn er með þeim hætti að útilokað er að þetta fólk falli frá uppáhaldsbábiljum sínum þótt búið sé að sýna því fram á með skotheldum rökum að órökstuddar skoðanir þess eru rangar, hættulegar og afar ógeðfelldar. Það þverskallast um leið við að hrekja gagnrýni manns og sýna fram á gildi skoðanna sinna, en lætur sér endalaust sárna og afgreiðir mann sem óalandi og óferjandi götustrák sem engum orðum er eyðandi á.

Ég tel okkur hér hafa tekist með ágætum hætti að sýna fram á að við eigum ekki að leyfa fólki að hafa skoðanir sínar út af fyrir sig. Sjáið bara hvernig sköpunarhyggjan tröllríður bandarísku samfélagi, hvernig ranghugmynd sem fær næði til að grassera brýst að lokum út í yfirgangi og tilskipunum um ásókn í fávisku.

En ef ekki er hlustað á rök manns, er þá ekki það næst besta í stöðunni bara að virða skoðanir annarra, til að valda ekki sárindum og leiðindum? Vera bara kammó við Vottann, þótt hann vilji frekar drepa barn sitt en leyfa blóðgjöf og leita bara til prests með vandamál sín, þótt sá hafi mestan áhuga á að brjóta niður reisn manna með því að svínbeygja fólk undir alvald guðsins síns? Myndi þetta ekki bara stuðla að friðvænlegri heimi, stuðla að því að fjölskyldulíf, þar sem ólíkar lífsskoðanir þrífast, haldi áfram að vera friðvænlegt og menn haldi skoðunum sínum bara fyrir sjálfa sig?

Þessi taktík til harmoníu í samfélaginu myndi kannski ganga upp ef og aðeins ef allir þátttakendur þess færu eftir þessu. Það myndi þá þýða að hinir trúuðu yrðu að hætta að troða sjúkum skoðunum sínum upp á alla í kringum sig. Prestar þyrftu að hætta að heimsækja leikskóla, trúboði yrði skilyrðislaust hætt í skólum, trúarítroðsla mætti ekki eiga sér stað í sumarbúðum, við skólasetningar, alþingissetningar, við vígslu húsa eða nokkrar þær athafnir sem ekki fara beinlínis fram innan tiltekins trúarhóps. Væri einhver möguleiki á því að fólk mismunandi trúarskoðana sé samankomið, þætti út í hött að halda á lofti einni lífsskoðun á kostnað annarra.

Íslenska Þjóðkirkjan hvetur sífellt til umburðarlyndis og þess að skoðanir manna séu virtar. Sér í lagi hefur ákallið um virðingu fyrir skoðunum færst í aukana eftir að trúin sem hún boðar hefur fengið meiri málefnalega gagnrýni og starfsmenn hennar eiga erfiðara með að verja bullið. En stofnun sem kallar eftir slíkri virðingu ætti sjálf að hafa frumkvæðið og sjá sóma sinn í því að hætta að ergja foreldra leikskólabarna með trúarítroðslu, sjá til þess að bænahald sé ekki stundað í skólum og síðast en ekki síst að trúleysingjar þurfi ekki nauðugir að styðja við bakið á heimsendakölti með skattfé sínu.

Ef menn vilja virðingu fyrir skoðunum annarra skal kirkjan aðskilja sig frá ríkinu og hætta að útvarpa messum, orði kvöldsins og morgunbæn. Hún skal vera álíka hlédræg þjónustustofnun og næsti endurskoðandi, auglýsa messur í fjölmiðlum og hafa símanúmer í símaskránni. Allt annað er hræsni og vanvirðing við skoðanir annarra.

En þetta er engin lausn, vandinn liggur annars staðar.

Maður sýnir ekki skoðunum annarra virðingu með því að gagnrýna þær ekki en halda fram sínum eigin sem sannleikur væri um leið. Þar liggur vandinn, kirkjunnar menn sýna ekki skoðunum trúleysingja og annarra vanvirðingu með því að gagnrýna þær, heldur boða þeir sínar eigin skoðanir sem heilagan sannleik og tekst með því að gera allar aðrar lífsskoðanir tortryggilegar. Þeir hljóta að afskrifa þær sem rangfærslur. Þarna er ekki verið að virða skoðanir, enda er rugl að ætla að reyna slíkt.

Með því að rökstyðja ekki hvað er rangt við trúleysi, hindúisma eða taóisma verður vanvirðingin sem kirkjan sýnir þessum skoðunum óheiðarleg. Ef þjónar hennar myndu byrja á að hrekja aðrar lífsskoðanir áður en þeir halda sínum eigin fram myndu þeir sýna skoðunum annarrra heiðarlega vanvirðingu.

Til að samfélagið haldist heilbrigt og sé í framþróun þurfa frjáls skoðanaskipti að geta átt sér stað. Það verður að vera hægt að gagnrýna og hrekja fáránlegar skoðanir og kynna mönnum í stað þeirra það sem maður telur vera heilbrigð lífsviðhorf. En til að sú samræða geti átt sér stað þurfa þeir sem gagnrýndir eru að svara fyrir sig og gagnrýna skoðanir hinna á móti.

Taka þátt.

Og allt þarf þetta fólk líka að hafa jafnan aðgang að eyrum fólksins. Það gengur ekki að kristni fái að vaða uppi í fjölmiðlum landsins endalaust með einhliða boðunaráreiti, en dagskrár- og ritstjórar vegri sér við að hleypa trúleysi og efahyggju í loftið eða á síður sínar.

Í raun er það alveg fáránlegt að sú staða sé á annð borð uppi, á 21. öldinni, að efahyggja, sem gengur út á skynsemi og gagnrýna hugsun, fái ekki inni á sama tíma og óskhyggju og forneskjulegum hindurvitnum er hampað í hvívetna.

Ég sakna þess að sjá ekki fulltrúa Þjóðkirkjunnar taka til máls hér. Halda mætti að það séu samantekin ráð þeirra að þegja þennan vef í hel. Ekki það að það muni takast, eða táknar þessi þögn kannski bara samþykki þeirra?

Eða skortir þá kannski mótrökin?

Birgir Baldursson

Mannasetningar

26. maí 2005# (Kristindómurinn)

Það vekur mér stöðugt furðu hvernig kristnir menn, sér í lagi þeir bókstafstrúuðu, vitna í Biblíuna máli sínu til stuðnings, gersamlega án allrar gagnrýninnar hugsunar. Í huga þeirra er búið að planta þeirri ranghugmynd að Biblían sé orð guðsins þeirra, en önnur lög samfélagsins bara „mannasetningar“.

Það sem hrellir mig við þetta hugarfar er að þetta fólk virðist ófært um að spyrja sjálft sig hvort verið geti að þetta sé nú bara ekki alveg svona. Getur t.d. verið að Biblían sé ekki orð guðaveru, heldur bara „mannasetningar“ aftan úr fornseskju? Eru þetta ekki bara tilskipanir ættaðar frá hirðingjaþjóðflokkum, í takt við fornt og hálfkarað siðferðið sem þá var uppi, og þessu síðan klínt á guðaverurnar til að fólk myndi ekki þora annað en fara eftir þessu?

Ég held því hér með fram að svo sé, enda hefur engum tekist að sýna fram á þessa guðlegu tilvist. Og þegar við bætist að siðferði það sem boðað er í Biblíunni er um margt aftar á merinni en okkar eigið nútímasiðferði er þetta varla nokkur spurning. Hver sá bókstafstrúarmaður sem ætlar að berja á mér eða öðrum með Biblíunni, fordæma menn fyrir að efast eða sofa hjá sama kyni, svo dæmi séu tekin, þá skal sá hinn sami færa mér heim sanninn um meintan uppruna þeirra orða sem hann vitnar til. Takist honum að ekki ber honum að þegja.

Það er óþolandi að nöttarar á borð við Gunnar í Krossinum vaði upp í samfélaginu með sleggjudóma yfir samborgurunum í krafti þess að þeir séu aðeins að hafa eftir vilja skapara heimsins. Þessu fólki á ekki að leyfast að fordæma hluti sem verndaðir eru í mannréttindasáttmálum og stjórnarskrám, án þess að þurfa að sæta refsingu. Og Þjóðkirkjan ætti að sjá sóma sinn í því að berjast fyrir því að samkynhneigðir fái sömu lýðréttindi og aðrir, réttindi sem þeim eru löngu tryggð í öðrum og merkari sáttmálum en geðveikisrausinu upp úr Biblíunni.

Hún er enda bara gamlar mannasetningar.

Björn

Falun Gong

27. maí 2005# (Nýöld)

Ef ég héldi því fram að sálin væri hreyfiafl mannsins og að klónaðir menn hefðu ekki sál og hún þyrfti því að koma annarsstaðar frá og það væru einmitt geimverur sem kæmu sér fyrir í klónuðum mannslíkömum og það væri leið þeirra til að taka völdin hér á jörð og útrýma mannkyninu, þá mundir þú segja að ég væri klikk.

-Ef ég segði þér að þú gætir flogið og læknað sjálfan þig með hugarorku og þyrftir því ekki að leita þér læknis ef eitthvað bjátaði á, þá mundir þú líka segja að ég væri klikk.

-Ef ég síðan segði þér að kaupa tvær bækur sem ég væri nýbúinn að gefa út sem útskýrðu þetta alltsaman í smáatriðum og kenndu þér þar að auki að öðlast einhverskonar nirvana, ráð til varnar geimverunum og leið til betri heilsu og lækninga án lækna, mundir þú þá kaupa hana og mundi það ekki sannfæra þig endanlega um að ég væri brjálaður ???

-Nei, ég yrði líklega tilnefndur til friðarverðlauna Nóbels og fengi síðan ótakmarkaða samúð hins vestræna heims vegna þess að fjöldamorðingi í Kína finnst ég vera hálfviti og síðast en ekki síst mundi ég selja um 50.000.000 eintök af bókunum mínum árlega. Allavega var það þannig með Li Hongzhi, stofnanda Falun Gong.

Mér finnst það alltaf jafn furðulegt að horfa upp á hvernig fólk gersamlega neitar að hugsa og að kynna sér málin en eltir þess í stað fjölmiðla og skoðanir annara. Það er voðalega furðulegt að þetta fólk skuli nota fín orð eins og „skoðanafrelsi“ og þvíumlíkt, málstað sínum til framdráttar, en síðan neita sjálfu sér um þennan sama rétt því það hefur engar skoðanir sjálft, bara skoðanir annara.

Nú er ég ekkert að segja að einhver kínverskur fjöldamorðingi sé góður, það kemur málinu bara ekkert við. Það er hinsvegar skrítið að sjá hvernig sértrúarsöfnuði hefur tekist að snúa mannréttindabrotum í Kína upp í stuðningshvata við sig. Einhverra hluta vegna finnst fólki eins og stuðningur við Falun Gong jafngildi mótmælum gegn mannréttindabrotum. Þetta fólk fer síðan fullt af stað, hlítir ekki neinum fyrirmælum, hagar sér eins og bjánar og verður voða tilfinninganæmt í sjónvarpinu og fellir kannski tár eða tvö, allt líklega til að upphefja sjálft sig og sýna okkur hvað það er gott fólk. Ég hafði gaman að því að horfa upp á stelpuna í fréttunum tala um þessi mál af þvílíkum tilfinningahita og faðma síðan einhvern strák sem líklega hefur hugsað sér gott til glóðarinnar þar um kvöldið, kominn með hálffulla stelpu í uppnámi upp á arma sína.

Falun Gong er sértrúarsöfnuður sem er stjórnað af einum manni sem að sjálfsögðu býr í U$A. Svoleiðis hlutir eru hættulegir því við sjáum alveg hvaða áhrif þeir geta haft á fólk. Hér á landi breyttu þeir t.d. fólki úr því að vera venjulegt fólk yfir í að vera fólk sem hagar sér eins og fífl. Ef þessum leiðtoga dettur eitthvað í hug, þá getur hann framkvæmt það með stuðningi um 100.000.000 fylgismanna og ég skil vel hvers vegna ríki finnst því vera ógnað með slíka hluti innanborðs. Sértrúarsöfnuðir eru alltaf með sama kjaftæðið, þeir boða einhvern góðan boðskap, allir eiga að vera svo góðir út á við og síðast en ekki síst selja þessir menn bækur og verða bullandi ríkir á því. Þegar maður er kominn með 100.000.000 áskrifendur að öllu því bulli sem honum dettur í hug að selja, þá er hann í góðum málum og út á það gengur Falun Gong. Ef þetta væri leikfimihópur sem gerir 4 æfingar eins og fullyrt hefur verið, hvað er fólk þá að lesa í þessum milljónum eintaka af bókum sem leiðtoginn hefur selt ???

Mitt álit er það að fólkið sem sýndi Falun Gong samúð, fékk sér bolina og gerði æfingar, að ég tali nú ekki um þá sem kaupa sér bækurnar, hafi látið hafa sig að fífli.

Sértrúarsöfnuðir lifa á ofsóknum og ef þeir ekki geta fengið þær sjálfkrafa, þá búa þeir þær til með því að vera leiðinlegir. Það er það sem Falun Gong er að gera í dag, þetta er skipulagt af leiðtoganum og framkvæmt af mönnum í næsta þrepi fyrir neðan og að lokum eru það fylgjendurnir sem sjá um vinnuna. Ofsóknir skapa mönnum samúð og slíkt eykur gróða leiðtogans. Enginn heilvita maður sem kynnir sér þennan söfnuð mundi láta sér detta í hug að fylgja honum. Það er betra að fá fólk fyrst til að fylgja sér, síðan að kenna þeim reglurnar eins og sértrúarsöfnuðir fara yfirleitt að, allavega er það raunin hér á landi og til þess nota menn samúð vegna ofsókna eða einhverjar aðrar leiðir sem þeim dettur í hug.

Ef maður les gömul viðtöl við leiðtogann sér maður að flest það sem kínversk stjórnvöld eru að segja er rétt. Þetta fólk heldur að það þurfi ekki að leita sér læknis ef eitthvað bjátar á, þetta fólk er hættulegt því það hugsar ekki sjálft heldur hlýðir leiðtoga sínum í blindni o.s.frv. Þetta er mannfjandsamlegur söfnuður sem telur sig geta beitt einhverjum aðferðum til að verða betra en annað fólk, alveg eins og kristnir söfnuðir í hinum vestræna heimi. Ég hef enga trú á öðru en að Falun Gong gefi af sér glansmynd en undir niðri kraumi valdastigi eins og hjá öðrum svona söfnuðum. Ef þú ert í neðsta þrepinu þá átt þú ekki að vita neitt því fáfræði er leið slíkra safnaða að fólki eins og svo greinilega hefur sýnt sig hér á landi.

Ég er ekkert að segja að stjórnvöld í Kína séu voða góð, ég hef bara ekki þekkingu á því. Mér finnst bara furðulegt að fólk skuli ekki sjá í gegnum farsann hjá Falun Gong og að fólk skuli leggja það að jöfnu að vera andófsmaður mannréttindabrota og að vera stuðningsmaður sértrúarsafnaðar.

Birgir Baldursson

Kristileg innræting

28. maí 2005# (Kristindómurinn)

Sjáið þennan kristilega dálk hér. Þarna er verið að svara vandamálum fólks á fullkomlega kristinn (les fasískan) hátt. Skoðum þetta betur:

Þarna skrifar dóttir trúleysingja um vanda sinn, sem felst sýnist mér að mestu leyti í því hvað hún á erfitt með að virða föður sinn og trúleysistalið í honum, slík vanvirðing fer nefnilega í bága við boðorðin 10.

Svarið sem hún fær er áhugavert. Burtséð frá því að henni er bent á að láta pabba gamla tala við einhvern Mark sem „hakkar í sig trúleysingja eins og að drekka vatn (ég hefði gaman af því að heyra rökin hans) þá opinberar þessi dálkur fullkomlega hve kristið hugarfar er viðbjóðslegt:

Konugreyið á trúlausa blaðurskjóðu fyrir föður og á þar af leiðandi erfitt með fimmta boðorðið. Þetta er náttúrlega hlægilegt. Ef hún leitaði ráða trúleysingja myndi hann eflaust segja að virðing sé eitthvað sem menn verði að ávinna sér. Hún sé því óbundinn af því að þurfa að virða pabba sinn, ef hann getur ekki komið fram við hana eins og manneskju og orðið við beiðni hennar um að hætta að tala um þetta.

Í seinni hluta greinarinnar kemur svo spurning frá konu (ég átta mig ekki á því hvort það er sama konan) sem greinilega er notuð sem þræll af öðrum fjölskyldumeðlimum. Hún er uppgefin af því að stjana við aðra stöðugt og finnst hún útbrunnin og ekkert hafa að gefa. En í stað þess að ráðleggja henni að rísa gegn ofríkinu og standa á rétti sínum sem manneskja er henni bara bent á að lesa í Biblíunni í nokkrar mínútur á dag og hugleiða boðskapinn. Semsagt sætta sig við ofríkið með hjálp þessa kvenfyrirlitningarrits.

Kristilegt hugarfar leitast við að viðhalda kvennakúgun og þrælahaldi í samfélaginu, rétt eins og hinu alkunna og margumtalaða hommahatri. Kristileg innræting gengur út á að sætta fólk við kennivald byggt á úreltum mannasetningum, í stað þess að menn byggi siðferði sitt á skynsemi og reynslu.

Viljum við virkilega hafa slíkt skoðanamyndandi þjóðfélagsafl í samfélagi nútímans? Er það ekki móðgun við allar þær framfarir sem 20. öldin færði okkur í lýðréttinda- verkalýðs- og kvenréttindamálum? Ætlum við virkilega að leyfa almennum viðhorfum samborgaranna að síga aftur í hið gamla miðaldafar klerkaveldis?

Er ekki kominn tími til að segja þessum presta- og predikaralýð að halda kjafti?

Óli Gneisti

Er Morgunblaðið traustsins vert?

29. maí 2005# (Hugvekja)

Morgunblaðið var nýlega með auglýsingaherferð þar sem gert var mikið úr því hve Íslendingar treysta Morgunblaðinu. Spurningin er hvort Morgunblaðið sé traustsins vert.

Fyrir þremur vikum birti Morgunblaðið tvær greinar þar sem fjallað var um áhrifamátt bænarinnar. Í þessum greinum var talað við félagsráðgjafann Gunnjónu Unu Guðmundsdóttur. Gunnjóna vitnaði í rannsóknir sínar og annara sem hún taldi sanna að bænin hefði mátt. Blaðamanni Morgunblaðsins kom ekki til hugar að koma með gagnrýnar spurningar eða skoða rannsóknirnar sem Gunnjóna vitnaði í. Fréttirnar af mætti bænarinnar vöktu athygli, var meðal annars hampað í leiðara Morgunblaðsins.

Ólíkt blaðamanni Morgunblaðsins ákvað ég að skoða á hvaða grunni Gunnjóna byggði mál sitt. Það kostaði litla rannsóknarvinnu að sjá út að fullyrðingar Gunnjónu voru afar vafasamar. Ég skrifaði grein um málið og sendi á Morgunblaðið. Ég fékk það svar að greinin væri of löng og því stytti ég hana. Nú eru liðnir 12 dagar síðan Morgunblaðinu barst greinin en þrátt fyrir það hefur hún ekki birst. Hvað veldur? Er sannleikurinn óþægilegur?

Í byrjun árs 2003 birti Morgunblaðið nýársávarp Karls Sigurbjörnssonar þar sem biskupinn lýsti því yfir að trúleysi ógnaði mannlegu samfélagi. Sigurður Hólm Gunnarsson sendi svargrein til blaðsins sem fékkst ekki birt þrátt fyrir margar ítrekanir. Hvers vegna má biskup þjóðkirkjunnar ráðast á trúleysingja í Morgunblaðinu án þess að trúleysingjar fái að svara fyrir sig? Hvers vegna birtir Morgunblaðið fullyrðingar um mátt bænarinnar en ekki grein sem hrekur fullyrðingarnar?

Karl Sigurbjörnsson er ekki eini kristni öfgamaðurinn sem hefur fengið svívirðilegar greinar birtar í Morgunblaðinu. Jónína Benediktsdóttir fékk birta grein þar sem hún hélt því fram að það væri sameiginlegt einkenni barnaníðinga að vera trúlausir (þrátt fyrir ótal kaþólska presta sem benda til annars). Þar að auki birtir Morgunblaðið reglulega viðbjóðslegar greinar frá kristnum hommahöturum.

Er Morgunblaðið traustsins vert? Ég held ekki, allavega ekki þegar um trúmál er að ræða. Er ekki kominn tími á að trúleysingjar segi upp áskrift sinni að málgagni kristinna öfgamanna?

Hjalti Rúnar Ómarsson og Óli Gneisti

Falsanir fyrir fermingarbörn

30. maí 2005# (Kristindómurinn)

Það er ýmislegt kennt í guðfræðideild Háskóla Íslands (Prestaskólinn). Það er kennt hverju Þjóðkirkjan trúir, hvernig Þjóðkirkjan messar, réttarstaða Þjóðkirkjunnar er kennd og einnig er hægt að fá hjálp við að finna sér stöðu innan kirkjunnar. En gagnrýnin vinnubrögð virðast ekki vera kennd. Kannski ekki skrítið, því að eins og önnur trúfélög þá virðist Þjóðkirkjan ekki vera hrifin af gagnrýninni hugsun, að minnsta kosti þegar hún beinist að kennisetningum.

Á vef kirkjunnar er til dæmis ekki hægt að gera athugasemdir við greinar og prédikanir. En þar er að vísu hægt að senda inn spurningar og fá kannski svör við þeim. Þrátt fyrir að flest svörin útskýri einungis með grænsápu að kirkjan vilji helst ekki trúa neinu þá leynast inn á milli gullmolar:

Fermingarbarn spyr:

Hvaða sannanir eru (fyrir utan Biblíuna) um að Jesús hafi verið til?

Kristján Valur Ingólfsson svarar:

Lýsingar bæði á atburðum í lífi Jesú og á honum sjálfum eru til í ritum rómverja frá þessum tíma. Ein frægasta lýsingin er líklega sú sem er í bréfi landstjórans, sem þá hét Publius Lentulus, forveri Pontíusar Pílatusar, til Tiberíusar keisara. Þar segir svo m.a.:

Nú er starfandi í Júdeu maður nokkur með einstaka hæfileika, að nafni Jesús Kristur. Þessir villimenn sem landið byggja telja hann vera spámann og virða hann sem slíkan, en fylgjendur hans elska hann og tilbiðja, sem væri hann afkvæmi hins ódauðlega Guðs. Hann kallar hina dauðu aftur upp úr gröfum sínum, og læknar allskyns sjúkdóma með snertingu einni, eða með orði. Hann er hávaxinn maður og vel vaxinn, framkoma hans er vingjarnleg og virðuleg í senn; hár hans er af lit sem erfitt er að lýsa, eiginlega er það eins og fullþroskuð heslihneta á litinn, það er axlasítt og liðað. Hann hefur hátt og greindarlegt enni, roða í kinnum ... Skegg hans er þykkt og samlitt hárinu, augun blá, skær og alvarleg ...“.

Ef við notum Google til að fletta upp á nafninu Publius Lentulus þá fáum við upp færslu um hann úr alfræðiorðabók kaþólikka. Í útdrætti Google segir: „A fictitious person, said to have been Governor of Judea before Pontius.“ (Uppdiktuð persóna sem sagður er hafa verið landstjóri í Júdeu á undan Pontíusi). Þessi rannsóknarvinna tók innan við mínútu. Hvað veldur því að lektor í Háskóla Íslands getur ekki unnið heimavinnuna sína? Gæti verið að hér sjáum við dæmi um hina algerlega gagnrýnislausu gervifræðimennsku sem fær að leika lausum hala innan guðfræðideildarinnar?

Stór spurningin er samt líklega hvernig þetta endurspeglar þekkingu þeirra presta sem hafa „menntað“ sig við guðfræðideildina. Nú hefur hið staðlausa svar Kristjáns allavega fengið að standa óhaggað á vef kirkjunnar. Er enginn þar á bæ sem veit nokkuð um hinn sögulega Jesú? Ætti spurning fermingarbarnsins ekki að vera grunnspurning í guðfræðinámi?

Svarið við spurningu fermingarbarnsins hér að ofan hefði átt að vera: Engar traustar heimildir eru fyrir því að Jesú hafi verið til, ef þú vilt trúa að hann hafi verið til þá verðurðu að treysta Nýja Testamentinu og engu öðru.

Óli Gneisti

Mun Kristján Valur Ingólfsson leiðrétta rangfærslur sínar?

31. maí 2005# (Kristindómurinn)

Í gær birtist grein á Vantrú sem fjallaði um svar sem Kristján Valur Ingólfsson lektor gaf fermingarbarni á vef kirkjunnar. Fermingarbarnið spurði: Hvaða sannanir eru (fyrir utan Biblíuna) um að Jesús hafi verið til? Kristján Valur opinberaði ótrúlega vanþekkingu sína og vísaði í falsað bréf sem átti að vera samtímalýsing á Jesú. Þetta svar Kristjáns Vals er nú horfið af vef kirkjunnar án athugasemdar. Google varðveitir samt eintak í einhvern tíma og að sjálfsögðu eigum við á Vantrú einnig afrit.

Nú er spurning hvort Þjóðkirkjan ætlar að birta nýtt svar við spurningu fermingabarnsins eða bara þegja um málið. Ég myndi veðja á þögnina enda hefur hún virkað vel fyrir kirkjuna. Ef fermingarbarnið vill ennþá fá svar við spurningu sinni þá vísa ég á grein sem birtist fyrir nokkru hér á Vantrú: Hann er ekki hér, hann er þjóðsaga.

Frelsarinn

Villur í uppröðun guðspjallanna

1. júní 2005# (Kristindómurinn)

Það er merkilegt að sjá hvernig höfundar nýja testamentisins lifa í draumaheimi helgisagna. Hluti af sögubrotunum víxlast hjá þeim fram og til baka. Jafnvel fara samstofna guðspjöllin úr skorðum þrátt fyrir að höfundar Matteusar og Lúkasar rituðu sín guðspjöll eftir Markúsi. Hér fyrir neðan er tafla með þeim villum sem eru í uppröðun sagnanna:

Matteus
Markús
Lúkas
Jóhannes

Líkþrár maður læknaður
Tengdamóðir Péturs læknuð

Þjónn hundraðshöfð. læknaður
Líkþrár maður læknaður
Líkþrár maður læknaður 
Sölumenn reknir úr helgidómnum

Tengdamóðir Péturs læknuð
Lamaður læknaður
Lamaður læknaður
Lamaður læknaður 

Vatn og veður hamið
Köllun tollheimtumannsins
Visnuð hönd læknuð

Illir andar sendir í svínin
Visnuð hönd læknuð
Þjónn hundraðshöfð. læknaður

Lamaður læknaður
Vatn og veður hamið
Vatn og veður hamið

Köllun tollheimtumannsins
Illir andar sendir í svínin
Illir andar sendir í svínin 
Mat útdeilt til 5000

Visnuð hönd læknuð
Mat útdeilt til 5000
Mat útdeilt til 5000
Jesú smurður

Jesú ríður asnanum
Jesú ríður asnanum
Jesú ríður asnanum
Jesú ríður asnanum

Sölumenn reknir úr helgidómnum
Álög lagt á Fíkjutréð

Álög lagt á Fíkjutréð
Sölumenn reknir úr helgidómnum

Jesú smurður

Óli Gneisti

Hinn tvíræði máttur bænarinnar

2. júní 2005# (Kjaftæðisvaktin)

Í greinunum „Áhrifamáttur bænarinnar er ótvíræður“ og „Ótvíræð tengsl á milli bænar og betri líðanar“ sem birtust í Morgunblaðinu þann 7. maí síðastliðinn er rætt við Gunnjónu Unu Guðmundsdóttur félagsráðgjafa um mátt bænarinnar. Gunnjóna hefur uppi stór orð um mátt bænarinnar en þegar málið er skoðað er lítið sem styður mál hennar.

Gunnjóna gerði könnun á líðan þeirra sem eru í bænahópum og hins vegar fólks sem ekki biður reglulega. Gunnjóna komst að þeirri niðurstöðu að þeim sem eru í bænahópnum liði betur. Út frá þessu ályktar hún að bænin hjálpi þessu fólki. Ég sé ekki að þessi ályktun sé réttlætanleg. Ég hefði haldið að hér vegi hópastarfið sjálft mun þyngra en bænin. Gunnjóna segir ekki hvort samanburðarhópurinn hafi verið valinn með tilliti til þess hvort þeir stundi eitthvað sambærilegt félagsstarf og bænahópurinn. Það að stunda félagsstarf hefur jákvæð áhrif á líðan fólks (maður er manns gaman) og ef ekki gert ráð fyrir því í svona rannsókn þá verða niðurstöðurnar ákaflega lítils virði. Síðan er áhugavert að hugsa til þess að fólkið í bænahópunum var í raun að meta sjálft hvort þetta áhugamál þeirra hefði góð áhrif á það. Í stuttu máli þá er mörgum spurningum um rannsókn Gunnjónu ósvarað. Hins vegar væri ég hissa ef bænirnar vektu ekki vellíðan hjá fólkinu í bænahópnum. Það er nefnilega þannig að fólk stundar félagsstarf yfirleitt af því því líður vel í því.

Fyrir nokkru flutti Gunnjóna Una fyrirlestur um mátt bænarinnar á Ráðstefnu um trú og vísindi. Þar vitnaði hún í rannsókn sem gerð var fyrir nokkrum árum um aukna frjósemi kvenna í S-Kóreu eftir að beðið var fyrir þeim. Þegar kom að fyrirspurnum var Gunnjónu tjáð að flest benti til þess að umrædd rannsókn hefði verið meira og minna fölsuð. Sá sem var skráður aðalhöfundur gerði lítið annað en að lesa yfir rannsóknina og hefur látið fjarlægja nafn sitt af henni. Annar af höfundunum er kominn í fangelsi fyrir svik (reyndar ótengt bænarannsókninni). Þegar Gunnjóna fékk þessar upplýsingar þá hefði hún mátt nýta tækifærið til að endurskoða heimildir sínar.

Í Morgunblaðsviðtalinu vitnar Gunnjóna í rannsókn sem Randolph nokkur Byrd gerði 1982-83 í San Francisco. Þar var fólki skipt í tvo hópa og annar hópurinn fékk fyrirbæn en hinn ekki. Gunnjóna segir að niðurstaðan hafi sýnt „að sjúklingum sem beðið var fyrir vegnaði mun betur en hinum og var munurinn meiri en svo að tilviljun ein gæti ráðið“. Það eru tvær staðreyndavillur í þessarri setningu, þeim sem beðið var fyrir vegnaði ekki mun betur og allur munur var innan skekkjumarka. Í þessarri rannsókn voru kannaðar 26 ólíkar breytur og þeir sem beðið var fyrir vegnaði betur í sex af þessum flokkum. Ef einungis er tekið tillit til þessara sex flokka þá virðist munurinn á hópunum tveimur merkilegur en ef allir flokkarnir eru teknir inn í myndina þá er munurinn ekki áhugaverður. Í flestum flokkunum mældist ekki tölfræðilega marktækur munur en þó má geta þess að stundum var gengi þeirra sem ekki var beðið fyrir betra. Þetta er nákvæmlega það sem búast hefði mátt við, tölfræðilegar sveiflur fram og til baka.

Það er stór galli á rannsókninni að þeir flokkar, þar sem hópnum sem beðið var fyrir gekk betur, eru að einhverju leyti tengdir. Það þýðir að gott gengi í einum flokk verður nær sjálfkrafa til góðs gengis í öðrum. Í grein sinni um rannsóknina tekur Byrd fram tvö atriði sem bænahóparnir tóku sérstaklega fyrir þegar þeir voru að biðja fyrir sjúklingum sínum. Þessi atriði voru bón um skjótan bata og að lífi sjúklingsins væri hlíft. Það er áhugavert að í þessum flokkum sem voru sérstaklega tilteknir í bænunum þá var enginn marktækur munur á þeim sem var beðið fyrir og hinum. Byrd athugaði ekki gengi sjúklingana eftir útskrift af spítala. Grein Byrd er sterklega lituð af trú hans og rýrir það trúverðugleika hennar töluvert. Miðað við alla þessa galla þá er ekki skrýtið að það hafi liðið fimm ár frá því að Byrd lauk rannsóknum sínum þar til að hann fann læknarit sem vildi birta hana. Það kemur ekki heldur á óvart að læknaritið sem birti rannsóknina er staðsett í miðju hins svokallaða Biblíubeltis í Bandaríkjunum.

Á Mayo Clinic í Bandaríkjunum var gerð ítarleg rannsókn á fyrirbænum. 750 einstaklingum var skipt í tvo hópa eins og í rannsókn Byrd, beðið var fyrir helmingnum en ekki fyrir hinum. Fylgst var með gengi sjúklingana í hálft ár. Niðurstaðan var að enginn munur var á hópunum. Nýleg rannsókn við Duke háskólann í Norður-Karólínu sýndi einnig að áhrif fyrirbæna voru engin. Undanfarin ár hefur gríðarlegum fjárhæðum verið eytt í rannsóknir á mætti bænarinnar, aðallega af aðilum sem vilja sýna fram á áhrifamátt þeirra. Þrátt fyrir þetta hefur ekkert komið fram sem bendir til þess að bænir hafi áhrif. Í ítarlegri grein sem birtist árið 1999 í hinu virta breska læknablaði Lancet voru skoðaðar niðurstöður flestra rannsókna á tengslum trúar og heilsu sem þá höfðu verið birtar. Niðurstaða höfundanna var sú að það sé engin ástæða til að tengja trúarlíf manna við heilsu þeirra.

Í rannsóknum sem gerðar voru annars vegar á gigtarsjúklingum árið 1965 og hins vegar á alkóhólistum 1997 vegnaði þeim sem ekki var beðið fyrir betur en þeim sem beðið var fyrir. Þessar niðurstöður þýða ekki að bænir séu skaðlegar heldur er hér annað hvort um eðlilegar tölfræðilegar sveiflur eða gallaðar rannsóknir að ræða. Þetta er nákvæmlega það sama og gildir um þær rannsóknir sem hafa bent til að fyrirbænir skili árangri. Niðurstöðurnar sveiflast í báðar áttir. Flestar rannsóknir sýna að fyrirbænir hafi engin áhrif, þær rannsóknir vekja bara ekki athygli. Blöð seljast ekki út á fyrirsögnina „Áhrifamáttur bænarinnar er enginn“.

Af fenginni reynslu þá veit ég að einhverjir spyrja hvers vegna nokkur skuli hrekja málflutning Gunnjónu, hvers vegna sé ekki hægt að leyfa fólki að trúa þessu í friði. Vandamálið er það að oftrú á mátt bænarinnar er slæm. Það er til fólk sem leitar sér ekki lækninga vegna þess að það telur að bænin ein komi þar í staðinn. Slíkt er stórhættulegt og hefur leitt til dauða. Í Indiana í Bandaríkjunum eru nú í gangi réttarhöld yfir foreldrum sem vanræktu að fara með veika nýfædda dóttur sína til læknis. Þau treystu þess í stað á bænir öldunga kirkju sinnar. Dóttir þeirra lést vegna sýkingar sem auðvelt hefði verið að meðhöndla. Gæti verið að þessir foreldrar hafi heyrt af rannsóknum af hinum ótvíræða mætti bænarinnar? Ég er ekki að segja að fólk eigi ekki að biðja fyrir ástvinum sínum (eða öðrum). Það sem ég er að segja er að slíkar bænir eru eingöngu á forsendum trúar en ekki vísinda. Fjölmargir guðfræðingar sem fjallað hafa um þessar rannsóknir segja það sama.

Rannsóknir Gunnjónu á mætti bænarinnar hafa vakið töluverða athygli en nær enginn hefur efast um fullyrðingar hennar. Ég efast um að það veki mikla athygli að ég hreki málflutning Gunnjónu. Það eina sem hægt er að vona að fjölmiðlar og almenningur muni hægt og rólega læra að taka stórfenglegum fullyrðingum með varfærni. Það er nauðsynlegt að leyfa sér að efast og að stunda gagnrýna hugsun. Gunnjóna virðist einungis hafa tekið tillit til rannsókna sem studdu tilgátuna um áhrifamátt bæna en ekki skoðað þær rannsóknir sem ganga gegn henni. Ég vona innilega að Gunnjóna muni nota þetta tækifæri til að endurskoða málflutning sinn. Ég vona að hún leyfi sér að efast og vandi vinnubrögð sín í framtíðinni. Þetta eru forsendur þess að starfa innan vísindasamfélagsins.

Heimildaskrá: (Sumar greinarnar er einungis hægt að nálgast á Íslandi í rafrænum landsaðgangi)

Aviles, Whelan, Hernke, Williams et al, Intercessory prayer and cardiovascular disease progression in a coronary care unit population: A randomized controlled trial. Mayo Clinic Proceedings desember 2001.

Byrd, Positive Therapeutic Effects of Intercessory Prayer in a Coronary Care Unit Population. Southern Medical Journal júlí 1988.

Carey, Can Prayers Heal? Critics Say Studies Go Past Science's Reach. New York Times 10. október 2004.

Carey Researcher Pulls His Name From Paper on Prayer and Fertility. New York Times 4. desember 2004.

Halbleib, Why should a baby die while waiting for God's help? Vefútgáfa The Indianapolis Star 13. maí 2005.

Miller, Researching the spiritual dimensions of alcohol and other drug problems. Addiction júlí 1998.

'No health benefit' from prayer. Fréttavefur BBC 15. október 2003.

Posner, God in the CCU? A critique of the San Francisco hospital study on intercessory prayer and healing. Free Inquiry vor 1990.

Sloan, Bagiella og Powell, Religion, spirituality, and medicine. The Lancet 20. febrúar 1999.

Styttri útgáfa af greininni birtist í Morgunblaðinu 2. júní 2005

Óli Gneisti

Ábyrgð fjölmiðla

3. júní 2005# (Kjaftæðisvaktin)

Nú í gær birtist grein eftir mig í Morgunblaðsins um fullyrðingar sem birtust í blaðinu um áhrifamátt bænarinnar. Þegar Morgunblaðið fjallaði um áhrifamátt bænarinnar gerði blaðamaðurinn engar athugasemdir við fullyrðingarnar heldur sló þeim upp í fyrirsögn. Morgunblaðið virðist ekki telja það áhugavert að ég skyldi hrekja fullyrðingarnar um mátt bænarinnar. Greininni sem ég sendi blaðinu var stungið undir stól í tvær vikur (og ekki birt fyrr en eftir að ég hafði ýtt á eftir því). Morgunblaðið virðist ekki telja það skyldu sína að leiðrétta rangfærslur sem birtast í blaðinu.

Því miður er þetta reglan frekar en undantekningin hjá fjölmiðlafólki og ekki bara á Íslandi. Fjölmiðlar birta gagnrýnislaust fréttir af fáránlegum fullyrðingum hvers konar rugludalla en þegja þegar þær eru hraktar. Fjölmiðlar virðast ekki telja það skyldu sína að koma þessum upplýsingum til almennings. Fréttamat fjölmiðla veldur því að viðskiptavinir þeirra fá ekki réttar upplýsingar. Í raun er þetta blekkingaleikur þar sem almenningur er svikinn.

Hvers vegna hafa málin þróast svona? Er í alvörunni ekki hægt að græða peninga á því að bjóða fólki réttar upplýsingar? Er ekki kominn tími til að fjölmiðlar taki ábyrgð á fréttaflutningi sínum?

Björn

Vér skulum biðja

4. júní 2005# (Siðferði og trú)

Eitthvað hefur verið skrifað um áhrifamátt bænarinnar að undanförnu. Það á víst að hafa áhrif á bata sjúklinga hvort beðið sé fyrir þeim og þvíumlíkt.

Ég veit svosem ekkert um það hver áhrifamáttur bænarinnar er, grunar að hann sé enginn og að þarna sé um bullniðurstöður að ræða sem fengnar eru frá hagsmunaaðilum, þ.e. þeim sem trúa.

En hvað er bæn í raun og veru og hver er raunverulegur tilgangur þess sem biður? Hvað er sá sem krýpur á kné og biður til guðs í raun að gera?

Jú, hann er að fróa sjálfum sér.

Fólk biður til guðs til að líða betur með sjálft sig fyrst og fremst. Það biður fyrir góðri heilsu handa mömmu og pabba og svona til að sannfæra sjálft sig um að það sé gott fólk sem vilji öðrum vel.

Svo biður fólk fyrir öðrum til að sleppa við að gera eitthvað í málunum en samt geta talið sér trú um að það hafi gert eitthvað.

Dæmi um slíkt eru bænir til handa fátækum börnum sem biskup hvetur fólk til um hver jól. Það er vissulega auðveldara og ódýrara að leggja vandamál fátækra barna í hendur guðs en að gera eitthvað sjálfur til að laga ástandið. Að krjúpa á kné og biðja fyrir fátæku börnunum segir manni að manni er ekki sama en samt þarf maður ekkert að gera neitt sjálfur. Bænin er því ósköp þægileg og fínt orð fyrir þann væna en jafnframt lata.

Bænin getur líka verið tól sem fólk notar til að telja sér trú um það geti haft áhrif á ástand sem það í raun getur engin áhrif haft. Allir fá sting þegar þeir horfa upp á afrísk börn með loftmaga og handleggi sem eru ekki breiðari en bandspotti, nú eða þá þegar fólk horfir upp á fórnarlömb stríðs og þvíumlíkt.

Margir láta eitthvað af hendi rakna til slíkra á hátíðisdögum eða þegar einhverjir aðrir hefja söfnun til stuðnings fólki úti í heimi sem á bágt einhverra hluta vegna. En á öðrum tímum getur fólk talið sér trú um að það sé ekki jafn bjargarlaust með því að biðja. Jú, það gerir svosem ekkert og það breytist heldur ekkert, en þetta fólk er með hjartað á réttum stað, það er sjálft sannfært um það og stundum sannfærir það aðra um það líka.

Eins og allt annað sem snertir trú og hinn kristilega kærleika, snýst bænin því um fyrstu persónu eintölu.

Vissulega væri áhrifaríkara ef biskup nýtti nú eitthvað af þessum fjórum milljörðum sem hann sogar inn í báknið sitt árlega til að hjálpa þeim börnum sem hann vill vera að biðja fyrir á jólunum. Það hefur sýnt sig að bænin dugar ekki fyrir þann hóp því ef hún gerði það væri sá hópur ekki til lengur. Það eru ekki bænir sem fátæku börnin borða á jólunum heldur eru það raunverulegar gjafir frá góðu fólki, hvort sem það hefur beðið eður ei.

En slíkt kostar fé og þeir sem hafa fylgst með umræðum um aðskilnað ríkis og kirkju vita að fé er eitthvað sem kirkjan heldur fast og duglega í. Bænin er ódýr og þægileg leið fyrir kirkjuna til að láta líta út fyrir að henni sé ekki alveg sama um slæma hluti í samfélaginu.

Bæn skiptir því engu máli nema fyrir þann sem biður.

Bæn er verkfæri sem fólk notar til að upphefja sjálft sig á ódýran og þægilegan hátt, oftast kannski í eigin augum og stundum í augum annarra.

Bænin þjónar ekki öðrum tilgangi en að fróa huga, og upphefja þann sem biður.

Vésteinn Valgarðsson

Bænir sem geta virkað í alvörunni

5. júní 2005# (Hugvekja)

Í kirkjum landsins er beðið fyrir lausn á máli Arons Pálma Ágústssonar, að beiðni Karls biskups og hóps sem vinnur að máli Arons. Þótt Aroni sé þannig veittur móralskur stuðningur er þess ekki að vænta að bænirnar einar sér hafi mikil áhrif. En þær gætu haft áhrif samt. Eins og greint er frá á vef Morgunblaðsins 1. júní, hefur stuðningshópur Arons „ritað Rick Perry, ríkisstjóra í Texas sérstakt erindi“ þar sem fylgir bænarbréf frá biskupi, en þar kemur fram „að velferð og frelsi Arons Pálma hafi verið sameiginlegt bænarefni í öllum kirkjum landsins sl. sunnudag og verði svo áfram uns hann hefur verið látinn laus. Þá verði og beðið fyrir þeim í Texas sem hafa örlög hans í hendi sér.“

Eins og rannsóknum og okkur trúleysingjum ber saman um, megna bænir ekki að breyta gangi mála – ekki bænirnar sem slíkar, þótt þeim sem biður geti reyndar liðið vel af því. En hér eru á ferðinni annars konar bænir. Þótt orðunum sé beint til æðra máttarvalds, dylst engum að í rauninni er verið að biðja til þessa Ricks Perry – það er mennskur maður sem bæninni er beint til – og öfugt við guð er Perry af holdi og blóði og jafnvel líklegur til að lesa erindi hópsins og bréf biskups. Bænin nær því eyrum einhvers sem er í aðstöðu til að breyta gangi mála – og getur þannig, kannski, orðið Aroni til góðs.

Nú skyldi mig ekki undra að Perry þessi væri sjálfur trúaður og þannig gæti bréf biskups höfðað til samvisku hans og honum fundist æðri máttarvöld vera að hlutast til um málið. Mig skyldi ekki undra það, en hef reyndar enga þekkingu á því. Hvað sem því líður ætti honum að skiljast að hér eru margir sem láta sig málið varða og vilja að það leysist – og hver veit, það gæti skipt sköpum. Þarna er á ferðinni tegund af bæn sem er kannski sú eina sem megnar að breyta atburðarás: Bæn sem beint er til mennskra manna.

[Beinar tilvitnanir eru úr frétt á vef Morgunblaðsins 1. júní 2005.]

Óli Gneisti

Idol-keppni Guðs

6. júní 2005# (Kristindómurinn)

Sú árátta kristinna manna að biðja fyrir öðrum vekur sífellda undrun hjá mér. Sérkennilegast er þegar reynt er að fá sem flesta til að biðja fyrir einhverjum. Ég skil ekki hvaða hugmyndir þetta fólk hefur um Guð sinn.

Þegar páfinn gamli var að deyja var fólk víðsvegar um heiminn að biðja fyrir honum. Hvers vegna? Var Guð ekki að fylgjast með líðan páfans? Var kannski óvíst að páfinn kæmist til himnaríkis? Sá Guð sem þarf áminningu um að muna eftir helsta embættismanni sínum á jörðinni er ekki alvitur og sá Guð sem vill fá uppfylltan bænakvóta til að lækna valdamesta þjón sinn er ekki algóður (nema páfinn hafi verið einstaklega vondur).

Kannski er Guð að halda eina allsherjar Idol-keppni með mannkynið. Á hverjum degi kjósum við um hvaða sjúklingar mega lifa áfram og hverjir detta úr keppninni. Ef Jói fær ekki nógu margar bænir þá drepst hann. Það hefur aldrei verið Survivorkeppni á þessum skala, Survivor - Earth. Síðan er þetta einsog í verstu harmleikjum því allir deyja í lokin. Enginn vinnur, allir tapa og áhorfið slær öll met.

Ég hefði haldið að fólk sem trúir á almáttugan, algóðan og alvitran Guð væri þar með búið að átta sig á að öll mál séu í umsjón hjá honum en svo virðist ekki vera. Sumir virðast halda að skrifstofa Guðs sé laus við allt skipulag og að það sé hætta á að sum mál týnist bak við hilluna ef þú hringir ekki í hann reglulega til að minna hann á þau. „Jói? Ég skal reyna að muna að lækna hann eftir að ég hef komið í veg fyrir stríð og hungursneyðir“.

Bænir sýna að trúarbrögð eru að miklu leyti leið sem fólk notar til að reyna að hafa stjórn á heiminum. Bænir virka hins vegar ekki. Þér líður kannski betur að biðja og ef þú segir einhverjum að þú biðjir fyrir honum þá gæti það vakið vellíðan hjá honum en bænin hefur engin áhrif utan þess.

Ritstjórn

Um „vitrænni“ umræðu

7. júní 2005# (Vísindi og trú)

Fyrir nokkru var haldin ráðstefna um vísindi og trú. Þessa ráðstefnu skipulögðu þeir Guðmundur Ingi Markússon og Steindór J. Erlingsson, sem báðir hafa verið ósáttir við Vantrú. Ráðstefnan þeirra átti að skapa samræðu um vísindi og trú. Væntanlega á „hærra“ plani en hér á Vantrú.

Í viðtali við Morgunblaðið sagði Steindór:

„Við erum þeirrar skoðunar að kirkjan hafi algjörlega brugðist í þessari umræðu. Svo heldur hávær hópur úti vefsíðu undir heitinu Vantrú.net og þar eru öfgarnar algjörlega í hina áttina, því að þar er gefið í skyn að trúarbrögð og vísindi eigi alls enga samleið. [...] Markmiðið er ekki að samþætta vísindi og trúarbrögð heldur að skapa samræðu þeirra á milli. Vonandi verður ráðstefnan framlag til að gera umræðu um trúarbrögð á Íslandi vitrænni.“

Við á Vantrú kynntum ráðstefnuna hér á síðunni og nokkrir héðan fylgdust með henni. Ekkert á ráðstefnunni vakti athygli nema erindi sem Gunnjóna Una Guðmundsdóttir flutti um áhrifamátt bænarinnar. Stuttu eftir ráðstefnuna var fjallað um fullyrðingar Gunnjónu í Morgunblaðinu. Þessum fullyrðingum höfum við svarað bæði hér á Vantrú og í Morgunblaðinu. Guðmundur og Steindór hafa hins vegar verið þöglir um efnið. Reyndar var erindi Gunnjónu einnig gagnrýnt á ráðstefnunni af fólki sem vissi að rannsóknirnar sem hún vísaði í væru ekki traustsins verðar.

Framlag Guðmundar og Steindórs til „vitrænni“ umræðu um vísindi og trú var semsagt það að vekja athygli á haldslausum fullyrðingum um áhrifamátt bænarinnar. Vonandi tekst betur til næst en við á Vantrú munum halda áfram á sömu braut og við höfum markað okkur. Beinskeytt og harkaleg gagnrýni á trú og trúarbrögð er það sem lesendur okkar mega búast við. Fólk má hunsa okkur, elska okkur, hata okkur, hrósa okkur eða gagnrýna okkur en við förum ekki að breyta aðferðum okkar.

Kári Svan Rafnsson

Blekkingarsmugur

10. júní 2005# (Vísindi og trú)

Trúmenn og dulhyggjumenn gera mikið af því að lítillækka vísindi, gagnrýna hugsun og rökfræði í einhverri gremju yfir því hvað þau vega að huggulegri hugmyndafræði þeirra. Þetta má meðal annars sjá á skrifum Jóns Gnarrs í Bakþönkum Fréttablaðsins, þar sem hann m.a telur í einni grein það glæp að ræna af manni von, sama þótt hún standist ekki rök, s.s þó hún sé bull. Þessi huggunarheimsmynd er lágkúruleg. Eins er með tilraunir þeirra til þess að halda henni uppi.

Þeir fara oft í baklás og gremjast yfir þeim hryllingi að sjá lítið sem ekkert styðja hugmyndir sínar, annað en stolna fullvissu, öðru nafni trú. Fyrir þeim eru dularfullar ráðgátur allt annað en fyrir vísindamönnum. Vísindamenn líta á ráðgátur sem viðfangsefni til að leysa, en dulhyggjumenn og trúmenn sem nokkuð sem þurfi að spekúlera helling um og pæla, með skammt af metafísískum/frumspekilegum möguleikum og draga síðan í einhverju trúarhappdrætti huggulega óstudda gerviútskýringu.

Í vísindum er það semsagt eitthvað til þess að rannsaka og ráða, í trú eitthvað sem á að vera órætt, órannsakað og dangla „handan mannlegs skilnings“. Þjóðkirkjan hefur m.a notfært sér þessa aumkunnarverðu brellu og talar nú bara í grænsápu, með vísun í „fáfræði mannsins“, um yfirnáttúruhluti sem er ekki hægt að rannsaka, öðru nafni bull. Af hverju bull? Því þetta er ekkert annað en fóður í aumar og verðlausar vangaveltur sem skila engu nema misþægilegri blekkingu.

En þegar aðrar útskýringar koma studdar og rökfastar frá vísindamönnum, blindast trúmenn og dulhyggjumenn oftast á rökin og sjá bara árás á huggun þeirra og vellíðan í gervispunnum ævintýraheimi. Þeir heimta að að maður afsanni ósannaðar hugmyndir sínar, varpa með lævíslegum hætti sönnunarbyrðinni á aðra og leggja sjálfsábyrgðina þar með á hilluna. Þetta yrði frekar augljóst ef ég bæði einhvern að afsanna þá fullyrðingu, að ég sé önd. Hvað þá „andleg“ önd á plánetunni Bra sem er alltaf svo þægilega langt í burtu að enginn getur fundið hana.

Það er vonandi öllum ljóst að sönnunarbyrðin liggur á þeim sem fullyrðir, ekki þeim sem efast og þar að auki er það ekki sannað að ég sé önd, né „andleg“ önd frá plánetunni Bra, til að byrja með. Sem leiðir að því að ekkert er til að afsanna.

Eitt skýrasta dæmið í dag um trúmenn sem vilja halda hið dularfulla eru sköpunarsinnar sem hafna þróunarkenningunni, því þeir halda því svo hentuglega fram að allt sé svo flókið og „handan mannlegs skilnings“ að aðeins þeirra eigin illa ígrunduðu spekúlasjónir passi inn í dæmið. Sumir fara einfaldlega þá leið að hafna rökum alfarið og treysta á sitt trúarhappdrætti, sinnar einstakrar trúar fram yfir aðrar. Þetta kallast á ensku „leap of faith“, sem mætti lauslega þýða sem trúarskopp fram af bjargi. Þess utan finnst þeim þeir vera búnir að skapa litlar huggulegar smugur fyrir hugljúfar blekkingar sem þeir völdu sér af hentugleika.

En það er spurning hvort það sé hentugra eða skapi raunverulega meiri vellíðan að vera rökblindur en röksýnn?

Björn

Veit fjöldinn best?

11. júní 2005# (Siðferði og trú)

Ef fullorðinn maður talar við ímyndaðan vin og er fullviss um tilveru hans, þá eru flestir á því að eitthvað sé að hjá þeim manni. Ef fullorðinn maður er viss um að CIA sé að fylgjast með honum og noti til þess gervihnetti, þá eru flestir á því að viðkomandi þurfi hjálp fagaðila. Ef fullorðinn maður spjallar við guð um daginn og veginn, þá er það hinsvegar álitið í góðu lagi einhverra hluta vegna.

Ef fólk er sannfært um tilveru einhvers sem enginn getur sagt til um hvort raunverulega sé til eður ei, þá virðist það skipta máli hvað menn kalla viðkomandi ímyndun.

Ef ímyndaði vinurinn heitir Jón, þá er eitthvað að, en ef hann er kallaður guð, þá er það í fínu lagi og jafnvel talið að viðkomandi manneskja sé á einhvern hátt betri en annað fólk.

Ég spurði konu eina að því í hverju munurinn fælist þegar fólk talaði við ímyndaðan Jón annarsvegar og guð hiðsvegar. Var svarið á þá leið að þar sem margir töluðu við guð, þá væri það eðlilegt og í fínu lagi. Það er því ekki staðreyndin sem skiptir máli, heldur hversu margir aðhyllast fáránleikann hverju sinni.

Á sama hátt ættum við öll að vera sammála því að amerískir svertingjar á sjötta áratugnum hafi í raun verið óæðri manneskjur en þeir sem voru hvítir á hörund. Ástæðan er ekkert í tengslum við raunveruleikann, hún er einfaldlega sú að það var skoðun fjöldans á þeim tíma. Það sama á við um aðra minnihlutahópa sem kúgaðir hafa verið í gegnum tíðina, þeir hafa hingað til verið óæðri og átt skilið að vera haldið í skefjum af því að fjöldinn var á þeirri skoðun. Enginn er í dag sammála þessari hugmynd um að fjöldin hafi ávallt rétt fyrir sér, nema þegar nota þarf hana til að réttlæta trúarvitleysuna

Í dag eru allir sammála um að það sem fjöldinn telur vera sniðugt, án þess að hafa fyrir því staðfestingu eða rök, er það ekkert endilega. Hægt er að fá fjöldann til að aðhyllast allskonar geðveiki eins og t.d. að hata fólk af því að það hagar sér öðruvísi eða lítur öðruvísi út en flestir. Einnig virðist vera hægt að fá fjölda fólks til að eiga ímyndaðan vin og kalla hann guð, en það er ekki staðfesting á því hvort viðkomandi guð sé til eða hvort eðlilegt sé að spjalla við kauða eins og maður spjallar við fólk af holdi og blóði.

Það er alveg eins hægt að ala trú upp í fólki eins og kommúnisma eða kynþáttahatur. En það sem auðveldast virðist vera að fá fólk til að trúa á er fullvissa um eigið ágæti.

Kristni selst ágætlega vegna þess að hún fjallar um eiginhagsmuni fyrstu persónunnar og fullvissar þann sem trúir að hann sé nú merkilegri og betri en við hin. Hinn sanntrúaði veit að hann er í sigurliðinu, á beinu brautinni en við hin erum öll á leið til glötunnar. Hann hefur svosem ekkert fyrir sér í þessum skoðunum sínum, en hann er sáttur svo lengi sem hann getur notað fyrirlitningu til að upphefja sjálfan sig.

Eigingirni er ekki eitthvað sem við kennum börnum okkar af því að fæstir telja sóma að slíkri hugmyndafræði. Samt er hún í lagi ef hún er notuð í ljósi krists. Hið sama á við um margt annað sem flestir eru ósáttir við en þykir svo í lagi ef sama leið er notuð til að snúa fólki til trúar.

Grunnskólakúgunin er ágætis dæmi en þar gera menn sjálfstæða hugsun í trúmálum óeðlilega og óæskilega. Það barn sem kýs að hugsa sjálfstætt eða á foreldri sem ekki er sátt við trúboðið í skólakerfinu er flokkað sem sérúrræðislið. Þegar ég spyr út í skólatrúboðið er ég umsvifalaust settur á stall með furðulega liðinu og flokkaður með Vottum Jehóva einhverra hluta vegna. Það sem er eðlilegt, að trúa ekki á guð, er þannig gert óeðlilegt og óæskilegt af skólakerfinu. Sátt ríkir um að senda börn út úr skólastofunni í tveimur tilvikum, þegar slíkt er notað til refsingar og þegar foreldri vill ekki að barninu sé innrætt trú. Allt er þannig gert til að gera aðrar lífsskoðanir tortryggilegar og óæskilegar í augum barna.

Fermingamúturnar er annað ágætis dæmi. Enginn vill missa af gróðanum sem nú fylgir fermingum og flestir, þ.á.m. ég, fermast vegna utanaðkomandi þrýstings og skjótfengins gróða. Sakleysi 13 til 14 ára barna sem lítið mótstöðuafl hafa gegn almenningsáliti og mútum, er notað til að skapa hagstæða tölfræði og gróða fyrir kirkjubáknið. Mútur eru refsivert athæfi og eitthvað sem enginn vil kenna börnum sínum að iðka, en í ljósi krists eru mútur fallegur hlutur, í það minnsta ásættanlegur.

En eftir stendur að spjall við guð er af sama meiði og spjall við ímyndaðan vin eða fullvissa um að CIA sé á eftir manni. Ekkert bendir til að neitt af þessu sé hluti af raunveruleikanum og ekki skiptir máli hvort margir spjalli við Jón eða guð eða óttist CIA.

Af hverju guðsbilunin er á hærri stalli en Jónsbilunin skýrist líklega af því einu að vont fólk auglýsir hana sem ásættanlegan hlut, sjálfu sér til framdráttar. Mér er kennt að trúa af þeim sem telur sig geta grætt á því, hvort sem er fjárhagslega eða með stigum í kladda guðs.

Ég held að það sé engum hollt að lesa bók bókanna undir handleiðslu nokkurs manns. Best er að taka sjálfur ákvörðun og nota til þess sína eigin skynsemi en ekki styðjast við vinsælda- og hatursáróður hagsmunaaðila sem segja þér hvað stendur í þessari bók og umfram allt að taka ekki mark á rökunum um að eitthvað hljóti að vera svo eingöngu af því að svo margir segja það.

Margir sögðu að keisarinn væri í fötum en einungis einn sagði svo ekki vera. Í því tilviki vissi fjöldinn ekki best heldur lét hann stjórnast af sínum lægri hvötum.

Birgir Baldursson

Er Jón Gnarr hóra?

12. júní 2005# (Hugvekja)

Jón Gnarr á athyglisverða grein aftan á Fréttablaðinu núna á fimmtudaginn. Ekki er nóg með að eigingirnin sé alls ráðandi í skrifum hans, heldur fullyrðir hann að kærleiksríkir trúleysingjar séu guðsbörn. Í huga Jóns Gnarr er guðinn hans semsagt handhafi og útdeilandi kærleikans.

Fyrst að eigingirninni:

Bjöddn skrifar í gær þrusugóða grein þar sem hann kemur inn á hina eigingjörnu mótívasjón sem leynist á bak við þá viljaákvörðun fólks að trúa á guði:

Kristni selst ágætlega vegna þess að hún fjallar um eiginhagsmuni fyrstu persónunnar og fullvissar þann sem trúir að hann sé nú merkilegri og betri en við hin. Hinn sanntrúaði veit að hann er í sigurliðinu, á beinu brautinni en við hin erum öll á leið til glötunnar. Hann hefur svosem ekkert fyrir sér í þessum skoðunum sínum, en hann er sáttur svo lengi sem hann getur notað fyrirlitningu til að upphefja sjálfan sig.

Eigingirni er ekki eitthvað sem við kennum börnum okkar af því að fæstir telja sóma að slíkri hugmyndafræði. Samt er hún í lagi ef hún er notuð í ljósi krists. Hið sama á við um margt annað sem flestir eru ósáttir við en þykir svo í lagi ef sama leið er notuð til að snúa fólki til trúar.

Þetta viðhorf skín út úr nýjustu skrifum Jóns Gnarr aftan á Fréttablaðið:

Ég er ekki að reyna að kristna fólk til þess eins að kristna það. Ég er einungis að benda á leiðir sem hafa hjálpað mér og öðrum til að öðlast betra líf. [leturbreyting mín - BB]

Guðstrúin er hér semsagt fyrst og fremst orðin tæki til að eiga sælli daga hérna megin grafar. Merkilegt, því einhverju sinni var kenning kirkjunnar sú að með því að hokra hér á jörð við ömurleg kjör væri maður að búa sér til gríðarlega inneign á himnum. „Sælir eru hógværir“ og „verra er fyrir ríkan mann að komast til himnaríkis en úlfalda gegnum nálarauga,“ sögðu Jesús og prestarnir.

Þetta gildir semsagt ekki lengur, heldur snýst guðstrúin nú orðið um að öðlast betra líf bæði hér og fyrir handan. Að taka trú er semsagt orðið að instant umbun í Calvínískum stíl. Þeim farnast vel sem guðinn hefur velþóknun á, bæði fyrir og eftir dauðastundina.

Svona eru guðstrúendurnir nú orðnir heimtufrekir. Og í ofanálag fylgir þessu bætta lífi líka leyfi til að hrokast og upphefjast, sökum þess hve útvalinn maður er. Göfgin maður!

En Jón á góða spurningu í lok pistils síns þegar hann spyr:

Eru ekki allar manneskjur að leita að því sama, óháð trú og skoðunum? Vilja ekki allir bara hamingju fyrir sig og sína?

Kannski. Kannski ekki. En af hverju heldurðu, Jón, að eina leiðin að hamingjunni hljóti að felast í að selja ímynduðum guðaverum að sér aðgang, eins og einhver hóra? Og þurfa svo daginn eftir að endurtaka leikinn til að fá næsta fix.

Í niðurlagi greinarinnar byrjar Jón að tala til hinna trúlausu og kallar þá fullum fetum guðsbörn, það er að segja þá þeirra sem eru kærleiksríkir. Því er semsagt þannig háttað í huga hans að hver sá sem sýnir af sér kærleiksríkt hugarþel hljóti að vera að endurvarpa einhverju guðlegu. Guð er náttúrlega kærleikur og því hlýtur kærleikurinn að vera frá guði.

Kannski hefur Jón Gnarr rétt fyrir sér. Kannski eru kærleiksfullu trúleysingjarnir guðsbörn eftir allt saman. Kannski er guðinn hans Jóns sá sem sér um að blása í okkur kærleika og réttlætiskennd. Kannski, kannski, kannski.

Er það líklegt? Bendir sú þekking sem við höfum öðlast á heiminum til þess að þetta sé sannleikurinn? Hefur Jón Gnarr velt því fyrir sér hvort þessu geti verið öfugt farið? Er ekki líklegra að í stað þess að aþeistar séu guðsbörn eins og sanntrúaðir, þá sé allt þetta fólk aðeins heilastórir apar sem búa að þeim hæfileikum að geta velt fyrir sér tilvist sinni?

Og hafa að auki til að bera næga sköpunargáfu til að getað hrapað að röngum niðurstöðum.

Ritstjórn

Ályktun

13. júní 2005# (Stjórnmál og trú)

Með hliðsjón af því
AÐ íslenskir borgarar aðhyllast fjölbreyttar lífsskoðanir;
AÐ borgaraleg réttindi séu í heiðri höfð;
AÐ lífsskoðanir manna séu jafnréttháar hverjar sem þær eru;
AÐ ríkisvaldið skuli ekki fara í manngreinarálit gagnvart ríkisborgurum;
AÐ 62. grein stjórnarskrár lýðveldisins standist ekki 65. grein sömu
stjórnarskrár, og vegi sú síðarnefnda þyngra á metunum;
AÐ sýnt þykir að meirihluti Íslendinga vilji tafarlausan aðskilnað ríkisvalds og þjóðkirkju,

ÁLYKTAR félagið Vantrú
AÐ stefna beri að tafarlausum aðskilnaði ríkis og kirkju;
AÐ festa beri í sessi skilyrðislaust trúfrelsi í íslenskum lögum;
AÐ ríkisvaldið skuli vera veraldlegt og ekki láta sig varða trúmál. Í því felst að tekið skuli fyrir trúboð í grunnskólum;
AÐ Hagstofa Íslands hætti að halda skrá yfir hvaða trúfélögum fólk tilheyrir;
AÐ hætt verði að skrá fólk sjálfkrafa í trúfélög móður þegar það fæðist;
AÐ ríkið hætti að styðja og vernda sum trúfélög umfram önnur;
AÐ ríkið hætti að innheimta sóknargjöld og önnur gjöld fyrir trúfélög;
AÐ ríkið hætti að halda opinbera hátíðisdaga á trúarhátíðum OG
AÐ trúfélögum verði ekki veittar undanþágur eða ívilnanir frá fasteignagjöldum eða öðrum opinberum gjöldum.

Hér með skorar félagið Vantrú á íslenska ríkið, að þegar frumvarp um breytingar á stjórnarskrá verður lagt fyrir Alþingi - og þjóðina - verði þar á meðal frumvarp um aðskilnað ríkis og kirkju. Félagið Vantrú telur að hægt sé að útfæra þann aðskilnað þannig að hann verði Íslendingum til góðs, að eignum kirkjunnar verði ráðstafað skynsamlega, að frídögum verið hliðrað til eða lausnir fundnar, að trúfélög geti bjargað sér upp á eigin spýtur. Við teljum hag fólks best borgið með því að það sé fullkomlega frjálst að velja sér lífsskoðun og, ef það vill, skrá sig í félag um slíka lífsskoðun, en ríkið láti sig það ekki varða umfram önnur félög, enda séu landslög í heiðri höfð.

Sævar Helgi Bragason

Páfinn og smokkarnir

14. júní 2005# (Kristindómurinn)

Í Afríku er talið að um 24 milljónir manna séu smitaðar af HIV-veirunni, um 60% allra smitaðra í heiminum. Sameinuðu þjóðirnar spá því að meira en 80 milljónir Afríkubúa kunni að hafa látist úr þessum illvíga sjúkdómi í kringum árið 2025 verði ekkert að gert og komið í veg fyrir útbreiðslu sjúkdómsins.

Nýverið hvatti Benedikt páfi XVI afríska biskupa til áframhaldandi baráttu gegn alnæmi og sagði kristilegt siðgæði betur til þess fallið heldur en notkun smokka. Hann ítrekaði þessa skoðun kaþólsku kirkjunnar og fullyrti að skírlífi væri eina „örugga“ leiðin til þess að koma í veg fyrir útbreiðslu sjúkdómsins.

Í Bandaríkjunum beita kristnir siðapostular svipuðum aðferðum. Þeir hvetja ungt fólk til að lifa skírlífi fram að giftingu og benda í biblíuna, máli sínu til stuðnings.

Fyrir skömmu var sýnd frétt í fréttaþættinum 60 Mínútur þar sem rætt var við Peter Bearman, prófessor í félagsfræði við Kólumbíuháskóla sem framkvæmdi ítarlegustu rannsókn hingað til á kynheilbrigði ungs fólks. Engu var til sparað og hljóðaði kostnaður rannsóknarinnar upp á 45 milljónir bandaríkjadala, en hún var fjármögnuð af sautján ríkisstofnunum. Bearman tók viðtöl við yfir 20.000 ungt fólk um skírlífisheiti.

Í ljós kom að skírlífsheitið frestar kynlífi um tæplega eitt og hálft ár, sem óneitanlega er langur tími í lífi ungs fólks, og góðar fréttir fyrir alla þá sem vilja koma í veg fyrir ótímabærar þunganir, fóstureyðingar og útbreiðslu kynsjúkdóma, enda sparar þetta heilbrigðiskerfum dágóðar upphæðir.

Neikvæða hliðin á þessu var hins vegar sú að þegar þetta sama fólk byrjar að stunda kynlíf, er það mun ólíklegra til þess að nota smokka við fyrstu samfarir, að sögn Bearman. Hagurinn sem hlýst af skírlífinu hverfur á svipstundu vegna þess að þetta fólk er miklu ólíklegra til þess að nota smokka við fyrstu samfarir.

Að sögn Bearman hefur boðskapur siðapostulanna valdið því að þessu fólki hefur ekki verið kennt hvernig smokkar virka og það jafnvel óttast þá. Það veit ekki hvernig það á að nota þá, hefur enga reynslu af þeim og veit ekki hvar hægt er að verða sér úti um þá. Þetta hefur síðan slæmar afleiðingar í för með sér, þegar til langs tíma er litið.

Í niðurstöðum rannsóknarinnar kemur í ljós að krakkar sem sverja skírlífisheit eru ekki aðeins líklegri til að bera kynsjúkdóma heldur en krakkar sem sverja ekki skírlífisheit, heldur eru þau líka líklegri til þess að taka þátt í hættumeiri kynlífshegðun. Sú niðurstaða kom vissulega mörgum verulega á óvart.

Þessir krakkar sverja skírlífisheit og hafa ekki hefðbundnar samfarir, en eru miklu líklegri til að stunda munn- og endaþarmsmök. Þau telja sig samt enn ósnortin og skilgreina þessar kynlífsathafnir ekki sem kynlíf. Þar af leiðandi eru þau ólíklegri til að gangast undir læknisskoðun í leit að kynsjúkdómum.

Trú er tvímælalaust ein helsta ástæða þessa að ungt fólk sver skírlífisheit. Siðapostularnir demba kristna siðgæðinu yfir unga fólkið (að sjálfsögðu með biblíuna að vopni) og þykjast umhugað um heilbrigði almennings, þegar þeir eru aðeins að reyna að koma á sínu siðgæði. Skírlífisheitið myndi vissulega virka ef fólk stundaði ekki kynlíf, en að lokum gerir fólk það þó og er þá í flestum tilfellum óvarið, sem auðvitað verndar fólkið ekki neitt. Af þessum 20.000 sem sóru skírlífisheit brutu 88% þeirra heitið og stundaði kynlíf fyrir giftingu.

Í skólum í Bandaríkjunum er því slegið fram að kynlíf fyrir giftingu sé tilfinningalega niðurdrepandi. Í kynfræðslu þar hefur fólk, svo veruleg umhugað um kristið siðgæði, komið því þannig fyrir að krakkar læri ekki hvernig smokkurinn er notaður (kennarinn má ekki svara spurningum af því tagi) né hvar hann sé fáanlegur. Þar fyrir utan er krökkum kennt að smokkar klikki oft. Þeim er sem sagt ekki sagt að séu þeir notaðir rétt, virka þeir nánast alltaf og séu langöruggasta vörnin þegar kemur að kynlífi.

Já, kristið siðgæði er „gott“ siðgæði. Smokkarnir og að lokum lækningar gegn kynsjúkdómum eru gjöf vísindanna til mannkynsins. Við getum auðvitað alltaf beðið fyrir lækningu en það er vandasamt að sjá hvað það skilar okkur. Fáfræðin er gjöf guðs til mannkynsins. Ráð páfans virðast því miður ekki virka í baráttunni gegn kynsjúkdómum.

Vésteinn Valgarðsson

Eins og illa gerður hlutur

15. júní 2005# (Kristindómurinn)

Ég fór á ráðstefnu stjórnarskrárnefndar um helgina. Dagskrá hennar má lesa hér, hún stóð frá morgni laugardags og fram undir kvöld. Ekki er hægt að segja að mikill hiti hafi verið í mönnum, og saknaði ég tveggja erinda úr umræðunni, sem hvorugt barst nefndinni nógu snemma til að komast á dagskrá ráðstefnunnar, annað þeirra var erindi Vantrúar. Margir málaflokkar voru ræddir og var umræðum skipt upp í þrjár málstofur, svo sem sést í dagskránni. Um flest það sem rætt var hef ég ekki annað að segja en að margt áhugavert og fróðlegt kom fram, en ráðstefnan var sem slík frekar lognmolluleg og hefði mátt hugsa sér fjörugri umræður. Meðal erinda sem ég get tekið undir með eru þau frá Siðmennt og SARK ... en eitt sló mig.

Bæði félögin SARK og Siðmennt lögðu fram tillögur um að trúfrelsi yrði betur tryggt og ríki og kirkja aðskilin, og viti menn: Þjóðkirkjan sendi fulltrúa á staðinn. Hún hafði (og hefur) ekki sent nefndinni erindi, og svo skömmu sem 36 tímum áður en ráðstefnan hófst vissi enginn af þátttöku hennar - en þarna dúkkaði Sigurjón Árni Eyjólfsson upp fyrir Þjóðkirkjunnar hönd og virtist eiga að vera einhvers konar mótvægi við SARK, Siðmennt og fleiri sem mæltu með aðskilnaði. (Þess má geta að þótt Samtök herstöðvaandstæðinga ættu fulltrúa, þá voru Samtök um vestræna samvinnu ekki kölluð til, svona til samanburðar!)

Sigurjón flutti erindi sem nefndist „Kirkja og samfélag“ og var því dreift til ráðstefnugesta eins og öðrum erindum. Eftir stutta leit á Google varð ég þess vísari að þetta erindi hefur áður birst, þá undir nafninu „Trú og afhelgun“, á Guðfræðivefnum! Þar getur hver sem er séð erindið, og ég þarf því ekki að segja þeim sem þetta lesa að það var bæði óviðeigandi, innihaldsrýrt, fullt af tuggum, klisjum og rökleysum og, í stuttu máli sagt, óskiljanlegt hvað það var að gera þarna. Endilega, látið mig ekki segja ykkur að það hafi verið þannig: Lesið það frekar sjálf áður en þið takið í sama streng.

Stjórnarskrárnefnd hefur gert ýmislegt gott og rétt, en að hleypa þessari boðflennu að var ekki eitt af því. Það verður ekki betur séð en að Sigurjóni hafi verið skramblað á loft á síðustu stundu (náði ekki einu sinni að semja ræðu), og auk þess með leynd. Hann kom til að mótmæla talsmönnum SARK, Siðmenntar og öðrum sem mæltu með aðskilnaði ríkis og kirkju – hann var sendur á laun. Hvaða rugl var þetta eiginlega? Var verið að veita aðskilnaðarsinnum fyrirsát?

Aðskilnaður ríkis og kirkju er ekki hugsaður til þess að vega að kirkjunni. Hann er hugsaður til þess að gæta réttar þeirra sem vilja ekkert hafa saman við þessa kirkju að sælda, og til að halda trúarbrögðum utan við stjórnmálin. Kirkjan á ekkert erindi í stjórnmál. Þessi billegi löðrungur var óverðskuldaður og ástæðulaus, þótt stuðningsmenn aðskilnaðar hafi auðvitað verið fullfærir um að svara fyrir sig, en það er annað sem ekki síður er óverðskuldað og ástæðulaust: Silkihanskameðferðin sem þetta trúfélag fær. Þjóðkirkjan er ekki búin til úr postulíni, eins og sést þegar hún þenur sig eins og graður páfugl yfir sóknargjöldum sakleysingjanna. Ríkisrekið trúfélag er tímaskekkja, það brýtur á trúfrelsi og jafnræðisreglu, það spillir ríkisvaldinu, það er þyrnir í síðu á okkar borgaralegu þjóðfélagsháttum.

Það er dónaskapur að hafa ríkisrekið trúfélag.

Birgir Baldursson

Opið bréf frá Lárusi Páli Birgissyni

18. júní 2005# (Aðsend grein)

Lárus Páll Birgisson, eini lesandinn okkar sem bannaður hefur verið hér ævilangt, sendi okkur þetta opna bréf. Hann fer fram á að það verði birt öllum meðlimum Vantrúar, en við ætlum að gera betur og birta það lesendum okkar líka:

Heilir og sælir piltar.
Ég vil gjarnan að þessum pósti verði dreift til allra meðlima vantrúar.

Ég mun aldrei, aldrei nokkurtíma láta ykkur í friði með þetta vefrit. Ég mun hanga yfir ykkur og svara ykkur fullum hálsi í hvert sinn sem þið opinberið fordóma ykkar og hatur mönnum eins og mér. Sú afstaða ykkar að útiloka önnur sjónarmið en þeim sem henta ykkar boðskap er engu betri en hjá ýmsum trúarleiðtogum sem skoðanakúga fólk, ýmist til samþykkis eða þagnar.

Eins og fluga á skít mun ég hanga hér inni og bregða mér í allra kvikinda líki í andstöðu minni við hatursfullt viðhorf ykkar. Ég læt ekki kúga mig!

Ég mun svara og svara þar til annað tveggja gerist, þið leggið niður vefinn eða hann taki miklum breytingum til hins betra þar sem kurteis og málefnaleg umræða á sér stað en ekki einhliða hatursáróður.

Ég mun berjast gegn ykkar fordómum rétt eins og annarra. Ég mun ekki láta rödd mína þagna þó ófullkomin séð því ég hef rétt á að tjá mig og trúa því sem ég vil. Ég hef fullan rétt á að berjast gegn fordómum í samfélaginu þó svo það kunni að fara fyrir brjóstið á fordæmandanum.

Ég mun svara lygum ykkar og ankanlegum ályktunum sem eru í engu samræmi við raunveruleikann. Ég mun vissulega láta í mér heyra þegar mönnum eru ranglega gerðar upp illar skoðanir hvort sem þeir eru lífs eða liðnir. Ég mun aldrei hætta þrátt fyrir vilja ritstjórnar. Þið komið engum böndum yfir mig, ykkar orð ná ekki yfir mig.

Ég mun mæta á auglýsta viðburði vantrúar og andmæla því sem andmæla má. Ég mun leitast eftir því að yngri félagsmenn vantrúar fái að heyra önnur sjónarmið en þau sem ritstjórn heldur að þeim. Ég mun gefa vantrúarfólki tækifæri til að heyra annan boðskap og skilning á kristinni trú en þann sem ritstjórn hefur. Ég mun berjast gegn hvers kyns fordómum gegn trúuðum óháð trúarbrögðum.

Ég er kominn til að vera.

Ég mun hvetja fólk til að svara ykkur.
Ég mun hvetja fólk til svara heimasíðum ykkar.
Ég mun safna liði og gera störf ykkar á þessum þræði eins erfið og mögulegt er.
Ég mun leita allra leiða til að skaða málfluttning ykkar.
Ég mun andmæla málfluttningi ykkar hvar og hvenær sem efni standa til.
Ég mun hvetja trúað fólk á Íslandi til að svara ykkur fullum hálsi svo flæði svör inn á vefinn.

Ég mun gera allt sem í mínu valdi stendur til að sýna fólki hverjir þið raunverulega eruð.

Þið fjasið fjálglega um mannréttindi og hversu siðferðisþröskuldur ykkar er góður. En ég veit betur. Ég veit hvaða mann þið hafið að geyma og hversu mannskemmandi hugmyndir þið berið í brjósti í nafni réttlætis og manréttinda.

Ég er sá andstæðingur ykkar sem ekki flýr af hólmi.

Ég er kominn til að vera!

pss. Hvernig væri að fara að hittast strákar? Ég skora á ykkur ritstjórn vantrúar og aðra félagsmenn til að mæta mér á kaffihúsi einhvern daginn og eiga gott spjall. Ég væri mjög til í að ræða betur við Óla Gneista og enn skemmtilegra væri að hitta Matta Á.
Hvað segiði strákar?

Ég vil að það komi fram að Lárusi Páli Birgissyni hefur ekki tekist að sýna fram á þessa meintu fordóma okkar. Sú staðhæfing hans heldur því áfram að vera órökstudd aðdróttun. Hins vegar mætti með ágætum rökum sýna fram á hve fordómafullur Lárus sjálfur er í okkar garð og gagnvart þeim skrifum sem hér birtast.

Það fer greinilega mjög fyrir brjóstið á Lárusi Páli að trú hans og sú stofnun sem hann starfar fyrir (Þjóðkirkjan) skuli verða fyrir gagnrýni hér. Ég get vel ímyndað mér að það sé sárt að verða fyrir slíkum árásum þegar ekki er hægt að verjast þeim með haldbærum rökum. Því þurfum við horfa upp á þau sorglegu hryðjuverk sem Lárus reynir að fremja á vefnum okkar, hryðjuverk sem samanstanda af dylgjum, strámönnum, afvegaleiðingu umræðunnar, lygum og fölsunum. Lárus heldur áfram að pósta hérna þrátt fyrir að hafa verið bannaður og lýsir það óheiðarleika hans vel.

Lárus, það er fyrst og fremst heiðarleiki og réttlætiskennd sem rekur okkur sem hér skrifa áfram. Við sjáum, eða teljum okkur sjá, hvers lags fyrirbæri trúin er og hversu ógeðfelld stofnunin er sem þú vinnur fyrir. Við reynum að færa eins góð rök fyrir þessum skoðunum okkar og unnt er og höfum um leið opið fyrir athugasemdakerfi handa þeim sem telja að við höfum rangt fyrir okkur.

Það eina sem við förum fram á er að þessir hlutir séu ræddir á málefnalegum nótum. Ástæðan fyrir því að þér var úthýst var sú ein að þér tókst ekki að halda málefnaleikanum, heldur fóru skrif þín fljótt að hafa á sér einkenni skemmdarverka. Þú getur því sjálfum þér um kennt.

Ég gef þér hér með leyfi til að kommentera undir þessa grein um þessi mál og verður þessi þráður því alfarið um ritstjórnarstefnu Vantrúar og þá meintu fordóma sem á vefnum birtast af okkar hálfu. En þar sem þú hefur í seinni tíð tamið þér að skrifa undir fölskum netföngum verður innleggjum þínum á öðrum þráðum áfram eytt. Ég skora á þig að nota tækifærið og sýna okkur fram á þessa fordóma okkar með góðum rökum. En fari þessi þráður út í vitleysu fyrir tilstuðlan þína verður auðvitað lokað fyrir athugasemdir.

Þér er því best að vanda þig.

Matthías Ásgeirsson

Blómadropar

22. júní 2005# (Kjaftæðisvaktin)

Í viðskiptakálfi Fréttablaðsins í dag er viðtal við Kristbjörgu Kristmundsdóttur, „jóga- og hugleiðslukennara með meiru“, sem er búin að koma á legg fyrirtæki til framleiðslu blómadropa.

Eins og vanalega, þegar fjallað er um svona mál í íslenskum fjölmiðlum, er ekki nokkra gagnrýni að finna í greininni.

Í greininni kemur meðal annars fram:

En hvað eru blómadropar og hvernig virka þeir?

Kristbjörg segir að í stuttu máli séu þeir orka þar sem hver jurt hafi sína orkutíðni. „Það eru engin virk efni í blómadropum. Það er einungis orka og það er fegurðin í þessu.“

Kristbjörg segir margar ástæður vera fyrir veikindum fólks og kvillar spretti upp aftur og aftur. Blómadroparnir vinni frekar á rótum vandans. „Sami kvilli er ekki meðhöndlaður á einn hátt vegna þess að margar ástæður geta búið að baki. Fólk er vant því að biðja um lyf gegn veikindum en ég fer aðeins lengra og spyr af hverju þessi veiki hrjái viðkomandi og hvað líkaminn sé að reyna að segja. Blómadroparnir vinna inn á tilfinningahindranir, stress og streitu sem veikja varnir líkamans og hann myndar kvilla.“

Kristbjörg segir dropana virka á hluti eins og til dæmis hormónaójafnvægi og því sé hægt að fá blómadropa gegn gráa fiðringnum, sem og öðrum tilfinningum sem fylgja hormónabreytingum. Hún segir auðvitað marga efast en þegar þeir prófi og finni flestir fyrir virkni blómadroparnir mjög vel.

„Kristbjörg segir“ ýmislegt en hvernig stendur á því að blaðamenn birta þetta athugasemdalaust? „Það eru engin virk efni í blómadropum. Það er einungis orka og það er fegurðin í þessu.“ segir Kristbjörg og blaðamaður Fréttablaðsins virðist ekkert hafa út á þetta að segja. Engin virk efni, bara orka. Hvað á manneskjan við? Hverrnig orka er þetta, hvernig virkar sú orka á mannslíkamann? Hvaða rannsóknir eru á bak við þetta allt saman? Hvar er ábyrgð fjölmiðla?

Það er ekki hægt að sjá annað af þessari litlu frétt en að blómadropar Kristbjargar séu bölvað kjaftæði.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Arfleifð Jesú

24. júní 2005# (Vísindi og trú)

Af og til reyna kristnir menn að eigna trúarbrögðunum sínum læknavísindin. Sumir gerast jafnvel fífldjarfir og reyna að eigna sér öll náttúruvísindin. Ef við lítum á Jesú, grundvöll kristninnar, þá er eina framlag hans til læknavísindanna sjúkdómsgreining sem nýlega varð nunnu að bana.

Nunnan þjáðist að geðklofa og lést eftir að hafa verið bundin á kross í þrjá daga, vatns og matarlaus, með tusku í munni. Þetta mun hafa verið gert til að reka burtu illa anda. (mbl.is)

Læknavísindin byggjast á því að sjúkdómar stafi af náttúrulegum orsökum. Þessu grundvallaratriði var Jesú ósammála. Í Nýja testamentinu segir frá því þegar Jesú ávarpar að því virðist geðsjúkan mann og flogaveikan sem andsetna.

Sumir prestar Þjóðkirkjunnar (t.d. góðvinur Vantrúar Örn Bárður) telja Nýja Testamentið vera skrifað af sjónarvottum. Aðrir segja vafalaust að þetta sé bara eitthvað sem höfundarnir hafa bætt við, en ef svo er, hvernig getum við þá vitað hverju þeir bættu við og hvað Jesú sagði raunverulega? Við getum það ekki.

Þannig að annað hvort verða trúmenn að varpa trúverðugleika guðpsjallanna fyrir róða eða horfast í augu við það að Jesú hafi verið miðaldamaður í læknisfræði og orðið mörgum að bana með þessum heimskulegu gjörðum sínum.

Kaþólska kirkjan virðist sætta sig við miðaldastimpilinn í þessu sem öðru og í trúfræðiriti hennar stendur:

Jesús gerði særingar og kirkjan hefur þegið frá honum kraftinn og embættið að reka út illa anda. Í einföldu formi er særing framkvæmd við helgihald skírnarinnar. Formlega særingu eða „stærri særingu“ má einungis prestur gera og þá með leyfi biskupsins. ... Særingin beinist að því að reka burt illa anda eða að frelsun undan andsetningu illra anda í krafti þess andlega myndugleika sem Jesús fól kirkju sinni. Sjúkdómur, einkum sjúkdómur af sálfræðilegum toga, er allt annað mál; lækning á honum heyrir undir læknavísindin. Þess vegna er mikilvægt að gengið sé úr skugga um, áður en særingin fer fram, að um sé að ræða nærveru hins vonda en ekki sjúkdóm.

Við eigum ekki að leyfa svona hindurvitnabulli að vera í friði, það gerir augljósan skaða. Þó svo að stærsta kristna kirkjan á Íslandi láti læknavísindin í friði þá er hún enn að menga siðfræðiumræðu með vísun til hindurvitna. Það á heldur ekki að líða.

Birgir Baldursson

DNA heilun

28. júní 2005# (Kjaftæðisvaktin)

Það sem þessu nýaldarfólki dettur ekki í hug að selja:

Helga Guðnadóttir, heilari
Andleg heilun og DNA heilun

Rósin, Bolholti 4, 4. hæð

Tímapantanir í síma 562 6494 og 698 4064
Netfang: hjhg@simnet.is

Það verður ekki annað séð af þessari auglýsingu en heilarar séu byrjaðir að snúa sér að sjálfu erfðamengi mannsins. Með heilun er augljóslega hægt að bug-fixa forritunarvillur í arfberum okkar, sjálfar stökkbreytingarnar sem þróun tegundanna byggir á.

Þá vitið þið það. Ef legvatnsprufan leiðir í ljós að þið gangið með dverg eða mongólíta undir belti skulið þið ekki láta eyða fóstrinu heldur fara til hennar Helgu sem kippir öllu í lag.

Guðmundur Guðmundsson

Aumt

29. júní 2005# (Kristindómurinn)

Hver er sá viðburður á fjögurra ára fresti, sem ætlað er að sameina heimsbyggðina um háleitar hugsjónir? Ólympíuleikarnir hafa nú gert það í rúma öld og virðast ætla að lifa áfram þrátt fyrir ósætti á stundum. Það eru ekki aðeins íþróttamennirnir, sem taka þátt í leikunum, heldur heimurinn allur, sem stendur á öndinni af eftirvæntingu. Jafnvel hörðustu anti-sportistar og einangrunarsinnar bíða í ofvæni með blik í auga.

Helgina 24. og 25. júní sl. hélt Þjóðkirkjan sína Ólympíuleika, sem kallaðir eru Kirkjudagar, en þeir eru haldnir fjórða hvert ár. Umgjörðin var hin veglegasta, sjálft Skólvörðuholtið um hásumar. Biskupinn fylgdi þeim úr hlaði með þessum orðum:

„Fjöldinn allur af sýningum, málstofum, tónleikum, bænastundum og guðsþjónustum er í boði og opna sýn til þess sem kirkjan er og stendur fyrir í samtíðinni. Góðir gestir af fjarlægum löndum taka þátt, frá Evrópu, Kanada, Eþíópíu, auðga dagana og minna okkur á að kirkjan er alþjóðleg, litrík og lifandi. Fulltrúar allra sókna landsins, frá ystu nesjum og innstu dölum, koma saman til að finna sig hluta þess víða faðms og gefandi samfélags sem er kirkjan.“

Alls mættu fimmþúsund sálir til að bera dýrðina augum!! Það gerir um 2% skráðra Þjóðkirkjumeðlima. Þetta hlýtur að teljast slakur árangur, nema hann sé etv. skoðaður í ljósi Krists. Þó var ekkert til sparað að gera Kirkjudagana sem veglegasta. Reykjavíkurborg og Hafnarfjarðarbær styrktu framtakið og digrir sjóðir Þjóðkirkjunnar hafa eflaust rýrnað nokkuð við undirbúninginn. En sagan frá Þingvöllum árið 2000 endurtók sig. Landsmenn hafa hreinlega ekki áhuga á Þjóðkirkjukristni, þrátt fyrir að í boði sé brauð og leikar. Þjóðkirkjan er náttúrulaust nátttröll, sem enginn harmar þegar hún dagar endanlega uppi. Því fyrr, því betra.

Haukur Hilmarsson

Dag einn á Sólheimum í Grímsnesi

1. júlí 2005# (Siðferði og trú)

Í matsal Sólheima í Grímsnesi, sem senn verður rifinn og fluttur upp á einn hæsta punkt staðarins, rak ég augun í eftirfarandi tilkynningu:

Til velunnara Sólheima

Stólakaup í Sólheimakirkju

Framkvæmdir við byggingu Sólheimakirkju eru nú á lokastigi og verður kirkjan vígð sunnudaginn 3. júlí. Ákveðið hefur verið að gefa velgjörðarmönnum Sólheima kost á að leggja fram fé til stólakaupa fyrir kirkjuna. Hver stóll kostar 12.000 kr.

Nafn gefanda verður skráð í kirkjubók.

Velgjörðarmenn eiga þess kost að greiða stólinn í versluninni Völu.

*

Með kveðju,
Stólanefndin.

Í mig fauk sá reglubundni pirringur sem grípur mig jafnan þegar ég hugsa til þessarar byggingar. Hún stendur á hæð nokkurri þarna í dalnum þar sem áður var hlandhaugur bæjarins Hverakots og blasir við eins og musteri Mammons þegar ekið er inn á staðinn. Þetta er í raun og sann fegursta bygging og minnir mig alltaf á kastala eða virki.

Kirkjan mun rúma 200 manns, á henni eru gluggar til allra átta og hún er því björt og notaleg, klædd að utan með torfi og rekaviður notaður í þakið. Umhverfis hefur nokkrum fallegum grenitrjám verið plantað og útsýnið frá henni spannar bæði villt tún með ríkulegum blómagróðri, barrtrjábelti og hina undurfögru Sólheimabyggð.(Sjá heimasíðu Sólheima.)

Svo var eins og það stingi mig beint í sjáöldrin. 12.000 kr!! Í fyrstu fannst mér það vera dýr sessa en eftir örlitla eftirgrennslan sögðu vanir menn mér að það væri sennilega ágætt verð fyrir góða stóla. Flestir fjárfesta í slíkum stólum til daglegra nota og telst eðlilegur hluti heimilisreksturs, en á hinn bóginn er um að ræða stóla sem verða notaðir til hátíðarbrigða í þessari kirkju, sem að mati allmargra er ekki annað en óþarft montprik og hefur lítið praktískt gildi fyrir fatlaða íbúa byggðarhverfisins.

Fyrir kom hér áður að velgjörðamenn Sólheima gæfu fé til að unnt væri að kaupa eitthvað gott á jólunum, styðja við sjálfbæra matvælaframleiðslu, reisa verndaðar vinnustofur o.s.frv. Nú er öldin önnur og eins og jafnan gerist í góðærinu er það sitjandinn sem er látinn ganga fyrir.

En hvernig stendur á þessari umleitan stólanefndar?? Ég tók að hugsa stíft, eins og minn er vani þegar ég virðist ekki sjá minnstu glóru í því sem fram fer í kringum mig. Stóll er sessa sem aðeins nýtist einum einstaklingi í einu. 12.000 X 200 = 2.400.000.

Var háttvirt stólanefnd að falast eftir 2.4 milljón króna gjöf í stólum??!!! Á Sólheimum starfa að minnsta kosti tveir afar hæfir handverksmenn/trésmiðir. Af hverju voru þeir ekki látnir smíða stóla eða einfaldlega fallega bekki í Waldorfstíl fyrir Kirkjuna? Væri það ekki ódýrara/ huggulegra/ sniðugra/ eðlilegra/ hæverskara...? Eða var kannski hugmyndin sú að spara laun þessara handverksmanna og fá í staðinn veglega stólagjöf í þetta svokallaða „sjálfbæra“ byggðarhverfi?

Hvað sem röflinu í mér líður eru allir ánægðir með nýju fallegu kirkjuna. Ráðherrar, forseti, þjóðkirkjuprestar og biskup Íslands geta séð þessa óheftu gleði með því einu að skella sér á Sólheima í fylgd með forystusauðum staðarins. Nú hef ég, óþveginn garðyrkjumaðkur, aldrei verið viðstaddur formlegan Sólheimarúnt en af sögusögnum ónafngreindra heimildarmanna, vefsíðum og opinberum blaðskrifum veit ég að það er ekki ónýtur labbitúr. Kvað það vera venja að hinn tigni gestur jarmi nokkur fögur hljóð í votta viðurvist og hæli staðnum fyrir fegurð, gagnsemi og mannúðarstefnu. Að því loknu er hann kynntur fyrir nokkrum vel völdum heimilismönnum og kannski sunginn fyrir hann svolítill lagstúfur. Þeir heimilismenn sem eru kynntir formlega fyrir gestum eru gjarnan svonefndir „hátt standandi“ einstaklingar, skrafgjarnir og brosmildir. Fámálir, meira fatlaðir einstaklingar standa síðan til hliðar og fylgjast spenntir með því sem fram fer án þess endilega að botna hið minnsta í því.

Gengið er um fagra trjálundi og helstu staðir skoðaðir. Heimilisfólkið sem rætt er við á þessum rúntum er yfir sig hamingjusamt með gang mála og sýnir það best hve mikið er lagt upp úr hagsmunum fatlaðra hér á staðnum. Það að 200 manna kirkja sé að rísa á staðnum er einmitt enn eitt tilefnið til þess að vinda sér í betri fötin.

Þrátt fyrir alla þessa botnlausu hamingju hef ég þó klórað mér eilítið í hausnum yfir einu og öðru í sambandi við kirkjuna. Ég hef velt því fyrir mér hvernig það geti mögulega verið í þágu heimilismanna hér á Sólheimum að önnur helg bygging rísi hér á staðnum. Eins og öllum sem fylgst hafa með gangi mála hér ætti að vera ljós, söfnuðust á sínum tíma nægilegir fjármunir í frækilegri göngu, íþróttastjörnu staðarins; Reynis Péturs Ingvarssonar, um landið, til að byggja á Sólheimum íþróttahús sem allar götur síðan hefur þjónað undir hátíðarguðsþjónustur ef svo ber undir enda er húsið VÍGÐ KAPELLA.

Í Grímsnesi einu og sér minnir mig að séu þrjár kirkjur (hengið mig ekki ef mér skjátlast), allar í þjónustu Lúthersku Þjóðkirkjunnar. Ekki hafa guðsþjónustur setið á hakanum þegar kemur að heimilinu og aldrei hef ég heyrt fatlaðan einstakling á Sólheimum barma sér yfir guðshúsaleysi. Hvaðan kom eiginlega þörfin fyrir þessa nýju kirkjubyggingu? Voru það hagsmunir fatlaðra sem réðu ríkjum? Trúarhiti fólks sem skilur ekki alveg morgunsálminn?

Og hvernig verður guðsþjónustum hagað héðan í frá? Verður sunnudagaskóli eða biblíufræðsla fyrir heimilismenn? Áratugum saman hefur nefnilega engum dottið í hug að nota hitt guðshúsið í þessu 100-150 manna samfélagi undir slíkt. Þarf þetta samfélag sem þjáist af húsnæðisskorti til handa starfsmönnum og sjálfboðaliðum að skaffa nýráðnum Sólheimapresti húsnæði?

Er sóknarbarn með Downs-heilkenni kannski ekki fært um að syngja um Jesúbarnið nema með 12.000 kr. smíðisgrip undir botninum? Grip sem gerði einhverjum góðborgaranum kleift að skarta nafni sínu í kirkjubók þessarar merku kirkju?

Hvar er þörfin og hver er tilgangurinn? Er ekki eðlilegt að þeir sem á annað borð skilja morgunsálminn spyrji sig þessara spurninga?

Hjalti Rúnar Ómarsson

Götuljós guðs

4. júlí 2005# (Kristindómurinn)

Að undanförnu hafa trúmenn skrifað mikið um þá ótrúlegu frétt að vísindarannsóknir staðfesti mátt bænarinnar. Í mörgum þessara rannsókna er athugað hvort sjúklingum sem beðið er fyrir vegni betur, verr eða jafn vel og sjúklingum sem ekki er beðið fyrir. En ef bænin virkar raunverulega, hvers vegna deyr þá fólk sem beðið er fyrir? Hvers vegna erum við ekki alltaf bænheyrð?

Trúmenn hafa líklega mörg svör við þessum spurningum. Fyrir utan „Vegir Guðs eru órannsakanlegir“ er algengasta svarið líklega svipað þessari útskýringu guðfræðinemans Guðna Más:

Ástæðan er sú að bænasvörin sem Guð gefur okkur virka eins og götuljós. Stundum er grænt og við fáum strax það sem við biðjum um, stundum er gult og við þurfum að bíða uns rétti tíminn er kominn, en stundum fáum við rautt,...

Bænirnar „virka“ sem sagt alltaf, guð heyrir allar bænir. Hann bara svarar ýmist „já“, „bíddu“ eða „nei“. Það skiptir engu máli hvað gerist, bænin „virkar“ alltaf. Annars eru bænir furðu líkar götuljósum. Það er engin persóna sem fylgist með okkur í umferðinni og ákveður hvort við lendum á rauðu, gulu eða grænu ljósi.

Reyndar geturðu beðið til hvaða guðs eða hlutar sem er um hvað sem er og svörin verða alltaf annað hvort „já“, „bíddu“ eða „nei“. Erfitt er að sjá hvers vegna fólk ætti að biðja til guðs þegar svörin eru þau sömu og þegar beðið er til hvers sem er og þegar alls ekki er beðið

En Guðni er ekki hættur, hann getur einnig útskýrt hvers vegna bænirnar lenda stundum á rauðu ljósi:

[Við fáum rautt ljós] „...þegar við biðjum um hluti sem við þörfnumst ekki, hluti sem Guð veit að við þörfnust ekki. Við höldum líka eiturefnum frá börnum okkar. Þegar lítið barna sér mömmu sína hella hreinsilegi í fötu þá getur það sagt: súpa sona, og beðið um litríkt hreinsefnið að drekka. En við rétt eins og Guð vitum betur og höldum eiturefnum frá börnum okkar.“

Vissulega er skiljanlegt að guð gefi barni ekki hreinsiefni að drekka, en hvað með barn sem er að deyja úr þorsta og biður um vatn? Er það á rauðu ljósi? Gulu? Eða er kannski líklegra að guð sé ekki til?

Birgir Baldursson

Segulskóinnlegg

13. júlí 2005# (Kjaftæðisvaktin)

Við höfum áður minnst á lithimnulestur David Calvillo hér á vaktinni. En David þessi er hvergi sérhæfður í sölu sinni á hindurvitnum, eins og nafnspjald hans gefur til kynna:

IRIDOLOGY

David Calvillo
Ráðgjafi
s:586-1463

-Lithimnulestur,einkatímar
-Vitamín og bætiefnaráðleggingar
-Segul og kristal skóinnleg
-Ný tegund af heilun(Divine) -30 ára reynsla

Munið þið eftir segularmböndunum sem seld voru hér í stórum stíl fyrir svona 10 - 15 árum? Skynsamasta fólk skartaði þessu á úlnlið sínum og brást reitt við ef maður vogaði sér að minnast á að sennilega væri verið að hafa það að fíflum.

Hvað ætli margir samborgarar okkar gangi um með segulinnlegg í skóm sínum?

Nú, eða á kristal-innleggjum? Þetta nýjaldargengi þarf ekki annað en nefna töfraorðið kristall til að trúgjarnir rífi upp veskið í stórum stíl.

Eina vörnin við því að láta hafa sig að fífli er að ástunda gagnrýna hugsun, lesa sér til um báðar (eða allar) hliðar málsins og móta sér svo skoðun byggða á skynsemi. Gagnrýnið lestrarefni má t.d. nálgast hér og hér.

Erik Olaf

Amityville kjaftæðið

14. júlí 2005# (Kjaftæðisvaktin)

Í dag verður kvikmyndin „The Amityville Horror“ frumsýnd hér á landi. Þessi mynd er endurgerð samnefndrar kvikmyndar frá árinu 1979. Myndin fjallar um það að árið 1974 var heil fjölskylda myrt í svefni í húsi einu í Long Island. Ronald DeFeo yngri, kallaður „Butch“, játaði að hafa banað fjölskyldu sinni og sagðist hafa gert það vegna þess að „raddir í húsinu“ sögðu honum að gera það .

Þessi mynd er auglýst í sjónvarpi og kvikmyndahúsum sem sönn saga. Í Fréttablaðinu í dag segir í umfjöllun um myndina að hún „[byggi] á raunverulegum atburðum“.

The Amityville Horror fékk slagkraft sinn ekki síst frá þeirri staðreynd að hún byggði á raunverulegum atburðum en árið 1974 var heil fjölskylda myrt í svefni í gömlu húsi á Long Island. Ronald DeFeo yngri játaði svo skömmu síðar að hafa banað foreldrum sínum og systkinum vegna þess að „raddir í húsinu“ sögðu honum að gera það. Nokkru síðar fluttu ung hjón í húsið án þess að vita nokkuð um skelfilega fortíð þess. Illir andar hússins flæmdu þau út á um það bil tveimur vikum og þau máttu þakka fyrir að sleppa lifandi frá draumaheimili sínu. Eiginmaðurinn virtist á þessum stutta tíma vera að missa vitið og ógnaði fjölskyldunni. Prestur sem reyndi að kveða óværuna niður beið þess aldrei bætur að glíma við myrkraöflin innan veggja heimilisins.

Sagan breyttist ört hjá „Butch“ en hann sagði lögreglunni einnig að mafían hefði skipað honum að drepa fjölskyldu sína. Hann viðurkenndi eftir handtökuna að hann ætlaði að bera við geðveiki og sleppa alveg eða allavega eftir nokkur ár. Á meðan „Butch“ var í fangelsi fluttu George og Kathy Lutz í húsið, sumarið 1975. Þau vissu vel hver saga hússins var en ákváðu að það væri ekkert vandamál fyrir þau og börnin þeirra þrjú. Að þeirra sögn flæmdu illir andar þau útúr húsinu eftir einungis tíu daga. Sögurnar sem þau sögðu voru vissulega óhugnanlegar en þau töluðu um andsetin svífandi svín, glóandi rauð augu sem störðu á þau í gegnum glugga á efstu hæð hússins, raddir drauga sem skipuðu þeim að „koma sér út“ úr húsinu, pittur sem leiddi þau beint til helvítis í kjallaranum, slím og blóð á veggjunum, innri þörf til þess að endurtaka morðin sem höfðu verið framin, flugna pestir og það að vakna á sama tíma og morðin voru framin. Sagan reyndar breyttist ört hjá þeim eins og hjá Butch en seinna meir sögðust þau m.a. hafa verið í húsinu í 28 daga.

Staðreyndin er sú að tenging kvikmyndarinnar við raunverulega atburði byggir á afar veikum grunni, en haft hefur verið eftir George Lutz að það “að segja satt og rétt frá skiptir minna máli en peningar sem hægt er að græða á uppdiktuðum framhaldsmyndum“. Hægt er að lesa nánar um þessa greinlegu lygi og svik hjá csicop, í orðabók efahyggjunnar og hér

Í Fréttablaðinu er haft eftir Brad Fuller, einum framleiðenda myndarinnar að „Það erfiðasta við endurgerðir er að áhorfendur bera myndina strax saman við forverann og fólk hefur miklar meiningar um Amityville-hryllinginn og hvað raunverulega gerðist og hvað ekki“. Það er nokkuð ljóst, ef staðreyndir málsins eru skoðaðar, að það sem myndin Amityville Horror fjallar um gerðist ekki raunverulega. Það má hugsanlega segja að hún byggi á raunverulegum blekkingum, morðin áttu sér vissulega stað, en það er afar langsótt að halda því fram að kvikmyndin byggi á raunverulegum atburðum.

Í harðri samkeppni nota menn öll ráð til ná athygli neytenda og eins og framleiðandi myndarinn segir, „hryllingsmyndir sem eiga sér stoð í raunveruleikanum snerta fólk dýpra þar sem það trúir því að það sem það sér á tjaldinu geti komið fyrir það sjálft“. Menn hafa því verulega hagsmuni af því að telja fólki trú um að sagan á bakvið myndina sé sönn. Það er vissulega bagalegt þegar sölumennskan gengur út á að boða ranghugmyndir og hindurvitni. Vafalítið má hafa gaman af þessari kvikmynd en við hvetjum fólk til að kynna sér málið áður en það telur sjálfum sér eða öðrum trú um að þetta sé eitthvað annað en skáldskapur.

Matti Á & Óli Gneisti

Um sanna múslima og lélega blaðamennsku

16. júlí 2005# (Siðferði og trú)

Fréttavefur Morgunblaðsins birti í gær frétt um yfirlýsingar múslimaklerks um hryðjuverkamenn. Satt best að segja eru orð klerksins ekki fréttnæm, honum finnst múslimskir hryðjuverkamenn ekki vera sannir múslimar. Áður en við tökum fyrir yfirlýsingu klerksins þá er vert að skoða umfjöllun og orðnotkun Morgunblaðsins aðeins.

Í fyrstu útgáfu fréttarinnar var titill hennar „Íslamskur klerkur segir tilræðismenn ekki múslima heldur trúleysingja“. Þarna þýddi Morgunblaðið „infidels Muslims“ sem „trúleysingjar“ þó það sé augljóslega röng þýðing. Reyndar var notuð rétt þýðing á einum stað í fréttinni, það er trúvillingar (eða villutrúarmenn). Klerkurinn er ekki að segja að hryðjuverkamennirnir trúi ekki á Allah heldur að útgáfa þeirra af trúnni sé röng. Hvers vegna í ósköpunum notar Mogginn orðin trúleysingi og trúvillingur í sömu merkingunni?

Eftir að Morgunblaðinu var send athugasemd um málið var fréttinni breytt (allavega tvisvar) og þá var orðið heiðingi komið í stað trúleysingja/trúvillinga. Orðið heiðingi er nú illa valið í þessu tilfelli (eins og má sjá á þessari umfjöllun Vísindavefsins) því að almennt er það notað yfir annars vegar trúleysingja og hins vegar Ásatrúarmenn. Var klerkurinn að halda því fram að hryðjuverkamennirnir dýrkuðu Óðinn og Þór? Ónei, hann segir að þeirra útgáfa af Íslam sé röng. Þeir eru því frá hans sjónarhorni villutrúarmenn. Vonum að hér sé afleysingafólk að klúðra fréttum Morgunblaðsins því þetta er nú voðalega vitlaust allt saman.

En svo við víkjum aftur að klerknum sjálfum. Í yfirlýsingu sinni notar klerkurinn rökvillu sem er afar algeng meðal trúmanna, það er enginn sannur Skoti. Þessi rökvilla er vel útskýrð í þessu dæmi:

A: Allir Skotar borða haggis
B: Nei, ég þekki einn sem gerir það ekki
A: Allir „sannir“ Skotar borða haggis

Klerkurinn telur múslimska hryðjuverkamenn ekki „sanna“ múslima þó allt bendi til þess. Kristnir menn nota þessa rökvillu gjarnan. Þegar bent er á hin mörgu hræðilegu grimmdarverk sem kristnir menn hafa framið í gegnum tíðina þá er sagt að þeir hafi nú ekki verið alvöru kristnir menn. Trúmenn verða seint sammála um hverjir séu „alvöru“ meðlimir í klúbb hinna útvöldu, geta rifist um það endalaust. Hið augljósa er að kristnir menn, múslimar og trúleysingjar geta allir framið illvirki en eru samt „alvöru“. Það má taka undir yfirlýsingar þess efnis að þarna hafi ekki dæmigerðir trúmenn verið að verki, enda er það rétt. En það er of langt gengið að aftrúa alla þá sem fremja voðaverk, enn verra er að kenna þá við ótengda lífsskoðun sem fjöldi manna aðhyllist.

Morgunblaðið er íhaldssamt blað og oft er umfjöllun þess á þann veg að halda mætti að blaðið væri fréttabréf Þjóðkirkjunnar. Blaðið hefur oftar en einu sinni á undanförnum árum birt aðsendar greinar þar sem ráðist er á trúleysingja og trúleysi. Á sama tíma hefur blaðið stungið svargreinum trúleysingja undir stólinn. Það er semsagt ástæða fyrir því að við veltum því fyrir okkur hvað veldur þessari framsetningu blaðsins. Þessi vinnubrögð blaðsins eru algjörlega óásættanleg og einnig má velta því fyrir sér hvað veldur því að þessi frétt er sett á forsíðu vefsins. Erlendir fjölmiðlar hafa ekki séð ástæðu til að fjalla um þetta mál, er fréttamat Morgunblaðsins sér á báti - eða fengu þeir einfaldlega tækifæri sem þeir nýttu til að skjóta föstum og ódrengilegum skotum að trúleysingjum?

„Sannir“ blaðamenn gera ekki svona mistök.