Árbók Vantrúar
2003-2004

Árbók Vantrúar 2003-2004.

978-9935-445-30-8

Vantrú (www.vantru.is) 2015.

Forsíðumyndin er af vefritinu eins og það leit út í janúar 2004 (skjáskot af afriti frá Internet Archive).

Formáli

Árið 2003 leit netið öðruvísi út en í dag. Þá voru blogg farin að verða algeng. Þar gat fólk skrifað um sig og sína. Oft jú um málefni en líka bara um uppáhalds teiknimyndasögurnar sínar, biluðu heimilistækin og fræga fólkið sem það hitti. Ég var einn af þessum bloggurum.

Ég bloggaði fyrst bara á mínum eigin vegum en síðan á bloggvef sem hét Kaninka. Þar var smá samfélag. Hins vegar tilheyrði ég líka stærra samfélagi bloggara sem tengdist blogggátt sem var almennt bara kölluð rss-molar út frá vefslóðinni. Þar var allskonar fólk að blogga. Meðal þeirra voru Birgir Baldursson og Matthías Ásgeirsson. Þann síðarnefnda kannaðist ég við af vef sam kallaðist, og kallast víst enn, Hugi. Þar höfðum við Matti eytt löngum stundum í að rífast um stjórnmál nokkrum árum áður. Þegar umræðan á Huga fór að snúast um trúmál vorum við hins vegar hissa hve sammála við vorum.

Í tengslum við rss-mola var líka til bloggsamfélagið Annáll (annall.is) þar sem guðfræðinemar og guðfræðingar (og ein núverandi norn) blogguðu. Þar fórum við Matti, Biggi og aðrir trúleysingjar oft að rífast.

En árið 2003 voru ekki bara til blogg heldur líka vefrit. Vefritið sem ég leit helst til var Múrinn (murinn.is) en einnig voru til önnur s.s. Pólitík, Kreml, Frelsið og fleira. Þau fjölluðu flest að mestum hluta um stjórnmál en einnig komu þar inn greinar um annað efni, t.d. fána.

Þetta er heimurinn sem Vantrú varð til í.

Birgir Baldursson stofnaði Vantrú. Hann potaði síðan í fólk til að vera með. Ég man að ég var orðinn svolítið óþreyjufullur að bíða eftir að hann potaði í mig. Hélt að ég yrði kannski útundan en ég fékk að lokum potið.

Við vorum fimm sem enduðum í þessum fyrsta hóp. Biggi potaði alveg í fleiri en það vorum við Matti, Frelsarinn og Aiwaz sem mynduðum þennan upphafs kjarna. Ég hafði ekki hitt neinn af þessum náungum áður þó ég hafi séð þá á netinu. Ég vissi ekki hvað Aiwaz og Frelsarinn hétu í alvörunni. Þeir höfðu sínar ástæður fyrir því að nota dulnefni en einhverjir héldu því fram að við hinir notuðum þessi nöfn þegar við vildum vera grófari en ella. Ég get annars upplýst að 24 ára gamall var ég yngsti meðlimur hópsins.

Fyrstu fundir Vantrúar fóru fram á MSN Messenger sem var spjallforrit sem fólk notaði í gamla daga. Þar reyndum við að skipuleggja greinaskrif og framtíð vefritsins. Það kom þó að því að við hittumst í eigin persónu og mig minnir að það hafi verið heima hjá mér. Ég man að Matti mætti fyrstur og við vissum ekki alveg hvernig við áttum að vera við hvern annan (munið að við höfðum fyrst kynnst með því rífast heiftarlega). Nokkru seinna hittumst við á Hressó og þá bættist skrýtinn síðhærður gaur að nafni Hjalti Rúnar í hópinn. Síðan þá hafa Vantrúarhittingar verið einhverjir skemmtilegustu reglulegu viðburðir félagslífs míns.

Ég held að hugmyndin um "nýja guðleysið" hafi ekki orðið til fyrr en eftir að Vantrú var stofnuð. Dawkins, Dennett, Harris og Hitchens höfðu ekki skrifað neinar af þeim bókum sem voru kallaðar kjarni þessarar hreyfingar.

Við vorum okkar eigin hreyfing.

Við ákváðum fljótt að skilgreina okkur ekki út frá trúarbrögðum heldur almennri efahyggju, jafnvel væri hægt að kalla það vísindaleg efahyggja. En þetta er allavega trúleysi á yfirnáttúru sem er líka gagnrýnin á gervivísindi og annað. Um leið ákváðum við að skilja pólitíka eftir utan vefritins. Við vorum, og erum enn, mjög fjölbreyttur hópur í stjórnmálum. Það er hins vegar almenna reglan að við séum frjálslynd, hvort sem það er til vinstri eða hægri.

Fyrstu mánuðina var lítið skipulag á vefritinu og einhvern daginn held ég að það hafi birst þrjár greinar. Síðan reyndum við að skipuleggja okkur aðeins. Birgir var í raun ritstjóri þó ég held að hann hafi aldrei verið titlaður það beinlínis.

Fólk hneykslaðist fljótt á okkur. Við vorum grófir og hræðilegir. Reyndar held ég að fyrir utan hið augljósa að fólk var ekki vant gagnrýni á trúmál í anda þeirrar gagnrýni sem á sér stað um stjórnmál þá var athugasemdakerfi okkar öðruvísi en áður hafði þekkst. Í dag er hægt að skrifa blogg eða athugasemdir við fréttir DV, Vísis og Morgunblaðsins en árið 2003 voru engin vefrit, hvað þá stærri fjölmiðlar, að bjóða upp á slíkt. Núna vita allir hve harkaleg umræða getur átt sér stað í samskiptum sem eru nær samstundis en árið 2003 var þetta nýtt og sumir urðu alveg miður sín. Í dag held ég að enginn telji athugasemdarkerfi Vantrúar harkalegra en t.d. athugasemdakerfi DV.

Ég man að ég fékk hörðust viðbrögð við grein minni um Móður Teresu og kvörtunum mínum um hávaðamengun vegna kirkjuklukkna(!). Yfir heildina voru það samt skrif Frelsarans um Passíusálmana sem ýttu við flestum.

Eitt það eftirminnilegasta sem gerðist fyrsta árið var að Vantrú fór á hliðina. Vefsíðan var sumsé niðri í heillangan tíma. Það hefði alveg getað endað þannig að vefritið hefði lokað endanlega.

Þennan fyrsta vetur tók ég kerfisbundið upp á því að pota í bloggara sem voru að skrifa um trúmál og náði þannig að víkka út hópinn nokkuð. Í febrúar 2004 varð bylting hjá Vantrú. Við auglýstum að við ætluðum að stofna félag og opnuðum spjallborð þar sem meðlimir gátu rætt málin í trúnaði. Á þeim tíma var kjarninn um 10-15 manns. Sumir hinna nýju áttu þó ennþá til að líta á félagið sem eign okkar fyrstu en það leið hjá.

Á spjallborðinu var hægt að skipuleggja greinarskrif. Það var hægt að fá aðra til að lesa yfir greinar áður en þær birtust. Síðan var líka hægt að ræða hluti fram og til baka. Rífast og grínast. Trúa öðrum félagsmönnum fyrir sínum vandamálum varðandi trúmál í einkalífi og starfi. Allt fram og til baka. Frábært alveg.

Fyrsti árgangur Vantrúar er að mörgu leyti sá áhugaverðasti. Þar eru ekki endilega bestu greinarnar, í raun urðu þær betri eftir því sem á leið - allavega fínpússaðari. En þarna var óplægður akur og við höfðum ótrúlegan kraft og úthald. Mig grunar að lesendur geti ennþá fundið þennan frumkraft okkar.

Óli Gneisti Sóleyjarson

Nokkur orð um þessa bók

Þetta er fyrsti árgangurinn af Árbók Vantrúar. Hér er öllum alvöru greinum af vefritinu frá ágúst 2003 til og með júlí 2004 safnað saman. Tilkynningum og tilvísunum og öðru slíku dægurefni sem ekki passar í heildarsafnið er sleppt. Að mestu eru greinarnar í tímaröð en greinaflokkum hefur verið safnað saman og birtast í röð. Ekki hefur verið farið í neinn sérstakan prófarkalestur fyrir þessa útgáfu og því eru flestar villur enn á sínum stað.

Þó það hafi ekki verið framkvæmanlegt að láta athugasemdahala við greinar fylgja með þá hvetjum við fólk til að kíkja á athugasemdirnar. Hverri grein fylgir hlekkur merktur með # sem hægt er að smella á í mörgum lestækjum. Það má þó líka einfaldlega nota leitarvélar til að finna þessar umræður („titill greinar“ og „vantrú“ ættu að koma fólki á réttan stað). Við höfum alltaf talið þessar athugasemdir nauðsynlegar fyrir vefritið, bæði til þess að skapa umræður og einnig til þess að leggja áherslu á að við erum ekki fullkomin. Það hefur komið fyrir miklu oftar en einu sinni að lesendur okkar hafa þurft að leiðrétta okkur í athugasemdum og fyrir það erum við þakklát.

Eðli vefsins samkvæmt hafa ýmsar síður og vefir sem við höfum vísað á í gegnum tíðina horfið og í þeim tilfellum bendum við lesendum á Vefsafn Landsbókasafns (vefsafn.is) og Internet Archive (archive.org) sem geyma afrit af ótrúlega stórum hluta veraldarvefsins.

Birgir Baldursson

Lygin um sannleikann

23. ágúst 2003# (Leiðari)

Getum við eitthvað vitað um sannleikann? Er einhver leið fær til að komast að því hverjar staðreyndirnar eru bak við tilurð heimsins? Getum við með einhverjum hætti vitað hvort það er Guð?

Í raun réttri getum við ekkert um þetta sagt, þessar spurningar liggja ofan og utan við það sem rannsakanlegt telst með viðurkenndum aðferðum. Það gæti alveg verið að Guð, meira að segja sá guð sem Biblían lýsir, hafi skapað þetta allt saman og sé jafnvel að hlutast til um daglegt líf okkar, rétt eins og krakki í tölvuleik.

Það er bara ekki mjög líklegt.

Þótt ekki sé hægt með beinum hætti að leiða út svörin við spurningunum hér að ofan eru ótal vísbendingar um það hver þau eru. Og því betur sem heimurinn er rannsakaður með aðferðum vísindanna, því lengra rekur okkur burt frá fullyrðingum trúarbragðanna, ættuðum aftan úr forneskju.

Því er það þannig að þótt við getum ekki skorið úr um það hver sannleikurinn um hinstu rök tilverunnar er, getum við með góðu móti fullyrt hverjar lygarnar eru - hvaða svör við þessum spurningum eru beinlínis röng.

Og það ætlum við að gera á þessum vef, enda mikið í húfi.

Það er til dæmis alltaf verið að ausa úr sameiginlegum sjóðum okkar í stofnun sem hefur það eitt að markmiði sínu að boða töfralausnir með göldrum, beinlínis á forsendum gamalla lyga og rangfærslna um heiminn. Aðrar slíkar stofnanir, einkareknar, kalla gjarna til töfralækna frá Afríku og féfletta fólk undir yfirskyni frjálsra framlaga, auk þess að þrýsta á meðlimi sína um tíundargreiðslur.

Og öll hafa þessi költ það að markmiði að forheimska og sljóvga lýðinn með andskynsemisáróðri.

Gegn þessum samtökum öllum teflum við fram skynseminni og gagnrýninni hugsun í þeirri von að ná eyrum einhverra hugsanaþræla.

En er þörf á vef sem þessum? Félagsskapurinn SAMT heldur nú þegar úti ágætum og málefnalegum vef þar sem gagnrýni á trú og trúarbrögð er bæði beinskeytt og rökföst. Vantrú.net hyggst ganga skrefinu lengra og gefur trúleysingjum „í felum“ færi á að stíga fram á ritvöllinn og viðra skoðanir sínar með afdráttarlausum hætti. Þetta fólk kemur allsstaðar að og úr öllum stigum þjóðfélagsins. Og hver veit nema að á bak við eitthvert dulnefnið leynist þjóðþekktur einstaklingur, jafnvel prestur?

Vilt þú skrifa á Vantrú.net? Ritstjórnin fagnar öllu fersku blóði í raðir sínar. Ef þú ert trúlaus og með málefni sem brennur á þér þarftu ekki annað en hafa samband við ritstjorn@vantru.is. Fullum trúnaði heitið.

Þið hin: Góða skemmtun.

Birgir Baldursson

Uppgjöf þjóðkirkjumanna

26. ágúst 2003# (Siðferði og trú)

Í fyrra sá ég mig knúinn til að svara grein séra Jóns Dalbú Hróbjartssonar sem spurði hvort verið gæti að kirkjan boðaði hindurvitni. Ég færði fyrir því ágæt rök að svo væri og vísaði þar í átrúnað þjóðkirkjunnar á yfirnáttúrleg fyrirbæri. Ýmsir tóku að sér að svara mér og valdi ég mér að svara andsvari Helga Sæmundar Helgasonar heimspekings. Þar áréttaði ég að það flokkist undir bábiljur þegar yfirnáttúra er boðuð sem sannleikur, enda eru engin rök sem réttlætt geta slík ósannindi.

Það merkilega er að á síðustu misserum er eins og kirkjunnar menn hafi tekið sig til og endurskilgreint hugtökin trú og trúleysi líkt og þeir vilji verjast ásökuninni um hindurvitnaþáttinn. Hugtakið trú er allt í einu farið að hafa svipaða merkingu fyrir þeim og orðin traust og virðing. Og trúleysingi er þá orðinn sá sem engu(m) treystir og ber ekki virðingu fyrir nokkrum hlut.

Í þessum anda voru orð biskups Íslands, bæði í viðtali við DV-Magasín í vetur sem og í áramótaræðu hans sem bar yfirskriftina Trúleysi ógnar mannlegu samfélagi. Greinilegt er að orðið trúleysi táknar í huga biskups það sama og siðleysi. Og samkvæmt þessari nýstárlegu uppstillingu hljóta því allir sæmilega siðprúðir menn að vera trúaðir - líka hinir guðlausu.

Mér sýnist sem þjóðkirkjumenn hafi einfaldlega gefist upp við að verja kirkju sína gegn þeim sannindum að boðun hennar gengur út á hindurvitni. Nú rær þetta fólk lífróður til þess að sannfæra aðra um að trúin snúist ekki lengur um guði heldur það eitt að bera traust til manna og sýna þeim virðingu.

Það er ansi þægileg leið fyrir kirkjuna, þegar að henni er sótt með sterkum rökum, að skilgreina bara hugtök upp á nýtt og reyna að festa sig í sessi á nýjum forsendum. En hvernig ætlar kirkjunnar fólk að réttlæta það að guðum og annarri yfirnáttúru sé tvinnað saman við slíkan boðskap? Má ekki gera þá kröfu að þjónar kirkjunnar hætti að ákalla hindurvitnin á þeim samkomum sem boðað er til, nú þegar mælikvarðinn á trú manna hefur ekki lengur neitt með þau að gera?

Já, það er ljóst að kirkjan hefur hafnað því að skilgreina trú á forsendum yfirnáttúru, en ætlar þess í stað að finna sér hlutverk í því að forða mönnum frá siðleysi. En þjóðkirkjumenn átta sig greinilega ekki á því að við þurfum enga kirkju til þess.

Birgir Baldursson

Glæpur Guðs gegn mannkyninu

26. ágúst 2003# (Rökin gegn guði)

Því er haldið fram að Jesús Kristur sé sonur Guðs, skapara heimsins og mannsins og hafi verið sendur af honum til Jarðar fyrir tveimur aldatugum til kennslustarfa.

Í þann tíð trúðu menn því að illir andar yllu því sem í dag er kallað geðsjúkdómar. Jesús þessi var ekkert að leiðrétta það en sýndi þess í stað nokkur trikk þar sem þessum öndum var t.d. fyrirkomið í svínahjörð. Hann viðhélt semsagt vanþekkingunni, þrátt fyrir að eiga að vita betur.

Ég ákæri hér með Jesú Krist fyrir þann höfuðglæp gegn mannkyninu að liggja á upplýsingum sem komið hefðu milljörðum manna til hjálpar undanfarin 2000 ár. Öll þjáningin, eymdin og volæðið sem fjarvera lyfja og þekkingar hefur valdið er meiri en tárum taki. Af einhverjum óskiljanlegum orsökum virðist það vilji Guðs og Jesú að mannkynið finni sjálft lausnir á volæði sínu, þó það kosti þögla kvöl tugmilljóna ungabarna sem deyja í fangi móður sinnar, árþúsundum saman.

Ég ákæri Jesú Krist fyrir að hafa legið á þekkingu sem leitt gat af sér öfluga og góða uppskeru, nýtingu orkulinda, veðurspárgerð, loftkælingu og húshitun, fjarskipti, bólusetningartækni, hraðskreiðan fararmáta, fullkomið hagkerfi og ótal aðra hluti sem hefðu auðveldlega geta dregið úr fátækt og hungri, kvölum, fáfræði og eymd, hefðu getað gert mannkyni kleift að lifa sem frjálsborið og upplýst fólk í réttlátu samfélagi og með góð tök á náttúrunni.

Það eina sem Jesús þessi hefur sér til málsvarnar er að hafa ekki í raun verið sonur Guðs, og því ekki með alla þessa vitneskju í farteskinu.

Þannig hlýtur því að vera háttað, hin myndin er of yfirgengileg.

Birgir Baldursson

Ef þróunarkenningin...

26. ágúst 2003# (Vísindi og trú)

Ef þróunarkenningin:

1.

... væri eins og trúarbrögðin byggð á engu nema hugdettum manna (Darwins í þessu tilviki), og fylgjendum hennar væri gert að trúa á skrif hans í blindni, þá gæti ég fallist á að henda mætti henni úr skólakerfinu og inn í þar til gerðar "kirkjur þróunartrúarbragðanna".

En:

a.
Kenningin er ekki byggð eingöngu á hugdettu Darwins, heldur áralöngu rannsóknarstarfi hans. Hann tók t.d. heilan áratug í að reyna að hrekja niðurstöður sínar áður en hann setti kenninguna endanlega fram.

b.

Fylgjendum þróunarkenningarinnar er ekki gert að trúa á hana í blindi, heldur tíðkast það í gervöllum vísindaheiminum (ekki bara í þróunarfræðum) að menn reyna að hrekja þær kenningar sem búið er að leggja fram. Gildi kenninganna er svo mælt í því hve vel þær standa af sér afsönnunartillögur annarra fræðimanna. Þróunarkenningin hefur ekki enn verið afsönnuð, en rannsóknir fjölmargra líffræðinga hafa þvert á móti stutt hana og styrkt. Kenningin virðist því ætla að standa keik enn um sinn, fyllri og nákvæmari með hverju árinu sem líður.

Þróunarkenningin er því partur af vitneskju og þekkingu mannkynsins, öfugt við trúarbrögðin, sem alltaf eru hugdettuskýringar á því sem þekkingin nær ekki yfir, glæfraför inn á lendur fáfræðinnar. Og það er fyrst og fremst þetta sem gerir Darwinismann þess verðan að vera kenndur í skólum en trúarbrögð ekki. Skólar eiga enda að miðla þekkingu, ekki hindurvitnum.

2.

...boðaði eins og trúarbrögðin eitthvert ákveðið siðferði, t.d. það sem kallað hefur verið félagslegur Darwinismi (og kemur kenningunni ekkert við) á myndi ég styðja það heils hugar að kenningunni yrði varpað á dyr í skólakerfinu.

En:

a.
Eins og aðrar vísindakenningar hefur þróunarkenningin engan boðskap, heldur er henni ætlað að lýsa hlutunum eins og þeir koma fyrir. Hins vegar hefur mikið farið fyrir því að almenningur átti sig ekki á þessum eiginleika vísindanna og rugli saman við ýmsar ógeðfelldar pólitískar / hagfræðilegar / trúarlegar kenningar spekúlanta sem færa sér hvað sem er í nyt málefni sínu til framdráttar.

b.
Hins vegar er sjálfsagt og eðlilegt að ræða innan skólakerfisins hinn félagslega Darwinisma á fræðilegum nótum, skrúfa hann í sundur og bera saman við önnur heimspekikerfi. Slíkt mun aðeins færa okkur þekkingu en hún er sem kunnugt er andstæðan við fáfræði á borð við þá sem trúarbrögðin útvarpa.

Frelsarinn

Að missa trúna

28. ágúst 2003# (Siðferði og trú)

Það þarf ákveðin vilja til að endurheimta sjálfan sig eftir að hafa trúað á Jesú Krist. Trúað á eilíft líf, frelsara og leiðtoga lífsins. Það er erfitt að rífa sig úr hjörð fólks, þar sem bernska manns er mótuð í trú á leiðtoga og glæsta framtíð undir stjórn hans. Eflaust ámóta erfitt og var fyrir nasista eða kommúnista að átta sig á að fyrirmyndaríki þeirra breyttust á fáeinum árum úr hástemmdum vonum í martröð. Sannleikur og glæst loforð einræðisherra um alheimslausnir voru ekkert annað en martröð og lygi.

Mannskepnan virðist æði oft vera leitandi í trú á leiðtoga sem skapar þeim þægilega framtíðarsýn. Eflaust er það arfleið þróunar mannsins til að halda hópinn eins og mörg spendýr gera á gresjunum. Mörgum er því eðlislægt að fylgja slíku, jafnvel án þess að vita af því. Ég var einn af þessum leitandi sauðum kristinnar hjarðar. Ánægður að vita af vel útilátnum ökrum meistarans, þrátt fyrir augljósar hyllingar trúarinnar.

Í dag hef ég þá einu afsökun fyrir sjálfsblekkingu minni, að ekkert barn uppfullt af trúgirni gat ímyndað sér að velviljaður sóknarprestur segði ósatt og að allar glæsilegu kirkjurnar væru innantómur hégómi. Já, að allur kristindómurinn með allan sinn fjölda snjallra og vitra skólamanna væri blekking ein byggð á sandi. Engar efasemdir barns geta staðið einar gegn slíku ofurefli af jafn vel rekinni skoðanamafíu.

Það var því undarlegt í fyrstu að fjarlægjast trúna og það tók mig nokkur ár, en segja má að Biblían hafi hjálpað mér að komast á sporið. Það þarf ekki mjög rökfastan mann til að átta sig á að fáar biblíusögur standast lágmarkskröfur til almenns siðferðis, réttlætis eða raunveruleika. Smá saman fóru textarnir, jafnvel í Nýja-testamentinu að stinga mig, þeir neyddu mig til að taka afstöðu. Jafnvel Jesú sem var minn náðargjafi og óumdeildur foringi, var í raun forhert illmenni og hin ægilegasta forneskja. Samviska mín bar mig af leið frá ofríki og illsku, rökhugsun mín krafðist að ég tæki afstöðu sem ég gleðst óendanlega í dag að hafa tekið. Ég er frjáls – Ég er trúlaus. Fleyg orð Robert Green Ingersoll lýsa þessu best:

Þegar mér varð ljóst að alheimurinn er náttúrulegur, að allir draugarnir og guðirnir eru ekki annað en goðsagnir, fylltist hugur minn, hver blóðdropi, skyn og tilfinning af gleði frelsisins. Veggir fangelsis míns hrundu niður og dýflissan fylltist af ljósi og lásar og rimlar urðu duft eitt. Ég var ekki lengur vikapiltur, þjónn eða þræll. Í öllum heiminum átti ég mér engan húsbónda, hvergi í öllum hinum endalausa geimi. Ég var frjáls, frjáls til að hugsa, til að tjá hugsanir mínar, frjáls til að lifa samkvæmt eigin lífsspeki, frjáls til að lifa fyrir sjálfan mig og ástvini mína, frjáls til að nota öll skilningarvit mín, frjáls til að breiða úr vængjum ímyndunaraflsins, frjáls til að rannsaka, til ágiskana, til drauma og vonar, frjáls til að dæma og ákveða sjálfur að eigin geðþótta, frjáls til að hafna öllum illa upplýstum og grimmum trúarbrögðum, öllum „innblásnum“ bókum sem fornir skrælingjar höfðu framleitt og öllum hinum hroðalegu goðsögnum fortíðarinnar, frjáls frá páfum og prestum, frjáls frá öllum hinum „kölluðu“ og „útvöldu“, frjáls frá heilögum mistökum og lygum, frjáls frá djöflum, draugum og guðum. Í fyrsta sinn á ævinni var ég frjáls. Hvergi í ranghölum hugans voru bannsvæði, hvergi var loftrými eða tómarúm sem ég gæti ekki breitt úr vængjum hugarflugsins, engir hlekkir á fótum mér, engin svipuhögg á baki, engar eldtungur léku um hold mitt, engar grettur eða hótanir húsbóndans, engin ástæða að fylgja í fótspor nokkurs, engin nauðsyn að bukta sig og beygja eða skríða fyrir fótum nokkurs eða ljúga. Ég var frjáls. Hnarreistur, óttalaust og fullur gleði stóð ég andspænis öllum heiminum.

Birgir Baldursson

Prestarusl

28. ágúst 2003# (Kristindómurinn)

Ég held að prestadjobbið hljóti að vera ein sú mesta óþurftaratvinnugrein sem fyrirfinnst.

Fyrir það fyrsta er þetta fólk menntað í yfirnáttúru og þrælasiðfræði þess sem spyr ekki um réttmæti hegðunar sinnar heldur leitar svara í bók. Síðan hafa prestarnir það sem aðalstarfa að þröngva þess konar hugsunarhætti yfir á alla alþýðu manna og draga hana þannig niður á lægra siðferðisplan en efni standa til.

„Já, en þeir inna nú líka af hendi alls kyns félagsleg störf, tala á milli hjóna og aðstoða sjúka, tilkynna andlát og þar fram eftir götum,“ segið þið nú.

Sjáið þið þetta sem eitthvað jákvætt? Ég sé þetta sem vandamál. Af hverju er ekki fagmenntuðu fólki gert að starfa við þetta sem þið teljið upp og kostað af ríkinu? Af hverju er verið að ráða yfirnáttúrufræðinga í þetta?

Ég man þegar snjóflóðin urðu á Súðavík og Flateyri. Útvarpið var ólatt við að auglýsa að hjá Rauða krossinum mætti fá áfallahjálp hjá sérmenntuðu fagfólki og prestum. Hvað voru þeir að gera þarna, vomandi yfir harmi slegnu fólki eins og einhverjir sorgarpervertar? Sögðu þeir fólkinu að þetta væri allt í þessu fína af því þetta væri vilji Guðs, eða að allt dána fólkið væri nú komið til himna?

Ég bara spyr.

Í Kaupmannahöfn starfar prestur við að aðstoða fólk sem leita þarf lækninga hjá dönskum sjúkrastofnunum. Hann fór reyndar í frí nýlega og enginn var til að sinna starfinu á meðan.

Hvað ef einhver hefði nú dáið? Áttu aðstandendur bara að standa og grenja þarna á göngunum? Og af hverju í fjáranum er prestur með þetta starf með höndum en ekki einhver sem til þess er fallinn að sinna því?

Frelsarinn

Gerviávöxtur kristninnar

29. ágúst 2003# (Kristindómurinn)

Margir velta fyrir sér tilgangi lífsins og missa þá oft andlegt þrek þegar rætt er um dauðann. Gefast upp fyrir eigin hvötum og gerast kristnir, því kristindómurinn lofar okkur upprisu holdsins og eilífu lífi. Við þessa hugmyndafræði vil ég gera athugasemdir.

Í fyrsta lagi er dauði nauðsynlegur hluti viðgangs lífsins á jörðinni á sama hátt og fæðing. Án þessarar hringrásar verður engin þróun á jörðinni og lífið deyr út. Þannig er kristnin með afskræmingu sinni í raun mesti óvinur lífsins á jörðinni.

Okkur langar að lifa því það er okkur eðlislægt, svo við förum okkur ekki að voða. Slík lífshvöt er því jafn eðlileg lífinu eins og kynhvöt eða að neyta matar. Kristnin hámarkar lágkúru sína með því að biðja fólk að bæla allar aðrar hvatir niður. Nema þá sem kirkjan notfærir sér til að lokka fólk til sín, það er lífslöngunina. Því án hennar hefur trúin ekkert að bjóða að launum. Til hagræðingar þarf ekki að greiða þennan innistæðulausa eilífðartékka því trúgjarni viðtakandinn deyr á endanum.

Margir trúa vegna þess að þeir óttast dauðann. En ég segi að það sé óþarfi, því við höfum öll reynslu af dauðanum. Við vorum í þeirri „stöðu“ áður en við fæddumst. Mér leið ekki illa ófæddum og veit með vissu að eftir þetta líf mun ég komast í sama algleymi. Hins vegar væri viljalaust hangs næstu milljarða ára í himnaríki hreinn hryllingur. Það verða líka ansi mikil þrengsli þar þegar milljarðar manna streyma þangað við endalok sólkerfisins, þegar sólin gleypir jörðina. Allavega hef ég enga löngun til að bíða eftir því þegar meintur lyklapétur missir vinnuna. Eftir það verður ekki mikið að gerast í hæstu hæðum nema meira af endalausu hangsi með sama liðinu.

Mín skoðun er sú að Kristna eilífðin sé í besta falli blekking og í versta falli ógæfa þess sem trúir henni í blindni. Því með því að trúa á ódauðleika eru miklar líkur á að okkar eina líf glatist í hendur tilgangsleysis trúarinnar. Kristindómurinn er því gerviávöxtur sem enginn ætti að bragða á sér til sjálfsblekkingar og ólyfjan.

Birgir Baldursson

Geðbilun á bókarformi

29. ágúst 2003# (Kristindómurinn)

Trúin er fullvissa um það, sem menn vona, sannfæring um þá hluti, sem eigi er auðið að sjá.

- Biblían

Fullvissa um það sem menn vona, já. Öðru nafni óskhyggja. Gáfulegt er, eða hitt þó heldur, að reiða sig á að heimurinn hljóti að vera eins og maður vill að hann sé.

Ætli munurinn á trúleysingjanum og hinum trúaða sé ekki sá að hinn trúvana lætur sannfærast af þeim hlutum sem færð eru full rök fyrir en trúmaðurinn er sannfærður um hluti sem engin vissa er fyrir. Slík sannfæring er alþekkt meðal fólks með geðraskanir á borð við geðklofa og geðhvörf. Og ekki tökum við mikið mark á þeim upplýsingum um ósýnilega, ósnertanlega hluti sem það fólk lætur okkur í té.

Af hverju ætti það að vera eitthvað öðruvísi með sannfæringu trúmannsins? Á maður að kaupa hana hráa af því hún kemur úr einhverri gamalli skruddu? Skruddu sem þar að auki er full af kvenfyrirlitningu, styður þrælahald og fordæmir kynlíf sem ekki er bókstaflega framkvæmt með getnað í huga. Bók sem elur á skynsemishatri, gerir fólki upp syndir og hótar útskúfun í eldsofni sé boðskapnum ekki trúað.

Biblían er geðbilun á bókarformi. Og það er hræðilega sorglegt að horfa upp á það að fjöldi fólks, í upplýstu nútímasamfélagi skuli hafa þennan ófögnuð að leiðarljósi. Enn sorglegra er að geta ekki höfðað til þessa fólks með skynsemi, því það hleypur í grjótharða varnarstöðu og úthrópar allt sem maður segir.

En þið ráðið náttúrulega hverju þið trúið. Gjöriði svo vel, dýrkið þennan frelsara ykkar, étið af honum kjötið og drekkið úr honum blóðið, farið með galdraþulur handa honum og haldið áfram að troða þessari forheimskun allri upp á umhverfið. Þið missið í staðinn alfarið af því að sjá heiminn í réttu ljósi og njóta ávaxta hans, missið af því undri sem fræðileg vitneskja hefur fært okkur. Í hræðslunni um að fá ekki himnavist glutrið þið niður lífinu í endalausri þráhyggju- og áráttuhegðun.

En þá er líka eins gott að á gamals aldri renni ekki upp fyrir ykkur hvernig lífinu hefur verið sóað í þessa heimsku þvælu. Slík vitneskja í ellinni yrði hverjum manni óbærileg.

Og þeim hlýtur dauðinn að líkna. Líffærið sem kokkar upp meðvitund okkar og persónuleika, kjöttölvan sem er uppspretta allrar gleði og allra þjáninga súrnar og fúnar og verður að mold.

Og það er gott.

Birgir Baldursson

Óviðurkvæmilegir tilburðir

2. september 2003# (Siðferði og trú)

Ég held það sé nokkuð raunrétt lýsing á ástundun trúarbragðanna að kalla hana afkáralega hegðun í krafti óraunhæfra hugmynda. Allt þetta bænaþus með augun kreppt aftur af innri áreynslu, þykjustu mannátsveislur, lotning og knékrjúp og viljalaust „drottinn, heyr vora bæn“, tákossar og jarðarkossar, að liggja með rassinn upp í loft í áttina að Mekka... Það þarf ekki annað en skoða þetta í mannfræðilegu ljósi til að sjá hve útúrgeggjað þetta allt er.

Þetta er allt saman svo augljóslega sprottið af virkri skilyrðingu aftan úr forneskju, þessari kerfisvillu mannshugans að halda að hann geti haft áhrif á náttúruöflin með hegðun sinni. Og þegar forsendur þessarar hegðunar eru ljósar og almennt kunnar er í raun alveg ótrúlegt að menn skuli enn vera að hafa þessi fíflalæti í frammi.

Maður skilur svo sem fólk í vanþróuðum löndum sem ekki hefur aðgang að þessari vitneskju, en prestar og safnaðarforingjar hér á vesturlöndum hafa ekkert sér til afsökunar þegar þeir birtast frammi fyrir fólki og segja „vér skulum biðja!“

Og í krafti þessarar vitneskju eigum við ekki að líta á trúboð í skólum, barnaheimilum og sumarbúðum sem sjálfsagðan hlut. Ef við ætlum að telja okkur viti borið, hugsandi og upplýst fólk eigum við að krefjast þess af fullum þunga að þessari fáránshegðun sé haldið til hlés og hún framkvæmd fyrir luktum dyrum.

Þessi apalæti trúarbragðanna geta nefnilega sært blygðunarkennd hinna vantrúuðu líkt og gróft klám ógnar hinum sanntrúðu. Þetta ættu framlínumenn trúarbragðanna að hugleiða næst þegar þeir gera sig líklega til að hafa í frammi trúarlega tilburði á almannafæri.

Frelsarinn

Ríkisrekið ofbeldi og siðleysi

3. september 2003# (Siðferði og trú)

Þegar ég geng inn í kirkjur við athafnir hjá ættingjum verður mér alltaf jafn ómótt. Þar hangir lík uppi í tré með gamalli og viðbjóðslegri aftökuaðferð. Presturinn virðist vera alsæll með átrúnaðargoðið sitt misþyrmt á málverkum og öðrum listaverkum sem prýða hofið. Hann dásamar tilganginn með pínu Krists og upprisu hans.

Reyndar hefur sama kirkja pínt og drepið hundruð manna hér á landi með fjölmörgum aðferðum í Jesú nafni, en ekki er vitað til þess að þau fórnarlömb hafi risið upp eftir þann hildarleik. Þannig að meint aftaka og draugagangur fyrir tvö þúsund árum er ekki til neins nema að salta í sár fórnarlamba kirkjunnar. Kirkjugestir eru svo vanir öllum þessu ofbeldi og siðleysi að þeim virðist alveg standa á sama um allan ósómann.

Þessi blóðþyrsta sýndarþörf í kringum kristna trú minnir mig óneitanlega á stjaksetta hausa í þætti um mannætur á Discovery channel, sem ég sá fyrir nokkru síðan. Með blóðdrykkju og mannáti í altarissakramentinu öðlast kristnir kraft „frelsarans“ á samskonar hátt og mannæturnar fá kraft frá fórnarlömbum sínum. Þannig eiga mannæturnar á Discovery channel og presturinn í ríkiskirkjunni sameiginlega siðfræði í andatrú sinni.

Þátturinn um villimennina á skjánum hefur hjálpað mér að átta mig á forneskju kristinnar siðmenningar örlítið betur. Villimennirnir í skóginum voru í stöðugri baráttu við illa anda eins og Jesús Biblíunnar. Með ýmsum aðferðum eru andarnir reknir burt eða ákallaðir af töfraprestum mannætanna og kristninnar. Ég sá töfraprest blessa timburkofann sinn á sama hátt og íslenskur prestur blessar opinberar byggingar hér á landi. Aftur og aftur áttu þessi trúbrögð samleið í heimsku og vitleysu. Mannætunum var þó vorkunn sökum þekkingarleysis, en sama verður vart sagt um háskólamenntaða sóknarpresta.

Það er sorglegt til þess að vita að þessi siðlausa íslenska villitrú þiggi milljarða frá skattgreiðendum og sé vernduð í stjórnarskránni. Það er komið miklu meira en nóg af milljarða viðhafnarlifnaði, lygi og siðleysi í nafni trúar hér á landi. Ég er sannfærður um að komandi kynslóðir eigi eftir að vakna úr þessum brjálaða gerviheimi og rjúfa sorglegan vítahring trúar á samfélagið okkar.

Frelsarinn

Guð elskar þig

3. september 2003# (Rökin gegn guði)

Acne vulgaris, Alnæmi, Alzheimerssjúkdómur, Angina pectoris, Anorexia nervosa, Asperger heilkenni, Astmaöndun hjá litlum börnum, Astmi hjá börnum, Athyglisbrestur með ofvirkni (AMO), Atopic dermatitis, Axlarmein, Áblástur, Áráttu- og þráhyggjuröskun, Æðahnútar, Ættgeng kólesterólhækkun í blóði, Bakflæði í vélinda, Bakverkir, Barnaastmi, Barnaexem, Barnaexem, Beinhimnubólga, Beinþynning, Belgmein, Berkjubólga, lungnaþemba, bigorexia, muscle dysmorphia, Bitsjúkdómar, Blæðingar í augnbotnum, Bleikjuhreistur, Blóðleysi vegna fólínsýruskorts, Blóðleysi vegna járnskorts, Blöðrubólga, Blöðrur á nýrum, Blóðtappi í heila, Blóðtappi í hjarta, Blóðtappi í lungum, Blóðþrýstingshækkun, Bogfrymilssótt, Bólgusjúkdómar í hlust, Botnlangabólga, Bráð berkjubólga, Brjósklos, Bronkítis, Búksveppir af völdum hringorms, Bulimia nervosa, Candida sýking, Cataract, Colitis Ulcerosa, Crohns sjúkdómur, Croup, Cystic Fibrosis, Dementia, Drer, Dreyrasýki, Duchenne vöðvarýrnun, Dyslexía, Eggjastokkakrabbamein, Einhverfa, Einkirningasótt, Eirðarleysi í fótum, Eitilfrumukrabbamein, Endometriosis, Enuresis, Exantem Subitum, Roseola Infantum, Eyðni, Eyrnabólga, Eyrnabólga í ytra eyra, Eyrnasuð, Eyrnaverkur, Fæðingarþunglyndi og fæðingarsturlun, Fæðuofnæmi og óþol, Faraldsroði, Félagsfælni, Fibroma, Fibromyalgia, Fimmti barnasjúkdómurinn, Flatlús, Flensa, Flogaveiki, Flogaveiki, Flökkuvörtur, Fólínsýruskortur, Forhúðarþrengsli, Fósturlát, Fótasár, Fótasveppur, Frunsur, Gallsteinar og gallblöðrubólga, Geðhvörf, Geðklofi, Getuleysi, Gláka, Glútenóþol, Grindarlos, Grindarverkir á meðgöngu, Gyllinæð, HABL, Hægðatregða, Hálsbólga, Handa-, fóta- og munnsjúkdómur, Handaexem, Harðlífi, Hásinaslit, Háþrýstingur, Hegðunar- og þroskaröskun, Heila- og mænusigg, Heilablóðfall, Heilabólga, Heilahimnubólga, Heilahristingur, Hemophilia, Herpes á kynfærum, Herpes labialis, Herpes zoster, Hitakrampar, Hjarta- og æðasjúkdómar, Hjartabilun, Hjartakveisa, Hjartalokuskemmdir, Hjartaöng, Hlaupabóla, Hnúður á auga, Höfuðverkur, Höfuðverkur upprunninn frá hálsi, Hordeolum, Hreyfitaugungahrörnun, Hryggikt, Húðkrabbamein og fæðingarblettir, Hvítblæði, Hvítsveppasýking í húð, Iðraólga, Iktsýki, Inflúensa, Insúlínháð sykursýki, Insúlínóháð sykursýki, interstitial cystitis, Járnskortur, Kæfisvefn, Kíghósti, Kinnholubólga, Kláðamaur, Klamydía, Kólesterólhækkun í blóði, Kölkun í augnbotnum, Kossageit, Kossasótt, Krabbamein í blöðruhálskirtli, Krabbamein í börnum, Krabbamein í eggjastokkum, Krabbamein í leghálsi, Krabbamein í lungum, Krabbamein í skjaldkirtli, Krampar vegna hita, Kransæðasjúkdómar, Kransæðastífla, Kúariða og aðrir príonusjúkdómar, Kúariða og Creutzfelt-Jakob, Kvashósti, Kvef, Kvíðaraskanir hjá börnum og unglingum, Kvíði, Kviðslit í nára, Kynfæraáblástur, Kynfæravörtur, Laktósaóþol, Langvinn lungnateppa, Langvinnir nýrnasjúkdómar, Leggangasýking, Leggangasýking, Leghálskrabbamein, Legslímuflakk, Legslímuvilla, Lifrarbólga B og C, Litbrigðamygla, Lotugræðgi, Lungnabólga, Lungnakrabbamein, Lungnarek, Lús, Lystarstol, Maga- og skeifugarnarsár, Maniodepression, Mannariða og aðrir riðusjúkdómar, Matarsýkingar af völdum Botulisma, Matarsýkingar af völdum Campylobacter, Matarsýkingar af völdum E-Coli, Matarsýkingar af völdum Shigella, Meðgöngueitrun, Meniere sjúkdómur, Miðeyrnabólga, Mígreni, Millivefjablöðrubólga, Mislingar, Misþroski barna, Mjólkursykursóþol, Molluscum Contagiosum, Mononucleosis, Motor neuron disease/ALS, MS-sjúkdómur, Multiple sclerosis, Munnangur, Munnsveppasýking, Myasthenia gravis, Næturvæta, Naglsveppur, Nárakviðslit, Nefslímubólga, Niðurgangur, Njálgur, Nýrnabilun hjá börnum, Nýrnabilun með þvageitrun, Nýrnasjúkdómar, Nýrnasteinar, Ofnæmiskvef, Ofnæmissjúkdómar, Ofsóknarkennd, Osteogenesis imperfecta, Osteoporosis, Ökklatognanir, Öldrunarsykursýki, Parkinsonsveiki, Persónuleikaröskun, Pertussis, Pilonidal sinus, Pityriasis rosea, Pityriasis versicolor, Pseudocroup, Psoriasis, Psoriasis arthritis, Rauðir hundar, Rauður úlfur, RaynaudŽs sjúkdómur, Respiratory Syncytial Virus, Rhinitis, Ristilbólga með sárum, Ristilkrampar, Ristill, Ristruflanir, Rósroði, RS-vírus, Rýrnun í miðgróf sjónhimnu, Salmónellusýkingar, Sár í munnholi, Sáraristilbólga, Sárasótt, Sarcoidosis, Sarklíki, seborrhoeic dermatitis, Sértæk lesröskun, Sértækar svefntruflanir, Shaken Baby Syndrome, Sinaslíðursbólga, Síþreyta, Sjögrens sjúkdómur, Sjóntruflanir í MS-sjúkdómi, Sjónukvilli, Sjötta sóttin, Sjúkdómar í slímhúð munns, Skammdegisþunglyndi, Skán í hársverði, Skarð í vör, Skarlatssótt, Skemmdir á liðþófum, Skjaldkirtilsofvirkni, Skjaldkirtilsvanvirkni, Skjaldvakaeitrun, Skorpulifur, Skútabólga, Ský á auga, SLE, Slímhimnubólga í auga, Slímseigjusjúkdómur, Slitgigt, Sogakvef, Sóragigt, Sótthiti, Spiklopi, Spondylitis ankylopoetica, Steinar og æxli í þvagblöðru, Svæðisgarnabólga, Svefn og gigt, Sveppasýking á nöglum, Sveppasýking í hársverði/hári, Sveppasýking í munni, Sveppir á búk, Sveppur á fótum, Syfillis, Sykursýki - almennt, Sykursýki á meðgöngu, Sýrueyðing tanna, Systemic Lupus Erythematosus,Tannáta/tannskemmdir, Tannholdssjúkdómar, Taugabólga hjá sykursjúkum, Tennisolnbogi, Thiomersal, Tinea capitis, Tinea corporis, Tinea pedis, Tinea unguium, tinnitus, Tourette heilkenni, Trichomoniasis, Tvíburabróðir, mislingabróðir, Þruskusveppur, Þunglyndi, Þursabit, Þvagblaðra, steinar og æxli, Þvagfærasýkingar hjá börnum, Þvagleki, Þvagsýrugigt, Ulcus Cruris, Undirmiga, Unglingabólur, Uppsölu- og niðurgangspestir, Utanlegsfóstur , Útferð, Vaxtarhormónaskortur, Vefjagigt, Vitglöp, Vöðvaæxli í legi, Vöðvabólga, Vöðvaslensfár, Vogrís, Völundarsvimi, Vörtur, Vaxtartruflanir... o.s.fr.

Birgir Baldursson

Efahyggjan og nýöldin

4. september 2003# (Vísindi og trú)

Í bréfaskriftum sem ég á í á netinu segir viðmælandi minn, nýaldarsinni sem sannfærður er um að eitthvað æðra afl sameini mannkynið:

Vísindin eru ágætis leið til að útskýra hvernig hlutirnir virka, en þau mega aldrei verða til þess að við séum ekki opin fyrir nýjum sannleika.

Hér finnst mér gæta misskilnings sem virðist algengur meðal trúmanna. Þeir gera vísindunum það upp að þau hafi skellt heimsmyndinni í lás og neiti að líta til annarra möguleika en þeirra sem blasa við. Við slíkum fullyrðingum hef ég þetta að segja:

Vísindin ganga út á að leita að nýjum sannleika. Það er fyrir tilstilli þeirra að heimsmynd okkar er allt önnur í dag en hún var fyrir nokkrum öldum. Vísindaleg aðferð er afrakstur gagnrýninnar hugsunar - efahyggju.

Efahyggja er ekki eins neikvætt hugtak og ætla mætti. Heimsmynd efasemdamannsins er opin og breytileg, hann þarf aðeins rök og sannanir til að geta fallist á eitthvað sem sannindi. Í vísindalegri aðferð er þetta útfært með þeim hætti að afsönnunaratlögur eru gerðar að hverri kenningu og gildi kenningarinnar er svo ráðið af því hve vel hún stendur af sér þessar atlögur.

Það sem máli skiptir hér er að menn taki ekki gagnrýnislaust við nýjum hugmyndum, heldur ígrundi vel hvaðan þær eru sprottnar og hversu áreiðanlegar þær uppsprettur eru. Og ég lít svo á að nýaldarfólk deili opinni heimsmynd með okkur efahyggjumönnum, en það skorti nokkuð á gagnrýna hugsun þeirra. Þetta setti ég í nýlegu bloggi svona upp:

Nánar má lesa um hugtökin opin/lokuð heimsmynd hér.

Efahyggjan er okkar besta leið til að sníða hismið frá kjarnanum, ruglið frá sannindunum. Nýaldarsinnar mættu hugleiða gildi efans og hugsa sig um tvisvar áður en þeir stökkva glaðir á órökstuddar fullyrðingar um geimverur, hugræn fjarskipti, miðilshæfileika, spádóma og svipaða hluti, sem aldrei hefur tekist að sýna með nokkru móti fram á að séu staðreynd.

Þessar hugmyndir allar flokkast alfarið undir trú.

Birgir Baldursson

Segulþrællinn Guð

8. september 2003# (Rökin gegn guði)

Nýleg rafsegulmeðferð sem kallast TMS virðist lofa góðu jafnt sem úrræði við heilabilun hverskonar sem og við rannóknir á virkni heilans.

Tækið virkar þannig að hraður segulpúls kallar fram rafræna svörun í heilabúinu og þar með má ná fram ýmsum áhrifum og virkni sem erfitt hefur verið að hafa stjórn á hingað til.

Með þessu má virkja alls kyns sköpunarkraft sem hingað til hefur ekki látið á sér kræla, beita má þessu sem meðferðarúrræði við skitsófreníu og fleiri geðsjúkdómum, auk þess sem tilraunir með þessa nýju tækni dýpka skilning okkar á þessu flókna og furðulega líffæri.

Og eins og við er að búast þá framkallar segulmeðferðin, sé henni beint að gagnaugablöðum heilans, gjarna trúarlegar upplifanir á borð við guðlega návist. Kristnir upplifa Jesú, eða jafnvel Maríu séu þeir kaþólskir, múslimar fá Allah eða Múhameð í heimsókn og meira að segja trúleysingjar ná að skynja einhverja óskilgreinda nálægð.

Það þarf töluverðan skammt af afneitun til að taka þetta ekki sem rök gegn guðum og yfirnáttúru. Því ef skynjun guðlegrar návistar á sér orsök í guðlegri návist og hægt er að kalla þessa návist fram með segulmeðferð þá eru menn augljóstlega farnir að stjórna hinum guðlegu verum með þessari aðferð. Hversu absúrd er það að Jesús, María, Allah eða Jahve þurfi að puða við að koma og fara í takt við tækjafikt einhverra vísindamanna?

Nei, allt sannar þetta einungis fyrir okkur að skynjun guðlegrar nærveru hefur akkúrat ekkert með tilvist guðavera að gera. Hér er um ofskynjun að ræða, fullkomlega sambærilega við upplifanir þær sem geðsjúkdómar og aðrar heilabilanir orsaka.

Birgir Baldursson

Ófagnaðarerindið

9. september 2003# (Kristindómurinn)

Kristnir menn kalla boðskap trúarbragða sinna fagnaðarerindi. En í hverju felst fögnuðurinn?

Er t.d. mikill fögnuður fólginn í því að trúa á og boða þetta hér?

Eins og illgresinu er safnað og brennt í eldi, þannig verður við endi veraldar. Mannssonurinn mun senda engla sína, og þeir munu safna úr ríki hans öllum, sem hneykslunum valda og ranglæti fremja, og kasta þeim í eldsofninn. Þar verður grátur og gnístran tanna. (Mt. 13:40-42)

Í hverju felst sá fögnuður? Í vitneskjunni um að samborgarar manns muni í stórum stíl enda emjandi í guðlegum eldglæringum?

Nú segir kannski sá kristni sem þetta les: „Þú átt enn möguleika á að sleppa við þetta, taktu bara við Jesú og bla bla bla...“

Skilur þetta fólk ekki að samkvæmt trúarriti þeirra er ekki hægt að bjarga öllum, það er bókstaflega gert ráð fyrir því að einhverjir eigi eftir að brenna þarna? Og þegar það er á hreinu, er ekki allt trúboðið þá bara framið í því skyni að bjarga eigin rassi frá glæringunum, fremur en að kærleikur í garð allra manna móti hegðunina?

Það er fullkomlega siðlaust að skrifa upp á slíka heimsmynd og kalla það fagnaðarerindi. Siðleysi kristinna manna felst einmitt ekki síst í þessari ljótu uppstillingu þar sem „við“ og „þeir“ koma við sögu. En þannig eru nú einu sinni þessi trúarbrögð sem eiga að heita opinber siður í þjóðfélagi okkar, þau skipta heiminum upp í gott og illt og hlakka svo yfir eilífðarkvölum náungans ef hægt er að telja sér trú um að hann tilheyri hinu illa.

Ég veit svei mér ekki hvort þetta hugmyndakerfi litast meira af siðleysi eða heimsku. En lágkúrulegt er það.

Óli Gneisti

Gagnslausir guðfræðingar

9. september 2003# (Kristindómurinn)

Í fréttum Sjónvarps í kvöld kom maður sem er ásamt fleirum að stofna félag guðfræðinga og kvartaði yfir því að mikið væri um atvinnulausa guðfræðinga. Hann sagði að brýnt væri að búa til fleiri störf fyrir þetta fólk innan kirkjunnar því menntun guðfræðinga kæmi ekki að neinu gagni utan hennar.

Eftir að hafa farið í fimm ára nám í boði ríkisins þá ætlast þessir menn til þess að ríkið búi til störf handa þeim. Af hverju að búa til störf fyrir guðfræðinga frekar en bókmenntafræðinga, viðskiptafræðinga, íslenskufræðinga eða aðra sem hafa farið í nám sem er erfitt að fá vinnu út á? Á ríkið að tryggja öllum sem hafa háskólamenntun atvinnu? Á kannski að gera guðfræðimenntun eina námið sem gulltryggir þér fasta vinnu hjá ríkinu til æviloka? Augljóslega ekki.

Þessar hugleiðingar leiða mann að öðru tengdu máli: Af hverju þarf almenningur að borga nám guðfræðinga? Af hverju þurfa trúlausir og fólk í öðrum trúarsöfnuðum að borga fyrir Lútherska guðfræðimenntun? Hefur langstærsta trúfélag landsins ekki burði til að standa sjálft fyrir starfsþjálfun starfsmanna sinna? Hér er augljóslega enn eitt dæmið þar sem brotið er á þeim sem ekki gangast undir ríkistrúna.

Markmiðið á augljóslega að vera að losna við guðfræðina úr Háskóla Íslands og nota peningana í eitthvað gagnlegt eða göfugt.

Frelsarinn

Ó, Jesú bróðir versti

10. september 2003# (Kristindómurinn)

Það er ótrúlegt að í dag finnst fólk sem telur sig siðmenntað og aðhyllist um leið hugmyndakerfi fornaldar um útskúfun, fjöldamorð og einræði. Eftir ritun nýja testamentisins og eftir að kristin kirkja tók sér öll völd ríktu tímar endalausrar skoðunarkúgunar og einræðis í Evrópu. Ástæðan var sá akur alræðisins sem sáð hafði verið í um aldir. Til að fullkomna brjálæði þess tíma boðaði meintur Jesús kirkjunnar einræði undir sinni stjórn ásamt föður sínum um alla eilífð. Í sameiningu munu þeir feðgar bjóða kristnu fólki í þúsundáraríkið sitt, kennt við himna, á lokadögum.

Í þetta ríki komast þau ein sem meðtaka Jesú og taka trú á hann. Nákvæm lýsing á inntökuskilyrðunum í formi skírna, trúar og verka liggur ekki ljós fyrir, enda skoðanir skiptar á milli hundruða kristinna kirkjudeilda. Það kemur ekki á óvart að glundroði og heimskulegar deilur um þessi mikilvægu atriði kristinnar trúar hafa staðið í hart nær tvö þúsund ár. Ástæðunnar má leita í margklofnu og misvísandi testamenti sem er yfirfullt af rökvillum. Nokkrar þúsundir manna hafa verið teknar af lífi og drepist í óeirðum vegna þessa heimskulega ágalla á bókinni.

Einn helsti óvinur kristinnar trúar er sjálfstæður vilji og ein af gæðum hins himneska ríkis er að þar mun ríkja viljaleysi þegnanna til að koma í veg fyrir syndir. Þannig mun á einhvern óskiljanlegan hátt upprisið hold svífa um í stöðugri lotningu, hógværð og viljaleysi um alla eilífð. Til að komast í ríkið vilja allir kristnir leggja sitt að mörkum með gríðarlegum fórnum og fjáraustri. Út á hvað gengur svo öll þessi þvæla og hvað er Jesús biblíunnar að boða? Við skulum athuga hvað kristin trú boðar okkur um komu þúsund ára ríkisins og hvernig valið verður úr sauðahjörðinni:

Mt7:13 Gangið inn um þrönga hliðið. Því að vítt er hliðið og vegurinn breiður, sem liggur til glötunar, og margir þeir, sem þar fara inn. 14Hve þröngt er það hlið og mjór sá vegur, er liggur til lífsins, og fáir þeir, sem finna hann.

[Jesú segir að það verði fámennt í himnaríki]

Mt12:30 Hver sem er ekki með mér, er á móti mér...

[Þau sem ekki eru sammála Jesú fara í eldsofninn]

Mt12:33 En þeim sem afneitar mér fyrir mönnum, mun og ég afneita fyrir föður mínum á himnum.

[Sá sem ekki trúir fer í eldsofninn]

Mt13:41 Jesús segir Mannssonurinn mun senda engla sína, og þeir munu safna úr ríki hans öllum, sem hneykslunum valda og ranglæti fremja, 42og kasta þeim í eldsofninn.

[Lýsing á Auschwitzbúðum í boði Jesú Krists]

Mt24:37 Eins og var á dögum Nóa, svo mun verða við komu Mannssonarins. …39Og þeir vissu ekki, fyrr en flóðið kom og hreif þá alla burt. Eins verður við komu Mannssonarins.

[Fjöldamorð í nafni trúar er eina lausnin hjá Jesú Kristi]

Jh3:18 Sá sem trúir á hann, dæmist ekki. Sá sem trúir ekki, er þegar dæmdur, því að hann hefur ekki trúað á nafn Guðs sonarins eina.

[Trúlausir fara beint í Auschwitzbúðirnar hans Jesú]

Jh3:36 Sá sem trúir á soninn, hefur eilíft líf, en sá sem óhlýðnast syninum, mun ekki sjá líf, heldur varir reiði Guðs yfir honum.

[Guð er reiður þeim sem ekki trúir, beint í eldsofninn með trúlausa]

Jh12:48 Sá sem hafnar mér og tekur ekki við orðum mínum, hefur sinn dómara: Orðið, sem ég hef talað, verður dómari hans á efsta degi.

[Guð hefnir sín á þeim sem ekki trúa]

Jh15:6 Hverjum sem er ekki í mér, verður varpað út eins og greinunum, og hann visnar. Þeim er safnað saman og varpað á eld og brennt.

[Já, já, já... meiri eldur, meiri dauði, meiri Auschwitzstemming.]

Það er skelfilegt til þess að vita að slíkur heilaspuni sé lögverndaður í stjórnarskrá Íslands og milljarðar af skattfé almennings fari í viðhafnarlifnað fyrir boðbera þessarar illsku og heimsku. Er ekki komið nóg af áróðri fyrir þúsundáraríkjum, alvöldum og alheimslausnum þar sem einræðisherrar eru gerðir að barnavinum? Eigum við ekki að hafa siðferðilegan styrk til opna augun og taka á móti tuttugustu og fyrstu öldinni með því að losa okkur við hugmyndafræði síðasta einræðisherrans á Íslandi: Jesú Krists.

Birgir Baldursson

Lífið er núna

12. september 2003# (Kristindómurinn)

Eitt helsta einkenni flestra trúarbragða er sannfæringin um líf eftir dauðann. Það er eins og mannskepnan geti ekki sætt sig við eigin dauðleika og verði því að kokka upp allra handa tilgátur um hvað taki við þegar skrokkurinn hættir að starfa.

Í kristindómi er stunduð gengdarlaus sölumennska með þetta meinta framhaldslíf. Þar er mönnum í raun gert að sannfærast um að þeir séu syndum hlaðnir en fyrir tilstilli veru, sem var hálfur guð og hálfur maður, sé þeirri byrði létt af mönnum. Í staðinn þurfa þeir svo að lúta þessari guðaveru og ekki síður umboðsmönnum hennar á jörðinni.

Þeir sem gefa kirkjunni eða söfnuðinum mest skotsilfur eru öruggastir um að fá framlengingu á meðvitundinni.

Það er í raun andstyggilegt og ábyrgðarhluti að koma því í kollinn á almúganum að dauði án upprisu í Jesú Kristi sé hræðilegt hlutskipti. Þessi áróður hefur verið rekinn með svo öflugum hætti yfir hausamótunum á lýðnum gegnum aldirnar að jafnvel fjölmargir í nútímasamfélagi eru gáttaðir á því að til sé fólk sem taki sénsinn á að trúa ekki. Þetta sama fólk á um leið mjög erfitt með að skilja að náttúrlegur dauði manna og dýra sé eðlilegur hlutur sem enginn þurfi að óttast.

Nýlega svaraði ég fyrirspurn frá framhaldsskólanema sem vildi vita hvernig trúlausir færu að því að glíma við dauðann, þegar engin væri frelsunin og eilífðin. Í svarinu kemur fram hve hlægilega auðvelt þetta er:

Kæra Xxxxxx!

Nú er það svo að fátt tengir trúleysingja saman annað en trúleysið sjálft. Þeir koma af öllum sviðum þjóðlífsins og hafa allskonar skoðanir á mönnum og málefnum.

Svar mitt um endalokin ber því að skoða með tilliti til þessa. Verið getur að margir trúleysingjar séu afar ósáttir við það tilgangsleysi sem felst í lífi okkar, samkvæmt heimsmynd hins trúlausa. En mín afstaða er þessi:

Lífið er náttúrlegt ferli þar sem einstaklingurinn er hlekkur í keðju. Hlutverki hvers einstaklings lýkur því í raun þegar hann hefur komið upp afkvæmum sínum. Því hlýtur „tilgangur lífsins“, ef hægt er að kalla hann því nafni, að vera sá einn að geta afkvæmi og fóstra þau allt þar til þau geta tekið við keflinu.

Við höfum engan „æðri“ tilgang en þennan. Við erum bara gáfaðar skepnur.

Um leið og maður hefur fallist á þessa lífssýn verður dauðinn fáránlega léttvægur, samanborðið við áhyggjurnar sem maður hafði af honum áður. Og dauði ástvina verður einfaldlega eitthvað sem við má búast hvenær sem er. Besta leiðin til að kljást við hann er í raun sú að ganga ekki útfrá tilvist manna sem sjálfsögðum hlut, heldur vera viðbúinn því öllum stundum að menn og skepnur deyi. Hver dagur í félagsskap vina og ættingja fær með þessu aukið vægi. Og hvatinn til að njóta samvistanna til hins ýtrasta verður enn meiri en ella, því allt gæti þetta verið farið forgörðum á morgun.

Og þegar það gerist er lítið annað hægt en yppta öxlum og laga sig að nýjum aðstæðum. Sorgarferlið verður því styttra og bærilegra en hjá þeim sem hágrátandi spyrja „af hverju, af hverju hún/hann?“ í fullkomnu skilningsleysi á eðli náttúrunnar.

Í mínu tilfelli veitir trúleysið aðlögunarhæfni og skjótari sátt við aðstæður en ella. Maður áttar sig enda á því að gæfa hvers og eins er ekkert sem æðri máttarvöld úthluta heldur bera menn sjálfir ábyrgð á velferð sinni og hamingju.

Trúleysi er því í raun frelsi með ábyrgð. Frelsi, því engum guðum þarf að lúta, engum bókstaf þarf að hlýða í blindni. Ábyrgð, því það er enginn þarna uppi sem tekur í taumana þegar allt er á leið í vaskinn.

Vona að þetta svari einhverju.

Bestu kveðjur,
Birgir Baldursson
http://birgir.com

Hvað er fengið með eilífu lífi, gott fólk? Og er það gengdarlaus sóun á verðmætum að fólk, sem áratugum saman hefur komið sér upp þekkingu og þroska, hætti að eiga sér tilvist og verði að heimskri mold?

Í raun ekki. Sú þekking sem við tileinkum okkur hefur gildi núna. Það er ekkert unnið með því að halda að reynsla okkar og lærdómur sé einhver undirbúningur undir eilífðina, heldur ríður á að við miðlum þessum hlutum jafnóðum. Við höfum það hlutverk eitt að planta genum okkar í næstu kynslóð. Í því felst framhaldslíf okkar, en til þess að afkomendurnir standi betur að vígi þarf að miðla þeim viðstöðulaust af gnægtabrunnum reynslunnar.

Nei, það er ekki sóun á verðmætum þegar manneskja deyr, hafi hún á annað borð miðlað af þekkingu sinni. Slík sóun á sér aðeins stað ef menn nýta sér ekki tilvist sína, þekkingu og þroska sjálfum sér og öðrum til gagns og ánægju. „Dyggðug“ og lífsnautnasnauð æviganga sannkristinnar manneskju er í raun hroðalegur glæpur sem hún fremur á sjálfri sér og sínum nánustu. Ég leyfi mér í þessu samhengi að vitna í prestinn í bíómyndinni Chocolat:

Við getum ekki miðað góðsemi okkar við það hvað við látum ógert, hvað við neitum okkur um, hverju við berjumst gegn og hverja við útilokum. Ég held við ættum að mæla góðsemi okkar út frá því hverjum við sýnum umhyggju, hvað við sköpum og hverja við höfum með í för.

Þekking okkar, reynsla og þroski eru tæki sem gagnast okkur til að skila hinu genetíska hlutverki okkar. Og staðreyndin er sú að við getum skemmt okkur konunglega við það starf sem og í lífinu öllu. Það ríður á að njóta ávaxta heimsins, hvort sem þeir heita appelsínur eða bókmenntir, dufl eða dans. Sú nautnahyggja sem sér verðmætin í gæðum jarðar jafnt sem í ótal kimum menningarinnar er af hinu góða.

Lífið er núna. Mikilvægt er að láta það ekki glutrast niður í þurrkuntulegri heimsafneitun og átrúnaði á annað líf sem búið er að ljúga að fari í gang þegar við deyjum. Sé þessu lífi lifað af áhuga og spenningi höfum við ekkert við hitt að gera.

Enda verður ekki betur séð en það sé ávísun á tómt hangs og leiðindi til eilífðarnóns.

Birgir Baldursson

Kristið siðferði er ekkert siðferði

13. september 2003# (Siðferði og trú)

Þegar Warren Austin sat þing Sameinuðu þjóðanna fyrir hönd Bandaríkjanna árið 1948 átti hann athyglisvert framlag til lausnar deilunum sem upp voru komnar í Mið-Austurlöndum. Hann stakk einfaldlega upp á að Gyðingar og Arabar leystu deilur sínar „eins og kristnum mönnum sæmir.“

Þetta furðulega framlag Austin lýsir í raun algengustu og þrautseigustu ranghugmynd sem vestrænt fólk er að burðast með í kollinum, nefnilega að kristindómurinn hafi á einhvern hátt einkarétt á siðferðinu og ekki sé hægt að ástunda siðferði á öðrum forsendum en kristilegum.

Þegar þetta fólk talar um kristið siðferði á það venjulega við virðingu fyrir náunganum, lífi hans og eigum og þá hegðunarreglu að láta gjörðir sínar ekki bitna á öðrum. Það er ekkert sérkristið við slíkt siðferði og nægir að benda á að slíkt og þvílíkt hegðunarmynstur er viðhaft meðal allra manna, hvar á jarðkúlunni sem þeir hafast við og hvaða trúarbrögð sem þeir stunda.

„Almennt siðferði“ væri réttnefni.

Meinlegust verður þessi ranghugmynd þegar kristið fólk, sem í krafti trúar sinnar á heilagleika ákveðinnar bókar telur sig hafa meiri siðferðisþroska en annað fólk, byrjar að klína því á trúlausa að þar fari siðleysingjar sem hættulegir séu samfélaginu. Þetta fólk gefur sér að án trúar á Krist sé allt í hers höndum og barbarismi óhjákvæmilegur.

En er eitthvað til sem heitir kristið siðferði? Jú, ef við skoðum kenningar Krists kemur ýmislegt í ljós sem ég er ekki viss um að kristið fólk sé til í að skrifa undir. Til dæmis það að gefa helming eigna sinna, yfirgefa fjölskyldu sína, já hreinlega hata hana, leyfa öllum að vaða yfir sig og rétta fram kinnar líkamans til þeirra hluta eftir þörfum, ýkja upp undirlægjuhátt sinn gagnvart fólki (ef einhver heimtar að þú gangir með honum mílu skaltu ganga með honum tvær) svo eitthvað sé nefnt.

Það fer auðvitað ekki nokkur maður eftir þessu, hvorki kristnir né aðrir, enda fádæma heimskuleg og mannskemmandi hegðun sem þarna er ætlast til að menn sýni af sér. Kristið siðferði er greinilega ekkert siðferði.

Gleymum því svo ekki að Jesús mismunaði fólki eftir uppruna þess og Páll postuli boðaði t.d. kvennakúgun og hommahatur. Það hlýtur því að vera partur af hinu sanna kristna siðferði, eða hvað?

Birgir Baldursson

Fúskarinn Guð

13. september 2003# (Rökin gegn guði)

Það eru engin merki þess í náttúrunni að stefnt sé að nokkrum tilgangi. Eftir því sem hún er betur könnuð verður það ljósara að atburðir gerast þar í röð eftir því sem aðstæður leyfa og algerlega undir hælinn lagt hverjar afleiðingarnar eru.

Sú ævagamla hugmynd mannskepnunnar að heimurinn hljóti að vera smíðaður kringum hana og hún sé hið endanlega markmið með tilurð heimsins stenst einfaldlega ekki. Tökum sem dæmi staðsetninguna. Hvað á það að fyrirstilla að planta okkur niður í útjaðrinum á einum armi þeirrar vetrarbrautar sem við erum partur af? Og þessi vetrarbraut er svo bara ein af milljörðum slíkum. Hefði ekki verið flottara að hafa okkur í miðju hennar og hafa hana þá einu í alheimi?

Með þeirri tækni sem við ráðum yfir í dag sjáum við ekki nema hluta af öllum þeim grilljónum vetrarbrauta sem vitað er af þarna úti. Af hverju öll þessi leiktjöld ef nóg var að stilla upp einni vetrarbraut? Pétur Gunnarsson lýsir þessu þannig í bókinni Myndin af heiminum:

Þetta er óheyrileg sviðsetning, líkt og stæði til að taka upp eitt andvarp í kjallaraholu í Vesturbænum og leiktjöldin væru öll Reykjavík, Hveragerði, Þorlákshöfn, Eyrarbakki, Stokkseyri, Hella, Hvolsvöllur og áfram allt landið hvert einasta krummaskuð, sveitabæirnir líka með kviku og dauðu, hver einasta hnífaparaskúffa fyllt með tilheyrandi dóti - og ekki nóg með það - Evrópa, Asía, Afríka, Ameríka, já Eyjaálfan einnig - með manni, mús og munum - fyrir eitt andvarp í Vesturbænum!

Einfaldasta og rökrænasta skýringin er sú að þetta sé ekki leikmynd, heldur sé hið kvika líf á þessu rykkorni þarna í armi sjö á vetrarbraut númer 439.453.082.304.390.439 einungis tilkomið vegna þeirra aðstæðna sem þarna urðu.

Svo er það hægagangur hins meinta guðs. Almennilegur guð hefði skapað þetta allt á fáeinum dögum eða í einni andrá, eins og Biblían lýsir. En við vitum einfaldlega betur. Það tók óratíma frá því að hnöttur okkar myndaðist þar til eitthvað sem heitið gat líf náði að kvikna. Og ekki hefur minni tími farið í það að þróa og útfæra þetta líf áður en maðurinn „var fenginn“ fram.

Fyrst skiptist lífið niður í tvær greinar, flóru og fánu. Dýraríkið náði fljótt að skipast niður í ótal tegundir, fyrst í sjó en svo á landi líka. Hryggdýr koma ekki til sögunnar fyrr en að heilli eilífð liðinni. Sá guð sem tekur sér allan þennan tíma til að skapa eitt stykki mann er varla merkilegur smiður.

Svo er þessi smíðisgripur, þetta endanlega markmið Guðs almáttugs, meingallað. Við erum enn með rófubein, þótt engin sé rófan. Þetta bein þjónar engum tilgangi öðrum en þeim að valda okkur sársauka þegar það brákast eða brotnar fyrir slysni. Almennilegur guð hefði strokað það út á teikniborðinu.

Karlmenn hafa geirvörtur þótt engan veginn verði séð að það sé hlutverk þeirra að ala önn fyrir afkvæmum sínum með brjóstagjöf. Hvað á það að fyrirstilla? Týndi almáttugur Guð strokleðrinu?

Svo er þessi herra jarðar varnarlaus gegn alls kyns ósýnilegum bakteríum og veirum. Almennilegur guð hefði séð til þess að svoleiðis drasl væri ekki að ónáða þetta höfuð sköpunarverksins. En nei, við höfum þurft að finna út úr því sjálf, því það er eins og það sé vilji guðs að við kveljumst fyrir tilstuðlan þessara örvera.

Og eru þá ekki læknavísindin slæm, fyrst þau ganga gegn þessum augljósa vilja skaparans? Eða var það kannski meiningin hjá honum að mannskepnan fyndi út úr þessu sjálf. En af hverju þá allar þessar kvalir ártugþúsundum saman áður en tókst að finna út úr þessu? Er þessi guð haldinn kvalarlosta?

Nei, einfaldari og lógískari skýring er til. Við erum bara ein dýrategundin og ekki par merkilegri en hinar. Aðstæður hafa mótað okkur þannig að við stöndum á tveimur fótum, höfum misst feldinn, búum að litasjón en litlu lyktarskyni. En svo höfum við þennan stóra heila sem hefur hjálpað okkur að kljást við erfiðar aðstæður.

Og þar liggur einnig helsti vankantur þessarar dýrategundar. Flókið heilabú kallar á flókinn hugsanagang sem birtist m.a. í flóknum skýringum á veröldinni. Það er reyndar ekkert athugavert við að hrapa að flóknum skýringum þegar engin þekking liggur fyrir, en þegar þekkingin hefur verið fengin er það í raun stórundarleg hegðun að hampa enn þessum flóknu og ólíklegu skýringum.

Og ábyrgðarhluti, ef menn boða þær sem einhvern sannleik. Hafi tilvera okkar verið planlögð af skapara er sá hinn sami bæði illa skipulagður bruðlari, latur og lélegur hönnuður með illt innræti.

Óli Gneisti

Hverjar eru kröfurnar?

15. september 2003# (Siðferði og trú)

Einhverjir velta því fyrir sér hver markmið okkar trúleysingja sé með því að halda uppi gagnrýni á trú, trúarbrögð, kristni og þá sérstaklega Þjóðkirkjuna. Ég get vissulega ekki svarað fyrir alla en ég mun í þessari grein reyna að telja upp hin og þessi atriði sem við „herskáu trúleysingjarnir“ (einsog sumir, til dæmis Douglas Adams heitinn, kallaði okkur) erum flestir sammála um.

Við hinir trúlausu höfum ástæðu til að vera reiðir við þá kristnu, biskup Íslands ræðst harkalega á okkur og greinar sem svara ásökunum hans fást ekki birtar. Jónína Ben segir að trúleysi sé ástæða þess að það sé níðst á börnum þó fullsannað sé að oft eru gerendurnir kristnir, myndi svipuð grein frá trúleysingja fást birt í dagblaði?

Við þurfum að borga undir Þjóðkirkjuna, Kristnihátið, kristnihátíðarsjóð, við þurfum að borga fyrir kristinfræðikennslu sem er í raun ekkert nema trúboð, menntakerfi sem á að hafa kristið siðferði sem grundvöll, höfum forseta sem er yfirmaður kristinnar kirkju. Okkar siðferði er talið óæðra siðferði hinna kristnu, opinber stefna ríkisins og kirkjunnar er í raun að við séum verra fólk en hinir kristnu.

Við erum litnir hornauga í samfélaginu þegar við tökum ekki þátt í kirkjulegum athöfnum (brúðkaupum, skírnum, fermingum) sem Íslendingar fylgja hefðarinnar vegna. Við þurfum að berjast til að koma í veg fyrir það ranglæti sem börn trúlausra (og þeirra sem eru af annarri trú) verða fyrir í skólum. Við verðum að svara þeim áróðri sem dynur á þjóðinni úr öllum áttum, í raun úr það mörgum áttum að fólk tekur varla eftir því.

Trúleysingjar hafa verið ofsóttir af kristinni kirkju síðan hún var stofnuð og það er fullkomlega eðlilegt að við stöndum á fætur og bendum á hve óeðlileg, hve órökrétt, hve ranglát og vond þessi trú er raunverulega (lesið Biblíuna). Við náum engum markmiðum okkar ef við óttumst að særa tilfinningar hinna kristnu, þeir hafa fótumtroðið okkur í gegnum tíðina og gera það enn.

Ég held áfram þeirri baráttu sem „herskáir“ trúleysingjar hafa haldið uppi í gegnum tíðina, ég er þeim ólýsanlega þakklátur því ef kristni hefði jafn mikil ítök í heiminum og áður fyrr þá værum við mun verr stödd („There was a time when religion ruled the world. It is known as The Dark Ages.“ - Ruth Hurmence Green). Ég er þó sérstaklega þakklátur Nietzsche sem náði til mín þegar ég var svona 10-11 ára með einni setningu og útskýrði fyrir mér að það væri enginn guð, ein setning dugði gegn öllum trúboðstilraunum sem gerðar voru á mér sem barn (aðallega í gegnum skólastarf).

Við erum fúl, við erum harkaleg en við höfum góða ástæðu og réttlátan málstað.

Birgir Baldursson

Vísindaritið Biblía

17. september 2003# (Vísindi og trú)

Enn er töluvert algengt meðal kristinna bókstafstrúarmanna að halda því fram að Biblían fari í engu í bága við vísindin. Það þarf þó ekki að leita lengi til að sjá að þessi fullyrðing er út í hött.

Hvað t.d. með þá áráttu Jesú Krists að reka illa anda úr fólki? Kirkjunnar menn héldu slíku áfram öldum saman, pyntuðu og kvöldu eymingjans geðsjúka liðið, allt þar til vísindin komu til skjalanna og greindu hvað það var sem gekk að mönnum.

Biblían fer einfaldlega með rangt mál þegar kemur að lýsingu á geðsjúkdómum. Og það er svo sannarlega ekki eina dæmið um skjön þeirrar skruddu við vísindalegar niðurstöður.

Strax á upphafssíðum þessa rits er það komið upp á kant við þá vitneskju sem við búum að í dag. Ljósið verður til án ljósgjafa. Hann er skapaður síðar. Meira að segja orðalagið í fyrstu setningunni „Í upphafi skapaði Guð himin og jörð“ sýnir okkur hve lítið sá sem ritaði hana vissi í raun um heiminn.

Og ekki batnar það þegar á líður: Leðurblökur eru flokkaðar sem fuglar. Mustarðskornið er sagt smæst allra fræja. Hérinn er sagður jórtra. Hvalurinn er flokkaður með fiskum. Mannkynið er rakið til eins karls og einnar konu, sem hvorugt áttu sér forfeður. Svona má lengi telja.

Það er dapurlegt til þess að vita að hópur fólks skuli krefjast þess að sköpunarsaga Biblíunnar sé sett á bekk með þróunarkenningunni og kennd jafnhliða henni í skólum. Það eru enda engin rök sem bakka upp sköpunarkenninguna öfugt við hina sem sækir rökstuðning sinn til rannsókna innan ýmissa fræðigreina, s.s. erfðafræði, jarðfræði, dýra- og mannfræði.

Auðvitað gæti komið í ljós að öll þessi fræði hefðu rangt fyrir sér og ógilda yrði allt hið mikla fræðastarf sem ýtt hefur undir skilning okkar á heiminum. En það gerir sköpunarsöguna ekkert sennilegri. Hún hefur ekkert til að styðjast við annað en þetta illa skrifaða upphaf Biblíunnar, þar sem trén eru ýmist sköpuð á undan manninum eða á eftir honum og veröldin sjálf annað hvort sköpuð í einni andrá eða á sex dögum, eftir því hvaða málsgrein er lesin.

Vísindaleg aðferð krefst þess að kenning standi af sér ótal afsönnunaratlögur áður en hægt sé að fallast á hana að fullu. Sköpunarsinnar hafa ekkert slíkt að bjóða, en það sem við vitum um veröldina fer iðulega í bága við Biblíuna.

Það þarf því stóran skammt af forheimskun til að eltast við „vísindi“ sköpunarsinna. Hið eina skynsamlega er að segja nei takk við blaðrinu í þeim. Þeir hafa einfaldlega ekkert til síns máls.

Birgir Baldursson

Heill og hamingja

20. september 2003# (Kristindómurinn)

Algengt er meðal hinna kristnu að ganga út frá því að samfélagið við Guð sé leiðin að vellíðan og þeir sem ekki njóti slíks séu vansælir. Kristnir draga sumir hverjir upp þá mynd af þessu að í heilabúi mannsins sé sérstakt hólf tileinkað samfélaginu við Drottinn og mikilvægt sé að þetta hólf sé notað. Þetta er að sjálfsögðu alröng greining.

Ef Guð er til, er ekkert eðlilegra en gera ráð fyrir því að þetta hólf sé til staðar. En vandmálið er því miður yfirþyrmandi líkur á tilvistarleysi Guðs.

Og þegar málin eru skoðuð út frá þeim bæjardyrum verður hólfið fyrir samfélagið við Guð nokkuð torkennilegt á að líta. Hér er mín greining:

Góð líðan sem skapast við meint samfélag við Guð eða guði er tilkomin af þeim ranghugmyndum að maður sé glataður án þessa samfélags. Þetta er hræðsluáróður sem hinir trúgjörnustu á meðal vor eru á valdi. Okkur hinum líður ágætlega þótt við látum þetta sem vind um eyru þjóta, en eymingjans trúgjarna fólkið er haft að fíflum með heimskulegum fullyrðinga- og hótanavaðli um nauðsyn á samfélagi við draug sem ekkert bendir til að eigi sér tilvist.

Þeir sem aðra hneppa í þessa hugsanaánauð gera það ekki fyrir illgirnissakir eða fégræðgi (nema í einstökum tilfellum) heldur eru þeir sjálfir undir ofurvald ranghugmyndarinnar settir og skíthræddir um hvað verði um vitund þeirra eftir að lífinu lýkur.

Eina lækningin við þessari sjúku ánauð er að hætta að gera ráð fyrir Guði, hætta að óttast dauðann og láta sig einu varða hvað um okkur verður eftir að það slokknar á heilabúinu.

Betra er þess í stað að byrja af krafti í þessu lífi að stuðla að heill og hamingju, bæði sinni eigin og annarra. Í raun er það hin eina hegðun sem verjandi er að hafa í frammi. Guðshólfið er einfaldlega eiturpyttur sem best er að koma ekki nálægt.

Frelsarinn

Kristilegt ofbeldi gegn börnum

20. september 2003# (Kristindómurinn)

2Kon2:23Þaðan hélt hann [Elísa] til Betel. Og er hann gekk upp veginn, gengu smásveinar út úr borginni, hæddu hann og kölluðu til hans: „Kom hingað, skalli! Kom hingað, skalli!“ Sneri hann sér þá við, og er hann sá þá, formælti hann þeim í nafni Drottins. Þá komu tvær birnur út úr skóginum og rifu í sundur fjörutíu og tvo af drengjunum.

Það er fátt sem kallar fram jafn sterk viðbrögð og ofbeldi gegn börnum. Í dag fara prestar og biskup landsins oftar en ekki fremstir í flokki í gagnrýni á ofbeldisverk. Það er því skelfilegt að sömu menn dreifi blygðunarlaust biblíunni og kristinfræði til barna. Í kristinfræðslunni er með helgislepju kastað ryki í augu barnanna og gefið í skin að kristni sé kærleikur.

Í kristnum messum hér á landi vitna prestar jöfnum höndum í gamla testamentið sem og það nýja og upphefja kristna trú. Ást þessarar stéttar manna á spámönnum, lærsveinum, postulum og öðrum fornum öndum virðast þar engin takmörk sett. Aldrei hef ég séð prest gagnrýna ritninguna opinberlega. Til að valda ekki hneykslan tipla þeir á tánum í kringum viðbjóðslegan texta biblíunnar til að matreiða í landann áróðri sínum. Áróðurinn er eins og vel saman sett áróðurskvikmynd þriðjaríkisins. Í þeim myndum voru útrýmingarbúðirnar aldrei sýndar heldur aðeins ást foringjans á undirgefni þjóð sinni. Nákvæmlega þannig er Þjóðkirkjuáróðurinn sem landsmenn þurfa að búa við frá blautu barnsbeini.

Skoðum sýnishorn af ógeðslegum textum biblíunnar um meðferð guðs á börnum:

Sálm 137:9 Heill þeim er þrífur ungbörn þín og slær þeim niður við stein.

Jes 13:16 Ungbörn þeirra munu knosuð verða fyrir augum þeirra, hús þeirra verða rænd og konur þeirra smánaðar.

Hós 14:1 Samaría fær að gjalda þess, að hún hefir sett sig upp á móti Guði sínum. Fyrir sverði skulu þeir falla, ungbörnum þeirra skal slegið verða niður við og þungaðar konur þeirra ristar verða á kvið.

Hver hefur ekki heyrt af því að börn hafi verið lamin til hlýðni hér fyrr á tímum þegar guðsótti var landlægur fjandi hér á landi. Allt hefur þetta sínar skýringar sem má fræðast um í biblíunni:

Orðk 13:24 Sá sem sparar vöndinn, hatar son sinn, en sá sem elskar hann, agar hann snemma.

Orðk 19:18 Aga þú son þinn, því að enn er von, en farðu eigi svo langt, að þú deyðir hann.

Orðk 22:15 Ef fíflska situr föst í hjarta sveinsins, þá mun vöndur agans koma henni burt þaðan.

Orðk 24:13 Spara eigi aga við sveininn, því ekki deyr hann, þótt þú sláir hann með vendinum.

Orðk 29:15 Vöndur og umvöndun veita speki, en agalaus sveinn gjörir móður sinni skömm.

Þekktar eru allskonar afsakanir og væll guðfræðinga nú á tímum um að þetta sé gamla testamentið sem verði að líta á sem gamla sáttmálann, að þetta sé skrifað af mönnum í fornu samfélagi og eigi ekki við í dag eða að við verðum að lesa þetta allt í ljósi Jesú Krists. Við skulum þá skoða hluta af illskunni sem ljós Jesú Krists boðar börnum þessa heims.

Í meintu Nóaflóði (sem öll grunnskólabörn fræðast um í kristinfræði) er óteljandi fjölda barna drekkt af geðstirðum og brjáluðum guði fyrir að eiga ekki foreldra sem haga sér ekki samkvæmt lögmálinu. Í samkeppni við föðurinn boðar Jesú, sjálfur mannsonurinn, sömu örlög til milljóna barna með endurkomu sinni:

Mt24:37 Eins og var á dögum Nóa, svo mun verða við komu Mannssonarins. …39 Og þeir vissu ekki, fyrr en flóðið kom og hreif þá alla burt. Eins verður við komu Mannssonarins…

Þegar meintur frelsari mætir aftur eru líka ófædd börn og brjóstmylkingar ekki velkomnir:

Mt24:19 Vei þeim sem þungaðar eru eða börn hafa á brjósti á þeim dögum.

Ekki mun ástand innan fjölskyldna batna með endurkomu Jesú:

Mt10:21 Bróðir mun selja bróður í dauða og faðir barn sitt. Börn munu rísa gegn foreldrum og valda þeim dauða.

Ég held að allt siðmenntað fólk óski þess að Jesú komi aldrei aftur til jarðar slík er ofbeldisdýrkunin og illskan með endurkomunni.

Hver þekkir ekki söguna um eyðingu guðs á Sódómu og Gómorru með öllu íbúum, jafnt gamalmennum sem börnum. Jesú Kristur var fljótur að tileinka sér fjöldamorð föður síns, þegar hann fékk ekki fulla athygli frá íbúum þar sem hann átti að hafa messað sagði hann:

Mt 11:20 Þá tók hann að ávíta borgirnar, þar sem hann hafði gjört flest kraftaverk sín, fyrir að hafa ekki gjört iðrun. 21„Vei þér, Korasín! Vei þér, Betsaída! Ef gjörst hefðu í Týrus og Sídon kraftaverkin, sem gjörðust í ykkur, hefðu þær löngu iðrast í sekk og ösku. 22 En ég segi ykkur: Týrus og Sídon mun bærilegra á dómsdegi en ykkur 23 Og þú Kapernaum. Verður þú hafin til himins? Nei, til heljar mun þér steypt verða. Ef gjörst hefðu í Sódómu kraftaverkin, sem gjörðust í þér, þá stæði hún enn í dag. 24 En ég segi yður: Landi Sódómu mun bærilegra á dómsdegi en þér.

Ekki tekur betur við þegar frelsarinn umbunar karlmönnum að yfirgefa börnin sín:

Mt19:20 Og hver sem hefur yfirgefið heimili, bræður eða systur, föður eða móður, börn eða akra sakir nafns míns, mun fá margfalt aftur og öðlast eilíft líf.

Á meintum tímum Jesú voru karlmenn fyrirvinnur hvers heimilis og öfluðu matar þannig að börn þessara feðra sem fá hásæti í himnaríki deyja út hungri þökk sé Kristi.

Í endalausu sjálfsdekri og einræði krefst Jesú að börn jafnt sem foreldrar elski sig mest, því annars bíða þeirra kvalir í eldsofni:

Mt10:37Sá sem ann föður eða móður meir en mér, er mín ekki verður, og sá sem ann syni eða dóttur meir en mér, er mín ekki verður.

Til að undirstrika einræðisbrjálæðið má ekkert kristið barn kalla föður sinn föður:

Mt23:9 Þér skuluð ekki kalla neinn föður yðar á jörðu, því einn er faðir yðar, sá sem er á himnum. Þér skuluð ekki heldur láta kalla yður leiðtoga, því einn er leiðtogi yðar, Kristur...

Þessi skelfilega foringjadýrkun er lýsandi dæmi um brjálæðið í kristinni trú. Er þetta virkilega siðfræðin sem viljum kenna börnunum okkar?

Nú til að kórana ógeðið og siðleysið er Lot kallaður í öðru Pétursbréfi:

2:8 En hann frelsaði Lot, hinn réttláta mann, er mæddist af svívirðilegum lifnaði hinna guðlausu. 8á réttláti maður bjó á meðal þeirra og mæddist í sinni réttlátu sálu dag frá degi af þeim ólöglegu verkum, er hann sá og heyrði.

En hinn guðhræddi og „réttláti“ Lot bauð dætur sínar til nauðgunar undir trylltan líð í fyrstu Mósesbók 19:8 Síðan drukkinn nauðgar Lot dætrum sínum og barnar þær í 19:30-38. Ekki þekki ég neinn þann ógeðslega perra og ofbeldismann sem ímyndar sér að dætur þeirra hafi áhuga á slíkum viðbjóði. Það eru sem sagt barnaníðingar sem eru „réttlátir menn“ í nýja testamentinu. Er hægt að bera virðingu fyrir meintum Pétri Postula og biblíunni? Siðferðilega segi ég NEI.

Það er magnað að heyra sömu setninguna sem prestar tyggja í sífellu til að þvo munn sinn og samvisku: „Leyfið börnunum að koma til mín, varnið þeim eigi, því að slíkra er himnaríki.“ Auðvitað lýsir það óendanlegri fátækt kristinnar trúar að ekkert annað finnist um hlutskipti barna í nýja testamentinu, sem ekki boðar eitthvað illt. Jafnvel þessi tilgerðarlega setning vekur upp spurningar um hvernig viljalaus börn eru valin í þúsundáraríkið. Tilgangurinn helgar meðalið.
Kristindómurinn er rotið og skemmt epli sem ekkert barn ætti að þurfa að bragða á, hvorki í skóla né af opinberum aðilum. „Leyfið börnunum að koma til mín“ er einfaldlega viðvörun til foreldra á sama hátt og þegar fréttist af manni sem býður börnum nammi við leiksvæði þeirra. Látum meintan Jesú Krist hafa lokaorðið:

Mt 14:4 Guð hefur sagt: „Heiðra föður þinn og móður og Hver sem formælir föður eða móður, skal dauða deyja“

Óli Gneisti

Hverju trúið þið eiginlega?

21. september 2003# (Kristindómurinn)

Veit einhver hverju meðlimir Þjóðkirkjunnar trúa? Ég hef oft reynt að komast að því og aldrei fengið raunveruleg svör. Flestir meðlimir Ríkiskirkjunnar hafa náð þeim þroska að átta sig á að Biblían er í raun full af kjaftæði og hafa því afskrifað um 19 aldir af kristindóm sem byggðist á raunverulegri trú á henni. Ég hef þá tilfinningu að fólk vilji of mikið sleppa og halda í þessu sambandi. Þegar vísindin hafa afhjúpað Biblíuna sem innantómt þvaður þá fylgir það augljóslega í kjölfarið að afskrifa kristindóminn í heild sinni en þetta vilja menn ekki gera. Þú getur ekki hent nær öllu innihaldi Biblíunnar en haldið því fram að kristin trú falli ekki með henni.

Nú halda Þjóðkirkjumenn eitthvað í Biblíuna en hverju trúa þeir af innihaldi hennar? Trúa þeir á Syndaflóðið? Varla. Trúa þeir að Móses hafi spjallað við guð sinn og fengið Boðorðin 10 á silfurfati (eða steinplötum)? Efast um það. Trúa þeir að Jesús hafi farið til Helvítis og sloppið þaðan? Trúa þeir yfirleitt á helvíti? Efast um að þeir trúi á Helvíti enda myndi það minnka vinsældir kirkjunnar.

Hvað er eftir í Biblíunni þegar við höfum hreinsað út skáldskap og goðsagnir? Frekar fátt, eiginlega ekkert að mínu mati. Nú bið ég guðfræðingana að afsanna þessi orð mín, bendið mér á hverju þið trúið í Biblíunni. Ég hef oft beðið um nýja útgáfu af Biblíunni þar sem er búið að klippa út það sem Þjóðkirkjan telur ekki sannleik, láta skásetja það eða bæta einfaldlega við neðanmálsgreinum. Það væri áhugaverð lesning.

Ég þarf líklega að bíða lengi eftir útgáfu af uppfærðri Biblíu frá Þjóðkirkjunni því staðreyndin er sú að Þjóðkirkjan vill ekkert útskýra fyrir landsmönnum fyrir hvað hún stendur. Það væri ekki Þjóðkirkjunni í hag að vera með sínar bækur á hreinu, Þjóðkirkjan þrífst á því að taka ekki afstöðu, hún þrífst á því að angra ekki meðlimi sína. Meðlimir Þjóðkirkjunnar þrífast hins vegar á því að þurfa ekki að hugsa um trúarlega afstöðu sína nema yfirborðslega eða bara alls ekki, hefð kemur í stað trúar hjá stórum hluta þjóðarinnar.

Svarið við spurningunni sem ég spurði í upphafi þessarar greinar er því einfaldlega að meðlimir Þjóðkirkjunnar trúa nærri hverju sem er, það er engin regla og það tengist boðskapi Biblíunnar á afar takmarkaðan hátt.

Birgir Baldursson

Hver skapaði sýkla?

27. september 2003# (Rökin gegn guði)

Í Fréttablaðinu í dag er skemmtilegt viðtal við aktívistann Helga Hóseasson, eina manninn sem hefur haft þor og dug til að standa uppi í hárinu á útvörðum heimskunnar í íslensku þjóðfélagi.

Barátta Helga hefur staðið lengi án þess að hann hafi fengið sitt í gegn. Það eina sem hann fer fram á er að skírnar- og fermingarheit sín verði ógild gerð, enda hafi þessu verið klínt á hann þegar hann var óviti og örviti. En þar sem ekki hefur verið orðið við þessu hefur hann notað tækifærið og minnt á málstað sinn með (oftast) friðsamlegum en kímnum hætti fyrir utan kirkjur og opinberar stofnanir.

Í kjölfar hins fræga atviks með skyrið var þessi glaði baráttumaður hugsanafrelsis úrskurðaður geðbilaður og það oftar en einu sinni, ef ég man rétt. Ekki veit ég á hverju sá úrskurður var byggður, kannski aðeins af því að skoðanir Helga þykja fáheyrðar, jafnvel enn í dag, og athafnir hans teljast úr takti við allt sem normalt telst.

Fatta menn ekki að maðurinn er bara húmoristi af bestu gerð? Skyrið og skiltin bera því ljóst vitni að maðurinn er kátur hrekkjalómur sem ekki sér sérstaka ástæðu til að tipla á tánum kringum fólk sem valið hefur sér háheilagt hlutverk.

Það má miklu fremur efast um geðheilsu þeirra sem krossdressa hvern sunnudag og stíga á svið til að hafa yfir eldgömul galdraritúöl sem engum tilgangi þjóna. Hvað rekur þá menn áfram?

Nei, Helgi hefur með framtaki sínu það eitt að markmiði að benda á hve frámunalega úrelt og heimskulegt sumt í þjóðfélagi okkar er. Gagnrýni hans er óvægin, virðing fyrir yfirvaldi takmörkuð og kímnigáfan eins og best verður á kosið.

Og spurningar hans eru heiftarlega afhjúpandi fyrir aumingjans kjólaliðið sem ekki getur almennilega hrist hann af sér. „Hver skapaði sýkla, sýkla sem drepa milljónir manna á hverju ári,“ er góð og gild spurning þegar henni er beint að fullorðnu fólki sem í fúlustu alvöru heldur því fram að Guð hafi skapað allt.

Og það er yndislegt að sjá þetta fólk engjast. Áfram Helgi!

Birgir Baldursson

Siðþjónustur

28. september 2003# (Siðferði og trú)

Það er alkunn staðreynd að sóknarkirkjur landsmanna standa meira og minna auðar árið um kring. En það má breyta því með auðveldum hætti.

Sterkar líkur eru á því að þeir sem fjölmenna í kirkjur á jólum og páskum daufheyrist við þeim boðskap sem hljómar frá altarinu. Þetta fólk er einfaldlega komið þarna til að ná sér í smá stemningu í tilefni hátíðarinnar. Rausið í prestinum á ekki frekar hljómgrunn hjá kirkjugestum en samhengislaus romsan upp úr öldungi með elliglöp. Hvort tveggja getur hljómað fallega þótt engin skynsemi leynist á bakvið.

Guðsþjónustur eru einfaldlega leikrit. Leiðinleg, samhengislaus leikrit með tónlist sem getur verið ágæt. Og ætli það sé ekki orgelið og kirkjuklukkurnar sem kalla fram stemninguna þegar allt kemur til alls?

Á milli stórhátíða standa þessi hús nær tóm þegar guðsþjónustur eru í gangi. Sem betur fer eru þau þó nýtt til tónleikahalds og bæta þannig úr brýnni þörf fyrir tónlistarhús.

Þessa döpru mætingu mætti bæta með nýjum áherslum. Nú er það nefnilega svo að flestir hafa áhuga á siðfræðilegum bollaleggingum og pælingum um siðferði, þótt þeir nenni ekki að gera sér ferð til að hlusta á prestinn sinn tuða um skyldur manna við Guð. Ef prestunum yrði nú skipt út af og yfirnáttúran þeirra öll látin lönd og leið mætti troðfylla kirkjur alla sunnudaga.

Í stað guðsþjónustu kæmu siðþjónustur. Í stað presta kæmu siðfræðingar, aðrir heimspekingar og auðvitað leikmenn. Hafa mætti eitt málefni á dagskrá, einn eða tvo fyrirlestra um málið og loks umræður þar sem allir geta tekið þátt.

Það er tímaskekkja að halda úti fjöldamörgum húsum með kyndikostnaði og þrifum fyrir afmarkaða siðfræði einnar gamallar bókar. Það hefur ýmislegt gerst í þessum efnum frá því Biblían kom fyrst út og flest af því er einfaldlega miklu áhugaverðara en þrælasiðfræði júdókristninnar.

En hvað ætti að gera við prestana? Þeir gætu haldið áfram að vera forstöðumenn sóknarkirkna sinna, stýrt umræðum og kynnt afstöðu kristninnar til þess málefnis sem uppi er hverju sinni. Svo mætti jafnvel gera úr þeim dagskrárlið sem fælist í debati við frummælendurna.

Tónlistin mynd halda sér í dagskránni, en á breiðari forsendum en fyrr, því hún yrði ekki bundin af því að vera trúarleg. Þarna mætti stilla upp strengjakvartettum og blásarakvintettum, jafnvel djasskombóum og blúsgrúppum. Nóg er úrvalið.

Sjáið öll störfin sem þetta myndi skapa. Vilhjálmur Árnason og félagar í heimspekinni fengju drjúgar aukatekjur, sagnfræðingar gætu jafnvel loksins búist við að fá gigg utan skólanna. Og allt tónlistarfólkið okkar hefði loksins nóg að bíta og brenna.

Ég myndi ekki láta mig vanta í kirkju nokkurn einasta sunnudag.

Frelsarinn

Hver eru siðferðileg markmið Jesú?

28. september 2003# (Kristindómurinn)

Í stólræðum og opinberri umræðu er kristinni siðfræði haldið hátt á lofti. Ég hef á síðari tímum ekki skilið þennan afstæða fagurgala, því fátt er meira innantómt og fátækt af visku en orð Jesú guðspjallanna. Hann segir fátt af viti, annað en að hvetja fólk í fátæktarböl og láta misþyrma sér út í það óendanlega, því þannig öðlist menn himnasæluna í allri sinni dýrð. Enginn hér á landi kennir barninu sínu kristið siðferði vegna þess að mestanpart er það tómt rugl. Ekki þekki ég nokkurn þann prest eða biskup sem fer eftir átrúnaðargoðinu sínu. Vissulega geta menn haldið dauðahaldi um meint orð hans um náungakærleikann sem kristna siðfræði. En þá gleyma sömu prelátar viljandi öllu því sem Jesú sagði sem skilaboð til lærisveina sinna. Hér á eftir ætla ég að rifja upp fyrir lesendum helstu siðferðileg markmið Jesú.

Ef þú horfir á og finnur fyrir minnsta áhuga á hinu kyninu, þá skaltu plokka úr þér augun eða höggva af þér hendurnar svo að þú lendir ekki í helvíti (Mt 5:29-30). Þessa viska Jesú er tómt rugl.

Að kvænast fráskyldri konu er hórdómur (Mt5:32). Þessi viska Jesú er grimm og tilgangslaus árás á fráskyldar konur.

Alls ekki spara eða safna peningum (Mt6:19-20). Þessi viska Jesú er heimskuleg og engum Íslendingi hjálpleg.

Ekki auðgast (Mk 10:21-25). Þessari visku Jesú fer ríkiskirkjan ekki einu sinni eftir. Einnig er þessi fátæktaraðdáun í raun réttlæting fyrir fátækt í heiminum. Mjög slæmt.

Seldu allt sem þú átt og gefðu fátækum (Lk 12:33). Þessi viska Jesú gengur ekki upp. Auðvitað eiga menn að hjálpa fátækum en samfélagslega myndi Ísland hrynja til grunna ef allir seldu eigur sínar og gerðust fátækir.

Ekki vinna til að útvega mat (Jn 6:27). Þessi viska Jesú er í raun heimska. Mjög slæmt.

Engar kynhvatir (Mt 5:28). Þessi viska Jesú myndi útrýma þjóðinni. Mjög slæmt.

Láttu alla vita að þú sért betri en ótrúaðir (Mt 5:13-16). Þessi viska Jesú er ekkert annað en gort og stórkallaleikur. Ómerkilegt.

Taktu pening af þeim ávaxta hann illa og láttu fjármuni til ríkrar manneskju (Lk 19:23-26). Þessi viska Jesú er ansi undarleg svo ekki sé meira sagt.

Ef einhver stelur af þér verðmætum, ekki endurheimta þýfið (Lk 6:30). Þessi viska Jesú gerði lögreglu óþarfa og er í raun hörmulegt rugl.

Ef einhver slær þig, hvettu viðkomandi til að slá þig aftur (Mt 5:39). Þessi viska Jesú er mjög slæm og gerir ofbeldismönnum auðvelt fyrir. Þannig geta þeir haldið áfram miskunnarlaust án afskipta.

Ef þú tapar lögsókn, borgaðu þá meira en þér ber að gera (Mt5:40). Þessi viska Jesú á hvergi heima í dómsölum landsins. Algjört rugl.

Ef einhver neyðir þig til að ganga mílu, gakktu tvær (Mt 5:41). Þessi viska Jesú auðveldar ofbeldismönnum og þrælahöldurum störf sín. Nei takk.

Ef einhver biður þig einhvers, gerðu það þá án þess að spyrja (Mt 5:42). Þessi viska Jesú er líka mjög slæm. Við verðum alltaf spyrja og taka ákvarðanir út frá hvað sé rétt og rangt. Hörmulegt rugl.

Frelsarinn

Miskunnsami Samverjinn og miskunnarlausi Kristur

29. september 2003# (Kristindómurinn)

Hver þekkir ekki dæmisöguna um miskunnsama Samverjan (Lk10:10), sem er haldið hátt á lofti í kristnifræðikennslu fyrir börn og fullorðna. Það er skiljanlegt að kirkjan reyni að halda þessari dæmisögu að almenningi vegna þess að í henni virðist vera einhver vitglóra. Því aðrar dæmisögur Jesú ganga út á heimsvaldastefnu og eru ofstækisfullar í mörgum tilvikum.

Í dæmisögunni um miskunnsama Samverjann ganga prestur og levíti framhjá manni sem hafði verið rændur og barinn. Meintur Jesú var í heilögu stríði gegn prestum og valdastéttum Ísrael sem hann leit á sem svikara. Þess vegna lætur hann Samverja bjarga fórnarlambinu. Dæmisagan sjálf er full af fordómum þar sem Jesú vill niðurlægja presta og levíta með því að láta Samverja vera þeim fremri í góðmennsku. Þetta væri kannski gott og blessað ef Jesús karlinn hefði ekki staðið sjálfan sig að því að vilja ekki hjálpa Samverjum:

Mt 10:5 Þessa tólf sendi Jesús út og mælti svo fyrir: „Haldið ekki til heiðinna manna og farið ekki í samverska borg. Farið heldur til týndra sauða af Ísraelsætt. Farið og prédikið: ,Himnaríki er í nánd.' Læknið sjúka, vekið upp dauða, hreinsið líkþráa, rekið út illa anda.

Til að kóróna eigin fordóma og útskúfun í kringum dæmisögurnar svarar Jesú lærisveinunum þegar þeir spyrja um tilgang dæmisagnanna.:

Mt 13:10 Þá komu lærisveinarnir til hans og spurðu: „Hvers vegna talar þú til þeirra í dæmisögum?“
Hann svaraði: „Yður er gefið að þekkja leynda dóma himnaríkis, hinum er það ekki gefið. Því að þeim, sem hefur, mun gefið verða, og hann mun hafa gnægð, en frá þeim, sem eigi hefur, mun tekið verða jafnvel það, sem hann hefur...“

Þannig að þeir sem hlusta á dæmisögur Jesú og skilja ekki, fara beint í eldsofnabræðslurnar þar sem englar munu safna saman óæskilegum til brennslu um alla eilífð. Fyrir mitt leyti þá er þetta frámunalega illt. Eflaust finnst einhverjum, sem hefur að ævistarfi að breiða út slíkar ranghugmyndir, að þetta sé allt í stakasta lagi.

Birgir Baldursson

Djásnin og mykjuhaugurinn

29. september 2003# (Kristindómurinn)

Seinni tíma útspil kristinna guðfræðinga, þegar búið er að sauma að þeim með því að sýna fram á hve hættulegt og órökvíst rit Biblían er, er að halda því fram að inntak hennar verði að skilja einhverjum „innri skilningi“.

Ekki verður betur séð en þessi sýn á kristindóminn sé í dag almennt viðurkennd meðal fræðimanna. Í ræðu sem Páll Skúlason háskólarektor flutti í Dómkirkjunni á 1. desemberhátíð segir:

Þessi frelsunarsaga er sannkallað ævintýri, fantasía sem er engu lík og óþrjótandi uppspretta líknar og lausnar. En hún er ekki heimsskoðun, miklu fremur trú á fjarstæðukennda hluti og furðulega veru og verur og stendur í sjálfu sér miklu nær draumórum en skynsamlegum skoðunum á lífinu og tilverunni. Hún er ekki ómerkari fyrir það, öðru nær. Ef kristin trú væri heimsskoðun og þegar hún er skoðuð sem slík, þá verður hún eins og hver önnur hjátrú og hindurvitni, tóm vitleysa hvernig sem á hana er litið. Og þessi vitleysa getur meira að segja orðið stórhættuleg, ef menn taka hana bókstaflega og ætla að leggja hana gagnrýnislaust til grundvallar skoðunum sínum á lífinu og tilverunni.

Páll er hér að vísa í þennan innri skilning, þá leit að hinu sanna inntaki í boðun Krists, sem upphefur kristindóminn sé rétt að málum staðið. Og eftir því sem séð verður dugar ekki að leggja veraldlegan skilning í boðskapinn sem trúarritið boðar. Kristindómurinn er nefnilega, sé eitthvað að marka Pál, stórhættuleg vitleysa sé lagður rangur skilningur í hann.

Þetta vekur hjá mér þær spurningar hvers vegna svona lítið hefur farið fyrir því hjá kirkjunnar mönnum að kynna þennan ólíka skilning og hættuna sem stafað getur af því að leggja rangan skilning í hugmyndakerfið. Og þegar maður hugsar til þess að prestar vaði inn á leikskólana, skrifi námsbækur fyrir kristinfræðikennslu grunnskólanna og safni unglingum til fermingarfræðslu án þess að þetta komi nokkursstaðar fram, þá blöskrar manni hreinlega.

Kannski á þjóðkirkjan hreinlega sök á því hvernig komið er fyrir trúarlífi landans, nú þegar allt veður í hættulegum og forheimskandi bókstafstrúarsöfnuðum. Því sé inntak nútímaguðfræði rétt skilið snýst hún um leit að djásnum í þeim daunilla mykjuhaug sem Biblían er.

En á meðan heldur kirkjan áfram að boða að mykjuhaugurinn sjálfur sé gersemin. Er ekki ábyrgðarhluti að boða slíkt, þegar hættan sem fylgir því er svona augljós og viðurkennd?

Birgir Baldursson

Hið kristilega tvísinni

29. september 2003# (Kristindómurinn)

Fræg er skáldsaga George Orwell 1984 og þá sérstaklega fyrir það þjóðfélag hugsanaánauðar sem hann dregur þar upp. Ein áhugaverðasta hliðin á þeirri ánauð er það sem hann kallar „doublethink“ og þýða má með hvorugkynsorðinu tvísinni.

Skilgreining Orwell á tvísinni er nokkurn veginn þessi: Getan til að aðhyllast tvö ólík viðhorf í einu þótt þau séu í mótsögn hvort við annað. Þetta innifelur t.d. það að geta fallist á nýjan „sannleik“ sem haldið er að mönnum, þrátt fyrir að þeirra eigið minni segi þeim annað. Ef ráðuneyti sannleikans gefur út þá yfirlýsingu að Eyjaálfa hafi alla tíð verið í stríði við Evrasíu þá er það sannleikur, þótt menn viti að undanfarið hafði ríkt friður þarna á milli.

Erum við öll haldin einhverju tvísinni? Flest erum við andsnúin þjóðernishyggju, enda afleiðingar hennar okkur ljósari en við kærum okkur um að vita. Samt sem áður er í fæstum okkar til neikvæð tilfinning í garð Fjölnismanna, Jóns Sigurðssonar og allra annarra nítjándualdarmanna sem stóðu fyrir þeirra tíma þjóðernisstefnu. Okkur finnst þetta bara einhvern veginn ekki sambærilegt.

Þó eru þarna sömu tilfinningar að baki, aðeins birtingarmyndin er ólík.

Tökum kristindóminn og leggjum undir þessa mælistiku. Þá sjáum við að fjölmargir samborgarar okkar telja sig geta ornað sér við fyrirheit um eilíft líf í ríki Guðs. Að þessu leytinu er heimsmynd þeirra deginum ljósari, við bara deyjum og förum til Guðs. Tja nema þeir vondu, þeir komast ekki þangað.

Þessi hyggja gengur þvert á vitneskju okkar um hver við erum, hvaðan við komum og í hvaða samhengi við þrífumst. Gefum Páli Skúlasyni orðið:

Kristur táknar og sýnir sigur lífsins yfir dauðanum; það er kjarni hinnar kristilegu lífssýnar. Hér snýst spurning ekki um gildar skoðanir og rök og ekki er lagt upp til umræðu um staðreyndir lífsins. Staðreyndir lífsins benda raunar allar til þess að lífið lúti í lægra haldi fyrir dauðanum, það eina sem við vitum með nokkurri vissu sé að við sleppum ekki lifandi frá lífinu. Þess vegna er hin kristilega lífssýn glapsýn eða missýn sé hún tekið bókstaflega sem skoðun á lífinu og dauðinn talinn vera hjóm og blekking. Dauðinn ásamt þjáningu, eymd og böli, sem honum fylgja er sannarlega ekki blekking, heldur blákaldur veruleiki, daglegt brauð okkar mannanna.

(Úr ræðu haldinni í Dómkirkjunni 1. desember 2002)

Það er augljóst að þessar tvær myndir, staðreyndin og hin huggandi fyrirheit, eiga enga samleið heldur eru í bullandi mótsögn hvor við aðra. Samt sem áður gengur fullt af fólki út frá því að kristnu fyrirheitin séu rétt, þótt það eigi að vita betur. Í huga þess hafa tveir sannleikar náð að skjóta rótum og lifa í bróðurþeli hvor við annars hlið.

Undarlegt.

Við vitum að annar sannleikurinn er lygi en sum okkar kjósa að trúa því að á einhvern undarlegan hátt sé hann þó samt sannleikur. Og hér förum við að nálgast flokksstefnuna í ríki Orwells þar sem stríð mátti sjá sem frið, fáfræði sem mátt og frelsið sem ánauð.

Kristna útgáfan af slíkum paradoxum er eitthvað á þessa leið:

Ánauð er frelsi
Fáfræði er þekking
Hatur er ást

Ánauð er frelsi: Þeir sem snúist hafa til Krists og kenninga Biblíunnar kalla sig gjarnan frelsaða. Frelsi þeirra felst þó ekki í neinu öðru en því að lúta í fullkominni þrælslund harðstjóra sem hótar útskúfun og eldsofnum sé hann ekki tilbeðinn og á hann trúað.

Fáfræði er þekking: Þeir sem frelsaðir eru í kristni telja sig varla þurfa að líta í aðrar bækur en Biblíuna, þar sé allan þann sannleik að finna sem veröldin bíður upp á. Þeir harðsvíruðustu afneita jafnvel þeirri þekkingu sem mannfélagið býr yfir í kjölfar rannsóknar á heiminum, því hún fer ekki saman við sumt af því sem stendur í Biblíunni. Semsagt: Ef eitthvað fer á skjön við Biblíuna þá er það alltaf Biblían sem hefur rétt fyrir sér. Slík er þekking sannkristinna á veröldinni.

Hatur er ást: Um víðan völl í Biblíunni er hatri Guðs lýst og hvernig hann útskúfar og drepur þá sem ekki eru honum þóknanlegir. Fyrirheit Jesú eru lítið fegurri:

Mannssonurinn mun senda engla sína, og þeir munu safna úr ríki hans öllum, sem hneykslunum valda og ranglæti fremja, og kasta þeim í eldsofninn. Þar verður grátur og gnístran tanna.

(Mt13:41)

Samt er okkur alltaf sagt að Guð og Jesús séu elskandi verur. Hatur Guðs á vantrúuðum og þeim „sem ranglæti fremja“ er semsagt tákn um ást hans. Þessu halda hinir kristnu fram fullum fetum.

Er hægt að fá einhvern botn í svona rugl. Já, það er það reyndar. Lausnarorðið er tvísinni.

Frelsarinn

Því svo hataði guð heiminn...

30. september 2003# (Kristindómurinn)

Í messuhaldi og kristinfræðslu er þessi setning úr guðspjalli kennt við Jóhannes ein sú mest notaða til að fylla kristna trúarlotningu og þakklæti:

Jh 3.16: Því svo elskaði Guð heiminn, að hann gaf son sinn eingetinn, til þess að hver sem á hann trúir glatist ekki, heldur hafi eilíft líf.

Staðreyndin er sú að þessi setning er jafn illa ígrunduð og öll kristin trú. Að drepa son sinn til að sýna öðrum ást er ógeðslegt og hefur ekkert með ást að gera. Því samkvæmt Nýja-testamentinu eru örlög sonarins skipulögð af
Guði sem grunnurinn af kristinni trú. Lítill hefði áhuginn verið hjá blóðþyrstum skrælingjum þess tíma ef trésmiðurinn hefði látist í hárri elli. Krassandi aftökur, blóð og naglar er það sem virkaði í auglýsingaskyni.

Síðan telst það seint til fórnar að vakna sprelllifandi þrem dögum síðar eftir aftökuna. Kristnir menn virðast þannig trúa vegna fáránlegs samviskubits yfir að sonurinn hafi látist fyrir þá af mannavöldum. Hvernig er hægt að fá samviskubit ef hann vaknaði hress og ódrepandi? Það er einhver skelfileg rökvilla í öllum þessum farsa og í raun eru einstaklingar sem fórna lífi sínu til að bjarga öðrum miklu merkilegri en ódrepandi guðir.

Það er líka afskaplega barnalegt fyrir almáttugan guð að senda son sinn í reisu til Palestínu, bara til að fá hann dæmdan sem guðlastara og landráðamann. Láta hann síðan sogast til himna í einkasamkvæmi tólf lærisveina, fyrirgefið, ellefu lærisveina, en ekki fyrir ásjónu þúsunda manna sem hefði verið öllu skynsamlegra fyrir alvitran Guð. Í staðinn ræður hann Rómarkirkjuna til að drepa milljónir við að troða á villimannlegan hátt kristinni kirkju upp á lýðinn. Þar var milljónum fórnað fyrir ekki neitt nema heimsku. Það þarf afskaplega mikla afneitun til að sjá vitrænan tilgang með þessu brambolti.

Í þessari setningu er fólk líka flokkað í tvo hópa með ógeðfelldri aðskilnaðarstefnu, þau sem trúa á draugagang sonarins og hin sem ekki trúa á slíkar goðsögur. Þau sem ekki trúa hljóta grimmilega refsingu með því að brenna um alla eilífð í eldsofni. En hin trúuðu fá inngöngu í ríki guðsins. Þannig er fórn þeirra, sem ekki trúa á slíkt rugl og villimennsku samvisku sinnar vegna, miklu meiri en fórn afturgengna sonarins.

Ég get ekki skilið hvernig prestar hafa geð í sér að fara með þessa heimskulegu setningu sem ást og kærleik þegar hún er í raun útskúfun og hatur. Það þarf ekki mjög rökfastan mann til að sjá hversu fórn þeirra milljóna manna sem trúðu ekki á Jesú Krist fyrir herjum kirkjunnar er miklu stærri en nokkur fórn ódrepandi guðs. Þannig er þessi setning nýja testamentisins kennd við Jóhannes í raun mestu öfugmæli síðari tíma.

Matthías Ásgeirsson

Af hverju ætti allt þetta fólk að ljúga?

1. október 2003# (Nýöld)

Ég heyrði um daginn örstutt brot af viðtali á Rás2 þar sem rætt var við kvikmyndargerðafólk sem var að gera mynd um dulvitleg fyrirbæri.

Kvikmyndagerðamennirnir voru afskaplega uppteknir af því að eitthvað dulvitlegt hlyti að vera til vegna þess að þeir voru búnir að tala við svo mikið af fólki sem hafði svo margt merkilegt að segja. Lokarök þeirra voru: Af hverju ætti allt þetta fólk að ljúga?

Á ensku segja menn stundum the plural of anecdote is not data sem mætti snúa yfir í margar reynslusögur eru engin sönnun

Það heldur því enginn fram að „allt þetta fólk“ ljúgi þegar það segir frá draugum, fljúgandi furðuhlutum, álfum eða englum. Ég held því fram að fólkið hafi ekki rétt fyrir sér, hafi látið glepjast. Það er einfaldlega líklegra að algengt sé að fólk taki feil, geri mistök eða muni vitlaust heldur en að náttúrulögmál hætti að virka.

Vandamálið við vitnarökin er að til að sannfæra þá sem halda þeim fram þarf að hrekja allar sögurnar. Ekki er nóg að sýna fram á hugsanlegar skýringar, alltaf er hægt að finna nýja sögu sem stangast hugsanlega á við mögulega skýringu. Enda er það náttúrulega ekki hlutverk þeirra sem efast um yfirnáttúru að afsanna öll möguleg hindurvitni, heldur er það hlutverk þeirra sem trúa að sanna þau. Og þá dugir ekki til að tína til ótal vitni að ótal mismunandi atburðum með ótal mismunandi sögur. Því margar reynslusögur eru ekki sönnun.

Frelsarinn

Burt með Gídeon

2. október 2003# (Kristindómurinn)

Flestir þekkja félag sem heitir Gídeon. Það dreifir biblíum til 10 ára gamalla barna í opinberum grunnskólum landsins. Auðvitað er siðlaust dreifa trúarritum til barna í opinberum skólum landsins, en á einhvern fáheyrðan hátt virðist allt leyfilegt í Jesú nafni. Það er því ótrúlegt að grandvaralausir skólastjórnendur skuli leyfa þessu siðblinda áróðursfélagi að dreifa ósóma og illsku fornaldar yfir börnin okkar á jafn viðkvæmu mótunarskeiði. Til að auka á siðleysið kennir Gídeon félagið sig blygðunarlaust við einræðisherra, morðingja og kvennaníðing.

Gídeonfélagið opinberlega játar að stunda áróður í skólum og kallar það „forréttindi“. Á heimasíðu félagsins má lesa eftir farandi orð um hvernig þessi heilaþvottur fer fram: „Þegar Nýja testamentin eru gefin er byrjað með stuttri kynningu á Gideonfélaginu. Síðan eru þau afhent hverjum nemanda persónulega með handabandi ef mögulegt er. Þá er flett upp á nokkrum versum og þau lesin saman. Við úthlutunina koma stundum spurningar frá nemenda um trúna og jafnvel tilgang lífsins. Það eru mikil forréttindi að geta gefið börnunum þessa dýrmætu gjöf sem hefur svör við þessum spurningum og mörgum fleiri.“

Merki félagsins er morðvopn, sem félagið lýsir svo vel á heimasíðu sinni „Einkennismerki Gideonfélaganna er skemmtilega stílfærð eftirlíking á vopninu sem menn Gideons beittu í baráttunni við Midíaníta og Amalekíta.“ … Til að kóróna þetta í lokaorðum segir félagið: „það er hlaðið innihaldsríkum táknum kristinnar trúar.“ Hvernig getur nokkur kennari sem hefur kynnt sér hvað nafn Gídeon félagsins stendur fyrir í raun og veru hleypt þeim inní kennarastofuna?

Í Dómarabók í gamla testamentinu er Gídeon konungi lýst og langar mig að grípa niður í óskapnaðinn sem Gídeon félagið kennir sig svo stolt við „að útbreiða Guðs heilaga orð“:

Dóm7:22 ...þá beindi Drottinn sverðum þeirra gegn þeirra eigin mönnum um allar herbúðirnar

[Guð hjálpar Gídeon við að drepa ótalin fjölda óvina]

Dóm7:25 Og þeir handtóku tvo höfðingja Midíaníta, þá Óreb og Seeb, og drápu Óreb hjá Órebskletti, en Seeb drápu þeir hjá Seebsvínþröng. Síðan veittu þeir Midíanítum eftirför. En höfuðin af Óreb og Seeb færðu þeir Gídeon hinumegin Jórdanar.

[Á grimmilegan hátt lætur Gídeon afhausa óvini sína]

Dóm8:7 Þá sagði Gídeon: „Sé það svo! Þegar Drottinn gefur Seba og Salmúna í mínar hendur, þá skal ég þreskja hold yðar með þyrnum eyðimerkurinnar og með þistlum.“

[Ógeðfeldar og viðbjóðslegar aðfarir svo ekki sé meira sagt]

Dóm8:16 Og hann tók öldunga borgarinnar og þyrna eyðimerkurinnar og þistla og lét Súkkótbúa kenna á þeim. 17Og hann braut niður kastalann í Penúel og drap borgarbúa.

[Væntanlega lét hann myrða bæði konur og börn á íslenskum grunnskólaaldri]

Dóm8:21 En þeir Seba og Salmúna sögðu: „Far þú sjálfur til og vinn á okkur, því að afl fylgir aldri manns.“ Fór þá Gídeon til og drap þá Seba og Salmúna og tók tinglin, sem voru um hálsana á úlföldum þeirra.

[Morð og aftur morð]

Dóm8:30 Gídeon átti sjötíu sonu, sem út gengnir voru af lendum hans, því að hann átti margar konur.

[Átti hann engar stúlkur? fjölkvænismaðurinn Gídeon var greinilega sama um þær og félagið segir með nafni sínu að drengir séu merkilegri en stúlkur]

Óli Gneisti

Er Nonni þarna?

2. október 2003# (Nýöld)

Í mínum huga eru til tvær tegundir af miðlum, þeir sem eru viljandi að svindla á fólki og þeir sem þjást af einhverjum geðrænum kvillum. Ef einhver miðill telur sig geta sannað hæfileika sína þá veit ég um mann sem er tilbúinn að borga milljón dollara fyrir slíkt. Aðalástæðan fyrir því hve miðlum gengur vel er augljóslega sú að fólk vill trúa þessu, það vill fá staðfestingu á að það sé allt í lagi með Nonna frænda hinum megin við móðuna og miðlarnir selja þeim þessa „sálarró“. Málið er náttúrulega að Nonni nær yfirleitt í gegn þegar miðlar eru að miðla en Zophanías gerir það aldrei.

Stundum hef ég heyrt að einkafundir miðla nái að koma fram með mun nákvæmari niðurstöður en þeir fundir sem almenningur fær að sjá. Ég efast ekki um það, ef að væntanlegt fórnarlamb hefur pantað tíma þá gefst tími til að skoða málið. Á Íslandi hefur til að mynda verið til forrit í um áratug sem gerir manni auðvelt að halda utan um mikið magn ættfræðiupplýsinga. Miðill sem þekkir ættfræðing getur á auðveldan hátt komist yfir lista yfir látna fjölskyldumeðlimi og einnig yfir fjölskyldugerð. Það eru að sjálfssögðu fjölmargar aðrar leiðir til að komast yfir ýmsar upplýsingar um væntanleg fórnarlömb, að eiga vini á réttum stöðum eða bara einfaldlega kunna að komast yfir upplýsingar.

Reyndar er helsta vopn miðla það að lesa fólk, ekki lesa áru eða neitt yfirnáttúrulegt, heldur einfaldlega að geta séð út hvað fólkið vill heyra. Nokkrar vel valdar setningar geta komið miðlum á sporið, svipbrigði fórnarlambsins er í raun það eina sem þarf til að hjálpa miðlinum. Málið er að margir miðlar eru ótrúlega snjallir í blekkingaleik sínum, þeir geta látið fólk segja sér eitthvað og síðan endurtekið það án þess að fórnarlambið skilji að það hafi verið leikið á það.
Miðlar eru líka svo heppnir að þeir hafa ótal undankomuleiðir. Sambandið við andaheima er slæmt í dag (svona einsog við missum internetsamband þegar sæstrengur slitnar) er einfalt og oft notað. „Það er vondur andi hérna og hann er að plata mig“ er alveg óhrekjanleg skýring. „Andarnir vilja ekki segja þér neitt, þú verður að komast að þessu sjálfur“ held ég að ég hafi heyrt einhvern tímann. Hvaða rugl skýring sem til er dugar því miðlarnir eru að sjálfsögðu æðsta yfirvald um málið.

Fólk sem vill trúa nær að sannfæra sig um mátt miðlanna þrátt fyrir að engar sannanir hafi nokkurn tíman fengist á því að hæfileikar miðla séu til staðar. Þetta er ekki af því að það hefur ekki verið reynt, fjöldi miðla hefur gengist undir rannsóknir og mistekist enda er ekkert á bak við kuklið. Miðlar eru ekki einu sinni frá djöflinum einsog Gunnar í Krossinum (og Biblían) heldur fram. Þeir eru bara ómerkilegir svindlarar sem eru að féflétta trúgjarnt fólk eða þá að þeir þurfa á aðstoð geðlæknis.

Er kannski allt í lagi að miðlar stundi sitt fals án athugasemda frá okkur vantrúarseggjunum? Er ekki í lagi að fólk fái staðfestingu á því að það sé allt í lagi með Nonna (en lifi í vafa um afdrif Zophaníasar)? Nei, að sjálfsögðu ekki. Ég má ekki selja fólki háskólaskírteini og segja fólki að það sé þar af leiðandi menntað, ég má ekki selja fólki Drakúlamola haldandi fram að þeir lækni krabbamein. Svindl og fals af þessu tagi er aldrei afsakanlegt og það á aldrei að fyrirgefa, það er verið að níðast á tilfinningum fólks í hagnaðarskyni.

Birgir Baldursson

Dalandi siðferði

3. október 2003# (Siðferði og trú)

Alltaf er jafnhjákátlegt að sjá þegar hinir kristnu byrja að tala um dalandi siðferði, sem afleiðingu af fráhvarfi frá kristindóminum. Hvílík endemis sjálfsblekking sem þetta fólk beitir sig!

Hvað er það annars sem kristnir kalla dalandi siðferði? Er það kynjajafnréttið sem óðum er að komast á? Eru það sjálfsögð lýðréttindi samkynhneigðra sem eru smám saman að komast í réttan farveg? Afnám þrælahalds í vestrænum heimi? Ástundun gagnrýninnar hugsunar? Tjáningarfrelsið? Afnám dauðarefsinga?

Allt þetta er tilkomið vegna fráhvarfs frá kristindómi. Aftur á móti hafa morð, dópneysla og ofbeldi ekkert að gera með það hvort menn eru trúaðir eða ekki. Eiturlyfjaneysla hefur t.a.m. alla tíð verið fylgifiskur trúarástundunar þótt kristnin sé reyndar að mestu laus við slíkt (nema þegar menn þamba rauðvínssull og þykjast með því vera að drekka blóð). Morð og ofbeldi hinsvegar...

Það þarf bara að gaumgæfa blóði drifna sögu kristninnar. Horfa á ofbeldið á kórdrengjum kaþólskra. Galdrabrennurnar. Krossferðirnar. Bannfæringar á þeim sem uppgötvuðu að heimsmynd Biblíunnar er ekki rétt.

Einnig má nefna það misrétti sem „trúfrelsið“ á Íslandi er beitt, m.a.s. með ákvæði í stjórnarskrá sem dæmi um kristilegt ofbeldi. Hið trénaða kristna klerkavald hefur komið sér svo kyrfilega fyrir í þjóðfélaginu með aldalöngum áróðri og endalausri viðkvæmni fyrir gagnrýni að enginn virðist þora að reka upp minnsta styggðaryrði.

Og í krafti þessa hafningar kristinnar og kirkjunnar yfir gagnrýna umræðu geta svo prelátar hennar ekið sér mærðarlegir í kristilegri sjálfumgleði og sjálfbirgingshætti.

En ekki mikið lengur.

Matthías Ásgeirsson

Helförin hin síðari

3. október 2003# (Siðferði og trú)

Hvaða skoðanir sem menn hafa á trúmálum hljóta allir að fordæma Þriðja ríki Hitlers. Menn geta deilt um hvort Hitler hafi verið kristinn, en trúaður var hann, um það er óþarfi að deila. En ég ætla ekki að spá í því hér.

Það er eitt sem ég hef stundum velt fyrir mér. Hitler hafði margt slæmt á samviskunni og verst var vafalítið tilraun hans til að útrýma Gyðingum. Talið er að sex milljón Gyðingar hafi verið drepnir í Evrópu á árum síðari heimsstyrjaldar.

Allir eru væntanlega sammála um að þetta var hrikalegur glæpur. Það þarf væntanlega ekkert að fara í miklar siðferðispælingar til að komast að þeirri niðurstöðu.

En....

Hvað gerði Jesús við þessa Gyðinga, hvernig tók hann á móti þeim? Hvað gerir Jesús við alla Gyðinga?

Komast þeir til himna eða eru þeir dæmdir til eilífðardvalar í eldslogum helvítis þar sem þeir trúa ekki á Jesú?

Hvernig tók Jesús á móti þeim sex milljón Gyðingum sem voru myrtir í valdatíð Hitlers? Hvernig tóku feðgarnir á móti ungabörnum sem létu lífið í gasklefum Þriðja ríkisins?

Í Biblíunni er skrifað að Jesú hafi sagt: Jh3.3 „Sannlega, sannlega segi ég þér: Enginn getur séð Guðs ríki, nema hann fæðist að nýju“ ...Jh3.18 „Sá sem trúir á hann, dæmist ekki. Sá sem trúir ekki, er þegar dæmdur, því að hann hefur ekki trúað á nafn Guðs sonarins eina.“

Er ekki borðleggjandi að eftir helförina fyrri sem Hitler stóð fyrir tók við helförin síðari í boði feðganna Guðs og Jesú? Helför sem enn stendur yfir og beinist gegn öllum þeim sem gerast svo ósvífnir að trúa ekki á þennan fíflaskap.

Birgir Baldursson

Aftan úr öldum

4. október 2003# (Kristindómurinn)

Það er engin tilviljun að framþróun í heiminum hafi verið mest í hinum kristna hluta hans

- Davíð Oddsson á kristnihátíð árið 2000.

Þessi orð forsætisráðherrans sýna okkur ljóslega hvað kirkja og kristni hafa enn mikið kverkatak á íslensku samfélagi. Æðsti ráðamaður þjóðarinnar getur ekki annað en láta sér um munn fara slíkar rangfærslur og hver man ekki eftir því þegar forseti okkar þorði ekki annað en taka „trú“ til að eiga séns í framboðsslaginn?

Í ofanálag er þjóðsöngur okkar eitthvert undirlægjuvæl gagnvart þessum valdasjúka guði, fáninn okkar dekoreraður merki heimskunnar, alþingi getur ekki hafist fyrr en búið er að særa galdraþulur fávísinnar yfir ráðamönnum og landsmönnum er gert að húka heima án skemmtunar og þjónustu á dánardægri hins meinta alvalds.

Stétt manna nýtur virðingar samfélagsins fyrir að ljúga heimskulegum kraftaverkasögum aftan úr forneskju að lýðnum. Hefur í ofanálag réttindi til ókeypis sálusorgunar (ríkið borgar) meðan þeir sem kjósa alvöru sálfræðiþjónustu þurfa að greiða háar upphæðir. Samt gerir menntun þessarar klerkastéttar hana að engu leyti hæfari en næsta mann til að stunda slíka klíník, það eina sem prestarnir geta ráðlagt fólki eru særingar og galdraþulur.

Svo er námsskrá grunnskólanna undirlögð tilskipunum um kristilega innrætingu og fjölmiðlar landsins uppfullir af kristilegum þáttum og klerkaþvaðri eins og ekkert sé sjálfsagðara.

Var einhver að tala um að þjóðfélagsástandið undir stjórn Talibana í Afganistan hafi verið aftan úr öldum?

Frelsarinn

Í klóm ríkisrekins Krists

5. október 2003# (Siðferði og trú)

Þau sem hafa lesið biblíuna með gagnrýnni hugsun verða þess fljótt áskynja að bókin er illa ígrunduð og siðlaus. Ríkiskirkjan hefur því gríðarlega hagsmuni af því að gera biblíuna að sannleik því annars væri kirkjan sjálfdauð. Í þau fáu skipti sem ég neyðist til að mæta í kirkjuathöfn þarf ég að vara mig á að springa ekki úr hlátri þegar prestar reyna með klókindum að laumast fram hjá skelfilegum texta Biblíunnar, eða upphefja heimskulega vitleysu í hæstu hæðir sem djúpvitra lífsspeki. Sannarlega reynir kirkjan allt til að halda haus í nútíma samfélagi.

Segja má að niðurrif eðlilegrar siðferðiskenndar og rökhugsunar hefjist með barnastarfi ríkiskirkjunnar, þar sem trúgirni barna er nýtt út í óendanleikann. Á einhvern ótrúlegan hátt þykir kristnu trúfólki eðlilegt að kenna börnum að hryðjuverk gegn frumburðum Egypta hafi verið réttlætanleg til að frelsa þjóð Móse. Að guð hafi með Nóaflóðinu réttilega drepið börn vegna þess að foreldrarnir hafi lifað í synd. Að guð var svo góður að krossfesta son sinn til að við öll verðum ódrepandi. Svona má endalaust telja upp siðleysi og grimmd sem ríkiskirkjan treður upp á börn sem eðlilega hegðun algóðs og alviturs guðs eingöngu til að viðhalda tilveru sinni.

Þegar börn komast til vits og ára uppfull af skemmdri siðfræði og yfirnáttúrudýrkun eru þau látin þamba blóð og éta hold guðsins til að komast í söfnuð hinna fullorðnu. Þegar svo er komið er fokið í flest skjól og fátt til bjargar, því á þeirri stundu hafa fermingarbörnin fengið á sig asnaeyru kirkjunnar. Þau eru svo föst að biskupinn getur ekki afskírt og tekið þau af fórnarlömbunum. Með fermingarathöfninni eru unglingar á mótunarskeiði þannig látnar kvitta undir vitleysuna, fjárausturinn og ruglið sem fylgir kirkjuveldinu á Íslandi. Þegar svo er komið þá er ekki aftur snúið því viðhafnarhýsillinn hefur þannig fjárfest í vitsmunum, virðingu og veraldlega í lífi og starfi hvers Íslendings.

Ef biskupinn réttilega lýsti því opinberlega yfir að öll yfirnáttúra og kristni sé lygi myndi veröldin hrynja yfir hundruði starfsmanna kirkjunnar. Landsmenn myndu sjá að þeir hafi verið hafðir að fíflum. Augljóst væri að hrikalegar fjárhæðir sem mældust í hundruðum milljarða hafi verið hent á glæ í formi bygginga og viðhafnarlifnaðar útvaldra. Með því að hafa tilvistarhagsmuni sína svo mikla hefur ríkiskirkjan gert allar breytingar í réttlætisátt nánast útilokaðar eða mjög erfiðar í framkvæmd. Ríkiskirkjan hefur þannig byggt upp starf sitt á slíkum ógnarkletti að hana skiptir engu þótt henda þurfi siðferði og réttlæti fyrir björg.

Birgir Baldursson

Hinn endanlegi sannleikur

6. október 2003# (Vísindi og trú)

Er til einn og endanlegur sannleikur? Boðberar trúarinnar halda því fram og segjast kunna á honum skil. Þeir búa við lokaða heimsmynd þar sem allt er á hreinu, hlutirnir eru bara svona og ekkert við því að gera.

Sjá menn ekki hve heimskulegt þetta er? Og vandræðalegt í þokkabót þegar kemur að því að þurfa að viðurkenna ný sannindi, sem ekki voru fyrir í heimsmyndinni? Hvað til dæmis með flötu jörðina sem einn góðan veðurdag sannaðist að væri hnöttótt? Geta menn haldið svona lokaðri heimsmynd til streitu þrátt fyrir allt sem fer á svig við hana?

Ó já, það geta þeir. Sumir ganga meira að segja svo hart fram í því að þeir nema vísindi í virtum háskólum en beita svo aðferðum gervivísinda til að trana trénaðri heimsmynd sinni fram. Ég er að tala um sköpunarsinnana sem hafa það að sínu eina og helsta markmiði að reyna að láta niðurstöður vísindanna hljóma illa í eyrum trúgjarns almenningsins. Til þess beita þeir aðallega rökleysum og -brellum og hamra látlaust á því að vel viðurkenndar vísindakenningar séu bara kenningar á blaði og þar af leiðandi rangar. Þær séu engu betri en trúarkenningar að því leytinu.

Úff, sjá þessi grey ekki hvað þeir gera lítið úr sjálfum sér með slíkum málflutningi? Og fara algerlega á mis við það sem mestu máli skiptir í umræðunni sem er að það er aðeins ein leið að hinum endanlega sannleik, sé hann til á annað borð. Hún er sú að kanna hið raunverulega ástand hlutanna, en ekki gefa sér fyrirfram hvert það ástand hljóti að vera.

Einn algildur sannleikur hlýtur að vera öll hugsanleg vitneskja um ástand allra hluta á öllum augnablikum eilífðarinnar, í það minnsta fram til þessarar stundar. Það segir sig sjálft að engin leið er fyrir okkur mennina að höndla þennan sannleik, heldur aðeins hægt að nálgast hann.

Og það gerum við ekki ef við förum leið trúarinnar. Sú leið hefur engu skilað okkur nema ranghugmyndum, fáfræði og djöfuldómi. Gussi gamli á himnum er orðinn vægast sagt afar sjúskaður og kominn tími til að gefa honum frí.

Óli Gneisti

Indiana Jones og trúarstökkið

7. október 2003# (Kristindómurinn)

Í myndinni Indiana Jones and the Last Crusade þá stendur Indy á barmi hyldýpis og þarf að taka trúarstökk. Hann þarf í raun að treysta á að guð grípi hann, að guð búi til brú fyrir hann. Indy ákveður að láta vaða og guð bjargar honum. Jamm, þannig virkar það í kvikmyndunum.

Ef ég væri Harrison Ford og hefði George Lucas og Steven Spielberg á bak við mig þá myndi ég líka þora að taka þetta skref út í tómið því þeir hjá Industrial Light and Magic eru nokkuð snjallir. Ég myndi ekki taka þetta skref í raunveruleikanum enda væri það bara brjálæði. Það er annars ekki hægt að taka þetta eina atriði úr samhengi við hinar myndirnar.

Í fyrstu myndinni, Raiders of the Lost Ark, er Indiana varfærnislegur náungi sem trúir ekki á mátt Sáttmálsarkarinnar en í lok myndarinnar þá verður hann vitni að því að Örkin bræðir stóran hóp af nasistum. Indiana fær þar staðfestingu á því að eitthvað er á bak við Biblíuna.

Í mynd númer tvö, Indiana Jones and the Temple of Doom (í tímaröð þá gerist hún fyrst), þá fær Indy að kynnast mætti Kali og Shiva. Sankara steinarnir reynast máttugir og prestur Kali rífur hjartað úr brjósti manns án þess að drepa hann.

Í þriðju myndinni er hetjan okkar því búinn að fá staðfestingu á því að í hans heimi þá gerast yfirnáttúrulegir hlutir út um allt. Þessi Indiana Jones sem veit hvernig reglurnar í hans heimi virka stendur á barmi hyldýpis og í ljósi þeirrar vitneskju sem hann hefur þá tekur hann skrefið, það er ekki trúarstökk því hann hefur þegar fengið staðfestingu um að það er til guð.

Ég hef ekki fengið neina staðfestingu á því að það sé til guð, ég þyrfti að treysta á guð sem hefur líklega ekki sýnt sig í 2000 ár og þá sýndi hann sig bara einhverjum hirðingjum sem ég myndi ekki treysta til að passa úlfaldann minn (einn þeirra skipaði fylgismönnum sínum að hirða einhvern asna sem einhver hlýtur að hafa átt).

Í heimi Indiana Jones er guð til, í okkar heimi er hann goðsögn, mistök fortíðarinnar.

Frelsarinn

Jafnvel þótt ég fari um dimman dal

8. október 2003# (Kristindómurinn)

Aftur og aftur hljómar 23 Davíðssálmur í eyrum kirkjugesta til að hugga þá þegar illa gengur. Til að fullnægja þessari endalausu þörf fyrir að heyra huggandi guðs heilaga orð þessa sálms er núna hægt að skrá sig á námskeið hjá Leikmannaskóla þjóðkirkjunnar. Eins og vanalega tipla kristnir guðfræðingar á tánum í kringum ógeðfelda Davíðssálma til að valda ekki hneykslan hjá almenningi sem telur sig siðferðilega betri sem kristnir. Við skulum kynnast kristilegu siðferði og guðlegum kærleik sálmanna í kirkju ríkisins. Hér á eftir koma nokkrar laglínur úr dimmum sálmum heilagrar ritningar:

2:8 Bið þú mig, og ég mun gefa þér þjóðirnar að erfð og endimörk jarðar að óðali. 9 Þú skalt mola þá með járnsprota, mölva þá sem leirsmiðs ker.

5:7 Þú tortímir þeim, sem lygar mæla, á blóðvörgum og svikurum hefir Drottinn andstyggð.

11:6 Á óguðlega lætur hann rigna glóandi kolum, eldur og brennisteinn og brennheitur vindur er þeirra mældi bikar.

14:1 Heimskinginn segir í hjarta sínu: „Guð er ekki til.“ Ill og andstyggileg er breytni þeirra, enginn gjörir það sem gott er.

(Hér fá trúlausir opinberlega á baukinn frá ríkisguðinum)

18:35 sem æfir hendur mínar til hernaðar, svo að armar mínir benda eirbogann.

21:9 Hönd þín nær til allra óvina þinna, hægri hönd þín nær til allra hatursmanna þinna. 10 Þú gjörir þá sem glóandi ofn, er þú lítur á þá. Drottinn tortímir þeim í reiði sinni, og eldurinn eyðir þeim.

35:8 Lát tortíming koma yfir þá, er þá varir minnst

50:22 Hyggið að þessu, þér sem gleymið Guði, til þess að ég sundurrífi ekki og enginn fái bjargað.

58:4 Hinir illu eru frá móðurlífi viknir af leið, lygarar fara villir vegar frá móðurskauti.

(Guð kennir mæðrum um lygna einstaklinga)

58:7 Guð, brjót sundur tennurnar í munni þeirra, mölva jaxlana úr ljónunum, Drottinn

59:6 En þú, Drottinn, Guð hersveitanna, Ísraels Guð, vakna þú til þess að vitja allra þjóðanna, þyrm eigi neinum fráhverfum syndara.

68:22 Já, Guð sundurmolar höfuð óvina sinna, hvirfil þeirra, er ganga í sekt sinni. 23 Drottinn hefir sagt: „Ég vil sækja þá til Basan, flytja þá frá djúpi hafsins, 24 að þú megir troða þá til bana, að tungur hunda þinna megi fá sinn hlut af óvinunum.“

78:66 Hann barði fjandmenn sína á bakhlutina

(Er guð að fikta í rassinum á óvinum Ísraels)

106:17 Jörðin opnaðist og svalg Datan og huldi flokk Abírams, 18 eldur kviknaði í flokki þeirra, loginn brenndi hina óguðlegu.

110:6 Hann heldur dóm meðal þjóðanna, fyllir allt líkum, hann knosar höfuð um víðan vang.

139:8 Þótt ég stigi upp í himininn, þá ertu þar, þótt ég gjörði undirheima að hvílu minni, sjá, þú ert þar.

(Er guð líka neðanjarðar, það er lítið pláss fyrir Satan og steig Jesú ekki niður til heljar... hmm er þá Satan guð í grímubúning)

144:1 Lofaður sé Drottinn, bjarg mitt, sem æfir hendur mínar til bardaga, fingur mína til orustu.

Birgir Baldursson

Þörfin fyrir að vita

9. október 2003# (Vísindi og trú)

Oft er því haldið fram að trúarþörf mannkynsins sé innbyggð í það. Telja þetta jafnvel sönnun fyrir tilvist skapara. Ég hallast að því að þetta sé ekki þörf fyrir að trúa heldur þörfin fyrir að vita.

Í forneskju þegar vitundarljósið var að kvikna í kolli okkar stóðum við ráðþrota og hrædd gagnvart náttúruöflunum. Við drógum ranglega þá ályktun að þrumurnar, jarðskjálftarnir og fellibyljirnir væru verk yfirnáttúrulegra vera og gengum svo út frá því sem vitneskju árþúsundum saman.

Trúarbrögðin eru ófullkomin leið forfeðra okkar að sannleikanum, leið sem farin var án farartækja. Vísindin létu okkur síðan farartækin í té. Og það er ekkert athugavert við það að trúuðum einstaklingum sé bent á að þessar rútur til sannleikalandsins séu til reiðu.

Það er nefnilega svo dapurlegt að sjá þá villast fótgangandi úti í auðninni.

Aiwaz

Hvers vegna trúleysi er toppurinn

10. október 2003# (Rökin gegn guði)

Á trúmálaþráðum netsins tyggja trúmenn gjarnan á því að enginn sé í raun trúlaus og að trúleysi okkar trúleysingja sé engu minni „trú“ en þeirra. Ekki veit ég hvernig menn finna samasemmerki á milli þess að aðhyllast raunsæi, skynsemi og rökhyggju og þess að halda að ósýnilegur andi haldi um stjórnartaumana í jarðlífi okkar en fyrst trúmenn bjóða uppí þennan dans ætla ég að þiggja það.

Frá örófi alda hafa trúmenn ávallt hatað mest þá sem eru trúlausir. Hinn miskunnsami Jesús segir okkur fyrirdæmda og að við munum farast í myrkri því við trúum ekki og ekki vandar Job okkur kveðjuna því hann segir trúlausa verða að eilífu að engu eins og okkar eigin saur. Þetta er þó hárrétt hjá Job gamla, því þegar við erum dáin þá verðum við að eilífu að engu svo það eru svo sem engar fréttir fyrir okkur hin trúlausu. Þeir sem ekki hafa trúað á þann guð sem vinsælastur er á hverjum tíma hafa ávalt verið hataðir, ofsóttir eða jafnvel myrtir af trúmönnum. Hundruðir guða og trúarbragða hafa komið og farið en við trúlausir erum hér enn!! Hvað segir þetta ef það er rétt að trúleysi sé bara trúarbrögð? Jú, þá er trúleysi greinilega elsta og besta trú heimsins! Allir æðstuprestarnir, prelátarnir og trúarlögreglumennirnir og guðir þeirra, sem ofsótt hafa trúlausa gegnum aldir eru löngu dauðir en við trúlausir erum still going strong.

Af hverju er trúleysi þá svona æðislegt?

Jú, trúleysi er meira en bara að vera laus við trú á guði og vitneskjan um að trúarbrögð séu blekking og óskhyggja. Trúleysi er það viðhorf að skoða heiminn raunsæjum óttalausum augum og reyna að skilja öll fyrirbæri hans sem hluta náttúrunnar. Við þurfum enga Biblíu því okkar Biblía er fólgin í orðunum HUGSAÐU SJÁLFUR! Öfugt við trúarbrögð er ekkert neikvætt við trúleysi því sannleikurinn getur aldrei verið neikvæður. Trúlausir krefjast sannana eða a.m.k. þokkalega góðra vísbendinga ef eitthvað virðist stangast á við almenna skynsemi. Sagan segir okkur að framfarir hafi bara orðið þegar menn hafna eða véfengja eldri hugmyndir og siði. Það geta trúarbrögðin aldrei gert því þau hafa sinn „sannleika“ meitlaðan í stein.

Trúmenn segja siðleysi spretta upp vegna skorts á trúarbrögðum en þó teljast 95% þjóðarinnar kristin og eru skráð í kristin trúfélög! Ríkisreknar kirkjur eru um allt, kristinn boðskapur glymur í útvarpi og á Ómega. Kristið trúboð er lögboðið í skólum landsins og þeir tala um skort á trúarbrögðum þegar þeir vísa í siðleysi dagsins í dag!

Trú er í raun eins konar geðsjúkdómur. Trúaðir trúa á tilvist annars heims, yfirnáttúrulegs heims sem fullur er af guðum, djöflum, englum, dýrlingum og púkum. Svo tala þeir við þessar ímynduðu verur, biðja þær um leiðsögn eða eitthvert viðvik eins og „kraftaverk“. Ef slíkt væri ekki sveipað tjöldum trúarbragða væri viðkomandi umsvifalaust dæmdur geðsjúkur og settur á hæli. Enda hvað er það annað en geðsýki að herja á heilu heimsálfurnar með morðum og nauðgunum kvenna og barna í skjóli þess að þau séu „trúvillingar“. Brenna konur lifandi af því þær séu „nornir“ með tilvísun í hroðalega bók sem þeir kalla „Orð Guðs“. Og mesta geðsýkin af öllu...að halda að einhver guð verði að gera sig að manni og láta drepa sig svo hann getið fyrirgefið mannkyni!!!! Trúarbrögð eru því skipulögð geðsýki.

Trúleysi, börnin mín, er heimur raunveruleika og skynsemi. Trúleysi er frelsi. Trúleysi er ást á manninum og vistmunalegur heiðarleiki á svo háu stigi að þangað nær ekki hugur trúmannsins og er honum því óskiljanlegt. Trúleysi er hinn fasti öryggi grunnur að heilbrigðum heimi.

93

Birgir Baldursson

Flókin óþörf skýring

10. október 2003# (Rökin gegn guði)

Þeir sem kannast við hugtakið rakhnífur Occams muna sjálfsagt að hann gengur út á að halla sér að einföldustu skýringunni þegar fleiri en ein eru til reiðu. Þessi hugsunarháttur leggur grunninn að allri þeirri þekkingu sem mannkynið býr að í dag.

Sú þekking færir okkur þá vitneskju að maðurinn spratt ekki fram sem fullsköpuð vera í einni andrá. Nei það þurfti gommu af ólífrænum efnum og ákveðnar aðstæður til að skapa lífræn efnasambönd sem svo aftur leggja grunn að lífrænum keðjum sem geta afritað sig - RNA og DNA.

Það tók jörðina óratíma að geta af sér fyrstu byggingarblokkir lifandi vera. Og þegar það hafði gerst leið annar eins óratími þar til lífið var fengið fram, hvað þá maðurinn. Þannig vinnur einfaldlega náttúran. Þannig vinna eðlis- og efnafræðileg lögmál - hlutirnir geta farið fram í þeirri röð sem aðstæður leyfa.

Og lokaástandið er aldrei ákveðið fyrirfram heldur ræðst af áhrifum þeirra breytinga sem verða á aðstæðum.

Ef Guð skapaði manninn, eins og Biblían heldur fram, þá var sá guð háður náttúrulögmálunum í sköpun sinni en ekki yfir þau hafinn. Fyrir þessu höfum við beinharðar sannanir, því vísindin hafa rakið hið langa þróunarferli sem tilurð mannsins er. Almennilegur guð hefði auðvitað átt að geta svipt manninum fram á sjónarsviðið í einni hendingu, eða hugsanlega sex dögum. Þannig var það einfaldlega ekki.

Mikilvægast er þó að þann feril efnisins sem við þekkjum svo vel út frá rannsóknum okkar má alfarið skýra út frá náttúrulögmálunum og því er öllum fullyrðingum um tilhlutan yfirnáttúrlegra afla einfaldlega ofaukið í reiknisdæmið. Skaparahugmyndin er því ekki annað en óþarflega flókin skýring á því ástandi efnisins sem er til staðar á jörðinni á þessum tímapunkti.

Starf hans hlýtur því að hafa verið atvinnubótavinna, hugsanlega eins konar eftirlit með ferlinu eða annað óþarfa dund.

Frelsarinn

Kennismiður kristninnar Páll Postuli

11. október 2003# (Kristindómurinn)

Sú kristna trú sem ríkiskirkjan og allar stærstu kirkjur heimsins kenna sig við er kölluð í daglegu tali Postulaleg trú. Hún er kennd við bréf postulanna í seinni hluta nýja testamentisins og sá þekktasti þeirra er Páll Postuli. Mig langar taka á þessari fyrirmynd og kynna lesendum siðleysi Páls Postula. Margir eiga eftir að átta sig á því eftir lesturinn hvernig kristnir einræðisherrar réttlættu grimmd og siðleysi í ríkjum sínum fyrr á öldum. Einnig hvers vegna erfitt var að leiðrétta augljóst óréttlæti í þeim samfélögum sökum að guðs orð var óréttlætið. Hvernig miskunnarlausir kristnir leiðtogar fundu sér huggun í að drepa samborgara sína með leyfi guðs. Hvernig Kaþólska kirkjan gat réttlætt það að vera stærsti þrælasali heimsins. Hvers vegna konur máttu þola endalausa kúgun í kristnu samfélagi. Hvernig enn þann dag í dag margt kristið fólk býr yfir hatri gegn samkynhneigðum.

PÁLL POSTULI VAR SIÐLAUS

Ps8:1 Sál lét sér vel líka líflát hans. [Páll gleðst yfir dauða Stefáns]

Ps13:8 Gegn þeim stóð Elýmas, töframaðurinn ... 9En Sál, sem og er nefndur Páll, hvessti á hann augun og sagði, fylltur heilögum anda: 10„Þú djöfuls sonur, fullur allra véla og flærðar, óvinur alls réttlætis, ætlar þú aldrei að hætta að rangsnúa réttum vegum Drottins? 11Nú er hönd Drottins reidd gegn þér, og þú munt verða blindur og ekki sjá sól um tíma"

[Hér blindar Páll Postuli Elýmas sem hafði aðra trú en Páll, fordómar og hatur]

Ps19:19 Og allmargir er farið höfðu með kukl, komu með bækur sínar og brenndu þær að öllum ásjáandi. Þær voru samtals virtar á fimmtíu þúsundir silfurpeninga.

[Hér tekur Páll þátt í bókabrennum sem marka upphaf myrkra miðalda og þetta vers var notað til að réttlæta bókabrennur í Evrópu]

Róm1:18 Reiði Guðs opinberast af himni yfir öllu guðleysi og rangsleitni þeirra manna

[Hefnd og reiði er lausn á ótrúðum að áliti Páls]

Róm 14:23 En sá sem er efablandinn og etur þó, hann er dæmdur

[Páll telur að sá sem efast endi í eldsofninum hans Jesú]

Gal 8:9 Ef nokkur boðar yður annað fagnaðarerindi en það, sem þér hafið veitt viðtöku, þá sé hann bölvaður

[Þeir sem ekki fylgja orðum Páls fara í eldsofninn hans Jesú]

2þes1:8 Hann kemur í logandi eldi og lætur hegningu koma yfir þá, sem þekkja ekki Guð, og yfir þá, sem hlýða ekki fagnaðarerindinu um Drottin vorn Jesú. 9Þeir munu sæta hegningu, eilífri glötun...

[Páll vill að guð hefni sín á trúlausum og heiðingjum.]

2Þes2:8 Þá mun lögleysinginn opinberast, - og honum mun Drottinn Jesús tortíma með anda munns síns og að engu gjöra þegar hann birtist við endurkomu sína.

[Aftur er Páll í hefndar hug]

2Þes2:11 Þess vegna sendir Guð þeim megna villu, til þess að þeir trúi lyginni. 12Þannig munu allir þeir verða dæmdir, sem hafa ekki trúað sannleikanum

[Hér hefur guð sent menn í megna villu með því að ljúga að þeim svo þeir endi í eldsofninum]

KVENNAKÚGUN PÁLS POSTULA

1Kor11:3 En ég vil, að þér vitið, að Kristur er höfuð sérhvers manns, maðurinn er höfuð konunnar

[Hjá Páli er karlmaðurinn er æðri konunni]

1Kor14:34 skulu konur þegja á safnaðarsamkomunum, því að ekki er þeim leyft að tala, heldur skulu þær vera undirgefnar, eins og líka lögmálið segir. 35En ef þær vilja fræðast um eitthvað, þá skulu þær spyrja eiginmenn sína heima. Því að það er ósæmilegt fyrir konu að tala á safnaðarsamkomu.

[Konur skulu vera undirgefnar og halda kjafti á safnaðarsamkomum kristinna]

Ef5:22 Konurnar eiginmönnum sínum eins og það væri Drottinn. 23Því að maðurinn er höfuð konunnar, eins og Kristur er höfuð kirkjunnar, hann er frelsari líkama síns. 24En eins og kirkjan er undirgefin Kristi, þannig séu og konurnar mönnum sínum undirgefnar í öllu.

[Konan á að vera undirgefin eiginmanni sínum í öllu]

Kol3:18 Þér konur, verið undirgefnar mönnum yðar, eins og sómir þeim, er Drottni heyra til.

[Konur eiga að vera undirgefnar mönnum sínum]

1Tím2:9 Sömuleiðis vil ég, að konur skrýði sig sæmandi búningi, með blygð og hóglæti, ekki með fléttum og gulli eða perlum og skartklæðum

[Konur verða klæða sig samkvæmt skipun Páls án skartgripa, megi ekki hafa áberandi hárgreiðslu eða né skarta sexí klæðnaði]

1Tím2:11 Konan á að læra í kyrrþey, í allri undirgefni. 12Ekki leyfi ég konu að kenna eða taka sér vald yfir manninum, heldur á hún að vera kyrrlát

[Konur eiga að halda kjafti og vera undirgefnar]

1Tím2:14 Adam lét ekki tælast, heldur lét konan tælast og gjörðist brotleg. 15En hún mun hólpin verða, sakir barnburðarins

[Karlmaðurinn er æðri konunni og það eina sem bjargar konunni er að hún getur alið börn]

1Tím5:5 Sú sem er í raun og veru ekkja og er orðin munaðarlaus, festir von sína á Guði og er stöðug í ákalli og bænum nótt og dag. 6En hin bílífa er dauð, þó að hún lifi.

[Ekkja á að biðja bænir dag og nótt, ef hún kynnist öðrum manni fer hún beint í eldsofninn hans Jesú]

1Tím5:9 Ekkja sé ekki tekin á skrá yfir ekkjur nema hún sé orðin fullra sextíu ára, eingift 10og lofsamlega kunn að góðum verkum. Hún verður að hafa fóstrað börn, sýnt gestrisni, þvegið fætur heilagra, hjálpað bágstöddum og lagt stund á hvert gott verk. 11En tak ekki við ungum ekkjum. Þegar þær verða gjálífar afrækja þær Krist, vilja giftast 12og gerast þá sekar um að brjóta sitt fyrra heit. 13Og jafnframt temja þær sér iðjuleysi, rápandi hús úr húsi, ekki einungis iðjulausar, heldur einnig málugar og hlutsamar og tala það, sem eigi ber að tala. 14Ég vil því að ungar ekkjur giftist, ali börn, stjórni heimili og gefi mótstöðumanninum ekkert tilefni til illmælis. 15Nokkrar hafa þegar horfið frá til fylgis við Satan.

[Það á aðeins að hjálpa ekkjum sem eru: 1) Yfir 70 ára 2) Aðeins átt einn eiginmann 3) Alið upp börn 4) Verið gestrisnar 5)Þvegið fætur heilagra 6) Hjálpað bágstöddum 7) Lagt stund á gott verk. Ef ekki þá á að láta þær svelta og ekki hjálpa ungum ekkjum sem lifa „gjálífi“ því þær eru handbendi Satans]

Tit 2:3 Svo eiga og aldraðar konur að vera .... hóglátar, skírlífar, heimilisræknar, góðlátar og eiginmönnum sínum undirgefnar, til þess að orði Guðs verði ekki lastmælt.

[Aldraðar konur eiga að vera stilltar, heimilisræknar og vera undirgefnar eiginmönnum sínum]

HATUR PÁLS Á SAMKYNHNEIGÐUM

Róm1:26 Þess vegna hefur Guð ofurselt þá svívirðilegum girndum ... 27og eins hafa líka karlar hætt eðlilegum mökum við konur og brunnið í losta hver til annars, karlmenn frömdu skömm með karlmönnum og tóku út á sjálfum sér makleg málagjöld villu sinnar

[Samkynhneigðir fara beint í eldsofninn hans Jesú]

1Kor6:9 Vitið þér ekki, að ranglátir munu ekki Guðs ríki erfa? Villist ekki! Hvorki munu saurlífismenn né skurðgoðadýrkendur, hórkarlar né kynvillingar, 10þjófar né ásælnir, drykkjumenn, lastmálir né ræningjar Guðs ríki erfa

[Hér setur Páll samkynhneigð í flokk með ræningjum og þjófum, að sjálfsögðu fara ofantaldir í eldsofninn hans Jesú]

Tít1:8 viti að það er ekki ætlað réttlátum, heldur lögleysingjum og þverbrotnum, óguðlegum og syndurum, vanheilögum og óhreinum, föðurmorðingjum og móðurmorðingjum, manndrápurum, 10frillulífismönnum, mannhórum, mannaþjófum, lygurum, meinsærismönnum

[Hér setur Páll samkynhneigð í flokk með morðingjum og meinsærismönnum, að sjálfsögðu fara ofantaldir í eldsofninn hans Jesú en þar fipaðist Páli því hann var sjálfur morðingi]

PÁLL SAMSEKUR ÞRÆLAHALDI

Ef6:5 Þér þrælar, hlýðið yðar jarðnesku herrum með lotningu og ótta, í einlægni hjartans, eins og það væri Kristur

[Þrælar eiga að hlýða í einu og öllu þrælahaldaranum]

Kol3:22 Þér þrælar, verið hlýðnir í öllu jarðneskum drottnum yðar, ekki með augnaþjónustu, eins og þeir er mönnum vilja þóknast, heldur í einlægni hjartans og í ótta Drottins

[Þrælar eiga að hlýða í einu og öllu þrælahaldaranum]

1Tím6:1 Allir þeir, sem eru ánauðugir þrælar, skulu sýna húsbændum sínum allan skyldugan heiður, til þess að ekki verði lastmælt nafni Guðs og kenningunni

[Þrælar eiga að hlýða í einu og öllu þrælahaldaranum]

Tít2:9 Áminn þræla, að þeir séu undirgefnir húsbændum sínum og í öllu geðþekkir

[Þrælar eiga að hlýða í einu og öllu þrælahaldaranum]

PÁLL RÆÐST GEGN LÝÐRÆÐI

Róm13:1 Sérhver maður hlýði þeim yfirvöldum, sem hann er undirgefinn. Því ekki er neitt yfirvald til nema frá Guði, og þau sem til eru, þau eru skipuð af Guði.

[Þetta vers var notuðu konungar til að réttlæta völd sín]

Róm 13:2 Sá sem veitir yfirvöldunum mótstöðu, hann veitir Guðs tilskipun mótstöðu, og þeir sem veita mótstöðu munu fá dóm sinn.

[Þetta vers var notað til að taka fólk af lífi sem mótmælti einræðisherrum fyrri alda]

Róm16:4 ...Yfirvöldin bera ekki sverðið ófyrirsynju, þau eru Guðs þjónn, hegnari til refsingar þeim er aðhefst hið illa.

[Önnur réttlæting fyrir valdbeitingu kristinna konunga]

Róm16:6 Einmitt þess vegna gjaldið þér og skatta, því að valdsmennirnir eru Guðs þjónar, sem annast þetta. 7 Gjaldið öllum það sem skylt er: Þeim skatt, sem skattur ber, þeim toll, sem tollur ber, þeim ótta sem ótti ber, þeim virðing, sem virðing ber.

[Annað vers sem einræðisherrar notuðu til valdbeitinga og að arðræna lýðinn í guðs nafni]

Aiwaz

53 úps 52 ástæður til að hætta að trúa á guð

12. október 2003# (Kristindómurinn)

1. Þú skalt drepa mann sem safnar eldiviði á helgidegi

2. Þú skalt ekki snerta konu sem er á túr.

3. Konur skulu þegja í kirkju.

4. Konur eiga að líta á eiginmann sinn eins og hann sé Drottinn.

5. Refsa skal BARNINU ef foreldrar þess gleyma að láta umskera það.

6. Þú skalt drepa mann sem neitar að gera mágkonu sína ófríska ef hún er orðin ekkja.

7. Þú mátt ekki gera líkneski eða mynd af neinu því sem til er.

8. Faðir má selja dóttur sína í þrældóm til að borga sekt.

9. Ef barn þrjóskast við og er uppreisnargjarnt eiga foreldrarnir að drepa það.

10. Nornir og seiðkarla á að drepa.

11. Gjöreyða skal öllum sem fórna til annarra guða en Jahve

12. Bannað er um aldur og ævi að neyta blóðs og fitu.

13. Bannað er að borða svínakjöt.

14. Sá sem snertir óhreint rúm á að fara í bað og telst „óhreinn“ til kvölds.

15. Þegar maður hefur sáðlát á hann að fara í bað og telst „óhreinn“ til kvölds.

16. Sá sem snertir rúm konu sem er á túr verður að fara strax í bað, þvo öll fötin sín og telst „óhreinn“ til kvölds.

17. Launþegar eiga að fá útborguð laun sín á hverjum degi.

18. Á akri má ekki sá nema einni tegund af fræjum.

19. Karlmaður má ekki snyrta bartana.

20. Karlmaður má ekki klippa skegg sitt eða snyrta.

21. Þú skalt drepa homma sem sofa hjá.

22. Eigi maður í kynlífssambandi við konu sína og tengdamóður á sama tíma skal drepa þau öll þrjú.

23. Eigi maður í kynlífssambandi við dýr skal bæði maðurinn og dýrið drepið.

24. Eigi maður í kynlífssambandi við konu á túr skulu bæði gerð útlæg úr söfnuði sínum.

25. Ef dóttir prests gerist vændiskona skal brenna hana lifandi.

26. Þú skalt drepa þann sem guðlastar með nafn guðs.

27. Þrældómur varir alla tíð og skulu þrælar hlýða eigendum sínum.

28. Synir eru verðmeiri en dætur.

29. Þú skalt greiða Drottni tíund launa þinna.

30. Þú skalt drepa þann sem starfar sem prestur án leyfis.

31. Kona sem grunuð er um framhjáhald skal reynd með því að láta hana drekka beiskan vökva gerðan úr drullunni af gólfinu (ekkert slíkt próf er til fyrir karla)

32. Drepa skal þann sem fær einhvern til að snúa sér til annars guðs.

33. Þú skalt drepa konu þína börn og ættingja ef þau fara að tilbiðja annan guð.

34. Þú skalt drepa þann sem sýnir presti eða dómara lítilsvirðingu.

35. Ef þú vilt lifa lengi skaltu ekki taka móður frá fuglsunga en þú mátt taka fuglsungann.

36. Þú mátt ekki plægja akur með uxa og asna á sama tíma.

37. Þú skalt drepa brúði sem kemur í ljós að er ekki hrein mey.

38. Þú skalt drepa heitbundna mey sem er nauðgað nema hún hafi kallað á hjálp á meðan henni var nauðgað.

39. Hrein mey sem er nauðgað verður að giftast nauðgaranum (ef hann finnst).

40. Sá sem fæðist utan hjónabands skal vera refsað og næstu tíu ættliðum hans og skal þeim ekki leyft að ganga í neinn söfnuð.

41. Höggva skal af hönd konu sem grípur um tippið á óvini manns hennar!!!

42. Börn skulu hýdd með vendi því þá drepast þau ekki þegar verið er að refsa þeim.

43. Gefðu öllum allt það sem þeir biðja þig um og veittu öllum peningalán sem biðja þig um það.

44. Þú átt alltaf að biðja bænir í einrúmi.

45. Allir karlmenn ættu að íhuga það að láta vana sig til dýrðar ríki Drottins.

46. Hjónaskilnaður er bannaður og ef þú giftist aftur ertu að fremja hórdómsbrot.

47. Þú skalt drepa menn og konur sem fremja ónáttúrlegar kynlífsathafnir.

48. Það er karlmanni mikil skömm að vera með sítt hár.

49. Heilsið hvert öðru með heilögum kossi.

50. Konur eiga að læra þegjandi.

51. Konur mega ekki kenna eða hafa nokkur yfirráð yfir mönnum.

52. Notaðu bænir og smyrsl til að lækna sjúkdóma.

53. Ó já, svo á maður að vera góður við náungann. :=)

93

Óli Gneisti

Einkaréttur á draugasögum

13. október 2003# (Kristindómurinn)

Karl Sigurbjörnsson biskup Þjóðkirkjunnar lýsti yfir andúð sinni á draugasetri sem á að opna á Stokkseyri. Finnst honum þetta lágkúra og segir að draugasetrið sé minning um myrkur, hindurvitni, fáfræði, ógn og ótta en því miður séu það slíkir hlutir sem selji. Að vissu leyti er ég afskaplega sammála Karli en ég held að hann sjái þarna ekki bjálkann fyrir flísinni.

Þjóðkirkjan boðar hindurvitni, aðalstoð hennar er fáfræði, aðalvopn hennar er ótti fólks við dauðann. Karl veit að svona hlutir selja því hann er einmitt í sama bransa. Ætli andúð Karls á þessu draugasetri sé ekki aðallega vegna þeirrar samkeppni sem það skapar á draugamarkaðnum? Kristin kirkja hefur í gegnum aldirnar verið með afar vinsælan draug, Jesú sem nennti ekki að vera dauður.

Þjóðkirkjan stendur líka höllum fæti í samanburðinum því að þeirra draugasaga er frekar slöpp miðað við hinar ýmsu draugasögur sem hafa gengið á Íslandi. Draugasögur eru oft komnar frá útlöndum (einsog sagan af Jesú) en flestar þeirra hafa verið staðfærðar til að vekja meiri hroll.

Það er spurning hvort Þjóðkirkjan ætti ekki að fara staðfæra sínar sögur og færa nær nútímanum til fá fólk til að lifa sig meira inn í þær. Það væri til dæmis hægt að blanda Jesú inn í landnámssögur og staðsetja fyrrihluta Biblíunnar á Norðurlöndum. Þjóðkirkjan gæti þá boðið upp á ferðir á söguslóðir Nýja-Nýja-Testamentisins, það yrði örugglega vinsælla en nokkur poppmessa.

Nú er samt spurningin: Hvort draugasetrið er verra eða Þjóðkirkjan? Draugasetrið á vonandi að vera meinlaust gaman og ég efast um að aðstandendur þess eigi eftir að stunda nokkuð trúboð, varla að þeir trúi raunverulega á sögurnar sjálfir (og að því leyti eru þeir nú líkir Þjóðkirkjuprestum) og séu aðallega að þessu til að skemmta fólki. Þjóðkirkjan stundar hins vegar trúboð, hatursfullt trúboð, og hefur alls engan húmor fyrir sjálfri sér. Nú eru íslenskar draugasögur jafn mikil vitleysa og Biblíusögur en munurinn er sá að þeir sem segja íslensku draugasögurnar heimta ekki að litið sé á þær sem heilagan sannleik.

Það ætti einhver að benda Karli Sigurbjörnssyni á að hann hefur ekki einkarétt á draugasögum né lágkúru.

Frelsarinn

Forlagatrúarbölið

14. október 2003# (Rökin gegn guði)

Mjög margir Íslendingar segjast vera forlagatrúar, að örlög þeirra séu þegar ákveðin af guði eða æðri máttarvöldum. Stundum má sjá þessa hryllilegu setningu þegar ungt fólk deyr á sorglegan og ótímabæran hátt „að þeir deyja ungir sem guðirnir elska“. Síðan er stór hópur sem þakkar guði fyrir að hafa ekki farið á hinn og þennan stað, þar sem margir hafa slasast eða látist. Þetta sama fólk segir að það hafi ekki átt að deyja þennan umrædda dag. Satt best að segja er þessi boðskapur slæmur og segir sína sögu hræðslu og óvissu í lífi trúaðra. Ég get allavega ekki séð nokkra huggun í slíkum málflutningi nema síður sé. Augljósar ástæður liggja fyrir dauða hvers manns, hversu sorglegt sem fráfallið er, hefur það allt sínar ástæður.

Í flestum tilvikum er forlagatrú þannig ekki ígrunduð og heimskuleg. Enda fátt um svör þegar þau sem trúa á slíkt eru krafin útskýringa á framkvæmd þessa forlagakerfis, sem hlýtur að vera mjög flókið í framkvæmd. Hins vegar er augljóst að forlagatrúin með guð almáttugan að verki gengur ekki upp í nútíma samfélagi. Því til dæmis augljósar aðgerðir yfirvalda til að auka öryggisbeltanotkun eða þjálfa sjómenn í slysvarnaskóla koma í veg fyrir ótímabær dauðsföll og slys. Sama gildir um nútíma lækningar sem koma í veg fyrir dauða og alvarlega sjúkdóma. Með þessu er forlagaguðinn gerður atvinnulaus og settur á hliðarlínuna, því augljós tölfræði sem sannar fækkun dauðsfalla vegna ráðstafana okkar getur ekkert annað en afsannað þetta.

Það er hollt að líta til baka þegar kirkjan barðist hart gegn bólusetningu og ráðstöfunum til að auka lífslíkur almennings. Sérstaklega var Kaþólska kirkjan alræmd í þessum efnum og mörg þúsund manns létust af illvígum sjúkdómum vegna þess að prestar hvöttu fólk til að storka ekki forlögunum með bólusetningu. Kristin trú hefur því miður haldið við þessum fáránleika sem ennþá lifir með þjóðinni fram til dagsins í dag. Því oft má heyra opinberlega menntaða guðfræðinga nota sér forlagatrúna þegar vel gengur og þakka guði eitthvað jákvætt sem gerst hefur, til dæmis minna tjón i jarðskjálftum eða slysum. Þegar í raun ætti að þakka betri jarðskjálftavörnum eða hugvitsamlegum slysavörnum.

Í raun eru prestar og trúmenn sem kynda undir forlagatrúnni hættulegir hverju samfélagi. Slíkur áróður slakar á byrgð hvers einstaklings á eigin örlögum með því að hvetja til kæruleysis, því allt sé ákveðið með vilja guðs. Það er löngu kominn tími til að þetta forlagatrúarböl verði gert brottrækt úr íslensku samfélagi öllum til heilla.

Aiwaz

„Yfirnáttúruskýringar“

15. október 2003# (Rökin gegn guði)

Oft þegar við trúlausir erum að gagnrýna grundvöll trúarinnar, og rök trúmanna, notum við gjarnan hugtakið „yfirnáttúruskýringar“ þegar við vísum í eitt eða annað sem trúmenn leggja fram máli sínu til stuðnings. Ég fór að hugleiða þetta betur og hef komist að því að hugtakið „yfirnáttúruskýring“ er mótsögn sem stenst ekki rökfræði og er þar af leiðir (nokkuð óvænt) enn ein leið til að sýna fram á tilvistarleysi guða.

Við búum í efnislegum náttúrulegum heimi og erum sjálf úr efni, allt háð náttúrulögmálunum. Skynfæri okkar sem afla okkur þekkingar eru úr efni og háð náttúrulögmálunum. Heilinn okkar sem vinnur úr þessum upplýsingum sem efnisleg skynfærin öfluðu honum, hann er líka úr efni. Við öflum þannig allrar þekkingar okkar með efnislegum skynfærum úr efnislegum heimi náttúrunnar.

Þannig getur þekking okkar ekki verið önnur en náttúruleg þ.e. allar hugmyndir okkar og þekkingaratriði hafa einhverja náttúrulega tilvísun og ramma. Ég hef oft hugleitt af hverju draugar og yfirnáttúruleg skrímsli eru í kvikmyndum aldrei sýnd sem t.d. bleikur fljótandi kassi heldur skulu draugar alltaf vera í mannsmynd og skrímsli eins og t.d. úrillar risaeðlur. Jú ástæðan er auðvitað sú að allar okkar tilvísanir, öll okkar þekking er bundin hinum náttúrulega heimi. Meira að segja bleiki kassinn minn er auðvitað mjög svo efnislegt fyrirbæri! Mér sýnist því að allt sem við mennirnir myndum kalla „skýringu“ verði að hafa tengingu eða tilvísun við náttúruleg fyrirbæri því annars er sú þekking sem skýra á, okkur óskiljanleg og hefur enga vitræna merkingu.

Hið yfirnáttúrulega er samkvæmt trúmönnum utan meðvitundar og skynjunar mannsins. Miðað við það sem ég var að segja um þekkingu og hvernig hún verður ekki til nema með tilvísun í það náttúrulega og þekkta eru yfirnáttúruleg fyrirbæri þar af leiðir án vitrænnar merkingar og óskiljanleg manninum. Ég endurtek ÓSKILJANLEG. Yfirnáttúruleg fyrirbæri eru óskiljanleg manninum og því hlýtur það að vera mótsögn að segja eitthvað eiga sér „yfirnáttúruskýringu“. Það getur ekki verið hægt að skýra hið óþekkta með því óskiljanlega. Það er mótsögnin.

Nú jæja, ég vildi óska að ég væri vel verseraður í þekkingarfræði sem mér sýnist að sé einna mest spennandi hluti heimspekinnar en þar er krufið til mergjar hvað „þekking“ er og sýnist sitt hverjum en að segjast hafa þekkingu og vitneskju um hið óskiljanlega og óþekkta er nú bara eins og að segja..tja, ekki neitt!

93

Birgir Baldursson

Gagnaugablaðsflogaveikin fer ekki í „trúgreinarálit“

16. október 2003# (Rökin gegn guði)

Hindúar hafa beina reynslu að guðum sínum. Það hafa múslimar líka, Allah talar til margra þeirra á sama hátt og guð kristinna manna talar til margra þeirra sem lifa og starfa allt í kringum okkur.

En getur þessi reynsla verið rök fyrir tilvist guðanna? Ef svo væri yrðum við að ganga út frá því að allir þessir guðir séu til, líka þeir sem tilheyra útdauðum trúarbrögðum. Í það minnsta erum við ekki þess umkomin að skera úr um hverjir þessara guða eru raunverulegir og hverjir ekki.

Ef einhverjir þessara guða, sem menn hafa haft af beina reynslu, eru ekki annað en afurð heilastarfsins, af hverju þá ekki allir? Nú er það staðreynd að flog í gagnaugablöðum heilans valda trúarlegum upplifunum, guðlegri návist. Og þegar gagnaugablöð manna eru ert með rafstraumi fer það eftir trú þeirra hvaða goðaverur láta sjá sig.

Guðfræðingar dagsins í dag eru farnir að segja það berum orðum að Biblían sé ekki innblásið orð Guðs, heldur fremur heimildarrit um reynslu mannanna af Guði. Þessi yfirlýsing þeirra er skynsamleg og rökrétt, en gjaldfellir um leið Biblíuna, sé tekið mið af ofangreindum rökum.

Reynsla manna af guðum er einfaldlega engin sönnun fyrir tilvist guðanna. Flogaskýringin er þar að auki bæði einfaldari og rökréttari en að halda guðlegri tilvist fram. Það gildir líka um hinn kristna Guð almáttugan. Og nú þegar menn hafa áttað sig á því út á hvað Biblían gengur er tímabært að fara að skoða þessa hluti í réttu samhengi. Gagnaugablaðsflogaveikin er ekki eitthvað sem kemur bara fyrir fólk af öðrum trúarbrögðum. Hún er einnig orsökin fyrir hugmyndum gyðinga og kristinna manna um Guð Abrahams, þann er sæddi Maríu. Biblían skýrir meira að segja afar vel frá öllum flogum þeirra sem hana rita. Hér eru nokkur dæmi:

Og er Bíleam hóf upp augu sín og sá Ísrael, þar sem hann lá í herbúðum eftir kynkvíslum sínum, kom andi Guðs yfir hann.

Er þeir komu til Gíbeu, kom hópur spámanna á móti honum. Og andi Guðs kom yfir hann, svo að hann komst í spámannlegan guðmóð meðal þeirra.

Þá kom andi Guðs yfir Asarja Ódeðsson.

En andi Guðs hreif Sakaría, son Jójada prests, svo að hann gekk fyrir lýðinn og mælti til þeirra: „Svo segir Guð: Hvers vegna rjúfið þér boðorð Drottins og sviptið yður allri hamingju? Sakir þess að þér hafið yfirgefið Drottin, þá yfirgefur hann yður.

Andi Drottins kom yfir hann, svo að hann rétti hluta Ísraels. Fór hann í hernað, og Drottinn gaf Kúsan Rísjataím, konung í Aram, í hendur honum, og hann varð Kúsan Rísjataím yfirsterkari.

...og mátti Móse ekki inn ganga í samfundatjaldið, því að skýið lá yfir því og dýrð Drottins fyllti búðina.

Þá huldi skýið samfundatjaldið, og dýrð Drottins fyllti búðina...

Óli Gneisti

Vísindi eru ekki trúarbrögð

17. október 2003# (Vísindi og trú)

Trúleysingjar fá örugglega flestir á sig spurningu á borð við þessa: „Trúir þú þá bara á vísindi?“ Þessi spurning á eiginlega ekki rétt á sér því hún gefur í skyn að trúarbrögð og vísindi séu á einhvern hátt sambærileg fyrirbæri.

Vísindi, raunverulega vísindi ekki til dæmis hin svokölluðu sköpunarvísindi (creation science), byggja á raunveruleikanum. Það sem hægt er að mæla er mælt og hið ómælanlega er gert mælanlegt, ef guð væri til þá væru vísindin búin að mæla hann út. Trúaðir vísindamenn hafa reynt að finna guð með vísindalegum aðferðum en að sjálfsögðu hafa þeir ekki fundið hann, hvert framfaraskref vísindanna hefur fært okkur lengra frá guði.

Vísindi eru ekki trúarbrögð, engin trúarbrögð myndu krefjast sjálfstæðar hugsunar frá fylgjendum sínum, engin trúarbrögð myndu vilja að fylgjendur sínir væru kerfisbundið að reyna að hrekja þær kenningar sem væru talinn sannleikur, engin trúarbrögð verða sterkari við uppreisn slíka fylgismanna sinna.

Trúarbrögð krefjast hlýðni, vísindin krefjast uppreisnar. Trúarbrögð festast í sömu gerviskýringum á heiminum, sömu lygunum á meðan vísindin gera sífellda kröfu um að komast nær hinum raunverulega sannleik. Trúarbrögð eru afturhald, vísindi framför.

Vísindi koma ekki í staðinn fyrir trúarbrögð nema að því leyti að raunveruleikinn kemur í staðinn fyrir plat. Það þarf ekkert að koma í staðinn fyrir trúarbrögð af því að trúarbrögð eru óþörf og yfirleitt til ills.

Frelsarinn

Hvað á að gera við ríkiskirkjuna?

18. október 2003# (Kristindómurinn)

Umræður um aðskilnað ríkis og kirkju er komin á undarlegt stig hér á landi. Svo virðist sem embættismenn ríkiskirkjunnar með biskup í fararbroddi vilji að íslensk þjóð greiði þeim milljarða ofan á milljarða fyrir ríkiskirkjujarðir ef til aðskilnaðar kemur. Síðan ætlar þessi sjálfskipaða stétt manna (mikið til sömu prestafjölskyldurnar) að eigna sér öll þessi verðmæti. Þetta er svona svipað og að starfsmenn RÚV fengju stofnunina sjálfum sér til eigna og ráðstöfunar. Ekki veit ég hvað þessir ríkisstarfsmenn kirkjunnar ætla að gera við allt þetta fé og mér er spurn hvort að græðgin sé búinn að taka öll völd á Laugarvegi 31.

Auðvitað á ekki að tala um aðskilnað ríkis og kirkju heldur að íslenska ríkið hættir starfsemi ríkisrekins guðs. Auðvitað á Lúterskt fólk á Íslandi að stofna sína eigin sjálfstæðu kirkju. Þetta er ekkert flókið og verður að hafa sinn aðlögunartíma. Ríkið verður að standa við skuldbindingar sínar og greiða eftirlaun til ríkispresta o.s.fr. Eðlilegt væri fyrst um sinn að ríkið innheimti sóknargjöld fyrir söfnuði hér á landi til að milda áhrifin en hætti því eftir ákveðin tíma. Enda ekki í verkahring ríkisins að innheimta félagsgjöld fyrir klúbba á Íslandi.

Eitt flóknasta verkefnið er hvað eigi að gera við kirkjubyggingar enda á þjóðin kirkjujarðirnar. Elstu kirkjubyggingarnar eru menningarverðmæti sem íslenska ríkið á að viðhalda, enda slíkt mjög kostnaðarsamt og ekki á færi félagasamtaka að gera í stórum stíl. Að sjálfsögðu ætti Lúterski söfnuðurinn að hafa greiðan afnotarétt af byggingunum sem og aðrir söfnuðir innan þeirra marka að þetta eru þjóðminjar. Flestar nýlegar kirkjubyggingar ætti Lúterski söfnuðurinn að fá til eigna enda hafa margar þeirra verið byggðar fyrir gjafafé. Segja má að eignaréttur á kirkjubyggingum sé eflaust flóknasta úrlausnarefnið í þessu máli.

Það er kominn tími til að talað sé hreint út í þessu máli og biskupinn geri sér grein fyrir að hann er embættismaður hjá ríkinu en ekki sjálfskipaður auðkýfingur. Ef meint Þjóðkirkja telur sig lifa sjálfstæðu lífi og kannast ekki við tilveru sína í fjárlagafrumvarpinu og hjá ríkinu, þá er vissara að gríman sé tekin af nafninu og orðið „þjóð“ verði tekið þar strax af. Einnig að hætt verði að greiða rúmlega milljarð í beinan styrk til hennar á næsta ári. Einnig að biskupsstofa fái ekki umsvifalaust 45.800.000 í aukafjárveitingu fyrir árið 2003.

Óli Gneisti

Trúboð í skólum

19. október 2003# (Stjórnmál og trú)

Á Íslandi er stundað trúboð í skólum, á því er enginn vafi. Það er fátt ómerkilegra en að markaðssetja vöru fyrir börn sem ekki hafa þann þroska til að taka markaðsetningunni á gagnrýnin hátt. Þetta gerir Þjóðkirkjan með fulltingi ríkisvaldsins. Hápunkti þessa markaðsátaks er náð þegar börnunum er mútað til að gerast fullgildir meðlimir í Ríkiskirkjunni.

Kristinfræðikennsla á Íslandi hefur það markmið að efla kristna trú, Ríkið reynir með öllum sínum mætti að halda kristinni trú á floti, án þessa bakhjarls þá myndi Þjóðkirkjan visna. Yfirborðskennd uppfærsla var gerð á kristinfræðinni árið 1999 þegar ný námsskrá kom út. Nýja námsgreinin heitir Kristin fræði, siðfræði og trúarbragðafræði en lítum á orðalagið í aðalnámsskrá: „Þá er náminu ætlað að hafa mótandi áhrif á skólastarfið, sem á að einkennast af lýðræðislegu samstarfi, kristilegu siðgæði og umburðarlyndi“. Lesendur þessa vefs vita vel hvaða þversögn felst í orðunum „kristilegu siðgæði og umburðarlyndi“, þetta er þá líklega umburðarlyndi Páls Postula eða hvað?

Á námsskránni er einnig hægt að finna þessa línu: „Kristin trú á sér rætur í sögulegum atburðum, allt frá tímum Gamla testamentisins, sem ná hámarki í lífi og starfi, dauða og upprisu Jesú Krists.“ Hér er ekki vafi á því hvaða trúarbrögð eru rétt! Líf, starf, dauði og upprisa Jesú er söguleg staðreynd samkvæmt aðalnámskrá! Ekki er pláss fyrir mitt viðhorf að hér sé um að ræða þjóðsögu frá Palestínu enda leyfir kristilegt umburðarlyndi ekki slíka vitleysu.

Ég reyndi að finna klausu um trúleysi í þessu riti en ekkert var þar að finna enda er ekkert pláss fyrir trúleysingja þrátt fyrir hið goðsagnakennda kristna umburðarlyndi (þetta orð „goðsagnakennt“ þýðir hér „upplogna“). Það er ekki heldur minnst á að kenna eigi siðfræðina á heimspekilegum grunni og því virðist vera ljóst að hin svokallaða siðfræði er „kristin siðfræði“ sem verðskuldar gæsalappirnar fyrir þá innbyggðu þversögn sem í henni liggur.

Samkvæmt námsskránni eiga börn í fyrsta bekk meðal annars að fara í kirkju. Það er engin tilviljun að aðalfræðslan um „önnur trúarbrögð“ fer fram í níunda bekk, árið eftir að prestarnir hafa fengið tækifæri til að sökkva klónum í barnið. Loksins þegar heilaþvottarathöfnin sjálf hefur farið fram þá má byrja að fara yfir önnur trúarbrögð af alvöru.

Það er ekkert pláss fyrir trúboð í grunnskólum landsins þó það sé (illa) dulbúið sem heiðarleg námsgrein. Það er eitthvað mjög rotið í skólakerfinu og við þurfum að laga það án tafar. Þetta er svívirða! Trúfrelsi er fótum troðið, grundvallarmannréttindi eru höfð að engu af miskunnarlausum kerfisköllum Krists.

Óli Gneisti

Bakhjarl íslensku Þjóðkirkjunnar

20. október 2003# (Siðferði og trú)

Björn Bjarnason er helsti bakhjarl íslensku Þjóðkirkjunnar. Í niðurlagi ávarps síns við upphaf kirkjuþings sagði Björn meðal annars:

Enn er það hlutverk alþingis og landsmanna að ákveða, hvort þjóðkirkjan lifi áfram - en okkar, sem hér erum, að efla hana og styrkja, á meðan hún er við lýði. Mín ósk er, að okkur farnist það vel úr hendi, þjóðinni og kirkju hennar til heilla. Björn er ekki í vafa um hlutverk sitt, það er að styðja Þjóðkirkjuna.

Þetta ávarp Björns er í raun stuðningsyfirlýsing hans við Þjóðkirkjuna. Í því heldur hann meðal annars fram að trúfrelsi sé við lýði á Íslandi. Nú er spurningin hvort Björn haldi að hugtakið trúfrelsi feli ekki í sér hugmynd um jafnræði trúarskoðana. Mínar hugmyndir um trúfrelsi snúast einmitt um jafnræði.

Mér er sama þó nágranni minn trúi á Jesú eða Satan (sömu trúarbrögðin með ólíkum áherslum?) á meðan hann er ekki að angra mig með því. Mér er sama svosem þó ég sé spurður hvort ég vilji vita eitthvað um Jesú því ég get alltaf sagt að ég viti allt um Jesú, að hann sé þjóðsagnapersóna. Mér er sama þó sjónvarpsstöðin Ómega sé til, ég bara horfi ekki á hana (ekki einu sinni upp á húmorinn). Mér finnst hins vegar óhæfa að RÚV sé að stunda trúboð fyrir hönd kristinnar kirkju, þar er farið yfir línuna. Grófasta dæmið um hvenær ríkið fer yfir línuna í að boða kristna trú er að finna í grunnskólunum.

Björn gerir mikið úr sögulegri hefð varðandi tengsl ríkis og kirkju og telur hefðina vera einhvers konar ástæðu til að viðhalda tengslunum. Við höfðum í árhundruð danska konunga en við rufum þá hefð. Rík hefð er fyrir því á Íslandi að Ríkið reki hinn og þessi fyrirtæki en það hefur ekki stöðvað Björn í að stuðla að einkavæðingu þeirra, hann hefði aldrei hlustað á rök um einhvers konar hefð í því sambandi. Hefðin í sjálfu sér kemur málinu ekkert við.

Björn segir að Með kristnitökuhátíðinni árið 2000 var áréttað gildi samheldni í Íslandssögunni undir merkjum kristinnar trúar. Ég er sammála að samheldni íslensku þjóðarinnar sást vel, hún mætti nefnilega ekki á þessa bruðlhátíð miklu. Kristnihátíðin sýndi hvers lags gjá er á milli ráðamanna þjóðarinnar og þjóðarinnar sjálfrar í þessu máli. Að ímynda sér að þeir sem stóðu að þessari hátíð hafi verið hissa á því hve fáir mættu! Íslendingum er sama um kristni, mörgum finnst fínt að grípa til hefðarinnar en trúin sjálf er óþörf.

Um skilning á trúarskoðunum annarra segir Björn að Allt frá því kristni var lögtekin á Íslandi hefur það verið þráður í trúariðkun okkar, að sýna þeim, sem aðhyllast annað sið skilning. Hugsanlega er hér að finna fyrirmyndina að hugmyndum Björns um trúfrelsi, fólk mátti blóta á laun. Það er semsagt allt í lagi að fólk hafi aðra trú ef það hefur hljótt um það og borgar samt sem áður til kirkjunnar.

Björn er gamaldags, hann heldur kannski að það sé hrós en það er það ekki því Björn er engin klassík. Björn sér ekki þörfina á umbótum enda tilheyrir hann þeim hluta þjóðarinnar sem núverandi kerfi þjónar.

Í upphafi 20. aldar var samþykkt þingsályktunartillaga um að aðskilja ríki og kirkju en því miður var ekkert gert úr því, nú er komið annað tækifæri sem má ekki fara út í sjóinn. Hugmyndir okkar um jafnrétti krefjast aðskilnað ríkis og kirkju og það sem ætti að ýta mest við ráðamönnum er að þetta er vilji þjóðarinnar.

Birgir Baldursson

Biblían batnar ekkert við túlkun

21. október 2003# (Kristindómurinn)

Það er vinsæl röksemdafærsla hjá þeim sem aðhyllast það sem kalla má þjóðkirkjutrú að baráttu trúleysingja sé einatt beint að bókstafstrú, án þess að trúleysingjarnir átti sig á því. Sönn guðfræði túlki nefnilega Biblíuna út frá kærleiksboðskap Krists og þar með sé búið að varpa nýju ljósi á allan viðbjóðinn sem ritið býður upp á, ljósi sem trúlausir átti sig ekki á.

Bókstafstrúarmenn hanga í kennisetningum Biblíunnar eins og þær koma fyrir. Hin heilaga ritning, segja þeir, hefur þann boðskap að geyma að Kristur hafi komið til jarðarinnar að undirlagi Guðs almáttugs til að taka á sig syndir mannanna og fyrir trú á hann fáist eilífðarsæla í himnaríki, en þeir sem ekki hlusti á boðskapinn verði að gera sér að góðu eldglæringar til eilífðarnóns.

Guðfræðingar hafna þessu mati á ritinu og segja að það verði að lesa í „ljósi Krists“, að sá kærleiksboðskapur sem Jesús setti fram frelsi menn undan oki því sem eldri rit Biblíunnar hafi um aldir lagt á menn.

„Ljós Krists“ er í raun ljós Lúters. Sá átti í langvinnum vangaveltum um ok það sem Biblían og Guð leggja á menn og komst að þeirri niðurstöðu að þar sé ekki um ok að ræða heldur frelsi mannsins til að taka eða hafna Guði (ef ég skil þetta rétt). Þær einu kröfur sem Guð geri til mannana sé að trúa og þá muni kærleikur og réttlæti hjúpa hugsanir og verk þeirra, án þess að nokkuð sé verið að vinna sér inn prik.

Það hlægilega við þessa túlkun guðfræðinga á Biblíunni er að þetta breytir í engu þeim skilningi sem bókstafstrúarmenn leggja í hana, án túlkunar. Báðir skólarnir eru sámmála um að menn frelsist ekki fyrir gjörðir sínar heldur trú.

Og þar með er líka kærleiksboðskapurinn, sem túlkun lúterska guðfræðinga skilar, fallinn, því það er enginn kærleikur fólginn í því að heimta þennan átrúnað af mönnum, en hóta þeim útskúfun ella. „Ljós Krists“ breytir klárlega ekki orðum Krists sjálfs:

Sá sem trúir og skírist, mun hólpinn verða, en sá sem trúir ekki, mun fyrirdæmdur verða. - Markúsarguðspjall 16:15-17

Kristinn boðskapur er einfaldlega nöturlegur og óréttlátur hvernig sem á hann er litið. Og „ljós Krists“ er í besta falli léleg átylla til að fría sig mesta ógeðinu sem lekur af síðum þeirrar svörtu bókar sem kristnin byggir á.

Óli Gneisti

Vertu öðruvísi!

22. október 2003# (Siðferði og trú)

Ég var aldrei með neinum í bekk sem var ekki í Þjóðkirkjunni (sjálfur var ég skráður í hana, skírður og fermdur). Ég man hins vegar eftir sögum af krökkum sem voru ekki í Þjóðkirkjunni frá því ég var í grunnskóla. Man sérstaklega eftir því að hafa verið sagt frá einum Votti Jehóva sem „fór fram og lærði stærðfræði“ þegar kristinfræðitímar voru. Svona sögum fylgdi háðstónn skilningslausra barna.

Stundum hef ég heyrt fullorðið fólk tala um börn sem „fá ekki að vera með í kristinfræðitímum“ og þá hafa fylgt með einhver orð um hvað sé leiðinlegt að foreldrarnir skuli gera börnunum þetta. Eru foreldrarnir grimmir? Ættu þeir ekki bara að leyfa skólakerfinu að kenna börnunum ríkistrúna? Ég er viss um að hið týpíska íslenska foreldri myndi leyfa barninu sínu að læra um Íslam ef dæminu yrði snúið við.... NOT einsog við sögðum um það bil sem ég var að fermast (þetta NOT þýðir að setningin á undan var ósönn ef einhver var í vafa). Hið týpíska íslenska foreldri yrði hneykslað, sárhneykslað á hverri tilraun til að stunda svona trúboð á varnarlausum börnum, þá væru foreldrarnir loksins að sjá þetta í réttu ljósi.

Sama hvað mér (og kannski þér) finnst Vottar Jehóvar vera heimskulegur hópur þá réttlætir það ekki að börn þeirra séu einangruð í grunnskóla vegna þeirra trúarbragða sem þau eru alin upp við. Vottar eru ekki einir um að vera niðurlægðir, þetta á líka við um trúlausa, Múslíma, meðlimi Hvítasunnusafnaða og Kaþólikka. Allt skal lúta vilja Þjóðkirkjunnar og Þjóðkirkjunni er alveg sama um sársauka þessara barna, markmið hennar er að reyna að fá þessi börn til að hætta að vera öðruvísi og fylgja hjörðinni.

Það er ekki auðvelt að vera öðruvísi í grunnskóla frekar enn í lífinu sjálfu, reyndar mun erfiðara en í lífinu sjálfu. Það hjálpar ekki að meirihlutinn (þó það sé hugsanlega ekki einu sinni meirihlutinn í þessu tilfelli) taki sig til og kúgi minnihlutann með þessum hætti. Þetta gerist í skólum okkar, þetta gerist með blessun ríkisins og án efa með blessun biskups.

Þetta er algjört siðleysi og þetta verður að stöðva, sterkasta vopnið í baráttunni gegn þessari svívirðu er að skrá sig utan trúfélaga. Ekki vera hluti af nenn'ekki hópnum! Fjöldinn er sterkasta vopn Þjóðkirkjunnar. Taktu afstöðu með trúfrelsi með því að skrá þig úr því félagi sem berst mest á móti því, það skiptir máli.

Birgir Baldursson

Gott eða illt? Eða kannski hvorugt?

23. október 2003# (Rökin gegn guði)

„Eru öflin sem stjórna lífi okkar góð eða ill?“ mun Ævar Kjartansson spyrja í þætti sínum Línur á Rás 1 seinna í dag. Ég ætla að hlusta.

Búast má við að svör manna sem Ævar ræðir við verði margskonar, jafnvel að bæði öflin séu þarna á kreiki og það ríði á að ákalla og særa fram hin góðu í baráttunni við hið illa. Þannig hljómar í það minnsta hin áberandi hvítasunnukristni sem tröllríður nú öllu trúarlífi á Íslandi.

En getur verið að spurning Ævars sé röng til að byrja með? Er ekki þarna um að ræða rökvilluna „false dilemma“, að aðeins geti verið um þessa tvo möguleika að ræða, þegar ýmsir fleiri möguleikar geta verið í stöðunni?

Hvernig líst ykkur t.d. á þá hugmynd að það séu engin góð eða ill öfl í veröldinni, heldur bara öfl? Ópersónuleg náttúrulögmál sem mannskepnan hefur með ógnarstóru heilabúi sínu persónugert sem góð eða ill, eftir því hvort afleiðingar þeirra koma sér vel eða illa fyrir hana sjálfa.

Ég hlakka til að heyra hvað gáfumennið Ævar mun sjálfur leggja til málanna. Ég neita í það minnsta að trúa því að hann hafi aldrei velt fyrir sér þessum nútímalega möguleika á að skoða heiminn, möguleika sem ber engan keim af geðsýkislegum villuhugmyndum miðalda.

Hlustum!

Ritstjórn

Helgi Hóseasson og himnafeðgarnir

24. október 2003# (Kristindómurinn)

Í tilefni þess að heimildarmyndin um Helga Hóseasson, Mótmælandi Íslands, hefur verið frumsýnd birtist hér á Vantrú í heild sinni viðtal sem tekið var við hann árið 1997.

Það var blaðamaðurinn Þórunn Hrefna Sigurjónsdóttir sem tók viðtalið fyrir Mannlíf. Þegar það birtist þar hafði ritstjórinn sleppt heilu bálkunum úr því bæði Þórunni og Helga til sárrar raunar. Helgi hafði það m.a.s. að orði að framin hefðu verið skemmdarverk á viðtalinu.

Það eru löngu orðið tímabært að viðtalið fái að njóta sín í heild sinni. Hafðu þakkir frá okkur á ritstjórn Vantrúar, Þórunn, fyrir að leyfa okkur að birta þetta.

Ég hef réttlætismál að reka

Maður slettir skyri á ráðamenn þjóðarinnar við þingsetningu. Þessi fyrirsögn kemur eflaust kunnuglega fyrir sjónir, slíka athygli vakti þetta uppátæki Helga Hóseassonar fyrir réttum 25 árum. Hitt muna færri, fyrir hverju Helgi var — og er — að berjast. Hann vill fá ógiltan skírnarsáttmála sinn sem gerður var fyrir hönd hans ómálga barns, enda afneitar hann kristnum trúarsetningum. Þessari kröfu hafna enn bæði ríki og kirkja. Enn má sjá Helga bregða fyrir á götum og torgum Reykjavíkur með mótmælaskilti sin. Þórunn Hrefna Sigurjónsdóttir kom að máli við Helga og hitti fyrir heilsteyptan og góðviljaðan mann með sterka réttlætiskennd. Baráttu hans er fráleitt lokið.

Helgi Hóseasson er fæddur árið 1919 í Höskuldsstaðaseli í Breiðdal. Foreldrar hans voru Ingibjörg Bessadóttir og Hóseas Björnsson bóndi og trésmíðameistari. Helgi er næstelstur fjögurra systkina.

Á fyrsta ári var Helgi skírður einsog algengt er og síðan fermdur þrettán vetra. Ekki þætti það í frásögur færandi, nema vegna þess að strax á unga aldri komst Helgi að því að hann gæti ekki fellt sig við kennisetningar kristninnar og vildi raunar ekki láta orða sig við þær að neinu leyti. Honum var þá bent á að hann gæti sagt sig úr þjóðkirkjunni. Helgi vildi gera betur og láta rifta skírnarsáttmálanum, en var fljótlega tjáð að það væri ekki mögulegt. Sá sem er skírður til samfélags við heilaga þrenningu á þaðan ekki afturkvæmt: Við það vildi hann ekki una og hóf því baráttu sína sem hefur staðið sleitulaust síðan

Helgi fluttist til Reykjavíkur laust eftir 1940 og hóf þá að tala við ráðamenn og presta í því skyni að koma málefni sínu áleiðis og fá skírnarsáttmálanum rift. Hvarvetna rak hann sig á veggi. Í biskupstíð herra Sigurbjörns Einarssonar bar hann málefni sitt undir hann, en biskupinn neitaði að aðhafast nokkuð. Þá fór Helgi með málið fyrir dómstóla þarsem honum þótti um stjórnarskrár- og mannréttindabrot að ræða. Hæstiréttur vísaði málinu frá. 1964 ákvað Helgi svo að skrifa öllum þingmönnum Íslendinga bréf og biðja þá að sinna sér með sitt baráttumál og raunar áttu bréf til þeirra eftir að verða mörg í áranna rás. Enn var ekkert aðhafst og þegar Mannréttindadómstóllinn í Strasbourg hafði einnig vísað málinu frá, þá ákvað Helgi að andæfa með öðru móti, eða einsog hann orðar það sjálfur: „Láta lög frumskógarins ráða.“

Hann byrjaði mótmæli sín inni í kirkjum og einnig utan dyra, þar sem hann stóð með kröfuspjöld. Á þessum árum var Helgi margsinnis tekinn höndum og færður í fangageymslur. Það var síðan atburðurinn árið 1972, sem frá greinir hér að ofan, sem var þrautalendingin eftir áratugalanga baráttu. Eftir þær tiltekjur var Helgi tukthúsaður og síðan sendur á Kleppspítala til geðrannsóknar.

En Helgi gafst ekki upp. Hann hefur allar götur síðan haldið skiltum á lofti og situr enn við þann keip að fá skírnarsáttmála sinn ógiltan, og einsog hann segir: „Fá einu opinberu persónuheimild mína í þjóðskrá leiðrétta.“

Helgi hefur ekki einungis endurskoðað það sem kristnum einstaklingum er uppálagt að trúa, heldur notar hann iðulega annað tungutak en við eigum að venjast. Jesú Krist kallar harm Krosslaf og kristna menn Kristlinga. Þingmenn eru þingsetar og lögregluþjónar þrælar, svo dæmi séu tekin.

Helgi hefur skráð baráttusögu sína í bók sem hann gaf út sjálfur fyrir margt löngu, með aðstoð Birnu Þórðardóttur. Bókin heitir Ríó og rögn þess, en Ríó er skammstöfun sem Helgi notar yfir ríkisvaldið: Ríkisvald íslenskra óþokka. Í bókinni lýsir Helgi samtölum sínum við „mútuþræla ríós“ sem flestir eru klerkar eða lögfræðingar. Helgi skrásetur einnig mótmæli sin, sem oftar en ekki enda á lögreglustöðinni.

Ég heimsótti Helga 1. október, en þá var einmitt verið að setja alþingi. Tuttugu og fimm ár síðan Helgi sæmdi ráðamenn skyrinu. Ég var satt að segja hálfsmeyk þegar ég kom að húsinu hans og sá síðskeggjaðan öldunginn standa úti á tröppum. „Úr því að hann afneitar þér, Kristur, hvað gerir hann við ræfil einsog mig,“ snéri ég útúr fyrir Vilhjálmi frá Skáholti í huganum. Hvað veit ég nema hann telji mig útsendara ríkisvaldsins og sletti einhverjum fjanda á mig? Þessi ótti minn var með öllu ástæðulaus. Helgi trakteraði mig á maltextrakt og ýmis konar brauðmeti, sneiddi ofan í mig ostinn og skar vínarbrauðið. Kaffi er ekki á boðstólum hjá Helga, og þar er heldur ekki reykt. Hann ákvað strax á unga aldri að afneita öllu eitri, svo sem brennivíni, tóbaki og kaffi. Hann hefur staðið við það.

Um leið og við byrjuðum að tala fannst mér einsog við hefðum þekkst lengi. Hann er ljúfur maður og viðræðugóður, blessunarlega laus við ofstopa eða yfirgang í samræðum. Engan mann hef ég hitt sem orkar betur á mig sem gegnheil manneskja latts við hroka og yfirdrepsskap, manneskja sem. hefur réttlætiskenndina að vopni og þrautseigjuna til þess að láta ekki buga sig. Og ég leyfi mér að efast um geðheilbrigði þeirra sem efast um geðheilbrigði hans.

Ég byrjaði á því að minna Helga á það hvaða dagur væri, fyrsti október og þingsetning í fullum gangi. Hann hleypti hnussi fram úr nefi um leið og hann sagði: „Já verði þeim að góðu, andskotans fígúrunum.“ Síðan stóð hann upp og náði í plagg sem hann sýndi mér.

„Hér er ég með yfirlýsingu varðandi skjalafals ríkisvaldsins á mér í þjóðskrá. Þar lýgur það mig játanda Krosslafs gamla á himnum og þeirrar fjölskyldu. Það á enginn að segja til um hvort ég viðurkenni arabíska afturgöngu nema ég sjálfur. Þeir mega viðurkenna það fyrir mér, en ég geri það bara ekki.

Þeir kalla það upprisu sem við Íslendingar köllum afturgöngur. Andskotans djöfull finnst mér það stórmerkilegt! Það stendur í ævisögunni að draugurinn var drepinn uppi á krossi. Svo var hann settur í klettaholu og geymdur bar þrjá sólarhringa þá skutlaði hann steininum úr og arkaði af stað. Þetta köllum við afturgöngu. Þetta kalla þeir upprisu! Menn rísa upp ef menn detta, rísa upp við dogg í rúmi sínu, en svona nokkuð er afturganga.“

Ég bað Helga að segja mér frá fyrstu tilraunum í þá átt að fá skírnarsáttmálann ógiltan.

„Ég hef sennilega verið sextán ára þegar ég talaði fyrst við klerk um þetta. Hann hét Pétur Tyrfingur og var þjónandi klerkur á Djúpavogi. Hann átti að messa á Stöðvarfirði og ég var sendur til þess að fylgja honum áleiðis. Ég ræddi við hann ýmislegt um afturgöngu Krosslafs og galdraverkin. Þegar hann var að reka fólk á fætur, breyta vatni í vín og metta fimm þúsundir af svo til engu — en fékk samt fimm körfur afgangs, það var ekkert annað. Þetta er nú ekki lygilegt?

Presturinn reyndi að malda í móinn. En ég var þá búinn að hugsa um þetta náttúrulega, það er ekkert smáræði sem reynt er að falsa krakka til þess að fallast á. Frá blautu barnsbeini og allt uppí fjórtán ára aldur — og alla leið eftir það til grafar. Það er enginn smáræðis áróður! Eru ekki um þrjú hundruð prestar á Íslandi sem standa í því að ljúga þessari heimsku í fólk?

Ég sagði honum að það væri aldeilis furðulegt að reyna að koma krökkum til þess að trúa því að Krosslafur hafi gengið aftur eftir þrjá sólarhringa inní klettaholu. Draugsi var orðinn svangur, fór á vit stráka sinna og sagði við þá: „Hafið þið nokkuð hér til matar?“ Þeir höfðu stykki af steiktum fiski og nokkuð af hunangsköku, sem hann át og skaust svo upp til himna með skítogöllusaman.

Ég fór að segja við Pétur að hann ætti að ónýta fyrir mig skírnarsáttmálann. Ég hefði verið látinn gera hann svotil blautur úr móður minni, og svo aftur þrettán vetra. En hann var nú aldeilis ekki á þeim buxunum og sagði að við þyrftum að ræða þetta betur. Hann var ósköp vinsamlegur karl þessi Pétur og fórst síðar í bílslysi. En heiðindóminn leist honum ekkert á.“

Myndirðu orða það þannig, að þú sért heiðinn?

„Ég reyni að nota glóruna. Ég trúi ekki því sem ég get ekki fellt mig við eða skilið. Ég leitast við að viðurkenna takmörk mín og fer ekki að búa til skáldskaparrauðgraut í það bil sem ég ekki skil í tilverunni. Trú er forkastanlegt hugtak; ég leitast við að mynda mér skoðun á hverju og einu og haga mér samkvæmt henni.“

Trúirðu á framhaldslíf?

„Ég hef enga rökstudda ástæðu til þess að trúa að það sé líf eftir dauðann. Ég er þó enginn fræðimaður, heldur smiður og ég hef haft hamar og sög í höndunum í gegnum árin, en ekki bækur. Ég hef fylgst með almennum málum, ekkert verr heldur en hver annar og smávegis lesið bækur. Til dæmis hann Þórberg Þórðarson. Andskoti er hann nú skemmtilegur!“

Kristlingarnir og kærleikurinn

En hvaða álit hefurðu á Jesú Kristi og því sem hann kenndi?

„Það er nú logið á skemmri leið en frá Golgata að Galtalæk, einsog kerlingin sagði. Þannig að ég tek nú bara mátulega trúanlegar históríumar þarna austan af Miðjarðarhafsbotnum, því að Semítarnir hafa verið að semja þessa Biblíu svokölluðu í mörg hundruð ár.“

Finnst þér hún ekki skemmtileg?

„Það er nú líkast til. Ég hef lesið Eitt þúsund og eina nótt líka. Þær gerast á sömu svæðum og eru mjög svipaðar, ógurlegir loftandar og galdrarar útum allt. Fólk ætti bara að bera þær saman.“

Það kemur nú eitthvað gott út úr Biblíusögunum, finnst þér það ekki?

„Já, það var helvíti gott þegar hann var að reka steindauða skrokkana á fætur til dæmis. Jörðin skalf, björgin klofnuðu, grafirnar opnuðust og margir dauðir risu upp. Langlegnir draugarnir örgluðust á lappir og komu stökkvandi niður hlíðarnar. Þetta er nú speki!“

Ég er að tala um kærleiksboðskapinn.

„Kærleiksboðskapinn! Kærleiksboðskapur kristninnar lýsir sér á áþreifanlegan hátt í framferði okkar bleika kynstofns. Því við erum bleik, alls ekki hvít. Þessi bleiki kynstofn hefur fundið upp og framkvæmt tvær heimsstyrjaldir í mínu lífi. Framið glæpaverk á heimsmælikvarða fyrir þá fyrri, milli þeirra tveggja og eftir þá seinni. Bleiki kynstofninn er eini kynstofninn á þessari Jörð sem er kristinn sem kynstofn. Það er enginn heill kynstofn kristinn nema sá bleiki. Og kærleiksboðskapurinn hans Krosslafs…“

Hann hefur bara ekki komist til skila.

„Ekki komist til skila! Það þykir mér bara andskoti skrítið því draugurinn er almáttugur og algóður og alvitur. Því skyldi hann ekki komast til skila? Ekki hefðir þú heiminn einsog hann er ef þú værir almáttug. Hvaða mat étur það fyrir Krosslafi þó hann tryggi það að þessir lærisveinar hans fari eftir því sem hann segir?“

Ég trúi því að Jesús hafi verið til og mér fannst margt gáfulegt sem hann sagði. Ég er þó ekkert viss um að allar sögurnar í Biblíunni séu sannar.

„Þú verður að taka þessu einsog það kemur fyrir af skepnunni, það þýðir ekki vera að vinsa innan úr þessu. Það gæti verið að hann hafi verið til og sagt margt gáfulegt, en það gæti líka verið haugalygi. Og það þarf ekkert að leita eftir kærleika hjá Krosslafi eða Kristlingum. Kærleikur finnst hjá öllum mönnum.“

Sigurbjörn biskup kærður

Hvenær byrjaðirðu baráttu þína af fullri alvöru?

„Mér var full alvara strax. Þegar ég kom til Reykjavíkur 1943 þá fór ég að tala við þessa helvítis falsara suma. Og þegar mótmæli mín stóðu sem hæst ræddi ég við Sigurbjörn biskup, Árelíus Níelsson og Jakob Jónsson. Þeir gátu ekki rift samningnum. Þeir gátu gert samning fyrir hönd ómálga barns, en þeir gátu ekki ónýtt hann fyrir fullorðinn og forráða þegn.

Ég beinlínis heimtaði það af Sigurbirni að hann eyðilegði sáttmálann, en hann kvað það ómögulegt. Hann sagði að enginn gæti efast um tilvist Guðs að athuguðu máli þegar ég sagði honum að ég tryði ekki þessum ósköpum. Að skírnarsáttmálinn hefði verið gerður á varanlegan hátt milli mín og Guðs og hann væri ekki hægt að ónýta. Ég ákvað því að kæra biskupinn.“

Pétur Þorsteinsson lögfræðingur aðstoðaði Helga við málssóknina á hendur biskupnum. Hann var Helga sammála um það að réttur hans til sjálfsákvörðunar væri augljós, stjórnarskráin styddi hans mál og það gerðu íslensk lög og Evrópuráðssamningurinn líka.

En Hákon Guðmundsson yfirborgardómari var ekki á sama máli. Hann sagði alla hugsandi menn líta á skírnarsáttmála sem hégilju, enda þeir aðilar á himnum, sem að honum stæðu, í meira lagi þokukenndir. Hann skammaði Helga fyrir að leggja biskupinn í einelti vegna svo nauðaómerkilegs máls sem samband hans og Guðs væri. „Nægir yður ekki að vita léttvægi skírnarsáttmálans með sjálfum yður, en láta Sigurbjörn karlinn eiga sig?“ skráir Helgi eftir honum í Ríó og rögn þess. Og Hákon bókaði: „Einsog efni þessarar stefnu er háttað, verður hún eigi gefin út.“

„Ég gaf þá stefnuna út sjálfur,“ segir Helgi, „en biskup kom ekki á sáttafund sem haldinn var og Hæstiréttur vísaði málinu frá með þeim orðum að „lög og landsréttur tækju ekki til sakarefnisins“. Sigurður Líndal var þá ritari hæstaréttar og hann sagði að það væri fullkomin lögleysa að taka mál mitt ekki til greina. En enginn beitti sér fyrir því að leiðrétta það fyrir mig. Pétur lögfræðingur gafst upp og vildi engin meiri afskipti hafa af málinu frekar en aðrir löglærðir. Nokkrir lögfræðingar buðu mér þó ráðleggingar gegn því að ég héldi nöfnum þeirra leyndum. Slíkur var þrýstingurinn á að ríkisvaldið veitti kirkjunni þá vernd sem það lofar í stjórnarskrá.“

Líkami Krists og blóð hans

Eftir að biskupinn hafði hunsað sáttafund og málinu hafði verið vísað frá, þá ónýtti Helgi sjálfur skírnarsáttmála sinn á táknrænan hátt í Dómkirkjunni 16. október 1966. Sigurbjörn hafði sagt að málið yrði hann að eiga við Drottin sjálfan, jafnvel þó að Helgi lýsti því ítrekað yfir að hann tryði ekki á Drottin. Helgi ákvað því að fara á slóðir kristinna og fór í Dómkirkjuna við altarisgöngu. Svo segir Helgi frá ónýtingu sáttmálans í bók sinni Ríó og rögn þess:

[Sr. Jón Auðunsson] tók eitt kjötstykkið milli þumals síns og sleikis og stakk því upp í efra op meltingarfæranna á mér, og þann veg handlangaði hann, með berum höndunum, slátrið af Ésú að munni þess næsta, og rak það upp í hann. Ég dró minn skerf strax útúr mér og lét hann koma í lófa minn.

Blóðið úr skrokki Ésú bar Jón fram í stampi stórum og steypti úr honum í aðra minni, sem hvur fékk í hönd, til að hann drykki ofan í sig blóðið; mannaátshættir og brennivínsbrúkun berstrípuðust þarna. En ég fór með blóðstampinn og kjötstykkið fram á upphækkaða pallskörina og sýndi viðstöddum vitnum hvort tveggja; frammi fyrir augliti áhorfenda tók ég úr vasa mínum sorppoka úr glæru plasti, merktan sem slíkan, tók opið sundur, og lét kjötið af arabanum falla ofan í hann; bar á ofan dembdi ég dreyranum úr stampinum. Til þess að aldagamall óþverrinn ekki seytlaði útúr sorppokanum, tók ég opið á honum saman og knýtti kyrfilega fyrir það með sterkum spottaenda. Frammi fyrir fólkinu flutti ég ávarp.

Helgi lýsti því yfir að allir kirkjugestir væru vottar að því að hann ónýtti þar með sáttmála þann sem hann hefði verið látinn gera reifabarn. Í kirkjunni varð uppi fótur og fit, en Helgi yfirgaf svæðið þegar hann hafði lokið við að mæla fram yfirlýsingu sína.

Helgi heldur áfram: „Klemenz Tryggvason hagstofustjóri neitaði að skrá ónýtingu sáttmálans í þjóðskrána. Hann sagði að þetta mál væri þjóðskránni óviðkomandi og það væri ekki til form fyrir slíkri skráningu. Allavega eru nú undanbrögðin! Þegar hann neitaði, þá skrifaði ég öllum þingsetunum aftur og bað þá að hlutast til um það að þessi ógilding mín yrði skráð í þjóðskrá. Þeir önsuðu mér tveir, Bjarni Benediktsson og Lúðvík Jósepsson, til þess að segja mér að þeir gætu ekkert að gert.“

Þeir sletta skyrinu sem eiga það

„Heldur en að gera ekkert við þessi helvíti, þá sæmdi ég þá skyrinu.“

Af hverju skyr?

„Heldurðu að það hefði verið betra að hafa það málningu? Nei, svo heimskur var ég ekki, í henni eru allskonar þynnar sem hefðu getað eyðilagt í þeim glyrnurnar. Og þeir sletta skyrinu sem eiga það.“

Náðirðu að sletta almennilega á þá?

„Jú, það kom eitthvað á þá. Ég hafði gúmmíhanska á annarri hendinni sem ég hafði límt íhvolfa gúmmípiötlu í lófann á, svo ég ætti auðveldara með að ausa úr dallinum.“

Í öldinni okkar er sagt frá þessum atburði undir fyrirsögninni „Jós skyrblöndu yfir forseta, biskup, ráðherra og þingmenn við þingsetningu.“ Þar er atburðunum lýst, svo og viðbrögðum lögreglumanna sem stóðu heiðursvörð við athöfnina „með tvo fingur hægri handar við húfuskyggni.“

Heiðursvörðurinn stóð í fyrstu sem stjarfur með hönd á húfu meðan Helgi hljóp meðfram fylkingunni og jós á hana. Loks var einsog hnútur raknaði og einn lögregluþjónanna hljóp fram, og á eftir fylgdu fleiri. Hrópaði þá fyrirliði lögreglunnar: „Grípið manninn.“ Var það gert. Féll Helgi í götuna og missti dallinn, en úr honum helltust leifarnar á strætið.

Fréttaritari hefur sýnilega haft nokkurn áhuga á því hvernig mjólkurafurðirnar sómdu sér á svörtum viðhafnarklæðum, og hvernig æðstu embættismenn þjóðarinnar báru sig:

Föt margra þingmanna voru illa leikin, er menn komu í þinghúsið, því að allir þeir sem fremstir fóru höfðu fengið eitthvað á sig úr dalli Helga. Gilti það jafnt um forsetahjónin, biskup, prest, þingforseta, ráðherra og þingmenn. Varð nokkur töf á þingsetningu, því flestum varð fyrst fyrir að verka sig til bráðabirgða. Engin tök voru á að af má allar slettur, og varð við svo búið að sitja. Aldursforseti þingsins, Hannibal Valdimarsson, var meðal þeirra, sem verst höfðu orðið úti. Leyndi það sér ekki, er hann tók við fundarstjórn að lokinni setningarræðu forseta. En sjálf fór þingsetningin fram með hefðbundnum hætti.

Þegar ég spyr Helga að því hvernig upplitið hafi verið á liðinu, þá segist hann hafa séð lítið af því.

„Þeir lögðust ofaná mig tveir í götunni og keyrðu handleggi mína uppundir hnakka til þess að geta handjárnaði mig. Svo báru þeir mig handjárnaðan svona, tveir héldu undir handleggina og einn undir fæturna. Þannig báru þeir mig inn á Hótel Borg, hvað sem það átti nú að þýða. Þeir voru andstuttir og það var fát á þessum helvítum.

Ég er ekkert að halda því fram að þetta hafi verið rétt eða hið eina rétta í stöðunni. En ég spyr þá sem eru að fetta fingur útí gerðir mínar: Hvað átti ég að gera? Átti ég bara að segja já og amen við því þegar réttur var á mér brotinn? Ég var settur í tukthúsið náttúrlega og Þórður Björnsson þáverandi ríkissaksóknari heimtaði geðrannsókn, því hann gat ekki náð sér niðrá mér með öðrum hætti. Hann gat ekki sektað mig vegna þess að ég hafði afsalað mér eignum mínum til konu minnar og þótt þeir hefðu viljað láta mig taka refsingu í tukthúsi hafa þeir líklega ekki nennt að vera að neyða mat oní mig. Ég át ekki og talaði ekki við þessi helvíti. Þegar þeir hafa svipt mig forræði þá skulu þeir sjá fyrir slíku. Þeir vilja til dæmis láta mig ganga fyrir sig, einsog nú í sumar þegar þeir handtóku mig. Þá heimtuðu þeir að ég gengi! Náttúrlega settist ég í götuna og neitaði því.

Þeim er það ekki nóg að það liggi ljóst fyrir hvað mér hefur orðið á í messunni. Þeir þurfa að handtaka mig og auðmýkja, draga mig eftir götu og gangstétt, yfir þröskulda og inn í þrælastöðina.“

Í greipum Greips

Samkvæmt 73. grein stjórnarskrár lýðveldisins Íslands eru allir menn frjálsir skoðana sinna og sannfæringar. Hver maður á rétt á að láta í ljós hugsanir sínar og tálmanir á tjáningarfrelsi má aldrei í lög leiða. Ennfremur segir í 67. grein að engan megi svipta frelsi nema samkvæmt heimild í lögum. Hver sá sem hefur verið sviptur frelsi á rétt á því að fá að vita tafarlaust um ástæður þess. Eftir að Helgi hafði haft í frammi andóf í kirkjum og við þær á árunum 1966 og þar á eftir var hann margoft tekinn af lögreglu og færður í fangageymslur, jafnvel þótt hann bæri aðeins spjald, þögult tákn, utan við kirkju eða Hæstarétt. Þegar Helgi bar fram kröfu sína um formlega ákæru á hendur sér og afrit af kæru og handtökuskipun, var fátt um svör laganna varða. Einn daginn sagði varðstjórinn að lögreglustjórinn hefði sjálfur kært hann, og bar á eftir endurnýjað fyrirskipun sína um að svipta Helga frelsi hvenær sem færi gæfist. Við grípum niðrí frásögn Helga þar sem hann hefur verið færður fyrir Greip Kristjánsson varðstjóra eftir að hafa staðið mótmælastöðu við kirkju í Laugarnesi.

„Látið þið hann í klefann“, kallaði Greipur umsvifalaust. Og í klefann var ég keyrður, og látinn dúsa þar.

Greipur kallaði mig úr fángaklefanum, víst til að yfirheyra mig… Ég spurði Greip hvenær handtökukrafan kom. Eftir nokkurt þóf, sagði hann, tíu fimmtán.

Hver heimtaði mig handtekinn? Það veit ég ekki, sagði Greipur. Viltu vera svo vinsamlegur að kynna þér það fyrir mig?

Það get ég ekki sagði Greipur, það hefur ekki verið bókað; líklega hefur það verið kyrkuvörðurinn.

Ég vil vita, hver heimtaði handtökuna og fá hann yfirheyrðan um handtökukröfuna. Það er ekki hægt að vita það, það er ómögulegt, sagði Greipur.

Ég kvað það vítavert fimbulfamb af lögreglustjóranum, gagnvart mér, að hver stauli gæti heimtað mig tekinn höndum, og sendimenn hans hlypu dómgreindarlaust, til að gera mig að fánga, og án þess að láta handtökuheimtandann gera grein fyrir handtökukröfunni og svo stendur lögreglustjórinn og málpípur hans uppi, einsog glópar, þegar fánginn spyr: Fyrir hvað er ég tekinn til fánga?

Hver heimtar mig sviptan frelsi frá að tjá mig?

Svo spurði ég Greip, hvernveg hann gæti látið handtaka mig og halda mér sem fánga, án þess að vita kæru á hendur mér?

Ja, — ákæran er líklega sú, að þú værir að trufla fólk við trúariðkanir; annars veit ég það ekki; varstu inni í kyrkunni?

Ég stóð utan dura; og hvernveg get ég tjáð mig með friðsamlegra móti, en að standa til hliðar við gángveg með borða?

Það er skammt, að gánga frá dyrum kyrku og inní hana, og það hefir þú gert, sagði Greipur. Það má ég gera og það á ég að gera, samkvæmt skráningu ríkisvaldsins á mér í þjóðskrá; með hæstaréttardómum gerir ríkisvaldið mér skylt að viðurkenna himnablæti sín, þakka þeim, vegsama þau, þjóna þeim og hlýða; hvernveg getur þá sama ríkisvald líka bannað mér aðgáng að kyrkum, sem vængablæti þess eru í, dögum oftar?

Ég veit varla, nema við ættum að láta þig afskiptalausan og láta þetta sem vind um eyru þjóta; annars býst ég við, að þú sért smá klikkaður.

Já, náttúrlega er ég klikkaður, að viðurkenna ekki sem hjálpræði og almáttugan hamingjugjafa, sex útlima, fiðrað, úldið og afturgeingið galdrastóð á Himnum; það er nú líklegt, sagði ég. Annars er það undarlegur háttur á yfirheyrslu að berja mig dylgjum um geðbilun og fólska af lögreglustjóra að láta handbendi sitt brúka slíkan dónaskap við mig fánga.

Þú verður tekinn úr umferð, sagði Greipur, og bætti svo við: Ég er ekkert að halda þér hér; þú mátt fara. En þú mátt ekki fara að kyrkum fyrir klukkan tólf, þángað til er ég á vakt, eftir það er mér Andskotans sama!

Meðan dómarar ríkisvaldsins og ráðherrar þess hegða sér einsog hverjir aðrir þursar gagnvart mér, læt ég eingan, og ekki þá, sega mér fyrir verkum í því, sem ég get ráðið sjálfur, og þeim er ofviða að ráða fyrir mér í, sagði ég.

Greipur bauð mér ítrekað akstur á kostnað skattborgara í Reykjavík.

Hér vantar kommúnistaflokk

„Ho Chi Ming sagði að menn ættu að byrja á því að gera hreint fyrir sínum persónulegu dyrum áður en þeir færu áð skipta sér af högum annarra manna, til dæmis hinumegin á jörðinni. Ég var í Svíaríki um það leyti sem Kanarnir voru að drepa Víetnamana. Þar sá ég vel skipulagðar kröfugöngur til mótmæla við þau glæpaverk. Ho Chi Ming sagði við þessa náunga þarna í Svíaríkinu að hann væri þeim þakklátur fyrir hugulsemina og afstöðu þeirra til glæpaverka Bandaríkjastjórnar, en það væri þó heppilegast fyrir þá að byrja á sinni eigin persónu og gera hreint fyrir sínum dyrum áður en þeir færu að teygja sig hinumegin á hnöttinn.

Þetta skilja ekki lýðræðissinnar sannkristnir hér á Íslandi. Hvorki heyrist stuna né hósti, ekki vandlæting eða hneykslun á glæpaverkum Engla á Írlandi. Þó að þeir hafi mörg hundruð eða þúsundir hermanna þar, og handtaki, tukthúsi, pyndi — samkvæmt fullyrðingum Amnesty International — og drepi Íra, frændur okkar.

Engin vandlæting kemur nokkru sinni fram hér í sjónvarpi, útvarpi eða blöðum. Þeir eru að hneykslast á glæpaverkum hinumegin á hnettinum, en koma ekki auga á það sem gerist hér á næstu strönd.“

Það væri kannski æskilegast að byrja á Íslandi?

„Já, til dæmis það. Hér eru stjórnvöld að ræna heilu þjóðfélagshópana lífsviðurværi sínu á meðan þau benda á búðaþjófa og eiturlyfjaneytendur sem mesta vandann. Fólk áttar sig ekki á því að þeir byrja flestir á því að reykja og drekka brennivín. Og hverjir eru það sem ota því að fólki? Engir aðrir en ríkisvaldið. Þess vegna hef ég oft haft orð á því við marga að það þyrfti svona átta manna hópur að vera að þvælast þarna hjá þinghúsinu, taka einn útúr hópnum þegar þingsetarnir eru að ganga þarna og halda að þeir séu frjálsir og hafi rétt til þess að fetta sig við þinghúsið. Taka einn og hafa hann innan í hópnum, rása síðan með hann nokkra hringi í kringum styttuna af Jóni Sigurðssyni og tala við hann í fullri meiningu um glæpaverk þingsetanna.“

Heldurðu að löggurnar kæmu ekki bara babú?

„Jú, en það er visst andóf, eða hvað skal háttvirtur kjósandi gera? Þetta rusl er kosið á þing trekk í trekk.“

Þú trúir á þessi þöglu mótmæli. Að standa á víðavangi með skilti. Hverju kemurðu til leiðar með því?

„Ég geri hreint fyrir mínum persónulegu dyrum, fyrst og fremst. Einsog Ho Chi Ming ráðlagði, það er grundvallaratriði fyrir mig.“

Kýst þú eitthvað?

„Ég hef kosið Kvennalistann. Þó ég hafi svosem ekki ástæðu til þess að gera greinarmun á skít og kúk, hef ég kosið Kvennalistann þrátt fyrir að þær séu mjög svipaðar í afstöðu sinni til utanríkismála, trúmála svokallaðra, efnahagsmála og húsnæðismála. Konur eru kúgaður hópur í þjóðfélaginu og af því kýs ég þær. En hvað er hægt að gera við svona menn einsog konur? Þær kjósa kvalara sína á þing. Hverjir ætli það séu sem hafa haldið konum utangátta frá málefnum undanfarin árhundruð? Og hvenær fengu konur kosningarétt? Það var einsog þær þyrftu að hafa pundsbita til þess að fá kosningarétt!“

Og svo segja þeir að við séum búin að ná jafnrétti.

„Nei, það er sko langt í land ennþá. Konur sem vinna sömu störf og karlar hafa lægra kaup, bara afþví þær vantar pundsbita eða hvað? Ég veit það ekki. En konurnar kjósa þessa andskota. Ekki kjósa konurnar konurnar.

Nei, ég hef kosið þær síðan þessi forsetaónefna var formaður alþýðubandalagsíhaldsins og gerði það einsog hann gat persónulega að öðrum Framsóknarflokki. Það er enginn eðlismunur á þessum stjórnmálaklíkum hérna. Ég er verulega óánægður með stjórnmálaþróunina í landinu. Ég kaus Sósíalistaflokkinn, en svo var honum breytt í Alþýðubandalag og ég fylgdist ekki með þangað. Þá breyttist allur tónn í þessu baráttulífi sem var milli 1940 og 1950 þegar Jón Rafnsson var formaður Alþýðusambandsins og Einar Olgeirsson og Brynjólfur Bjarnason þingsetar. Ég hef ekki verið flokksbundinn síðan

Sósíalistaflokki var breytt í alþýðubandalagsíhald. Og nú ætla þessir svokölluðu vinstri flokkar að fara að búa til einn flokk úr fjórum. Búa til annan Framsóknarflokk, eða hvaða óskapnaður heldurðu að verði úr þessu?“

Hvað er til ráða?

„Hér þarf að stofna formlegan og starfandi kommúnistaflokk. Ég hef talað um það við ýmsa, til dæmis hana Birnu [Þórðardóttur] vin minn. Hún er ágætur náungi, hún Birna, en ég hef heyrt utan af mér að hún sé orðin lýðræðissinni, getur það verið? Hún var seig við að berjast við helvítis þrælana á sínum tíma. Hún hafði eitt sinn támjóan skó á fæti og sprengdi pung á einum þeirra, eftir því sem mér var sagt.

Já, ég vil vera kommúnisti og ég vil að það sé stofnaður almennilegur kommúnistaflokkur hér á Íslandi, gegn hinum „sannkristnu lýðræðissinnum“ sem ráða hér lögum og lofum. Þessi sameining vinstri flokkanna er bara byrjunin, það á að reyna að teyma háttvirtan almenning í eina klíku. Einhverjir þurfa að rísa gegn þessu, en það er einsog andófsraddir fái hér engan hljómgrunn.“

En hefurðu alltaf komið kurteislega fram einsog þú lýsir í bókinni þinni? Hefurðu aldrei misst stjórn á þér og kýlt einhvern?

„Kýlt? Nei, ég hef að minnsta kosti aldrei fengið neina kæru á mig fyrir það. En þegar mér tókst ekki að sansa þingsetana til þess að sinna mér með mitt málefni, þá sagði ég að þaðan í frá léti ég lög frumskógarins ráða. Ég hef slett tjöru og málningu á þinghúsið og gamla tukthúsið við Lækjartorg. Ég hef tvisvar sinnum slett brúnu efni skyldu tjöru, corroid creosot held ég að það heiti, á tukthúsið.“

Og hvað gerðu þeir við því?

„Þeir settu mig í tukthúsið, einsog þeir hafa gert oftar en ég hef tölu á. Þeir eru líka mikið fyrir að fara með mig á þrælastöðina. Þræla kallaði Jón Sigurðsson frá Kaldaðarnesi svokallaða lögregluþjóna. Fyrst Hafnarstúdentar leyfa sér að kalla lögregluþjóna þræla, þá geri ég það líka.“

Hver er ekki geðveikur?

En hefurðu verið lengur í tukthúsi heldur en nokkra klukkutíma?

„Jú, ég var nokkra daga þegar ég sletti skyrinu. Þá talaði ég ekkert við þá og át ekki hjá þeim heldur. Þaðan var ég fluttur á Klepp og fastaði einnig bar. En ég talaði þó við læknana og þeir tóku af mér mikla geðskýrslu. Þeir spurðu margs og ég man sérstaklega eftir því að þeir spurðu mig hvað forsetinn héti. Ég sagði þeim að hann héti Kristján Þórarinsson.“

Hvað segirðu við fólk sem heldur að þú sért geðveikur?

„Segi? Ég segi rift allan andskotann við menn. Ég er ekkert að halda því fram að ég sé ekki geðveikur. Hver er ekki geðveikur? Ég hef enga minnimáttarkennd gagnvart því. Þeir ættu þó að gá að sjálfum sér þessir andskotar sem eru að dæma mann geðveikan.“

Til fróðleiks fylgja hér tvö brot úr „Álitsgerð á geðheilbrigði Helga Hóseassonar“ sem skrifuð er af Ólafi Grímssyni, þáverandi lækni á Kleppi.

Ekki verður annað greint en að Helgi sé allvel áttaður í tíma og umhverfi sínu almennt. Það kom ekki fram neitt sem benti til þess að hann væri eða hefði verið haldinn ofskynjunum. Helgi er einsog áður hefur verið vikið að mjög rígbundinn við skoðanir sínar og hefur sýnilega mjög fastmótað hugmyndakerfi, hvers kjarni er að hann upplifir sem næst öll afskipti opinberra aðila, í sambandi við hans sérstaka baráttumál, sem einskonar ofsóknir gagnvart sér persónulega. Innsýn hans í viðhorf þeirra aðila, er hann telur sig eiga í baráttu við, virðist vera ákaflega takmörkuð og segja má að hann eigi mjög erfitt eða sé vart mögulegt að líta á málið nema frá einni hlið þ.e. í samræmi við hans takmarkaða hugmyndakerfi.

[…]

Helgi sýnist haldinn verulegum geðrænum truflunum, sem virðast gamalgrónar. Allar líkur benda til þess að orsaka athæfis hans megi leita í geðklofa, sem hefur þróazt í langan tíma, án þess að ná yfirhöndinni nema á afmörkuðum sviðum og við ákveðnar aðstæður. Sjúkdómurinn lýsir sér fyrst og fremst í grillum á trúarlegu sviði og óraunhæfum viðhorfum til lífsins.

Greind hans mælist nú í meðallagi, en ljóst er, að getan er töluvert hærri, og draga geðrænar truflanir verulega úr starfshæfni greindarinnar. Raunveruleikaskynjun er yfirleitt góð, en vegna ósveigjanleika og dómgreindarbrests, slitna raunveruleikatengsl á stundum, og tekur þá Helgi hugmyndir sínar um heiminn fram yfir aðstæður einsog þær eru.

Diagnosis: Paranoia querulans Personalitas paranoides.

Helgi heldur áfram: „Skýrslan var gerð fyrir Þórð Björnsson ríkissaksóknara. Hann gat ekki náð sér niðri á mér öðruvísi heldur en að auðmýkja mig og smána með tukthúsi og geðspítala. Ég man ekki hvað ég var lengi á Kleppspítalanum, en þaðan var ég sendur á Landspítalann þar sem Páll Gíslason læknir skar í gyllinæð sem ég þjáðist af. Þegar hann hafði tekið saumana úr sagði hann að ég mætti fara heim, og ég tók vitaskuld hatt minn og staf og fór heim. En hann fékk bágt fyrir að senda mig ekki á Klepp aftur. Ég sagðist vel geta komið upp á Klepp, þetta væri nú í næstu götu og ég gæti komið í heimsókn, sem ég og gerði.

Ég er ekkert að halda því fram að ég sé ekki gallaður á geðinu. Ég hef enga minnimáttarkennd gagnvart slíku. Það er líka leiðinlegur ósiður að hafa horn í síðu þess fólks sem þarf að sækja á geðveikrahæli. Það gerir enginn að gamni sínu.“

Telur þú þig hafa þurft þess með?

„Nei, ég er nú svo forhertur að ég hef ekki talið mig þurfa þess. En aftur var ég settur á Klepp til sálarrannsókna nokkru seinna. Jakob Jónasson var þá látinn sálgreina mig, hann var besti karl og hafði plagg Ólafs Grímssonar til hliðsjónar við sína rannsókn. Ég bað hann að lána mér plaggið: „Jú, það er nú víst ekkert hér sem þú mátt ekki sjá,“ sagði hann og lánaði mér skýrsluna. Ég fór strax með hana heim og fjölritaði hana.

Fljótlega var hringt og sagt að ég yrði að skila skýrslunni strax, hún mætti ekki fara út af spítalanum. Þeir höfðu nefnilega áður neitað mér um að fá að sjá hana, enda var hún ekki búin til fyrir mig, heldur bara til þess að sakadómari gæti dylgjað um geðveiki mína í útvarpi og blöðum. Hann sagði að geðskýrslan „gæfi ekki tilefni til þess að ég yrði sóttur til saka.“ Ég hef nú margt glæpaverkið framið síðan, og þó held ég að ég hafi hreint sakavottorð.“

Nú ert þú búinn að standa í baráttu í tugi ára. Hefur þetta aldrei lagst þannig á þig að þú hafi orðið þunglyndur vegna alls þessa?

„Ég er ekkert að hæla geðslagi mínu, en ég tel mig hafa réttlætismál að reka. Og ég hef reynt ýmislegt til þess að koma hreyfingu á þetta mál. Til dæmis gaf ég út Jesúrímur Tryggva Magnússonar í trássi við bönn ættingja hans og Unndórslof Kristjáns forseta, en það eru klámvísur sem hann orti á unga aldri, um Unndór nokkurn Jónsson, mikinn reiðhrók. Ég skrifaði til Kristjáns og spurði hann leyfis, hann ansaði mér ekki en bað Einar Braga að skila því til mín að það væri óæskilegt að fjölrita þær vegna fjölskyldu Unndórs. Ég gerði það samt, því mér fannst að fólk ætti rétt á því að lesa skáldskap þjóðhöfðingja síns. Ég sendi honum þrjú eintök, og vonaðist til þess að hann kærði mig fyrir ritstuld og það vekti athygli á mínu málefni, en mér varð ekki að þeirri ósk.“

Hver maður á að fá að hafa sína trú…

En hvað segir fjölskylda þín við þessum látum í þér? Ég veit að Kristinn bróðir þinn er prestur, en hvað með Jóhönnu eiginkonu þína, er hún kristin?

„Jóhanna félagi minn er dauðhrædd við þá í efra. Hún er svo trúuð að það kemur ekki til greina að hún fari í Helvíti. Ég var svosem ekki að hlýða henni neitt yfir trúarskoðanir þegar við vorum að semja, enda sjálfsagt að hver maður fái óáreittur að hafa sína trú, en hinsvegar setti ég henni þau skilyrði að hún notaði ekki brennivín eða tóbak. Hún reykti þegar við kynntumst, en tók mig framyfir tóbakið.“

Ræðið þið hjónin trúmál?

„Ég læt stundum til mín heyra, en hún þegir allt fram af sér og heldur sínu striki. Hlustar til dæmis alltaf á orð kvöldsins.“

En hvernig er sambandi ykkar bræðra háttað?

„Presturinn hefur ekki heimsótt mig í mörg ár, bara vegna afstöðu minnar til himnadrauganna.“

Hann kærði þig til sýslumannsins í Suður-Múlasýslu árið 1982 og bar þér á brýn að þú hefðir kveikt í Heydalakirkju í Breiðdal, þar sem hann var þjónandi klerkur, með þeim afleiðingum að kirkjan brann til grunna. Kveiktirðu í kirkjunni?

„Ég hef aldrei játað það á mig, og raunar ekki neitað því heldur. Það skyldi þó ekki vera að Himnafeðgar hafi sent eldingu niður í kirkjuskriflið, annað eins hafa þeir nú gert sér til dundurs.“

En hvað sögðu foreldrar þínir heitnir við baráttu þinni? Nú hafa þau reynt að innræta þér guðsótta og góða siði.

„Þeir voru náttúrlega vön þessum andskota, það voru jú þau sem létu mig gera samninginn og ég las þeim pistilinn öðru hvoru. Þó töluðum við aldrei af neinni hörku um þessi mál og þau leituðust aldrei við að fordæma mig fyrir mínar tiltekjur.“

Til Himna líkt og skrugga skaust…

Þú ert mikið í að semja vísur um Drottin og Jesú Krist. Sumir segðu að efni vísna þinna væri argasta guðlast. En hvers vegna nýtirðu þér guðlast í mótmælum þínum? Ég nefni sem dæmi vísu eftir þig bar sem þú segir frá himnaför Frelsarans með vægast sagt óvenjulegum orðum.

Ésú hold við láð varð laust,
lagúldinn í framan
til himna líkt og skrugga skaust
með skítogöllusaman.

„Það segir sig sjálft að það hefur verið farið að slá í drauginn í fjörutíu stiga hita þarna á Miðjarðarhafsbotnunum. Hann hefur verið úldinn, ég er ekki að búa neitt til. Og hann var nýbúinn að éta stykki af steiktum fiski og nokkuð af hunangsköku, hann hefur væntanlega farið með skítogöllusaman.“

En með þessu ofurraunsæi, ertu þá ekki að reyna að hreyfa við fólki?

„Jú, ég er að reyna að hreyfa við þessum andskotum sem sitja yfir mínum rétti gagnvart því að fá skráð í þjóðskrá að ég sé búinn að ónýta skírnarsáttmálann. Það er svívirðing við mig sem hugsandi skepnu að það sé skráð í einu persónuheimild mína að ég viðurkenni þessi andskotans ósköp.“

Ferðu inní kirkjur?

„Nei, og ég fæ ekki að standa fyrir utan þær heldur. Þegar Einar Olgeirsson dó og það var lesið yfir honum hérna niðurfrá, þá stóð ég með spjald á gangstéttinni á móti kirkjuskriflisdyrunum Ég vildi gjarnan vera í námunda við Einar af því að hann var ágætur maður, en heldurðu að þrælarnir komi ekki og troði mér inní þrælabíl og aki mér niðrá þrælastöð?

Ég hef ekki frið til þess að ganga um með spjald. Ég má ekki tjá mig með þöglu tákni á almannafæri. Hvað eru mannréttindi ef maður má ekki tjá sig? Nei, hér er sko ekki tjáningarfrelsi af neinu tagi.“

En þegar þú kveður þetta líf, verðurðu þá ekki borinn í guðshús og þér holað niður í vígðri mold einsog öllum öðrum?

„Fyrir mörgum árum skrifaði ég niður hvað ég vil láta gera við mig dauðan. Ég lakkaði það bréf og festi það í lokið á koffortinu mínu. Svo skrifaði ég sjö mönnum, kunningjum mínum og ættingjum, og bað þá að kíkja á kistulokið þegar ég væri dauður. Enginn þeirra ansaði mér, svo ég geri ekki ráð fyrir að þeir ætli að sinna mér nokkuð með það.“

Að lokum

Ertu bitur gamall maður?

„Já, það er ég. Hver getur verið glaður á þessari djöfuls Jörð?“

Ertu ekki enn búinn að sætta þig við það að þú færð í rauninni engu ráðið?

„Það er af og frá. En það eru fleiri málefni sem óhjákvæmilega stríða á mann. Í heiminum eru tveir af hverjum þremur fyrir neðan hungurmörk. Mæður í Kóreu eru farnar að éta börn sín, slíkt er hungrið. Hvers vegna gerir Krosslafur ekkert í þessu? Hvers vegna sendir hann ekki manna niður til þeirra? Þetta á að vera svo helvíti gott í sér! Hvernig getur hann horft uppá þetta? Hann situr bara uppá himnum og hlær í skeggið.“

En heldurðu að við förum eitthvað að lagast, Helgi? Að mannkynið fari að átta sig?

„Nei, ég hef sannarlega enga ástæðu til þess að ætla það og geri mér alls engar grillur þar að lútandi.“

Frelsarinn

Trúleysi snýst ekki um pólitík

25. október 2003# (Siðferði og trú)

Það hefur verið lenska í gegnum tíðina af ákveðnum hópi fólks að reyna þyrla upp pólitísku moldviðri í kringum trúleysi. Ein af lífseigustu stöðlum trúleysis er að trúleysingjar séu bara kommúnistar. Staðreyndin er hins vegar sú að kaldastríðinu er lokið og nýjar kynslóðir sem lifa ekki í þeim þankagangi eru nú smá saman að taka við þjóðfélaginu. Frekar má segja að ákveðið kynslóðabil sé að myndast á Íslandi um trúmál og trúleysi.

Til gamans má geta að pistlahöfundar hér á vantru.is með afar ólíkar pólitískar skoðanir, frá hægri til vinstri, þó að þeir eigi trúleysið sameiginlegt.

Einar Þorn

Og orðið var Mu!

25. október 2003# (Messurýni)

Í tilefni þess að guð átti stórafmæli um daginn og meira hefur farið fyrir þjónum hans og þeirra veraldlega vafstri í fjölmiðlum síðustu misserin en honum, langar mig til að bæta þar örlítið úr og birta lesendum nýjustu fréttir af föður vorum og skapara úr landinu helga. Lesandinn kann að undrast, því ekki hefur sést né heyrst til guðs í tvö þúsund ár svo öruggt geti talist, enda duld himnaföður staðreynd sem umboðsmenn hans hér á landi liðna þúsöld hafa lítið getað bætt úr.

Það vill hins vegar svo til að fleiri en prestar og trúmenn hafa áhuga á afmælisbarninu vegna sérstöðu þess á Vesturlöndum síðustu tuttugu aldirnar. Þar á meðal eru sagnfræðingar og fornleifafræðingar sem sérhæfa sig í sögu og fornminjum Palestínu. Hingað til hefur eftirtekjan þó verið rýr þegar kemur að því að finna minjar sem styðja beinlínis sögur biblíunnar eða tilvist guðs. Svo virðist þó sem almættið hafi ákveðið að gera sér dagamun á þúsaldamótum og ákveðið hætta feluleiknum en birtast okkur börnum sínum aftur í allri sinni dýrð. Þó ekki með því að koma þrumandi í eldlegum vagni af himnum til að kunngera heimsendi heldur, á sinn hógværa og lítilláta hátt að venju, læðir hann sér óséður mitt á meðal vor og finnst grútskítugur á mynd, vel grafinn ásamt öðrum fornleifum í gömlum ruslahaug og kom ekki almennilega í ljós fyrr en að loknum rækilegum sápuþvotti.

Mynd þessi sýnir Yahweh, þ.e. guð almáttugan, frú guð og son þeirra auk ávarpsorða í texta, eins og prestur í Palestínu lýsir þeim árið 850-900 fyrir Krist. Hún er á leirbroti sem fannst við uppgröft árið 1976 í suður Ísrael. Gerði endurkoma drottins stormandi lukku meðal fræðimanna á sínum tíma en olli um leið nokkurri furðu. Einkum þó áherslan á hreðjaumfang hans hátignar svo og þríhyrndur hausinn, sem er af uxa eða hrút að hætti Fornegypta.

Aukinheldur var tilvist hinnar himnesku frúar hans og sonar á þessum tíma meintrar eingyðistrúar fornjúða undrunarefni og nýnæmi í vestrænni guðfræði þó annar og yngri sonur herrans sé íbúum vesturlanda allkunnur í seinni tíð. Að sonur guðs væri einnig svona vel kýldur hefur þó verið leyndur dómur um aldir ásamt því að hann er á svæðinu allt of snemma ef miða á við frásagnir opinberra talsmanna hans. Fatasmekkur feðganna kom og á óvart. Sú hugmynd að frú guð væri bókhneigð, eins og sést á myndinni, hefur mönnum þó verið ljós, þó lítið færi fyrir, samanber evrópskar myndir af boðun Maríu frá tólftu öld e.k. þar sem hún er stundum sýnd við bóklestur þá er andi Yahweh fer á hana. Hitt er sérkennilegra að himnadrottningar skuli getið á þessum tíma (í texta leirbrotsins) 850-900 f.Kr. í gyðingalandi en heitir þar Asherah og virðist eina fullmennska veran á myndinni.

Asherah mun vera hebreskt heiti hinnar heiðnu egypsk-súmersku frjósemis- og ástargyðju Isis eða Ishtar sem kölluð var meyjan meðal tilbiðjenda sinna og var meðal sumra heilög önd. Hún var einnig táknuð með dúfu og fórnað slíkum en talin lagskona kanverska goðsins Baal hvers nafn má útleggja böllur eða völsi á íslensku.

Nýlunda er að hún sé tilbeðin samhliða Yahweh í landi Hebrea á þessum tíma og færðar ástar og þakkarfórnir við hlið maka síns og ókunns sonar.

Hennar er hins vegar getið löngu síðar í fyrri hluta opinberrar ríkisæfisögu eiginmanns síns og einkasonar, en sögð þar viðurstyggð, úrhrak, réttdræp hóra og falsguð sem slíta beri upp með rótum hvar sem í næst, höggva í spón og eyða í eldi.

Annað er uppá teningnum á þessari samtímamynd og sýnist, samkvæmt henni, allt leika í þríeinu lyndi hjá þeim hjónum og syni auk þess sem áhugasvið kynjanna á þessum tíma í sögu mannsandans koma skýrt fram. Þau tjá annað og nútímalegra viðhorf til holdsins praktuglegu lystisemda og bókiðju en formyrkvaður tepruskapur og náttúruleysi skólastíkur lútherdóms og katólskra.

Mest kemur á óvart að myndverk skuli yfirhöfuð hafa verið gerð af drottni allsherjar á þessum stað og tíma, þar sem Mósebækur leggja blátt bann við slíku, sbr. boðorð no.2 og ef eitthvað er að marka biblíuna um sögu þessa heimshluta. Gamla testamentið er talið skrifað um 5-600 fyrir Krist en fjallar að mestu um hluti sem eiga að hafa gerst löngu áður líkt og sögur íslendinga. Leirbrotið er hinsvegar 300 árum eldra, fannst í jörðu nálægt Kadesh Barnea í sjálfu Ísrael og er þ.a.l. mun tryggari heimild en helgitextar sem hafa þurft að þola pólitíska ritskoðun og cut/paste hagsmunaguðfræði fornaldarklerka við eftirritanir gegnum aldirnar.

Umrætt leirverk sýnir, svo ekki er um villst, að menn gerðu myndir af Yahweh um þetta leyti í gyðingalandi hinu forna honum til dýrðar. En einnig af frú Yahweh og syni þeirra, sem er reyndar í samræmi við þrenningarlærdóma og fjölskylduímynd guðdóms heiðinna trúarbragða fornaldar.

Þetta vekur upp spurningar um heiðarleik og vinnubrögð höfunda biblíunnar og ennfremur tilgang með þögninni um þessa fyrrum frú guð og þennan týnda bróður mannkyns af fyrra hjónabandi föður vors. Hvað þá spurningar um raunverulegt upphaf og eðli eingyðistrúar og þ.a.l. kristindóms og vestrænnar menningar. Einnig vekur þessi mynd upp ýmsar spurningar hvað varðar þjóðkirkju Íslands og kenningar hennar um þennan sama guð.

Hvernig líst prestum landsins á gripinn? Þetta er fyrsta skipti sem ég stend augliti til auglits við guð minn almáttugan eins og hann birtist samtímamönnum Elía spámanns. Og held þó lífi. Er ekki kominn tími til að kirkjan kynni fyrir eigin kvikfé þessa týndu kjörgripi goðmagns kristinna manna? Því óneitanlega er þessi stóri hálfbróðir jesú forvitnilegur, en tæpast getur þetta verið frelsarinn sjálfur þó gimbill sé nema gyðingar hafi trúað a lausnara vorn þúsund árum fyrir Krist sem er fremur ólíklegt miðað við opinberan fæðingardag hans.

Ennfremur sýnist undirrituðum að fjárhirðar kirkjunnar hér á landi skuldi bústofni sínum og tekjulind skýringar á þessari dýrlegu þrenningu guðs útvöldu þjóðar með sína lúthersku einþrennu til hliðsjónar. Og þá allra vinsamlegast upp ljúka um leið fyrir þjóðinni, okberum kirkju hins smurða hér á landi í þúsund ár, forsendum þeim er liggja að baki stökkbreytingu þessari á himneskum konungi vorum og lýsa nánar ferli uppgufunarsamruna helgrar andar í þá feðga. Einnig útlista kynskiptiaðgerð hennar ítarlega og afhjúpa sem fyrst þessa vægast sagt torkennilegu umhverfingu goðhluta kristindómsins á sögulegum tíma úr blönduðu dýratríó í karladúett með dúfu.

Hvað skyldi biskupi Íslands finnast um þetta ófagnaðarerindi úr landinu helga og þá staðreynd að hann virðist samkvæmt því tilbiðja og þjóna einhverskonar heiðnum goðsagnaúruxa eða undaneldishrútmenni fornaldar? Vísast ættuðum úr hinu bölvaða Egyptalandi faraós eða blóðsirkus Rómverja ef marka á svipmótið.

Ef guð kristinna manna er hálft naut og hálfur maður, hver er munurinn á honum Mínótárusi Grikkjanna?

Nema umræddur Yahweh sé einfaldlega gyðingleg útgáfa af honum og er þá komin nærtæk skýring á skepnuskap embættismanna kirkju hans í gegnum aldirnar gagnvart mannkyni.

En reynist svo vera, sem rannsóknir vísindamanna benda eindregið til, býð ég ekki í þjóðkirkjurolluna og kenningasull forystusauða hennar á komandi öld en spái því að þessi hugstola fénaður finnist sjálfdauður úr trúriðu í eigin þversagnaflór innan tíðar.

(Maí 2001)

Heimildir; Shanks, Hershel., The mystery and meaning of the Dead Sea Scrolls,
Vintage, 1998.
Laughlin, John C.H., Archaeology and the Bible, Routledge, 2000.

Birgir Baldursson

Hálfopið bréf til Karls Sigurbjörnssonar biskups

26. október 2003# (Kristindómurinn)

Kæri Karl!

Eins og þú veist standa nú yfir sýningar á heimildamyndinni Mótmælandi Íslands, en hún fjallar um áratugalanga baráttu Helga Hóseassonar við kirkjuna um að fá skírnar- og fermingarsáttmála sína ógilda gerða. Á blómaskeiði baráttunnar, þegar Helgi var sem aktívastur, beindust mótmæli hans helst að föður þínum, sem m.a.s. fékk á sig bæði skyr og kæru eins og þú manst.

Mér segir svo hugur að ný kynslóð Íslendinga, sem nú fær að skoða baráttu Helga í sögulegu samhengi, muni í stórum stíl taka afstöðu með honum í þessu máli - hann virðist þegar vera orðinn hetja í augum ótalmargra. Og í ljósi þess sting ég hér með upp á að kirkjan láti nú tilleiðast, meðan Helgi er enn ofar foldu, og veiti honum þessa langþráðu lausn mála sinna í formi plaggs sem undirritað er af þér og pápa þínum.

Og svona, væl júr att it, þá megið þið alveg útbúa annað eins handa mér. Skynsamlegast væri jafnvel að láta prenta svona fimm þúsund eintök af óútfylltu plagginu, því víst er að margir vilji fylgja á eftir Helga og skola af sér þann ófögnuð sem þessar særingar óneitanlega eru í hugum þeirra.

Fallegt væri auðvitað ef þið bönkuðuð upp á hjá Helga í eigin persónu og kölluðuð til blaðaljósmyndara til að festa hið sögulega móment á mynd. Enn betra væri þó ef þetta yrði gert við hátíðlega athöfn í Ráðhúsinu og allir fengju veitingar (maltextrakt og kökur) í boði kirkjunnar. Sannaðu til, stofnunin sem þú veitir forstöðu fengi sennilega bara allnokkra virðingu fyrir tiltækið, en álit almennings á henni þverr nú með degi hverjum. Þetta væri einfaldlega það langsvalasta sem kirkjan gæti gert í stöðunni.

Hugsaðu málið Karl minn. Kannski væri ekki vitlaust að þið feðgarnir færuð nú saman að sjá myndina, svona til að koma ykkur í stuð fyrir þennan stóratburð.

Með góðri kveðju,
Birgir Baldursson

Óli Gneisti

Marklaus trúarjátning

28. október 2003# (Kristindómurinn)

Að einu leyti er ég glaður yfir því að hafa lært kristinfræði og fyrir það að hafa farið í fermingarfræðslu, þetta er nefnilega eiginlega ótæmandi vopnabúr í baráttu minni við Þjóðkirkjuna. Einnig fæ ég á tilfinninguna að í hvert sinn sem guðfræðingar og prestar tjá sig þá séu komin fleiri skotfæri, hugmyndirnar eru næstum of margar. Í dag er það trúarjátningin sem ég dreg fram.

Trúarjátningin sem ég lærði í fermingarfræðslunni er svohljóðandi (nema að þeir hafi breytt henni):

Ég trúi á Guð, föður almáttugan, skapara himins og jarðar. Ég trúi á Jesú Krist, hans einkason, Drottin vorn, sem getinn er af heilögum anda, fæddur af Maríu mey, píndur á dögum Pontíusar Pílatusar, krossfestur, dáinn og grafinn, steig niður til heljar, reis á þriðja degi aftur upp frá dauðum, steig upp til himna, situr við hægri hönd Guðs föður almáttugs og mun þaðan koma að dæma lifendur og dauða. Ég trúi á heilagan anda, heilaga, almenna kirkju, samfélag heilagra, fyrirgefningu syndanna, upprisu holdsins og eilíft líf. Amen.

Guð er karl, við sjáum það á því að hann er faðir, munið það kvenréttindakonur.

Næsta setning sem fjallar um Jesú er góð því hún segir beint út að María hafi verið hrein mey sem hafa verið frjóvguð af himnadraugnum (svo maður noti orðalag Helga hetju minnar). Þetta verður síðan mjög áhugavert þegar tekið er fram að Jesús hafi farið til helvítis (sem er þá augljóslega staður sem er til en ekki einhver myndlíking). Síðan er gert ljóst að sá sem fer með trúarjátninguna heldur raunverulega að líkið (hálfrotið væntanlega) af Jesú hafi lifnað við og farið og rölt um í eyðimörkinni með félögum sínum. Lokakaflinn um Jesú segir síðan hvernig hann mun dæma okkur á dómsdegi.

Í síðasta hlutanum er tekinn fyrir heilagur andi sem er heilagur sannleikur samkvæmt þessu þó en raunveruleikinn er að hann var búinn til svo hægt væri að lokka Grikki til lags við kristna kirkju. Nú er heilagur andi ekki meiri uppspuni en guð sjálfur og ekki mikið meiri uppspuni en Jesús (ef við gefum okkur það að maðurinn hafi verið til sem er alls ekkert víst).

Í blálokin kemur síðan fram sú undarlega trú kristinna manna að holdið sjálft muni rísa upp frá dauðum, hér er það ekki sálin eða andinn sem snýr aftur heldur holdið sjálft sem mun lifa að eilífu.

Trúarjátningin er samantekt úr Biblíunni, hún er búin til af kirkjunni til að segja nákvæmlega hverju kristnir menn trúa, hún rúmar ekki myndlíkingar. Ef þú ætlar að vera kristinn maður þá trúirðu öllu sem kemur fram í þessari trúarjátningu, ef þú gerir það ekki þá ertu ekki kristinn. Ég veit ekki til þess að nokkur maður sem ég hef rætt við um trúmál á Íslandi hafi sagt að hann tryði því sem kemur fram í þessari þulu og því giska að ég að það sé nær enginn kristinn maður innan Þjóðkirkjunnar.

Guðfræðingar sem ég hef rifist við um trúmál trúa ekki því sem kemur fram í trúarjátningunni enda er ekki hægt að ætlast til þess að háskólagengnir menn (þó að þeir hafi bara lært guðfræði) trúi svona steypu.

Hvers vegna er fermingarbörnum kennd þessi trúarjátning? Trúarjátningin er merkingarlaus, hún er marklaus. Af þessu leiði ég að fermingarfræðslan er marklaus og hefur það eina markmið af fjölga meðlimum Þjóðkirkjunnar. Kirkja sem setur fram trúarjátningu sem er ekki í neinu samræmi við trú presta hennar eða sóknarbarna hlýtur að falla um sjálfa sig. Þjóðkirkjan þorir ekki að gera upp við sig hverju hún trúir, hún þorir ekki að styggja neinn, hún þorir ekki að vera raunverulegt trúfélag. Þjóðkirkjan er algerlega marklaus í öllu sem hún gerir.

Óli Gneisti

Goðsögnin um Móður Teresu

31. október 2003# (Kjaftæðisvaktin)

Móðir Teresa var tekin í samfélag heilagra þann 19. október sem er skref í áttina til að taka hana í hóp kaþólskra dýrlinga, hún er í augum flestra ímynd kristilegs kærleiks holdi klædd og fjölmiðlar gera sitt besta til að viðhalda þessari ímynd. Sannleikurinn um Móður Teresu er yfirleitt vel falinn.

Aroup Chatterjee hefur gert sitt til að koma sannleikanum fyrir sjónir almennings. Hann er fæddur og uppalinn í Kalkútta þar sem Móðir Teresa starfaði og hefur skrifað bók um hana frá því sjónarhorni. Bókin hans heitir Mother Teresa The Final Verdict og er aðgengileg á netinu í textaútgáfu.

Í Kalkútta hefur fólk lengi verið hissa á því orðspori sem fer af Móður Teresu því það er engan veginn í samræmi við þann veruleika sem innfæddir þekkja. Líknarstarf reglu Móður Teresu vakti litla athygli í borginni áður en vestrænir fjölmiðlar blésu það upp, það var líka minniháttar.

Móðir Teresa var lygari, það er ekki hægt að líta framhjá þeirri staðreynd. Hún laug jafnvel í þakkarræðu sinni þegar hún fékk Friðarverðlaun Nóbels. Hún ýkti hjálparstarf sitt við hvert tækifæri (utan Kalkútta þar sem lygin hefði verið augljós), hún hélt því fram að regla hennar í Kalkútta brauðfæddi allt að 9000 manns daglega þegar ekkert bendir til þess, hún hélt því fram að regla hennar ræki skóla í borginni fyrir 5000 stúlkur en enginn slíkur skóli hefur nokkurn tímann verið til. Starf Móður Teresu væri miklu frekar hægt að flokka sem trúboð heldur en líknarstarf, aðstoð hennar við það deyjandi fólk sem hún „sá um“ var aðallega fólgið í því að reyna að koma því í snertingu við Jesú.

Baráttan gegn fóstureyðingum var raunverulega ástríða Móður Teresu, hún hikaði ekki við að ferðast heimshorna á milli til að berjast fyrir því að löggjöf væri hörð í þessum málaflokki.

Fjármál Móður Teresu eru mikið rannsóknarefni, hún þáði peninga frá einræðisherrum, fjárglæframönnum, svindlurum og glæpamönnum (sem vildu líklega kaupa sér blessun þess „dýrlings“). Það er ljóst að hún fékk gríðarlega fjármuni frá ýmsum aðilum en það er alls ekki ljóst hvað varð um þessa peninga. Það er ljóst að einhver hluti þess fjár sem hún fékk gefins fór aldrei til þeirra sem það var ætlað, sumt endaði líklega í sjóðum Vatíkansins en ekkert er víst þar sem hún gaf aldrei upp neitt um fjármál sín eða reglu sinnar.

Hægt væri að hafa þessa grein mun lengri en til að sjá hve blekkingarvefurinn í kringum Móður Teresu er/var mikill þá er best að lesa bókina Mother Teresa The Final Verdict eða greinar eftir þá blaðamenn sem hafa stundað alvöru blaðamennsku.

Hvað gengur þeim annars til, þessum blaðamönnum sem upphefja Móður Teresu? Nenna þeir ekki að vinna vinnu sína? Nú síðast sá ég grein í vikuritinu Birtu um Móður Teresu, þar var ekki grafið djúpt, ímyndin var ekki sködduð. Á bak við ímyndina um Móður Teresu standa óprúttnir fjölmiðlamenn en fyrst og fremst kaþólikkar sem vilja fegra eigin ímynd. Móðir Teresa er sek og Páfinn er sekur.

Lokaorð Móður Teresu segja kannski allt sem segja þarf um allan þennan blekkingarleik. Það síðasta sem Móðir Teresa sagði áður en hún dó var „ég get ekki andað“ en það leið ekki langur tími áður en kaþólska kirkjan kom þeirri sögu af stað að lokaorð hennar hefðu verið „Jesús, ég treysti þér“. Einsog aðrar goðsagnir þá er goðsagan um Móður Teresu lygi á lygi ofan.

Birgir Baldursson

Gerir trúin fólk að aumingjum?

1. nóvember 2003# (Rökin gegn guði)

Ég hef heyrt þá gagnrýni á málflutning okkar trúlausra að hann sé einungis til þess fallinn að ræna fólk huggun þeirri sem aðeins trúin veiti. Ef ef við veltum því aðeins fyrir okkur hvað það er sem trúin á hughreysta menn gegn kemur í ljós að þar eru á ferðinni fyrirbæri sem trúin sjálf hefur plantað í huga fólks til að byrja með.

Synd og fyrirgefning. Ill öfl og góð. Glötun og hjálpræði. Fátækt og ríkidæmi. Illur heimur og himnaríki. Allt eru þetta uppstillingar sem sveigja huga fólks til hlýðni og hræðslu. Alið er á ótta um afdrif manna eftir dauðann, en loforð þó gefið um að ef menn verji lífi sínu með þessum eða hinum hættinum muni allt fara vel.

Það er meira að segja gengið svo langt að draga upp þá mynd að allt þetta sé með einhverjum hætti fegurð, en önnur heimsmynd sé ljótleiki. Með þeim hætti er auðsveipum sálunum safnað saman til undirgefnishegðunar og þrælslundar.

Á þessu hefur gengið allt frá því í árdaga.

Í nýlegu svari sínu til Sigurðar Hólm Gunnarssonar segir guðfræðineminn Stefán Einar:

Ef Sigurður væri kennari við barnaskóla og eitt barnanna myndi falla frá og bekkjarfélagi þessa barns myndi spyrja um afdrif vinar síns, myndi Sigurður eflaust segja: ég veit það ekki, líklegast verður vinur þinn núna að mold og ekkert meira gerist; allt búið, sorry! Hvað viljum við að sagt sé við börnin okkar við þessar aðstæður? Hvað myndum við segja við börnin okkar við þessar aðstæður?

það þarf ekki að velkjast í vafa um það að guðfræðineminn myndi í þessum sporum segja bekkjarfélagann kominn til veisluborðs himnaríkis þar sem hann sæti í góðum fíling. Hann þröngvar þar með lygahuggun upp á börnin í trausti þess að þetta sé það sem þau þurfi á að halda við þessar aðstæður.

Þurfa þau þess virkilega? Myndu þau öll bugast ef þau hefðu alist upp við þann veruleika að við dauðann hætti fólk einfaldlega að vera til sem persónur, en muni áfram lifa í hugum þeirra sem eftir eru?

Það fylgir ábyrgð því að innprenta hugmyndina um framhaldslíf. Þeim sem sæst hefur við hinn náttúrlega veruleika, þar sem dauðinn er partur af eðlilegri framvindu lífsins, er hugmyndin um framhaldslíf absúrd og óhugnanleg, enda er með henni fyrst kominn jarðvegur fyrir óttann. Ef ein yfirnáttúruvera er til, því þá ekki þær allar? Ef Guð og Jesús eru þarna hinu megin og hafast þar við ásamt englum og heilögum anda, hví ættu þá ekki illir andar og Djöfullinn sjálfur að vera raunverulegir? Með því að gera ráð fyrir allri þessari yfirnáttúru verður bæði líf og dauði töluvert meira hættuspil.

Barn sem elst upp við þann veruleika að engin yfirnáttúruöfl séu á höttunum eftir okkur hefur að öllum líkindum meiri sálarró og andlegt þrek en önnur. Og sú hugarró mun fylgja því ævina á enda.

Draugahræðsla

Myrkfælni stendur gjarna í samhengi við ill yfirnáttúrleg öfl. Hver man ekki eftir því sem krakki að hafa ímyndað sér alls kyns reimleika og ósýnileg illfygli þegar hraða þurfti sér húsa á milli í myrki? Hræðslan gat á stundum jafnvel orðið svo sterk að hún verkaði nánast lamandi. Og það versta er að margir þjást enn á fullorðinsárum af slíkri óskynsamlegri hræðslu við ókunn öfl og eru logandi hræddir þurfi þeir að vera einir heima að kvöldi til.

Guðstrúin kyndir undir svona hræðslu og boðar patentlausn þar sem „góðar“ yfirnáttúruverur koma við sögu. Þannig teflir kristnin t.d. fram englum sem halda verndarhendi yfir öllum sem vilja og trúa, en spíritisminn boðar velviljaðar fylgjur framliðinna til sama brúks.

Með því einfaldlega að aðhyllast þá skynsamlegu skýringu að heimurinn samanstandi af náttúrlegum einingum og atburðum eingöngu má með einföldum hætti leggja alla þessa absúrd vitleysu til hliðar og öðlast rósemi hugans.

Sátt við dauðann

Sá sem ganga þarf á Guðs vegum til að eiga aðgang að eilífðarvist í hinum góða stað hefur gengisfellt sína eigin skynsemi og kastað hugrekinu. Hann er orðinn aumur þræll náðarinnar.

Að óttast dauðann er lært ástand. Í því felst eðlilega ekki hræðsla við meðvitundarleysi, því þá myndum við ekki þora að sofna á kvöldin. Nei þessi ótti er innplantaður og gengur út á að menn vakni upp við nýjar ókunnar aðstæður þar sem hugsanlegt er að maður sé á valdi illra afla, ef maður hagaði lífi sínu ekki rétt í lifanda lífi. Það er við þetta sem menn hafa allar götur verið logandi hræddir og því hlýtt í blindni hverri þeirri tilskipun sem boðar lausn mönnum til handa eftir dauðann.

Og að ferlegasta er að við þetta kasta menn frá sér sjálfstæðri hugsun, hugrekki og þori, en verða sem viljalaus fjúkandi lauf í vindi gagnvart eilífðinni og „hinu illa“. Mestu skræfurnar liggja stöðugt á bæn allt sitt líf og hafa í frammi alls kyns fáránleg töfraritúöl, signingar og skyrpingar, æðri öflum til friðunar. Þeir sem fastir eru í slíkri endalausri þráhyggju eiga alla mína samúð, því líf þeirra er ekkert líf. Þetta fólk getur ekki um frjálst höfuð strokið.

Tiltrúin á yfirnáttúruöfl dregur úr fólki kjarkinn og fyllir hugann ótta og óhugnaði. Og í ljósi þess sem hér hefur verið sagt verður svarið við spurningunni sem lagt var upp með óneitanlega: Já, hún gerir það.

Frelsarinn

Mótmælandi Íslands

3. nóvember 2003# (Siðferði og trú)

Um helgina sá ég heimildarmyndina Mótmælandi Íslands eftir þau Þóru Fjeldsted og Jón Karl Helgason. Eins og flestir lesendur hér á Vantrú vita þá fjallar heimildarmyndin um Helga Hóseasson. Áður en ég sá myndina gerði ég mér fullkomlega grein fyrir því að erfitt er að gera heimildarmynd um jafn sérstæðan baráttumann sem Helgi er. Þökk sé Þóru og Jóni þá tókst þeim að koma lífi og skoðunum Helga frábærlega til skila. Í þessari einstöku heimildarmynd fær réttlætistilfinning og einlægni Helga Hóseassonar að njóta sín fullkomlega. Myndin er laus við allar klisjur en nær engu að síður að snerta áhorfandann með hæfilegum léttleika og alvöru.

Eftir að hafa séð myndina rifjast upp baráttumál Helga Hóseassonar við þá grimmúðlegu miðaldarkirkju sem þrífst á Íslandi. Allir vita að kirkjan getur á einfaldan hátt veitt Helga Hóseassyni lausn frá skírn og fermingarheitinu með einu bréfi. Múrar lífsskoðunarkúgunar eru því miður svo rík hefð í þeirri kirkju að ég á bágt með að trúa nokkrum breytingum þar á bæ. En mikið yrði herra Karl Sigurbjörnsson maður að meiru að skipta um skoðun og veita Helga sjálfsagða lausn sinna mála. Það er í seinn einfalt og sjálfsagt.

Hvers vegna getur Hagstofan ekki afskráð barnaskírn? Því miður liggur svarið hjá Alþingi Íslands. Í hvert sinn sem Helgi Hóseasson var settur í fangelsi fyrir skoðanir sínar var hann í raun fangi Alþingis. Lögreglan er aðeins framfylgja ólögum frá Alþingi og sama gildir um þvermóðsku Hagstofunnar. Það er því einlæg áskorun mín til allra þingmanna að veita Helga Hóseassyni þá virðingu sem hann á skilið, með því að breyta lögum um Hagstofu Íslands þannig að hægt verði að afskrá barnaskírn úr Þjóðskrá. Þetta eru einfaldlega sjálfsögð mannréttindi sem Alþingismenn ættu að lagfæra hið snarasta.

Að lokum vil ég þakka framleiðendum myndarinnar „Mótmælandi Íslands“ fyrir frábært framtak og skora ég á alla að sjá myndina, enda gefur hún fólki sem ekki þekkir Helga nema að mjög takmörkuðu leyti algjörlega nýja vídd á þennan magnaða baráttumann.

Að sjálfsögðu vil ég senda Helga Hóseassyni allar mínar bestu baráttukveðjur.

Hér má lesa viðtal við Helga, sem birtist að hluta í Mannlífi fyrir nokkrum árum.

Birgir Baldursson

Barátta við vindmyllur?

4. nóvember 2003# (Siðferði og trú)

Sú hugmynd hefur oftar en ekki læðst að mér, og jafnvel verið lætt að mér, að allur þessi aktívismi gegn þjóðkirkjunni sé lítið annað en barátta við vindmyllur. Ég ætla að skoða það aðeins nánar.

Frá sjónarhóli kirkjunnar manna er þetta borðleggjandi. Kirkjan er í augum þeirra gagnleg og uppbyggileg, rétt eins og vindmylla sem vinnur samfélaginu gagn með nýtingu vindorkunnar. Að einhver komi síðan og berjist gegn slíkri stofnun hlýtur í augum þess er trúir að vera nákvæmlega jafn tilgangslaust hryðjuverk og að ráðast á og stöðva framleiðslutæki á borð við vindmyllu.

Ég get alveg séð hlutina í þessu samhengi. En það truflar mig þó ekki neitt í baráttu minni, því það er ekki rétt að líkja kirkjunni við vindmyllur. Þar er ólíku saman jafnað (False Analogy).

Fyrir það fyrsta þá vinnur kirkjan samfélaginu ekki gagn eins og vindmyllan. Ég hef áður bent á það hér hvernig trú (eins og sú sem kirkjan boðar) breytir mönnum í óttaslegna vesalinga, sem og hvernig hún eflir þrælslund og hneppir í hugsanaánauð.

Í öðru lagi: Kirkjan sogar fjármagn út úr samfélaginu, öfugt við vindmyllurnar sem skapa tekjur og auðga nánasta umhverfi.

Í þriðja lagi: Boðskap kirkjunnar er nánast troðið upp á fólk allt frá frumbernsku og það hálfpartinn neytt til þess að taka þátt í ófögnuðinum, þusa einhver bænaritúöl og éta kjötið af Krosslafi nokkrum sinnum um ævina. Það neyðir enginn korninu sem myllan malar ofan í nokkurn mann. Í nútímanum er rafmagninu sem þær framleiða ekki veitt til fólks gegn vilja þess.

Ef guðfræðingar og aðrir velunnarar þjóðkirkjunnar vilja halda fram þessari fullyrðingu um sjónumhryggð okkar trúlausra og baráttu við ímyndaða illsku þurfa þeir að gera trúarstofnun sína líkari vindmyllu:

Hvetja menn til sjálfstæðrar og gagnrýninnar hugsunar. Skapa þannig andlega auðlegð.

Hætta að soga til sín fjármagn úr sameiginlegum sjóðum landsmanna.

Gera kirkjuna í raun og veru að þeirri þjónustustofunum sem hún gefur sig út fyrir að vera, en er ekki: Hógværa og hlédræga, en til í að stíga fram á sviðið sé þess óskað.

Meðan kirkjan er frek og forheimskandi, og sogar um leið til sín þrjá milljarða á ári, er ekki hægt að halda því fram að barátta okkar sé „kíkótuð“.

Ritstjórn

Opið bréf til þingseta

5. nóvember 2003# (Siðferði og trú)

Nú standa yfir sýningar á myndinni Mótmælandi Íslands. Þar segir af Helga Hóseassyni. Sá hefur í áratugi barist fyrir að fá staðfest að hann hafi rift samningi þeim sem gerður var við almættið fyrir hönd hans þegar hann var kornabarn. Samning þennan var hann látinn staðfesta áður en hann komst til vits og ára. Helgi hefur barist fyrir trúfrelsi sínu og margsinnis sótt mál sín bæði til ríkisvalds og kirkju án árangurs.

Tjáningarfrelsi Helga hefur margsinnis verið skert og friðsamleg mótmæli hans stöðvuð án þess að nokkur ástæða væri til. Hann hefur lýst því hvernig hann var ofsóttur af lögreglu án þess að vera nokkurn tíma kærður. Þess í stað hefur hann verið niðurlægður, honum misboðið og hann látinn dúsa í fangelsi. Í hvert sinn sem Helgi Hóseasson var fangelsaður var hann í raun fangi Alþingis. Lögreglan var aðeins framfylgja ólögum frá Alþingi og sama gildir um þvermóðsku Hagstofunnar.

Ríkið hefur ekkert með það að gera að skrá hjá sér þær trúarvígslur sem fólk hefur gengist undir. Enn síður á það að vera hlutverk ríkisins að skrá hjá sér í hvaða trúfélagi fólk er. Trú er einkamál hvers og eins. Kröfur Helga eru eðlilegar, kerfið er óeðlilegt.

Helgi er í raun og veru frumkvöðull í mannréttindabaráttu hér á landi. Þegar hann hóf baráttu sína þá þóttu kröfur hans skrýtnar en í dag er öldin önnur og skilningur þjóðarinnar á mannréttindum hefur aukist. Það er kominn tími á að kerfið taki stökk inn í nútímann.

Við sem skrifum í vefritið Vantrú skorum hér með á þingmenn að veita Helga Hóseassyni þá uppreisn æru sem hann á skilið. Það geta þeir gert með því að breyta lögum um Hagstofu Íslands á þann veg að hægt verði að afskrá barnaskírn úr Þjóðskrá. Þetta eru einfaldlega sjálfsögð mannréttindi sem alþingismenn ættu að koma á hið snarasta.

Óli Gneisti

Heppilegt fyrir mig

6. nóvember 2003# (Rökin gegn guði)

Guð er alveg eins og ég, heppilegt fyrir mig. Guð hefur nákvæmlega sama skilning á veröldinni og ég, heppilegt fyrir mig. Ég hef sérstaka tilfinningu fyrir Guði sem aðrir geta ekki skilið, heppilegt fyrir mig.

Eins kjánaleg og þessi klausa að ofan hljómar þá heyrist hún oft þó fólk noti kannski annað orðalag. Ég hef aldrei hitt neinn sem trúir á Guð sem hefur aðrar skoðanir á veröldinni en það sjálft, svoleiðis guðir eru löngu komnir úr tísku. Heppilegt fyrir okkur.

Er það bara ég eða finnst einhverjum öðrum frjálslynt fólk hér á landi vera með eindæmum heppið að lifa á þeim tíma og stað þar sem við vitum að Guð er frjálslyndur? Þetta er stórkostleg heppni því við vissum ekki að Guð væri svona frjálslyndur fyrr en nýlega, það var bara á síðustu öld sem allir héldu að Guð hataði homma en á þessari öld vita allir að Guð er politically correct og elskar homma. Heppilegt fyrir homma.

Við vitum að þeir sem skrifuðu Biblíuna voru nú ekki alveg með það á hreinu hvaða skoðanir Guð hafði á hlutunum, þeir héldu að Guð væri hefnigjarn og refsiglaður. Þetta fólk var svo óheppið að rugla eigin skoðunum saman við skoðanir Guðs, það er gott að þetta gerist ekki lengur, það þarf reyndar ekki að gerast lengur því Guð er einmitt sammála öllum þeim sem trúa á hann núna. Heppilegt fyrir þá.

Guð er sammála íslömskum hryðjuverkamönnum sem ræna flugvél og fljúga henni á háhýsi. Guð er reyndar líka sammála þeim múslímum sem vita að það er rangt að drepa fólk í nafni trúarinnar. Guð er sammála Síonistum um að þeir hafi guðdómlegan rétt til að taka landið frá Palestínumönnum (enda gaf hann þeim þann rétt). Guð er sammála Kaþólikkum um að getnaðarvarnir séu vondar og á sama tíma er hann sammála frjálslyndum kristnum Íslendingum um að smokkar séu bara af hinu góða. Heppilegt fyrir allt þetta trúaða fólk.

Finnst ykkur Guð ekki frekar óákveðinn? Mér finnst líka skrýtið hvað Guð breytir um skoðanir eftir því sem tíminn líður því ég hefði haldið að tíminn skipti Guð engu máli. Ætli Guð ætti jafn marga fylgismenn ef hann væri ekki svona einbeittur í að vera sammála þeim öllum? Kannski getur hann haft allar þessar skoðanir af því hann er almáttugur. Heppilegt fyrir hann.

Ég er svo óheppinn að vita ekki skoðanir Guðs, ég þarf að hugsa sjálfur og ég þarf að bera ábyrgð á eigin gjörðum. Það er vissulega erfitt að hafa ekki neinn sérstakan skilning á veröldinni, að vera ekki einn af þeim sem Guð hefur sérstaklega valið til að öðlast skilning á sér. Það er erfitt að þurfa að treysta á sjálfan sig og samvisku sína en einhvern veginn bjargar maður sér.

Ég er svo óheppinn að hafa ekki símalínu til Guðs en ég get huggað mig við það að ef ég gæti hringt í hann þá myndi hann benda mér á að gera það sem samviskan bíður mér. Heppilegt fyrir mig.

Aiwaz

Til kvenna um trú

7. nóvember 2003# (Siðferði og trú)

Orð og gjörðir Guðs eru afdráttarlaus, konur eru skapaðar til þess að vera annað hvort eiginkonur eða hórur - Marteinn Lúther, Verk 12.94

Kvenréttindi eru stundum til umræðu og er það vel, mætti þó vera meira um slíkt. Baráttan fyrir jafnri stöðu kvenna og karla er jú mesta réttindamál allra tíma.

Þegar rætt er um orsakir þess að konur standa höllum fæti gangvart körlum er þar ýmist kennt um innri gerð þjóðfélagsins sem byggð er á hugmyndafræði einhverra stjórnmálakenninga ellegar er kennt um almennu viðhorfi sem þurfi að breyta. Það má vera að eitthvað sé til í því en mér er ómögulegt að skilja hvernig meirihluti fólks getur verið svona gersamlega blindur fyrir þeirri staðreynd að sjá ekki að það eru trúarbrögð heimsins sem ávalt hafa verið hryllilegustu og verstu óvinir kvenréttinda. Þar sem ég sjálfur hef trúleysi sem lífssýn fyndist mér auðvitað eðlilegast að allar konur væru trúlausar en burt séð frá því er það mér gjörsamlega óskiljanlegt hvernig nokkur kona getur játað einhver af hinum skipulögðu trúarbrögðum heims.

Lítum á kristni. Kristin trú ræður að mestu ríkjum í hinum Vestræna heimi og hér á landi eru rúm 90% manna og kvenna skráð í kristna söfnuði. Þetta er mér alveg óskiljanlegt. Eru þær blindar? Ekki eru þær ólæsar? Þora þær ekki að horfast í augu við staðreyndir? Vita konur virkilega ekki hvaða augum þær eru litnar af þeirra eigin trúarbrögðum?

Það þarf nú ekki annað en að fletta upp á fyrstu blaðsíðum Biblíunnar til að átta sig á hvað guði 90% íslenskra kvenna finnst um þær og stöðu þeirra gagnvart körlum:

Mikla mun ég gjöra þjáningu þína, er þú verður barnshafandi. Með þraut skalt þú börn fæða, og þó hafa löngun til manns þíns, en hann skal drottna yfir þér. (1. Mós.3.16)

Skapillur og hefnigjarn guð ákveður sem sé að leggja á konur álög þjáninga og setur þær í stöðu þræla gagnvart karlmönnum!

Konan á að læra í kyrrþey, í allri undirgefni. 2.12 Ekki leyfi ég konu að kenna eða taka sér vald yfir manninum, heldur á hún að vera kyrrlát. 2.13 Því að Adam var fyrst myndaður, síðan Eva. 2.14 Adam lét ekki tælast, heldur lét konan tælast og gjörðist brotleg. (Fyrra bréf Páls til Tímóteusar 2.11-14)

Bara þessi setning ætti að nægja hverri hugsandi manneskju með einhvern snefil af sjálfsvirðingu til að hafna öllu því sem telst til kristni. Láta konur bjóða sér svona rugl og vanvirðu? Geta konur haft þetta eftir og sagst trúa að þetta sé óskeikult opinberað orð Guðs þeirra!?

Getur þú ímyndað þér þann óhugnanlega hrylling sem bara þessi eftirfarandi setning hefur gert konum í gegnum aldirnar?:

Eigi skalt þú láta galdrakonu lífi halda. (2. Mós. 22.18 )

Bara þessi eina setning er ábyrg fyrir pyntingum og morðum hundruð þúsunda kvenna. Á Þingvöllum, þar sem konum var drekkt vegna þessarar setningar, var haldin skemmtihátíð í tilefni kristnitöku árið 2000. Manni verður hreinlega óglatt við tilhugsunina þegar manni er ljóst samhengið og hvernig nokkur kona gat látið sjá sig á þessari „skemmtihátíð“ er mér hulin ráðgáta. Það er svipað og að Gyðingar myndu mæta til skemmtihátíðar í Auswitz til að halda uppá afmæli Hitlers! Hvað er að konur? Er ykkur alveg sama? Eða þurfið þið frekari vitna við?

Allt í lagi.

Tertullian kirkjufaðir, einn af virtari kennimeisturum frumkirkjunnar og nánast í „guðatölu“ innan Kaþólsku kirkjunnar, segir:

...sérhver ykkar kvenna er Eva....Þér eruð hlið Helvítis, Þér eruð freistari hins forboðna trés; Þér voruð fyrstar til að falla frá hinu guðlega lögmáli.

Íslenskar konur malda kannski í móinn og segjast vera Lútherskar, gott og vel, hvað segir Lúther um ykkur:

Ef kona skyldi mæðast og að lokum deyja við barnsburð þá skiptir það ekki máli. Látum hana bara deyja vegna barnsburðarins, til þess er hún hér.

Halló konur! Þurfið þið meira?

Vitnum þá aftur í opinberað kærleikskver Guðs. Hvað haldið þið að kristnin kenni að sé grundvöllur sambúðar karls og konu? Ást og gagnkvæm virðing? Nei, skoðum hina úrkynjuðu mynd sem Guð dregur upp í bók sinni:

7.1 En svo að ég minnist á það, sem þér hafið ritað um, þá er það gott fyrir mann að snerta ekki konu. 7.2 En vegna saurlifnaðarins hafi hver og einn sína eiginkonu..

því að betra er að ganga í hjónaband en að brenna af girnd (7.9)
(Fyrra bréf Páls til Kórintumanna)

Maður þarf ekki að vera stjarneðlisfræðingur til að skilja að sá sem hefur ritað þessar setningar lítur á konur sem illa en nauðsynlega kynlífsþræla fyrir karlmenn. Best er sem sagt að virða konur að vettugi en ef kynlífslöngunin er að drepa mann er þó sennilega skást að ganga í hjónaband til að fá útrás fyrir kynóra sína! Ást og gagnkvæm virðing, ekki aldeilis, samkvæmt Guði eru konur ekki annað en sjálfsfróunarvélar fyrir karlmenn.

Þá segir kannski einhver að Biblíuna eigi nú ekki að taka bókstaflega. En hvaðan annarsstaðar fá þá kristnir heimildir um trú sína? Hvergi. Biblían er eina heimildin sem til er um Guð kristinna manna og þau boð hans um lífið og tilveruna sem kristnir játa. Sértu ekki sammála Biblíunni áttu að hætta að kalla þig kristna og ganga úr kristnum söfnuði. Annað er ekki bara hræsni heldur óheilindi við sjálfa þig og ekki þér samboðið. Það eru einmitt kirkjur allra kristinna trúflokka sem hvað ötulast hafa barist í gegnum aldirnar fyrir því að konur mættu ekki tjá sig á opinberum vettvangi, að þær mættu ekki njóta verkjalyfja við fæðingahríðum eða nytu sama réttar og karlmenn.

Enn þann dag í dag er það kirkjan sem er skipulagðasti og harðasti andstæðingur félagslegra, efnahagslegra og kynferðislegra réttinda kvenna. Það eru trúbræður kristinna kvenna sem harðast berjast gegn rétti þeirra til fóstureyðinga og sem í Bandaríkjunum hreinlega drepa lækna vegna slíks. Það er sami skríll sem er að berjast gegn réttindum samkynhneigðra og réttindum kvenna.

Hvers vegna eru konur annars-flokks borgarar? Hví berjast trúaðir gegn réttindum kvenna? Jú, vegna þess að Biblían er beinlínis kennslubók í því hvernig eigi að halda konum niðri. Í Biblíunni er konunni stillt upp sem óæðri, sem „óhreinni“, sem glæpakvendi og sem undirgefinni karlmanninum að boði Guðs sjálfs.

Lesið bara Biblíuna ykkar! Konur í Biblíunni eru eignir: feður eiga þær og selja þær í þrældóm jafnvel fórna þeim. Feður mega selja dætur (nota bene ekki syni sína) uppí skuld! Biblían blessar nauðganir á stríðstímum og í öðru samhengi. Samkvæmt Móse-lögum, má athuga hvort brúður er óspjölluð, það er í fína lagi þótt á eiginmenn renni afbrýðissturlun og þeir geta skilið við konur sínar fyrirvaralaust. Í Biblíunni er það dæmigert að vísað sé til kvenna á þann hátt að þær séu „skækjur“ eða „hórur“.

Ef þú ert trúkona þá er það vitsmunalega óheiðarlegt að segja núna, já,já, Aiwaz minn, þetta er kannski allt rétt hjá þér en við konur tökum bara ekkert mark á þessu heldur trúum á Jesú og kærleika hans. Það er eins og að segjast vera gallhörð Sjálfstæðiskona sem hafi fulla trú á Davíð Oddssyni, og standi með Sjálfstæðisflokknum í öllu nema hvað viðkomandi fyrirlíti stefnuskrá og grundvöll flokksins og hafni því algjörlega! What?

Kæra trúkona, ertu eiginkona, hóra eða sjálfsfróunarvél?

Aiwaz

Matthías Ásgeirsson

Kristniboðsdagurinn

9. nóvember 2003# (Kristindómurinn)

Hvernig getur nokkur sett sig upp á móti því göfuga starfi sem íslenskir kristniboðar stunda víða um heim?

Kristniboðsdagurinn er á sunnudaginn Á þessum árum hafa orðið miklar framfarir meðal þeirra þjóðflokka sem Kristniboðssambandið hefur beint starfi sínu að. Barna- og unglingafræðslu hefur verið komið á og tugir barnaskóla byggðir þar sem engir skólar voru fyrir. Nú er í vaxandi mæli verið að sinna menntun á framhaldsskólastigi. Hjúkrunarfólk hefur verið sent á staði þar sem engin heilbrigðisþjónusta var og sjúkrastöðvar hafa verið reistar. Ýmsum framfara og þróunarverkefnum hefur verið hrint í framkvæmd að frumkvæði og í samstarfi við heimafólk.

Ég segi fyrir mig, ég er þakklátur því fólki sem sinnir þessu starfi. Ég tel það jákvætt að einhverjir séu tilbúnir að fara út í heim og hjálpa þeim sem eru hjálpar þurfi.

En....

„Auk alls þessa hefur fagnaðarerindið verið boðað og kristnir söfnuðir stofnaðir.“ „...og boðun Guðs orðs við erfiðar aðstæður.“ „...og starfsaðstöðu fyrir safnaðarstarf....Fyrstu innlendu prestarnir tóku þar til stafa á þessu ári og þegar hafa myndast nokkrir söfnuðir.“ „Söfnuðir í Konsó eru nú 93 víðsvegar um héraðið. Rúm 35 þúsund manna eru í kirkjunni á svæðinu“. „Prédikarar og prestar kirkjunnar eru stöðugt að ná til nýs fólks með fagnaðarerindið. Viðbrögðin eru framar öllum vonum. Á þeim 25 árum sem kristniboðið hefur verið að störfum í Pókot í Kenýju hafa myndast þar 150 söfnuðir og á fjölmörgum nýjum stöðum er verið að undirbúa stofnun safnaða.“ „Auk starfsins í Kenýju og Eþíópíu tekur Kristniboðssambandið þátt í útvarpskristniboði til Kína og sjónvarpskristniboði til Mið-Austurlanda og Norður-Afríku.“

Þetta snýst þá eftir allt ekki um að hjálpa fólki heldur að ná í ný lömb. Trúir einhver að kristniboðar væru að standa í þessu ef það væri ekki fyrir trúboðið? Það er aukaatriði að hjálpa fólki, aðalatriði að kristna það.

Ég neita því ekki að ýmsar hugmyndir fólks á þessum svæðum eru verulega vafasamar. Það þarf að fræða fólkið en það er algjör vitleysa að troða í það öðrum hindurvitnum, jafnvel þó okkur þyki þau skárri. Vandamálið er að trúmenn kunna engin önnur siðferðileg rök. Þeir vita ekki um betri ástæðu fyrir því af hverju það er rang að drepa mann en að „Jesú sagði það“. Er virkilega ekki hægt að boða dýpri speki?

Tólin sem kristniboðarnir nota til að fá heimamenn á sitt band eru fengin að láni, þau eru alls ekki kristin. Nútímatækni er notuð til að dæla vatni, lækna sjúka og bæta aðbúnað. Þessi tækni kemur kristni ekkert við en er samt sem áður það sem heimamenn falla fyrir. Það er í mínum huga siðlaust að nýta sér tækifærið og troða trú upp á fólk. Troðið tækni, heimspeki, siðfræði en í gvuðanna bænum, ekki trú.

Ég vona að trúmenn haldi áfram að hjálpa fólki, ég styð alla í því, sama hversu kjánaleg trú þeirra er. En það er að mínu mati ekki réttlætanlegt að nota tækifærið til að fjölga Lútherskum Kirkjum í heiminum. Á sama tíma keppast önnur kristin trúfélög við að snúa fólki til sinnar útgáfu af kristni. Þetta snýst nefnilega þegar allt kemur til alls um hvaða kirkja er best!

Að sjálfsögðu mun ekki nokkur trúmaður hlusta á þetta röfl. Þeir telja nefnilega flestir að hlutleysi í trúmálum, það að boða enga trú, sé það sama og að boða trúleysi. Þetta er náttúrulega glórulaus vitleysa, en það þýðir lítið að benda þessu fólki á það.

Birgir Baldursson

Algóður, alvitur, almáttugur

10. nóvember 2003# (Rökin gegn guði)

Þó ekkert sé hægt að fullyrða um tilvist guða og annarra yfirnáttúruvera er þó lítið mál að vera sannfærður um að algóður og alvitur Guð almáttugur, eins og kristnir menn lýsa honum, sé ekki til. Þessi hugtök eru einfaldlega í mótsögn hvert við annað.

Yfirnáttúrleg vera getur aðeins verið eitt af þessu í einu, kannski tvennt, en aldrei þrennt. Lítum betur á það:

Algóð og alvitur skepna getur aldrei líka verið almáttug, því það stangast á við vitneskjuna sem hún býr yfir. Alvitur vera hlýtur að vita hver framtíðin verður og er þar af leiðandi búin að lama hugsanlegt almætti sitt. Í almætti felst það að geta brugðist við aðstæðum á hvern þann hátt sem verða vill. Hafi yfirnáttúruveran vitneskju um hvernig hlutirnir munu fara er hún orðin bundin af þeirri vitneskju til að beita almætti sínu á einn, og aðeins einn, hátt.

Og algóð vera getur ekki verið nema hálf-máttug, því öll verk hennar þurfa að vera til góðs.

Hvers konar almætti væri það?

En þrátt fyrir þetta skulum við gefa okkur að Guð kristinna manna sé til, en búið sé að ljúga upp á hann aðeins of mörgum al-eiginleikum. Hvað ætli hann sé þá af þessu?

Almáttugur? Já, sennilega, hann skapaði þetta allt saman, ekki satt?

Alvitur? Varla, því Biblíusögurnar benda til annars. Hann varð t.d. mjög skúffaður þegar Eva beit í eplið, og svo yfir mannkyninu sem slíku þegar hann drekkti því. Svo þurfti hann að breyta sér í son sinn og láta negla sig á staur til að bjarga sköpun sinni frá syndaklúðrinu. Alvitur Guð hefði átt að sjá þetta fyrir og geta afstýrt því með almætti sínu.

Algóður? Útilokað, því ef svo væri myndum við horfa upp á öllu skárri heim en þann sem við búum við í dag. Ég læt Helga Hóseasson klára þessa röksemdafærslu fyrir mig:

Í heiminum eru tveir af hverjum þremur fyrir neðan hungurmörk. Mæður í Kóreu eru farnar að éta börn sín, slíkt er hungrið. Hvers vegna gerir Krosslafur ekkert í þessu? Hvers vegna sendir hann ekki manna niður til þeirra? Þetta á að vera svo helvíti gott í sér! Hvernig getur hann horft uppá þetta? Hann situr bara uppá himnum og hlær í skeggið.

Munið það trúmenn: Guðlegt siðferði er ekkert siðferði. Þessi ófreskja sem þið dýrkið er ekki góð, heldur ill. Og sé hún almáttug í þokkabót er það ekkert nema hræðslan við hana sem fær vesalingana til að trúa, tja nema ef vera skyldi að trúgirni manna fái þá til að kaupa þann fráleita pakka að guðinn sé í senn algóður, -máttugur og -vitur.

Óli Gneisti

Segðu þig úr Þjóðkirkjunni

11. nóvember 2003# (Kristindómurinn)

Er ekki kominn tími til að segja sig úr Þjóðkirkjunni? Þú hefur hangið þarna inni „af því bara“ alla þína ævi. Hvers vegna ertu í Þjóðkirkjunni? Þú þarft ekki einu sinni að klára að lesa þessa grein til að segja þig úr Þjóðkirkjunni, náðu bara í þetta eyðublað og sendu Þjóðskrá.

Hvers vegna ættirðu að segja þig úr Þjóðkirkjunni? Það er í raun röng spurning, í raun ætti að spyrja hvers vegna er ég í Þjóðkirkjunni? Þú ert að öllum líkindum í Þjóðkirkjunni af því foreldrar þínir eru í Þjóðkirkjunni, þeir eru þar af því foreldrum þeirra fannst það sjálfsagt. „Af því bara“. Er vera þín í Þjóðkirkjunni einungis hefðarinnar vegna? Nennirðu ekki að skrá þig úr Þjóðkirkjunni? Það er ekki svo erfitt, fylltu út eitt eyðublað og sendu til Þjóðskrár.

Trúirðu raunverulega á kenningar Þjóðkirkjunnar? Veistu almennt hverjar þær eru? Manstu kannski bara eitthvað úr kristinfræði um að Jesús hafi verið góður?

Finnst þér núverandi biskup vera trúverðugur sem andlegur leiðtogi þinn? Fannst þér ekki bara fyndið þegar hann var að tala um illsku draugasetursins? Þetta er andlegur leiðtogi Þjóðkirkjunnar.

Fyrrverandi biskupar eru ekki skárri en sá núverandi. Ólafur Skúlason er kannski ekki biskup Íslands lengur en hann er ennþá biskup, hann er biskup í kirkjunni þinni.

Sigurbjörn Einarsson sagði á sínum tíma að sumt í gagnrýni andstæðinga Kristnihátíðar árið 2000 minnti sig á það versta sem koma fram í ræðu og riti nasista og kommúnista á sínum tíma. Að ímynda sér að Sigurbjörn skuli líkja gagnrýnisröddum í lýðræðisþjóðfélagi við það versta sem kom frá nasistum og kommúnistum. Þetta var á engan hátt eðlileg gagnrýni. Þessi maður er ennþá biskup Þjóðkirkjunnar.

Orð Sigurbjörns um nasista leiða hugann að manninum sem Þjóðkirkjan byggir kenningar sínar á. Hitler leit upp til þessa sama manns. Það er augljóslega þjóðarskömm að Þjóðkirkjan skuli vera byggð á kenningum þessa fyrirlitlega gyðingahatara.

Ein besta ástæðan sem þú hefur til að segja þig úr Þjóðkirkjunni er sú að þá ertu að styðja trúfrelsi. Stilltu þér í lið með þeim sem segja að biskup hafi rangt fyrir sér þegar hann segir að hans trú eigi að vera rétthærri en aðrar. Hver einn og einasti sem segir sig úr Þjóðkirkjunni, sérstaklega ef sá er skráður utan trúfélaga, gerir kröfuna um jafnrétti trúarskoðana meira áberandi.

Besta ástæðan sem þú hefur fyrir því að skrá þig úr Þjóðkirkjunni er að sjálfssögðu að þú átt ekkert heima þarna, þetta er ekki þín trú.

Náðu bara í þetta eyðublað og sendu til Þjóðskrár.

Aiwaz

Trúlausir, trúaðir og dauðinn

12. nóvember 2003# (Kristindómurinn)

Við biðjum ekki um að fæðast og við biðjum ekki um að deyja, en það gerist samt.

Sama hvað okkur langar mikið til að hafa ekki fæðst eða hvað okkur langar ekki til að deyja að þá gerist það samt. Málið er að hvorki fæðing eða dauði hefur nokkuð með langanir að gera. Hér er um náttúrulegt fyrirbæri að ræða sem er háð náttúrulögmálum sem ekki verða beygð undir langanir eins eða neins. Það verður svo til ótti þegar hin innbyggða sjálfsbjargarhvöt mannsins (sem hefur þann tilgang að viðhalda lífi sem lengst) rekst á þá staðreynd að dauðinn er óumflýjanlegur.

Maðurinn er einfaldlega óvenjugáfað spendýr. En dýr engu að síður. Dýrin hafa ekki nógu stóra og þróaða heila til djúprar hugsunar í líkingu við hugsun mannsins og lifa því samkvæmt hvötum sínum, hugsunarlaust (á autopilot!). Dýrin eru því ekki þrúguð af ótta við dauðann. Sjálfsbjargarhvötin heldur þeim gangandi til dauðadags. Dauðinn kemur snöggt og óvænt.

Án þess að þykjast vera sérfræðingur las ég eitt sinn að vegna stökkbreytingar eða þróunar hjá forfeðrum mannsins þróaðist mjaðmagrind kvendýrsins á þann hátt að hún varð teygjanleg og gat gefið eftir. Þar með opnaðist möguleiki á því að að kvendýrið gæti fætt afkvæmi með óeðlilega stóran heila. Það gerðist og afleiðingarnar eru augljósar. Maðurinn er einstakt náttúrufyrirbæri í raun eins konar „mistök“ því náttúran hafði ekki gert ráð fyrir að neitt spendýr gæti gert sér grein fyrir óhjákvæmilegum dauða sínum með viðeigandi komplexum! Vonin um áframhaldandi „líf“ eftir dauðann er því eiginlega angi af sjálfsbjargarhvötinni og því nokkuð eðlileg afstaða en bara svo dapurleg.

Enda hvað væri það sem ætti að lifa af dauðann? Vísindamenn í læknisfræði, geðlækningum og lífefnafræði hafa fyrir löngu sýnt fram á það með sannanlegum tilraunum að persónuleiki, minningar og meðvitund mannsins er algjörlega háð hinni líffræðilegu starfssemi mannsheilans. Þegar heilinn skemmist, verður fyrir lyfjaáhrifum eða áhrifum öldrunar verða mælanlegar breytingar sem sýna augljóslega að ekkert af persónuleika nokkurs manns gæti haldið áfram sjálfstæðri tilveru eftir að heilinn deyr. Enda þekkjum við mennirnir ekki neitt það sem kallast „persónuleiki“ nema tengt efnislegum líkama. Það er því ljóst að dauðinn markar upphaf þess að allri tilveru viðkomandi manneskju er lokið burt séð frá öllum löngunum til hins gagnstæða.

Enda getum við ekki tjáð neitt af hugsunum okkar eða opinberað neitt af persónueinkennum okkar nema í gegnum efnisleg líffæri okkar. Ef líkaminn er tekinn burt hvað er þá eftir og hvernig myndi það tjá tilveru sína? Þetta órofa samband milli líkama og persónuleika sést einmitt best af því þegar trúarliðið þykist upplifa „sannanir“ fyrir yfirnáttúrulegri tilvist „andavera“ og „látinna sálna“. Hafið þið tekið eftir hvernig lýsingar á slíkum fyrirbærum eru alltaf tengd einhvers konar LÍKAMA. Draugar, María mey, Jesú, englar og huldufólk allir með mannslíkama. Staðreyndin er sú að tengingin milli persónuleika og efnislegs líkama er svo endanleg og augljós að jafnvel þeir sem ljúga að sjálfum sér geta ekki rofið þessi tengsl.

Upphaf alls þessa má eflaust rekja til einhverra Neantherdalsmanna sem dreymdu látna vini og ættingja eftir dauða þeirra og héldu því að draumar og lifandi minningar væru vísbending um einhvers konar tvískiptingu mannsins. Enda var oftlega komið fyrir mat og vopnum í gröfum látinna sem virðist benda til þess að frá upphafi hafi maðurinn gælt við þá hugmynd að „eitthvað“ lifi af dauðann.

Trúarliðið er því miður enn á Neantherdalsstiginu. Kristnir menn horfa fram á tvo möguleika. Himnaríki eða helvíti. Hinir kristnu Neantherdalsmenn eru skelfingu lostnir við tilhugsunina um dauðann því þeir hafa heilaþvegið sig til að trúa þvílíkri vitleysu um dauðann að það væri gargandi fyndið ef það væri ekki bara svona grátlega alvarlegt. Himnaríki og helvíti eru að sjálfsögðu aðeins hluti af hinum ógurlegu stjórntækjum guðstrúar. Kristin trú og prestar hennar setja sig í þá stöðu að vera eins konar milligöngumenn um að redda manni vist í himnaríki og án þeirra blasi helvíti eitt við. Óneitanlega sterk staða enda ekki spennandi dæmi að fara til helvítis:

„fara til helvítis, í hinn óslökkvanda eld. 9.44 Þar sem ormarnir deyja ekki og eldurinn slokknar ekki.“

„mun kvalinn verða í eldi og brennisteini“

„í díkinu, sem logar af eldi og brennisteini.“

„kasta þeim í eldsofninn. Þar verður grátur og gnístran tanna“

Þessi brot af lýsingu helvítis fá mig alltaf til að velta vöngum yfir hugtakinu „algóður Guð“!

En hvaða skilyrði þarf hinn kristni Neantherdalsmaður að uppfylla til þess að öðlast inngöngu í himnaríkið hans Jehóva?

Samkvæmt hinu „hreina og óskeikula“ „Guðs orði“ Biblíunnar er það alls óljóst!
Jesú sjálfur segir:

Jóh.3.3 „Enginn getur séð Guðs ríki, nema hann fæðist að nýju.“

Jóh. 3.5 „Enginn getur komist inn í Guðs ríki, nema hann fæðist af vatni og anda“

og svo líka:

Jóh.3.15 „svo að hver sem trúir hafi eilíft líf“

Jóh.3.16 „að hver sem á hann trúir glatist ekki, heldur hafi eilíft líf“

og loks:

Jóh. 3.18 Sá sem trúir á hann, dæmist ekki. Sá sem trúir ekki, er þegar dæmdur“ (ouch!)

Og Jóhannes tekur undir með meistara sínum:

Jóh. 3.36 Sá sem trúir á soninn, hefur eilíft líf, en sá sem óhlýðnast syninum, mun ekki sjá líf, heldur varir reiði Guðs yfir honum.“

Og Páll postuli leggur líka orð í sama belg:

Pos. 16.30. „Trú þú á Drottin Jesú, og þú munt verða hólpinn“

Ok, beint úr munni „guðs“ og hans manna virðast því skilyrðin vera tvö: þau að maður sé skírður en umfram allt að maður trúi á Jesú. Það ætti að duga til að komast til „himna“. Blind TRÚ er númer eitt.

Ok, þá er þetta á hreinu, rétt? Eh, nei, eiginlega ekki. Ha? Palli postuli segir nefnilega í fyrra bréfi sínu til Korintumanna (13.2):

„og þótt ég hefði svo takmarkalausa trú, að færa mætti fjöll úr stað, en hefði ekki kærleika, væri ég ekki neitt“

(13.13) „En nú varir trú, von og kærleikur, þetta þrennt,
en þeirra er kærleikurinn mestur.“

Æ,æ, nú er allt í einu kærleikur orðinn meira áríðandi en trú. Hmm, nú er vandi. Og enn meiri vandi því Kobbi segir í hinu almenna bréfi sínu:

2.14 „Hvað stoðar það, bræður mínir, þótt einhver segist hafa trú, en hefur eigi verk? Mun trúin geta frelsað hann?“

Kobbi hefur greinilega ekki mikla trú (pun intended) á orðum meistarans því hér gefur hann í skyn að trú sé ekki nóg heldur frelsist maður fyrir verk. Síðan áfram segir hann:

2.17 „Eins er líka trúin dauð í sjálfri sér, vanti hana verkin.“

2.20 „Fávísi maður! Vilt þú láta þér skiljast, að trúin er ónýt án verkanna?“

2.24 „Þér sjáið, að maðurinn réttlætist af verkum og ekki af trú einni saman.“

Ó boj. Nú eru trúaðir í vanda. Það virðist hver höndin uppi á móti annarri. Ýmist tryggir maður sér himnavist fyrir trú eða skírn (eða bæði), svo er allt í einu kærleikur orðinn meira áríðandi en trú og loks skiptir trú engu máli ef ekki koma til verk.

Jííísus reynið að gera upp hug ykkar! Það er því skiljanlegt að kristnir Neantherdalsmenn óttist dauðann því þeir vita ekki hvað á að gera til að forðast helvíti.

En skiptir þetta nokkru máli?

Til að gera málið enn flóknara segir í Opinberun Jóhannesar(21.27 ) að enginn komist inn í himnaríki „nema þeir einir, sem ritaðir eru í lífsins bók lambsins“. Núúúú, þetta eru nýjar upplýsingar og afar skelfilegar fyrir trúaða því lífsins bók var nefnilega þegar tilbúin úr prentsmiðju við upphaf veraldar:

Op.13.8 Og allir þeir, sem á jörðunni búa, munu tilbiðja það, hver og einn sá er eigi á nafn sitt ritað frá grundvöllun veraldar í lífsins bók lambsins, sem slátrað var.

Jæja, gott fólk. Það var sem sagt fyrirfram ákveðið við upphaf veraldar hverjir myndu komast inn í himnaríki og hverjir ekki (sem reyndar er í samræmi við þá skilgreiningu að guð sé „alvitur“ því þá veit hann strax í upphafi hver muni komast og hver ekki – þetta skilja Kalvínistar sem halda þessari kenningu á lofti). Þetta er allt plat. Allt fyrirfram fixað. Enginn frjáls vilji, sbr Jeremía (15.2):

„Svo segir Drottinn:

Til drepsóttar sá, sem drepsótt er ætlaður, til sverðs sá, sem sverði er ætlaður, til hungurs sá, sem hungri er ætlaður, til herleiðingar sá, sem til herleiðingar er ætlaður.“

Trúlausir horfa á dauðann eins og hann er. Endir. Eins og við vorum ómeðvituð um fæðingu okkar verðum við ómeðvituð um dauða okkar. Ekkert að óttast.

Fyrir hinn trúaða er dauðinn hins vegar skelfilegur.

Við hin trúlausu leggjumst niður og sofnum eilífum svefni sem við munum aldrei vakna upp af. Við höfum ekkert að óttast. Við höfum lifað án hræsni, hrein og bein. Það sem tekur við er meðvitundarleysi.

Birgir Baldursson

Hundalógík 1: Guð=genin

13. nóvember 2003# (Rökin gegn guði)

Hin sjálfselsku gen okkar eru sá guð sem trúarbrögðin lýsa. Guð og trúarritin eru bara birtingarmynd af þeim skilaboðum sem þau senda okkur svo við vinnum að framgangi þeirra.

Eins og sést á ofansögðu má túlka trúarrit á borð við Biblíuna á hvaða hátt sem er, meira að segja Richard Dawkins í hag. Skoðum það betur:

Margfaldist og uppfyllið jörðina

Í upphafi skapaði Guð himinn og jörð. Þetta táknar auðvitað að þegar genin verða til í árdaga skapa þau strax einfalda lífveru sem skynjar himinn og jörð, eða öllu heldur frumstæða vitneskju um að það sé umhverfi.

En jörðin var auð og myrkrið grúfði yfir vötnunum. Passar. Fyrstu lífverurnar höfðu engin skynfæri sem tóku mið af ljósgeislum. Þess vegna sögðu genin: Verði ljós. Þau gerðu lífveruna næma fyrir ljósi.

Svo sköpuðu genin dýr, jurtir og loks menn. Allt hefur það verið staðfest. Og skilaboðin til mannsins voru þessi: Margfaldist og uppfyllið jörðina. Allt fyrir framgang genanna.

Með æxlun hafa genin náð að skapa sér eilíft líf. Og þau fyrirheit sem manninum eru gefin gegnum trúarbrögðin eru að því leytinu sönn og rétt.

Erfðasyndin

Það er genum okkar ekki í hag að við séum mikið að spilla sæði okkar í jörð eða eyða því í aðrar dýrategundir, eða á sama kyn. Þess vegna er kynlíf sem ekki leiðir til getnaðar svona óvinsælt í trúarbrögðunum. Genin hafa mjög sterkar meiningar í þessum efnum.

En þetta útskýrir líka glötunina, því sá sem fremur slíka ERFÐA-synd að gamna sér án getnaðar á það á hættu að gen hans lifi ekki af - hann glatast.

Jesús og úrkynjunin

Það er ýmis hætta sem steðjar að viðgangi gena okkar, t.d. sú að þau blandist í of ríkum mæli innbyrðis meðal náskyldra. Til lengri tíma litið verður afrakstur slíks ófrjósemi og önnur vangefni, alger dauðadómur yfir genunum.

Á tímabili í mannkynssögunni var þetta orðið stórt vandamál, því stéttaskipting var svo rík að genin náðu ekki að blandast milli stétta og viðhalda fjölbreytileik sínum. Genin brugðu á það ráð að leysa þetta ástand upp með því að framleiða eingetinn einstakling sem var af öllum stéttum samtímis og gat komið þessari blöndun á upp á nýtt.

Já, Jesús var bæði trésmiður og kóngur, lávarður og auvirðilegur þjónn. Sem prestur og leiðtogi umgekkst hann rumpulýð og hyski og smitaði þeim skilaboðum frá genunum út í samfélagið að stéttaskiptingin væri hallærisfyrirbæri sem ekki bæri að taka alvarlega. Hann tók um leið á sig ERFÐA-synd fábreytileikans með því að vera eingetinn, klón af móður sinni en samt karlmaður (væntanlega með tvo x litninga). Ekkert er genum okkar ómögulegt.

Nóg komið

Svona má halda áfram út í óendanleikann að leika sér með efniviðinn i Biblíunni. Mórall þessarar greinar er einmitt sá að með túlkun megi fá út hvað sem er til stuðnings hverju sem er. Og hér hef ég bókstaflega sýnt fram á réttmæti kenninga Dawkins um sjálfselsku genin okkar með Biblíuna sjálfa að vopni.

Og þetta er ekki vitlausara en hvað annað sem borið er á borð fyrir mann. T.d. það að Biblían boði kærleika og réttlæti.

Birgir Baldursson

Hundalógík 2: Lykillinn að spádómum Biblíunnar

14. nóvember 2003# (Nýöld)

Bókin Vörðubrot eftir Jónas Guðmundsson hafnaði í höndum mínum þegar ég var ógagnrýninn og næmgeðja unglingur. Ég las hana þá af athygli og fannst hún mikil opinberun. En í tímans rás þroskast maður og viðhorfin breytast, nú þykir mér hún dæmalaust dellumix.

Höfundurinn, sem er undir geysilegum áhrifum Adam Rutherford pýramídafræðings, gefur sér endalaust hæpnar forsendur til að leiða út fjarstæðukenndar niðurstöður. Dæmi um þetta er þegar hann gefur sér að þessi klausa í Jesaja, 19. kafla, HLJÓTI að vera um Kheopspýramídann:

„Á þeim degi mun vera altari handa Jahve í miðju Egyptalandi og merkissteinn við landamærin. Það skal vera til merkis og vitnisburðar um Jahve hersveitanna í Egyptalandi.“

Á grundvelli þessarar ályktunar er svo öll pýramídalógían reist. Með fleiri slíkum hlýtur-að-vera ályktunum er það fengið út að hluti pýramídans (gangur, sem hefst við „þrepið mikla“ og svokallaður konungasalur) sé e.k. sögukort framtíðar og tákni tímabilið milli 1914 og 1953. Það eru svona atriði sem meðal annars skilja gervivísindi frá vísindum.

En Jónas lætur ekki staðar numið við pýramídapælinga Rutherfords, heldur dembir sér beint í Opinberun Jóhannesar. Hann fer í mörgum orðum út í þá sálma að spádómarnir séu á líkingamáli og vitnar til margra staða í Biblíunni máli sínu til stuðnings. Gott og vel. En þegar kemur að því að ráða í líkingarnar fær hann út niðurstöðu sem ekki fær staðist. Ég ætla ekki nánar út í þá sálma en bendi mönnum á að ná sér í bókina eða skoða vefsíður um Rutherford og píramídalógíuna.

Það sem mér gengur fremur til með þessum skrifum er að sýna í eitt skipti fyrir öll hvað svona ráðningar geta leitt jafnvel grandvörustu menn út á miklar villigötur. Ég ætla í stuttu máli að taka Opinberun Jóhannesar og snúa henni mér í hag, pýramídafræðingum og Biblíuhoppurum til háðungar en öðrum til gríns og gleði:

Fyrst nauðsynlegt er, samkvæmt túlkunarfræðum Jónasar, að líta á spádómana sem líkingamál, af hverju þá ekki að ganga alla leið og líta á alla Biblíuna sem slíkt. Þegar sagt er „Guð er lögmálið“ væri þar með átt við lögmálið = lógík. Guð væri því ekki persóna með vitund, heldur hið röklega: náttúrulögmálin, hin lógíska hugsun, hin vísindalega afstaða. Reiði Guðs yrði því að túlka sem „hina ísköldu afstöðu rökhyggjunnar sem eyðir grillum og hindurvitnum trúarbragðanna. Prófið þið nú að lesa Biblíuna með þessum nýja skilningi, ég er viss um að hún verður mun lógískari fyrir bragðið. Sjáið t.d. bara sköpunarsöguna: Náttúrulögmálin skópu jörðina, kveiktu á sólinni, leiddu af sér líf sem þróast.

Opinberun Jóhannesar verður um leið sem opin bók.

Jónas gerir ráð fyrir að skækjan Babýlon tákni ríkjandi heimsskipulag og fall hennar merki uppstokkun og tilurð friðarríkisins. Þetta átti allt að gerast „á hinum síðustu dögum“ þegar dýrið fær að ríkja „eina stund“ ásamt „konungunum“ (hornum sínum og höfðum).

Mikil áhersla liggur í Opinberunarbókinni á Babýlon, hinni miklu skækju. „Konungar jarðarinnar“ leggjast með henni og „drýgja saurlifnað“. Þeir hafa „orðið drukknir af saurlifnaðarvíni hennar“.

Skækja situr á „skarlatrauðu dýri“ alsettu „guðlöstunarnöfnum“. Dýrið hefur „sjö höfuð og tíu horn“. Skækjan er klædd dýrasta skarti og búin gulli og gimsteinum og hefur í hendi sér gullbikar „fullan viðurstyggðar, og var það óhreinleikur saurlifnaðar hennar“. Á enni skækjunnar er ritað nafnið: „Leyndardómur: Babylon hin mikla, móðir hórkvenna og viðurstyggða jarðarinnar“. Einnig er konan drukkin „af blóði hinna heilögu og af blóði Jesú votta“.

Í ljósi hins nýja skilnings míns, og af þessum orðum hér að ofan, sting ég upp á því að Babýlon, skækjan mikla sé kristin kirkja. Það gengur upp í því sem á enni hennar er ritað. Þessi móðir hórkvenna hefur getið af sér alls kyns varíasjónir, kaþólsku, Lúterstrú, Calvínisma, Mormónstrú ofl. og allt þetta greinist svo niður í ótal afbrigði. Skækjan situr á „dýrinu“ sem ég ákveð hér með að skilgreina sem trúna. Höfuð dýrsins er sjö og meginstefnur trúarinnar líka:Kristni, Islam, Búddismi, Hindúismi, Gyðingdómur, Bahái og Satanismi.

Samkvæmt Opinberuninni mun reiði Guðs fella skækjuna og dýrið af stalli og margir munu gráta fall hennar. Túlka: Vísindaleg aðferð mun koma kirkjunni og trúnni á kné og margir verða sjokkeraðir.

Ef við skoðum fleiri hugtök Biblíunnar: Sannleikurinn (sem gerir yður frjálsa) táknar bara nákvæmlega það sem hann stendur fyrir; leitið sannleikans með rannsóknaraðferðum vísindalegrar aðferðar og þið munið frjálsir verða frá trúargrillum og miðaldamyrkri. Þetta hefur nú þegar ræst (hehe).

Í samræmi við þessa tilgátu mætti halda því fram að Jesús sé kynntur til sögunnar sem fulltrúi lógíkurinnar, og látinn tala til heimsks samtímans í líkingum. Hann sagði „Ég er vegurinn sannleikurinn og lífið. Hver sem kemur til mín mun lifa þótt hann deyi“. Hvað átti hann við með þessu? Jú, við sem fylgjum lógíkinni að málum höfum kastað frá okkur ranghugmyndinni um eilíft líf, gerum ekki ráð fyrir vitund eftir dauðann. En það verðum við sem lifum gegnum hugverk okkar, því þau verða áfram sannleikur mannanna, meðan trúarrausinu verður á eld kastað (vá, mér sýnist ég vera nokkuð efnilegur grillufangari). Kemur heim og saman við þegar hann talar um að sá sem „fyrirgeri lífi sínu“ fyrir sig (lógíkina/sannleikann) muni öðlast eilíft líf (í verkum sínum). Sjáðu bara Kópernikus, Einstein og Nietzsche.

Ef einhverjum finnst sú túlkunarleið sem kemur fram hér að ofan hljóma eins og óráðshjal þá hefur hann rétt fyrir sér. En það er einmitt svona óráðshjal sem öll trúarbrögð (þar á meðal pýramídalógía) byggja á.

Segjum sem svo að tilgátur spekinganna, um að ættkvíslir Ísraels hafi hafnað hér á norðurslóð og Íslendingar séu ættkvísl Benjamíns, sé rétt - Segjum sem svo að þessi kenning, um nýjan frelsara sem kemur fram á Íslandi sé rétt (Keops „bendir“ á Reykjavík og Reykjanesskaga), nú þá ætti sá frelsari, í ljósi þess að frelsarinn skv. kenningu minni er ekki persóna heldur sannleikurinn, að vera þetta sem þú ert að lesa núna.

Svo ég bregði mér nú aðeins í skó fullyrðinga, rétt eins og dellumakarar trúarinnar: Biblían er gildra fyrir grillufangara. Hún er öll á líkingamáli og boðar sigur vísindalegrar hugsunar yfir ranghugmyndavaðli trúarinnar. Hver sem les hana með því hugarfari hlýtur að sjá það. Þetta mun renna upp fyrir mannkyni á „hinum síðustu dögum“, þ.e. kringum árið 2000, sbr. haug af útreikningum „Devine plan of the ages“ liðsins og sá sem allt þetta fattar er Íslendingur af Benjamínsættkvísl og hann mun gera þetta heyrinkunnugt á Vantrú.net þann 14. nóvember 2003.

Fjöllum aðeins um „syndina“. Syndin er það að trúa. Þegar talað er um að Jesús hafi dáið fyrir syndir okkar þá táknar það nákvæmlega það: Sannleikurinn var lagður til hliðar (dó um tíma) vegna trúaráráttu okkar en reis svo upp til að ríkja yfir veröldinni. „Á þriðja degi“ merkir hér „á þriðja árþúsundi“. Nú eru semsagt tímar lógíkurinnar að renna upp.

Sjáið bara! Þessi alvörulausi bræðingur minn gengur alveg upp. Ég tefli honum hér með fram gegn öllu þessu „divine plan of the ages“ bulli. Þetta hér er síst vitlausara. Reyndar dálítið sérkennilegt að nota aðferðir tiltekinna sérvitringa til að hrekja speki þeirra.

Ég segi því: Látið því af trú yðar. Þér eruð drukknir af ranghugmyndaveigum. Leggið frá ykkur bikarinn og tileinkið ykkur hinn hið sóbera hugarfar trúleysis og rökhyggju.

Að lokum. Ég vil að það komi skýrt fram að ég er að setja þessa túlkun hér fram að gamni mínu, ég þori ekki fyrir mitt litla líf að láta mér detta í hug að þetta sé réttur túlkunarmáti Biblíunnar (er sá máti til?). Svo þið þarna trúgjörnu - ekki falla fram á framlappirnar og líta svo á að ég eða þetta hér sé Kristur endurborinn (enda afskaplega ólógískt). Mín afstaða er enn sem áður þessi: Spádómar og vitranir þær sem lýst er í Biblíunni eru ekkert annað en óráðshjal og ofskynjanir heilaskemmdra karlhróa. En ekki verður því neitað að sumar hverjar eru ægifagrar og virka vel á mann sem fínasti súrrealsimi. Sjáið t.d. 6. kaflann í Opinberunarbókinni. Kúl stöff.

Þessi grein birtist áður á spjallþráðum Strik.is, en hefur hér verið örlítið breytt.

Birgir Baldursson

Hundalógík 3: Guð=geimfarar

15. nóvember 2003# (Nýöld)

Hvað sem sagt verður um Erich Von Däniken þá verður það ekki af honum tekið að frjósemi hugans er með ágætum á þeim bænum. Biblíuskýringar hans hafa enda komist næst því að vera lógískar, að gefnum ákveðnum forsendum.

En það sem allt strandar á eru þessar gefnu forsendur. Erich fellur í pytt gervivísindanna um leið og hann byrjar að útskýra ævagömul mannvirki og áletranir með orðunum „hlýtur að vera“.

Það kallast að hrapa að niðurstöðum.

En Biblían er semsagt í hans augum frásagnir af reynslu mannanna af geimförum úr öðrum sólkerfum. þessar framandi verur áttu hér að hafa hitt fyrir einhverjar hálfgreindar mannverur og kynbætt þær, jafnvel með eigin erfðaefni (manninn í sinni mynd - synir Guðs og dætur mannanna). Og það voru mannverur fyrir botni Miðjarðarhafs sem urðu fyrir valinu. Geimfararnir fylgdust svo með framvindunni, horfðu upp á nýtt mannkyn greinast niður í alls kyns afbrigði eftir mökun við óæðri apategundir, en þeir héldu til haga einu „úrvalskyni“, Abraham og niðjum hans.

Þessu fólki varð gerð erfðasyndin kunnug. Hún fólst í því að eignast afkvæmi út fyrir hóp þessarar úrvals genetíkur og var mönnum miskunnarlaust gert að slátra slíkum bastörðum.

En svo þurftu þessir kallar að fara, en lofuðu að mæta á svæðið aftur til að skilja sauðina frá höfrunum. Ekki man ég hvað Erich segir um þetta en dreg sjálfur þá ályktun að ef þetta reynist rétt eigum við yfir höfði okkar að geimskip lendi út um allan hnött og slátri þeim sem ekki eru af réttum kynflokki. Helförin hin síðari vofir yfir og eins gott að við nábleik á norðurhjara séum undan honum Benjamín kallinum, því annars lægi leið okkar í eldsofnana með öllum Japönunum og svertingjunum.

Já, það má nota Biblíuna til margra hluta, í versta falli til að kynda undir rasisma, heimsku og hatri. Í besta falli má nota hana í sígarettubréf og kannski rétt að hvetja til þess að meira sé gert af því.

Læt ég svo lokið hundalógíkurpistlum.

Frelsarinn

Kristilegt ofbeldi 1: Hinn kristilegi andspyrnuher Drottins

16. nóvember 2003# (Kristindómurinn)

Í Norður-Úganda hefur í 18 ár herjað borgarastríð á milli stjórnvalda og kristilegs ofstækishóps sem kallast Andspyrnuher Drottins. Þessi hreyfing vill gera Úganda að sannkristnu bókstafstrúarlandi og meðal annars gera boðorðin tíu að lögum landsins. Nú er svo komið að sendifulltrúi Sameinu þjóðanna Jan Egeland telur ástandið í Úganda verra en í Írak og að hvergi sé ástandið verra en veki jafn litla athygli.

Þessir ofsatrúarmenn hafa rænt þúsundum barna til að berjast fyrir sig eða hneppa í kynlífsþrældóm. Svo er komið að börn þora ekki að yfirgefa þorp og bæi til að lenda ekki í klóm uppreisnarmanna. Þeir misþyrma fólki á svívirðilegan hátt. Algengt er að skorin eru af eyru, varir eða nef fórnarlambanna. Myndin fyrir ofan sýnir eitt af fórnarlömbum þessa ólýsanlega ofbeldis. Yfir milljón manna eru nú flóttamenn og þúsundir hafa verið drepnir.

Það virðist vera lenska á kristnum áhrifasvæðum að loka eyrunum fyrir því sem kristnir ofstækismenn gera. Við fáum umsvifalaust fréttir af voðaverkum annarra trúarbragða og hversu siðlaus þau eru. Bæði Þjóðkirkjan og einstaka stjórnmála menn hafa lýst opinberlega yfirburðum kristinnar trúar og siðferðis til að tryggja ríkistrúna í sessi. Siðferðið sem ofstækismennirnir auk Þjóðkirkjunnar kenna sig við er samt úr einni og sömu bókinni sem kallast Biblía.

Við þekkjum öll söguna þar sem kristnir drekktu einstæðum mæðrum og brenndu fólk fyrir galdra á Íslandi. Hundruð milljónir manna hafa verið drepnar í gegnum aldirnar við að koma á „réttri“ kristni kirkjuyfirvalda víða um heiminn, þrátt fyrir að nánast eina bókmenntaverkið sem lesið var á þeim tíma heiti Biblía. Voðaverk kristilegra ofstækismanna í dag eru flestum hulin, enda mikið lagt á sig við að boða kristna trú. Ég mun á næstunni taka fyrir nokkur af þeim voðaverkum sem slíkir menn eða hópar hafa framkvæmt á okkar tímum. Þær ólýsanlegu skelfingar sem íbúar Úganda þurfa þola er eitt dæmið um slíkt.

Aiwaz

Smjaðrað fyrir Kidda

17. nóvember 2003# (Kristindómurinn)

Í morgun var barið dyra hjá mér. Þegar ég opnaði hurðina sá ég snyrtilegt og vel klætt par. Maðurinn talaði fyrst:

Jón: Hæ, Ég er Jón og þetta er María

María: Hæ, við erum hér til að bjóða þér að smjaðra (kiss ass) fyrir Kidda með okkur.

Ég: Fyrirgefið? Um hvað eruð þið að tala? Hver er þessi Kiddi og hvers vegna ætti ég að vilja smjaðra fyrir honum?

Jón: Ef þú smjaðrar fyrir Kidda þá gefur hann þér 100 milljónir króna en ef þú gerir það ekki lemur hann þig í klessu.

Ég: Ha? Hva, eruði eitthvað klikkuð?

Jón: Kiddi er milljónamæringur og mannvinur. Kiddi lét byggja bæinn okkar. Kiddi á bæinn.

Hann getur gert það sem honum sýnist og það sem Hann vill gera er að gefa þér 100 milljónir en hann getur það ekki fyrr en þú smjaðrar fyrir honum.

Ég: Það er alveg óskiljanlegt. Hvers vegna..

María: Hei, hver þykist þú vera að efast um gjöf Kidda? Viltu ekki 100 milljónir króna? Er það ekki þess virði þótt það kosti smá smjaður?

Ég: Ja, jú kannski ef það er allt löglegt, en…

Jón: Komdu þá með okkur að smjaðra fyrir Kidda.

Ég: Smjaðrið þið oft fyrir Kidda?

María: Ó, já, alltaf.

Ég: Og er hann búinn að gefa ykkur 100 milljónir?

Jón: Uh, nei. Þú færð ekki peningana afhenda fyrr en þú flytur frá bænum.

Ég: Af hverju flytjiði þá ekki bara úr bænum núna?

María: Þú mátt ekki flytja fyrr en Kiddi segir þér að gera það, annars færðu ekki peninginn og Kiddi lemur þig í klessu.

Ég: Vitið þið um einhvern sem smjaðraði fyrir Kidda, flutti úr bænum og fékk 100 milljónirnar?

Jón: Mamma mín smjaðraði fyrir Kidda í fjölda ára. Hún flutti úr bænum í fyrra og ég er viss um að hún fékk peninginn.

Ég: Hefurðu ekki talað við hana síðan?

Jón: Auðvitað ekki. Kiddi leyfir það ekki.

Ég: Og hvers vegna heldurðu þá að Hann muni í raun og veru láta þig fá peningana ef þú hefur aldrei talað við neinn sem hefur fengið peningana?

María: Ja, hann lætur þig fá smá áður en þú flytur. Kannski færðu kauphækkun í vinnunni, kannski vinnur þú smá í lottó eða finnur kannski þúsundkall úti á götu.

Ég: Hvað hefur það að gera með Kidda?

Jón: Kiddi hefur sambönd.

Ég: Mér þykir það leitt en þetta hljómar bara eins og eitthvað fáránlegt svindl.

Jón: En þetta eru 100 milljónir, getur þú tekið svona áhættu? Og ekki gleyma að ef þú smjaðrar ekki fyrir Kidda þá lemur hann þig í klessu.

Ég: Ja, ef ég gæti séð Kidda, talað við Hann og fengið öll smáatriðin beint frá honum sjálfum…

María: Enginn sér Kidda, enginn talar beint við Kidda.

Ég: Hvernig smjaðrið þið þá fyrir honum?

Jón: Ja, stundum hugsum við bara til hans eða smjöðrum fyrir Gunnari og hann kemur smjaðrinu áleiðis.

Ég: Hver er Gunnar?

María: Vinur okkar. Það var hann sem kenndi okkur allt um að smjaðra fyrir Kidda. Það eina sem við þurftum að gera var að bjóða honum út að borða nokkrum sinnum.

Ég: Og tókuð þið hann bara á orðinu þegar hann sagði ykkur að það væri til einhver Kiddi og að hann vildi láta smjaðra fyrir sér og að Kiddi myndi launa ykkur?

Jón: Ó nei! Gunnar á bréf sem Kiddi sendi honum fyrir mörgum árum síðan þar sem hann útskýrir málið. Hér er afrit af bréfinu, sjáðu bara sjálfur:

FRÁ SKRIFSTOFU GUNNARS

1.SMJAÐRAÐU FYRIR KIDDA OG ÞÁ MUN HANN GEFA ÞÉR 100 MILLJÓNIR KRÓNA ÞEGAR ÞÚ FLYTUR ÚR BÆNUM.
2.NEYTIÐ ÁFENGIS Í HÓFI.
3.LEMDU FÓLK Í KLESSU EF ÞAÐ ER EKKI EINS OG ÞÚ.
4.BORÐAÐU HOLLA FÆÐU.
5.KIDDI LAS SJÁLFUR FYRIR ÞENNAN LISTA.
6.TUNGLIÐ ER ÚR GRÆNUM OSTI.
7.ALLT SEM KIDDI SEGIR ER RÉTT.
8.ÞVOÐU ÞÉR UM HENDURNAR ÞEGAR ÞÚ ERT BÚINN Á KLÓSETTINU.
9.EKKI NEYTA ÁFENGIS.
10.BORÐAÐU PULSUR Í BRAUÐI MEÐ ENGU ÖÐRU.
11.SMJAÐRAÐU FYRIR KIDDA EÐA HANN LEMUR ÞIG Í KLESSU.

Ég: Þetta virðist vera skrifað á bréfsefni frá Gunnari.

María: Kiddi átti ekki neinn pappír.

Ég: Ég hef það á tilfinningunni að ef við myndum athuga það kæmi í ljós að þetta væri rithönd Gunnars.

Jón: Auðvitað, Kiddi las þetta fyrir.

Ég: Ég hélt þú hefðir sagt að engin fengi að sjá Kidda?

María: Ekki núna, en fyrir mörgum árum talaði hann við sumt fólk.

Ég: Ég hélt að hann væri mannvinur. Hvers konar mannvinur lemur fólk í klessu bara af því að það er öðruvísi?

María: Það er það sem Kiddi vill, og Kiddi hefur alltaf á réttu að standa.

Ég: Hvernig færðu það til að ganga upp?

María: Liður nr. 7 segir „Allt sem Kiddi segir er rétt“. Það er nógu gott fyrir mig!

Ég: Kannski bjó Gunnar vinur ykkar þetta bara allt til sjálfur?

Jón: Ó, nei! Liður nr. 5 segir „Kiddi las sjálfur fyrir þennan lista“. Auk þess segir í lið nr. 2 „Neytið áfengis í hófi", liður nr. 4. „Borðaðu holla fæðu“ og liður nr. 8 segir „Þvoðu þér um hendurnar þegar þú ert búinn á klósettinu“. Allir vita að þetta er rétt svo hitt hlýtur líka að vera rétt.

Ég: En segir ekki liður nr. 9 „Ekki neyta áfengis“ sem passar nú ekki alveg við lið nr. 2, og svo segir í lið nr. 6 „Tunglið er úr grænum osti“ sem er nú bara alrangt.

Jón: Það er engin mótsögn milli liða nr. 9 og nr. 2, liður nr. 9 einfaldlega skýrir lið nr. 2. Varðandi lið nr. 6 þá hefur þú aldrei farið til tunglsins svo þú getur ekki haldið því fram með vissu.

Ég: Vísindamenn hafa mjög örugglega sýnt fram á að tunglið er úr steini…"

María: En þeir vita ekki hvort steininn kom frá jörðinni eða utan úr geimnum svo það gæti alveg eins verið úr grænum osti.

Ég: Ég er nú enginn sérfræðingur en ég held að löngu sé búið að leggja þeirri kenningu að jörðin hafi einhvernveginn „fangað“ tunglið til sín. Auk þess sem að það gerir ekki steininn að osti bara af því við vitum ekki hvaðan hann kom.

Jón: Aha! Þú viðurkennir sem sagt að vísindamenn geri mistök, en við vitum að Kiddi hefur alltaf á réttu að standa!

Ég: Vitum við það?

María: Auðvitað vitum við það, það stendur í lið nr. 5.

Ég: Þið sem sagt segið að Kiddi hafi alltaf á réttu að standa af því að það stendur á listanum, listinn er réttur af því að Kiddi las hann fyrir og við vitum að Kiddi las hann fyrir af því að það stendur á listanum. Þetta eru bara rök sem fara hring, í raun það sama og að segja að Kiddi hafi á réttu að standa af því að hann segist hafa á réttu að standa.

Jón: Já, nú ertu að ná þessu! Það er svo dásamlegt að sjá þegar fólk fer að hugsa eins og Kiddi.

Ég: En…oh, skiptir ekki máli. En hvað er þetta með pulsurnar?

María (hún roðnar)

Jón: Pulsur í brauði með engu öðru. Svona vill Kiddi hafa það. Allt annað er rangt.

Ég: En ef ég nota ekki pulsubrauð?

Jón: Ekkert pulsubrauð engin pulsa. Pulsa án pulsubrauðs er rangt.

Ég: Ekkert remúlaði? Engin tómatsósa?

María (í sjokki)

Jón (öskrar): Það er engin þörf fyrir slíkan talsmáta! Það er rangt að hafa eitthvað með pulsunni!

Ég: Svo að risa hrúga af steiktum lauk og sinnepi með niðurskornum pulsubitum er út úr myndinni?

María (stingur puttunum í eyrun): Ég er ekki að hlusta á þetta. La la la la la la lalalalalaalala.

Jón: Þetta er viðurstyggilegt. Aðeins viðbjóðslegur og vondur pervert myndi borða eitthvað slíkt…

Ég: Það er gott! Ég fæ mér það oft.

María (fellur í yfirlið)

Jón (grípur Maríu): Ef ég hefði vitað að þú værir „einn af þessum“ hefði ég ekki sóað tíma mínum. Þegar að Kiddi lemur þig í klessu verð ég viðstaddur, tel peningana mína og hlæ mig máttlausan. Ég skal smjaðra fyrir Kidda fyrir þig, þú þarna pulsubrauðslausa remúlaðiætan þín.

Og Jón dröslaði Maríu út í bíl og keyrði burt í hasti.

(þýðing. Aiwaz- höf. Jim Huber?)

Frelsarinn

Kvikmyndir: The Magdalene Sisters

19. nóvember 2003# (Kristindómurinn)

Nýlega kom á myndbandaleigurnar myndin The Magdalene Sisters. Umfjöllunarefni myndarinnar er sönn saga um þriggja kvenna sem lenda í klóm kristilegs trúarofstækis á Írlandi kringum 1960. Sagan lýsir vel þeim áhrifum sem kristið siðgæði hafði á líf milljóna kvenna í Evrópu. Vissulega var misjafnt hversu hratt kvenfrelsi varð að veruleika eftir löndum, einnig hvernig aðferðir kristin samfélög misþyrmdu „brotlegum“ konum. Um örlög þessara kvenna á hákristnu Írlandi fjallar þessi athyglisverða mynd.

Ástæður þess að konurnar enduðu sem þrælar í klaustri voru meint kristileg hórdómsbrot þeirra. Ein sagði til frænda síns sem nauðgaði henni, önnur átti óskilgetið barn og sú þriðja hafði bara áhuga á strákum. Fyrir þessar „sakir“ voru þær læstar inní skipulögðum vinnuþrælkunarbúðum Þjóðkirkju þeirra Íra, þar til einhver ættingi vildi sækja viðkomandi. En skömm fólks var það mikil á kristilegum hórdómsbrotum að fáir höfðu þor til þess. Margar konur dúsuðu því alla ævina sem þrælar klaustranna. Á þessari þrælavinnu auðgaðist kirkjan verulega og það var ekki fyrr en árið 1996 að síðasta Magdalene klaustrinu var lokað.

Þessi mynd er ágætlega gerð og lýsir vel hlutskipti kvennanna. Ég get ekki annað en mælt með þessari mynd fyrir alla sem vilja kynnast kristnu hugarfari þess tíma. Á sama tíma á Íslandi var til dæmis mikil kristileg skömm fyrir konu að eignast óskilgetið barn og voru þær miskunnarlaust kallaðar hórur. Auk þess samkvæmt lögum hafði óskilgetið barn minni réttindi en barn sem getið var innan hjónabands. Mörgum konum var þess vegna þvingað í hjónaband til að bjarga andliti fjölskyldunnar. Ef barnsfaðirinn vildi ekki giftast henni þá var fundin einhver karl sem vildi gangast við barni og konu, jafnvel gegn vilja konunnar.

Fyrr á öldum sá íslenska Þjóðkirkjan reyndar engin önnur ráð en að drekkja konum fyrir hórdómsbrot, ef þær áttu ekki fé til að greiða fyrir sekt sína. Því veldur það mér hrylling þegar biskupinn yfir Íslandi ákallar horfna kristna tíma og lasta líðandi stund. Vegna þess að kristið siðferði hefur fært okkur allt það lægsta sem við Evrópubúar höfum mátt þola auk gríðarlegar þjáningar. Ég skora því á Biskupinn og fylgisveina hans að horfa á þessa mynd til að skilja hvernig hugarfar Kristninnar lagði í rúst líf milljóna kvenna í Evrópu. Okkur hinum er myndin áminning um það sem má aldrei gerast aftur.

Óli Gneisti

Aparéttarhöldin

20. nóvember 2003# (Kristindómurinn)

Árið 1925 var hættuleg þróun í gangi í Bandaríkjunum, bókstafstrúarmenn voru að reyna að banna kennslu þróunarkenningu Darwins í skólum og voru nokkur ríki þegar búin að samþykkja slík lög. Meðal þessara ríkja var Tennessee. Bandarísku mannréttindasamtökin ACLU (American Civil Liberties Union) buðu hverjum þeim sem sóttur væri til saka á grundvelli þessara laga ókeypis málsvörn.

Í smábænum Dayton í Tennessee hafði maður að nafni John Scopes kennt þróunarkenninguna þrátt fyrir bannið. Nokkrir bæjarbúar sem höfðu áhuga á að vekja athygli á bænum spurðu Scopes hvort hann væri til í að láta kæra sig fyrir kennslu sína. Scopes samþykkti.

William Jennings Bryan var fyrrverandi ráðherra og forsetaframbjóðandi sem hafði barist hart fyrir því að umrædd lög yrðu sett. Bryan hafði líka boðið hverjum þeim sem undirritaði yfirlýsingu um að hann væri kominn af öpum 100 dollara. Bryan tók að sér hlutverk saksóknara í málinu. Verjendur John Scopes voru nokkrir en fremstur þeirra var Clarence Darrow. Darrow, sem er líklega frægasti lögfræðingur í sögu Bandaríkjanna, var þá nýbúinn að bjarga hinum ungu morðingjum Leopold og Loeb frá dauðarefsingu. Darrow tók að sér málið án þess að þiggja greiðslu fyrir í fyrsta skipti á ferli sínum, hann var frægur fyrir andúð sína á trúarbrögðum og hann vildi nota tækifærið til að afhjúpa Bryan.

Dayton varð að miðpunkti Bandaríkjanna í júlí 1925, fjölmiðlamenn alls staðar af komu þangað og það var hálfgerð sirkusstemning í bænum. Apar settu svip sinn á bæinn. Réttarhöldin hófust þann 10. júlí. Nærri þúsund manns voru viðstaddir og var í fyrsta skipti útvarpað beint frá réttarhöldum. Dómarinn var bókstafstrúarmaður sem heimtaði að hefja réttarhöldin á bæn þó Darrow mótmælti. Verjendurnir lögðu fram beiðni um að ákæran yrði felld niður vegna þess að lögin sem hún byggði á gengu gegn bæði stjórnarskrá Bandaríkjanna og Tennessee-ríkis, beiðninni var hafnað.

Áður en aðalmeðferð málsins hófst predikaði Bryan um málið í kirkju í bænum, í kirkjunni voru meðal annars dómarinn og fjölskylda hans.

Í upphafsávarpi sínu sagði Bryan að ef þróunarkenningin sigraði þá væri út um kristni. Darrow hóf mál sitt með að segja að lögin boðuðu afturhvarf til miðalda. Darrow sagði líka að lögin væru til þess að fallin að gera Biblíuna að mælistiku fyrir greind manna.

Málflutningur ákæruvaldsins var innihaldslítill enda var málið einfalt í þeirra augum, þeir sýndu fram á að Scopes hefði brotið lögin og að honum hefði verið ljóst hvað hann hefði verið að gera.Verjendur höfðu mun háleitari markmið í huga enda var þeirra markmið að leiða lögin sjálf fyrir rétt og jafnvel að nota réttarhöldin til að fræða Bandaríkjamenn um þróunarkenninguna. Fyrsta vitnið var sérfræðingur í dýrafræði sem útskýrði grundvöll þróunarkenningarinnar. Ákæruvaldið mótmælti vitnisburðinum fyrst og sagði að hann gæti ekki sýnt fram á sekt eða sakleysi Scopes og eftir vitnisburðinn hæddist Bryan að þróunarkenningunni. Háðsglósum Bryan var svarað með stuttri ræðu verjandans Dudley Malone. Í ræðunni sagði hann að fáfræðin sem ákæruvaldið byggði mál sitt á væri sama fáfræðin sem gerði kirkjunni kleyft að sækja Galíleó til saka. Svari Malone var ákaft fangað af áhorfendum sem voru þó flestir stuðningsmenn ákæruvaldsins. Dómarinn úrskurðaði að lokum að hunsa skyldi vitnisburð dýrafræðingsins.

Dómarinn hafði áhyggjur á að réttarsalurinn gæti ekki þolað allan þann áhorfendafjölda sem var kominn þarna og lét flytja réttarhaldið út úr húsinu. Þegar búið var að flytja réttarhaldið á lóðina bað Darrow um að stórt skilti sem á stóð „Lestu Biblíuna“ sem var þá beint fyrir fram kviðdómendur yrði tekið niður ellegar yrði sett upp svipað stórt skilti sem á stæði „Lesið þróunarkenninguna“, dómarinn lét taka skiltið niður.

Á sjöunda degi réttarhaldanna gerðist það sem átti eftir að innsigla frægð þeirra, Darrow kallaði saksóknarann Bryan í vitnisstúkuna sem sérfræðing um Biblíuna, Bryan varð við þeirra beiðni. Darrow byrjaði á að spyrja spurninga um ýmislegt í Biblíunni sem ekki stóðst vísindalega, um Jónas og hvalinn sem átti að hafa gleypt hann, um þegar Jósúa stöðvaði sólina á himni og fleira í þeim dúr. Bryan hélt fyrst staðfastlega fram að allt í Biblíunni mætti taka bókstaflega en játaði síðan að það ætti ekki við allt í Biblíunni.

Spurningar Darrow urðu ágengari og Bryan átti mjög erfitt með að svara. Meðal annars svaraði Bryan einni spurningu á þá leið að hann hugsaði ekki um það sem hann hugsaði ekki um, Darrow spurði hann þá hvort hann hugsaði yfirleitt um þá hluti sem hann hugsaði um. Bryan eyðilagði eigið orðspor með þessum vitnisburði sínum

Stuttu eftir vitnisburð Bryan bað Darrow kviðdóminn um að sakfella Scopes svo hægt væri að taka málið fyrir á æðra dómstigi, þar kom hann í veg fyrir að Bryan gæti komið með lokaræðu. Kviðdómurinn varð við beiðni Darrow og dómarinn sektaði Scopes um eitthundrað dali. Fimm dögum eftir réttarhaldið lést Bryan.

Þegar málið var tekið fyrir á æðra dómstigi var úrskurðinum hrundið vegna tæknilegs galla, samkvæmt lögum Tennessee hefði kviðdómurinn átt að skera úr um sektina en ekki dómarinn. Rétturinn kom síðan í veg fyrir að þetta „undarlega“ mál yrði tekið aftur fyrir. Lögunum var ekki hrundið í ríkinu fyrir en nokkrum áratugum seinna. Málið hafði hins vegar áhrif, aðeins tvo ríki af þeim fimmtán sem höfðu undirbúið svipaðar lagasetningar staðfestu lögin.

Í Bandaríkjunum kalla margir Scopes réttarhöldin „réttarhöld aldarinnar“ og ég er eiginlega sammála því. Í gegnum tíðina hafa trúarbrögð gert margar atlögur að vísindum í réttarsölum, yfirleitt hafa vísindin tapað fyrir réttinum en sannleikurinn sigrar samt ávallt að lokum. Sama fáfræði er í gangi enn í dag, sumir halda því jafnvel ennþá fram að þróunarkenningin sé vel útpælt prakkarastrik hjá guði.

Baráttan heldur áfram en við vitum að sannleikurinn sigrar þó það þurfi fyrst að yfirstíga fordóma og fáfræði.

Byggt á Famous Trials in Amerivan History: Tennessee vs. John Scopes: The „Monkey Trial“

Óli Gneisti

Svarti páfinn og hin Sataníska Biblía hans

21. nóvember 2003# (Kristindómurinn)

Anton Szandor LaVey var kallaður svarti páfinn. Hann skrifaði bók sem hann kallaði The Satanic Bible og stofnaði kirkju Satans sem er viðurkennt trúfélag í Bandaríkjunum. Skömmu áður en hann dó vígði hann Marilyn Manson til prests.

LaVey var karakter, hann fæddist í Chicago árið 1930. Ungur að aldri kafaði LaVey í dulspeki, frumspeki og tónlist. Fimmtán ára gamall spilaði hann á óbó í sinfóníuhljómsveit, skömmu síðar hætti hann í skóla og byrjaði að vinna í sirkus. Eftir skamman tíma varð hann aðstoðardýraþjálfari og sá um tígrisdýr og ljón. Hann spilaði einnig á orgel í sirkusnum.

Þegar LaVey var 18 ára gamall hætti hann hjá sirkusnum og fékk vinnu í karnivali. Hann aðstoðaði töframann, lærði dáleiðslu og kafaði dýpra ofan í dulspeki. Á laugardagskvöldum spilaði hann undir á meðan hálfnaktar konur dönsuðu, á sunnudagsmorgnum spilaði hann undir hjá predikurum. Á báðum stöðunum sá hann alltaf sömu mennina í áhorfendaskaranum, karlarnir góndu á konur og báðu guð fyrirgefningar morguninn eftir.

Árið 1951 giftist LaVey og byrjaði að vinna fyrir sér sem ljósmyndari hjá lögreglunni í San Francisco. Á næstu árum sá LaVey ógeðslegustu hliðar mannlífsins, hann spurði sjálfan sig hvar guð væri eiginlega. Hann byrjaði líka að fyrirlíta fólk sem sagði að þetta væri allt saman vilji guðs.

Eftir þetta byrjaði LaVey að halda fyrirlestra um dulspeki, þar myndaðist hópur í kringum hann sem varð grunnurinn að Kirkju Satans sem hann stofnaði 1966. LaVey varð frægur, alræmdur, á næstu árum og árið 1969 gaf hann út The Satanic Bible sem inniheldur kenningar hans.

Fyrstu kaflar The Satanic Bible eru oft skemmtileg lesning.

The Roman god, Lucifer, was the bearer of light, the spirit of the air, the personification of enlightenment. In Christian mythology he became synonymous with evil, which is only to be expected from a religion whose very existence is perpetuated by clouded definitions and bogus values!

LaVey gagnrýnir kirkjuna, trúmenn og kenningar Biblíunnar oft á stórskemmtilegan hátt. Hann setur líka fram boðorð sín sem eru á margan hátt ágæt, allavega vitrænni en boðorðin tíu.

If priests and ministers were to have used the devices to fill their churches one hundred years ago that they use today, they would have been charged with heresy, called devils, oft-times persecuted, but certainly excommunicated without hesitation.

LaVey er hins vegar að búa til trúarbrögð sem er stór galli á The Satanic Bible. Þessi trúarbrögð byggja að einhverjum leyti á hefðum satanisma en LaVey bjó til meirihlutann sjálfur. Seinni hluti bókarinnar er eiginlega bara vitleysa (enda eru þetta trúarbrögð), einhverjar þulur og upptalningar á myrkum goðum.

Ég veit ekki alveg hve mikil alvara er á bak við kirkju LaVey. Var hann bara að plata? Var þetta einfaldlega leið til að græða peninga á þeim sem tóku hann alvarlega? Hver veit? Kirkja Satans var ennþá starfandi síðast þegar ég vissi, hún hefur meira að segja klofnað sem er aðalsmerki alvöru trúarbragða.

LaVey lést árið 1997.

Aiwaz

Hugsunarvandamál

22. nóvember 2003# (Rökin gegn guði)

Hæ öll, ég heiti Aiwaz og ég á við hugsunarvandamál að stríða.

Þetta byrjaði sossem nógu sakleysislega. Ég fór að hugsa í partíum og síðan til að hressa mig við. En auðvitað leiddi eitt af öðru og það kom að því að ég varð meira en bara social-hugsari.

Ég fór að hugsa þegar ég var einn - „til að slappa af“ sagði ég við sjálfan mig - en ég vissi að það var ekki satt. Það varð mér sífellt mikilvægara að hugsa, og loks var ég farinn að hugsa í sífellu.

Ég fór að hugsa í vinnunni. Ég veit að vinna og hugsun eiga ekki saman en ég bara gat ekki hætt.

Ég fór að forðast vinina í hádegishléinu svo ég gæti lesið Thomas Paine og Kafka. Svo kom ég ringlaður aftur á skrifstofuna og spurði, „Hvað erum við aftur að gera hér?“

Það var heldur ekki gæfulegt heimilislífið. Eitt kvöldið slökkti ég á sjónvarpinu og spurði konuna mína út í siðfræði án trúarbragða. Hún eyddi þeirri nótt hjá mömmu sinni.

Brátt fór það orðspor af mér að ég væri stórhugsari. Dag einn var ég kallaður til yfirmannsins. Hann sagði, „Dolli, mér líkar vel við þig og því særir það mig að þurfa að segja þetta en þessi hugsun hjá þér er orðin raunverulegt vandamál. Ef þú hættir ekki að hugsa í vinnunni verður þú bara að leita þér að öðru starfi.“ Þetta gaf mér ástæðu til að hugsa mikið.

Eftir þetta samtal við yfirmanninn kom ég snemma heim. „Elskan“, viðurkenndi ég... „Ég hef verið að hugsa.....“

„Ég veit að þú hefur verið að hugsa“ sagði hún, „og ég vil skilnað!“ „En elskan mín, það getur ekki verið svo alvarlegt?“

„Víst er það alvarlegt“ sagði hún með titrandi varir. „Þú hugsar eins mikið og háskólaprófessor og háskólaprófessorar hafa litlar tekjur svo ef þú heldur áfram að hugsa svona munum við verða gjaldþrota!“

„Þetta er klassísk rökvilla hjá þér“ sagði ég óþolinmóður, og hún fór að gráta. Ég var búinn að fá nóg. „Ég er farinn á bókasafnið“ hvæsti ég og stormaði út um hurðina með skellum.

Ég keyrði í áttina að bókasafninu, tilbúinn að lesa smá Nietzsche, og hlustaði á Klassík FM í útvarpinu á leiðinni. Ég skransaði inn á bílastæðið og hljóp að hurðinni...hún opnaðist ekki. Bókasafnið var lokað.

Ég er viss um að einhver Æðri Máttur var að passa mig þetta kvöld.

Ég féll til jarðar klórandi í hurðina og kjökrandi bað ég um Zaraþústra. Þá sá ég auglýsingaspjald. „Vinur minn, er of mikil hugsun að eyðileggja líf þitt?“ stóð á spjaldinu. Þið þekkið þessa setningu úr þessum venjulegu auglýsingapésum frá Krossinum.

Og þess vegna er ég í dag óvirkur hugsari. Ég sleppi aldrei samkomu hjá Krossinum. Á fundunum horfum við stundum á fræðslumyndir, í síðustu viku var það „Einn dagur í einu án hugsunar“. Svo tölum við mikið saman um það hvernig okkur tókst að sneiða hjá því að hugsa nokkuð frá síðasta fundi.
Ég hélt starfinu og það gengur miklu betur heima.

Lífið er einhvernvegin svo miklu auðveldara....eftir að ég hætti að hugsa.

Þýðandi Aiwaz, höf. Tom Rowe

Birgir Baldursson

Guðstrúin er stærsta hégiljan

23. nóvember 2003# (Kristindómurinn)

Í viðtali sem DV-Magasín tók við Karl Sigurbjörnsson biskup fyrir um ári segir biskupinn:

Sá sem snýr baki við guðstrú leitar sér gjarna uppbótar og verður upptekinn af alls konar hégilju. Það er mjög mikilvægt að hafa í huga að orðið trú er ekki samheiti við skoðanir. Trú er hins vegar samheiti við tryggð og traust. Það er það sem skilur á milli, að treysta á Guð og halda tryggð við hans orð þó maður efist um eitt og annað í glímunni við lífið. Þar eru alltaf átök.

Í huga hans er það semsagt deginum ljósara að trú á guð Biblíunnar og Jesú son hans flokkist ekki undir hégiljur, en trúleysi leiði aftur á móti til slíks. Þetta er í hæsta máta einkennilegum málflutningur, því þessu er alveg öfugt farið, eins og ég mun nú sýna fram á:

Trúleysi mitt og margra annarra felst ekki síst í að greina hégiljur frá sannleika og kasta þeim svo fyrir róða. Og fullyrðingin um hégiljuhátt trúarbragðanna, ekki síst kristninnar, hefur ótal sinnum verið rökstudd. Heilmargar bækur og greinar fara skilmerkilega ofan í saumana á þessu. En það virðist sama hve oft þessum rökstuðningi er haldið að mörgum hinna sanntrúuðu, alltaf skulu þeir halda áfram umræðunni rétt eins og enginn rökstuðningur hafi nokkurn tíma komið fram. Sé sönnunargögnunum sífellt stungið undir stól með þessum hætti, puttunum ætíð troðið sem allra dýpst inn í eyru, þá er ekki von til þess að hægt sé að komast eitthvert með umræðuna.

Verst er þó þegar trúlausir eru sakaðir um skort á málefnaleika þegar þeir setja fram rökstuddar fullyrðingar, þó ekki væri nema í ljósi þess að allur málflutningur trúmannanna sjálfra byggir á endemi því sem trú kallast og útséð er með að byggi á neinu nema óskhyggju, hræðslu og fávisku. Gott væri ef þeir gerðu sömu kröfu til sinnar eigin heimsmyndar og þeir gera til málflutnings okkar sem gegn þeim standa.

Dæmi um rökstuðning

Formáli Some Mistakes of Moses eftir Robert G. Ingersoll hefst svona:

For many years I have regarded the Pentateuch simply as a record of a barbarous people, in which are found a great number of the ceremonies of svagery, may absurd and unjust laws, and thousands of ideas inconsitent with known and demonstrated facts. To me it seemed almost a crime to teach that this record was written by inspired men , that slavery, polygamy, wars of conquest and extermination were tight, and that there was a time when men could win the approbation of infinite Intelligence, Justice, and Mercy, by violating maidens and by butchering babes.

Góð er skilgreiningin á trúarbrögðunum, sem sett er fram strax í fyrsta kafla sömu bókar:

When a religion is founded, the educated, the powerful - that is to say, the priests and nobles, tell the ignorant and superstitious - that is to say, the people, that the religion of their country was given to their fathers by God himself ; that it is the only true religion ; that all others were conceived in falsehood and brought forth in fraud, and that all who believe in the true religion will be happy forever, while all others will burn in hell. For the purpose of governing the people, that is to say, for the purpose of being supported by the people, the priests and nobles declare this religion to be sacred, and that whoever adds to, or takes from it, will be burned there by man, and hereafter by God. The result of this is, that the priests and nobles will not allow the people to change ; and when, after a time, the priests, having intellectually advanced, wish to take a step in the direction of progress, the people will not allow them to change. At first, the rabble are enslaved by the priests, and afterwards the rabble become the masters.

Og svo er haldið af stað í hellandi leiðangur þar sem fyrstu fimm bækurnar í Gamla testó er tættar niður af framúrskarandi mannviti. Hver maður með fullri rænu ætti fljótlega að sjá í hendi sér að útilokað sé að þessi gamli texti sér guðleg inspírasjón. Og í bókarlok er m.a. komist að þessari niðurstöðu:

If the Pentateuch is inspired, the civillization of our day is a mistake and crime. There should be no political liberty. Heresy should be trodden out beneeath the bigot‘s brutal feet. Husband should divorce their wives at will, and make the mothers of their children houseless and weeping wanderers. Polygamy ought to be practiced ; women should become slaves ; we should buy the sons and daughters of the heathen and make them bondmen and bondwomen forever. We should sell our own flesh and blood, and have the right to kill our slaves. Men and women should be stoned to death for laboring on the seventh day. „Mediums,“ such as have familiar spirits, should be burned with fire. Every vestige of mental liberty should be destroyed, and reason‘s holy torch extinguished in the martyr‘s blood.

Snilldarlegri afsönnun á Mósebókunum, sem liggja til grundvallar bæði gyðingdómi og kristni, finnst varla.

Blekking og þekking

Þessi bók sem læknirinn Níels Dungal skrifaði um miðbik síðustu aldar er rækileg úttekt á blóði drifinni sögu kristindómsins. Ég hef ekki enn séð betri mótbáru við skotarökvillunni, sem kristnir halda svo stíft fram, en þessa frábæru bók. Níels Dungal færir fyrir því fullnægjandi rök að mínu mati að það sé ekki rangtúlkun á orði guðs sem hörmungar hafi kallað yfir vesturlönd í aldanna rás, heldur liggi vandinn til að byrja með í því að halda að besta aðferðin til að fá múginn til að hegða sér vel sé að hræða hann með blekkingum þeim og falsi sem guðstrúin er.

Níels klikkir út með þessum orðum:

Siðgæðislögmál sem reist eru á blekkingum, geta aldrei orðið haldgóð. Þau verða að byggjast á reynslu og þekkingu á eðli mannsins og miðast við velferð einstaklingsins og mannkynsins í heild, en ekki dýrð neins guðs, sem enginn þekkir, nér paradísar- og helvítistrú sem er dauð og óuppreisanleg.

Blekkingartrúin verður að hverfa, því að af allri vantrú er sú verst sem trúir því, að mennirnir séu svo illa gerðir, að þeir verði að lifa á blekkingum til þess að haga sér sæmilega.

Í stað trúarbábiljanna, sem troðið hefir verið í börnin, þarf að innræta þeim virðingu fyrir sannleika, frelsi og mannréttindum, þjálfa þau í drengskap, orðheldni og góðvild, sem öll sambúð manna byggist á, en forðast að fylla hugi þeirra með nokkurri hjátrú. Gera þeim ljóst, að þau eru örlítil eind í hinni miklu tilveru, en samt einstaklingar með stórkostlega þroskamöguleika sem þeim ber skylda til að rækta.

Á öðrum stað segir:

Hver einasti læknir, sem hefir augun opin, gerir sér ljóst hve fyrirhafnarsamt það er að öðlast þekkingu um starfsemi mannslíkamans. Og hver einasti menntaður læknir veit, að engin framför hefir nokkurntíma orðið á því sviði nema fyrir einbeitingu á athugun, gagnrýni, vinnu og þolinmæði. En að öll afskipti trúarbragða af heilbrigðismálum, sem í gegn um aldirnar hafa verið mjög mikil, hafa, eins og allt annað sem er byggt á fáfræði og blekkingum, reynst lítilsvirði og ekki komið að gagni við lækningu á nokkrum sjúkdómi.

Og þegar menn sjá í gegn um blekkingarhulu töfrakenndra helgiathafna og vita hve einskisverðar þær hafa reynst til lækninga, er þá nokkur furða þótt menn verði tortryggnir á önnur heilög „sannindi“, sem ekki eru skilningarvitunum aðgengileg?

Dan Barker

Barker var predikari og árum saman stundaði hann sannkristna innrætingu án þess nokkurn tíma að spyrja sig út í sannleiksgildi trúarbragða sinna. En þegar hann tók loks upp á því tók við fimm ára sársaukafullt aftrúarferli. Barker beitti sjálfan sig beittum rökum allan þennan tíma og mikið af þeirri „samræðu“ getur að líta í bók hans Losing Faith in Faith. Hér er gott dæmi:

Aldrei, öll þau ár sem ég var predikari kristninnar, snerist nokkur stólræða mín um sagnfræðileg rök fyrir tilvist Jesú. Slíkrar ræðu gerðist aldrei nokkur þörf. Ég stóð frammi fyrir fjölmörgum söfnuðum og átti samstarf með ýmsa predikara og þjóna kristninnar og enginn okkar minntist einu orði á þann möguleika að Jesús gæti verið goðsögn, ellegar að saga hans mætti fremur flokka undir goðsagnir er sagnfræði. Auðvitað höfðum við heyrt að til væru hámenntaðir efasemdarmenn, en við afskrifuðum þá sem lítinn minnihluta falsspámanna og trúleysingja.

Ég sótti ótal Biblíukúrsa á þessum fjórum árum mínum í guðfræði við Azusa Pacific háskólann, heilan áfanga í Rómverjabréfinu, annan um vísdómsbókmenntir Hebrea og þar fram eftir götum. Aðeins einn áfangi stóð til boða í trúvarnarfræðum. Hann nefndist „Sannanir kristindómsins“ og hann reyndist mér gagnslausastur af öllu námsefninu. Og sökum þess að ég laðaðist fremur að boðun en fræðimennsku, þóttu mér upplýsingarnar áhugaverðar en ekki varða mig miklu. Í þessum áfanga var hvorki kafað djúpt ofan í heimildir né þrætur. Við þuldum upp það sem fyrir lá af skrifum fornra sagnamanna og klerka og gleymdum því svo öllu tafarlaust. Ég gekk út frá því að kristnir fræðimenn væru löngu búnir að vinna heimavinnuna sína og að átrúnaður okkar hvíldi á styrkum sagnfræðilegum stoðum. Ef ég þyrfti einhvern tíma að fletta einhverju slíku upp hlytu viðkomandi bækur að vera inna seilingar. Ég þurfti aldrei að gá.

Eftir að ég aðhylltist hugsanafrelsið ákvað ég að fletta þessu upp. Nú er ég sannfærður um að sagan af Jesú er aðeins goðsögn. Hér koma ástæðurnar:

1) Sögur Nýja testamentisins eiga sér enga sagnfræðilega stoð.

2) Sögur Nýja testamentisins stangast á innbyrðis

3) Til eru eðlilegar skýringar á tilurð goðsagnarinnar um Jesú.

4) Frásagnir af kraftaverkum ræna sögurnar sagnfræðilegu gildi.

Er unnt að staðfesta tilvist Jesú sagnfræðilega?

Fljótt á litið gæti virst að sannanir fyrir tilvist Jesú séu yfirþyrmandi. Sé litið til annarra heimilda en Nýja testamentisins þá geyma trúvarnarfræðin langa lista með nöfnum og skrám sem fullyrt er að staðfesti tilvist Jesú sagnfræðilega: Jósepus, Súetóníus, Pliný, Taktíkust, Þallus, Mara Bar-Serapion, Lúsían, Flegon, Tertúllían, Jústin Martýr, Klement af Rómarborg, Ignatíus, Pólýkarp, Klement af Alexandríu, Hippólýtus, Órígen, Kýprían og fleiri. Sum þessara nafna eru klerkar sem voru uppi á annarri til fjórðu öld og voru því uppi of seint til að hægt sé að líta á skrif þeirra sem áreiðanlegar heimildir frá þeim tímum sem atburðirnir eiga að gerast. Og þar sem þeir eru einnig kirkjuleiðtogar má efast um hlutleysi þeirra líka. Staðreyndir sem þessar voru okkur predikurunum harla lítils virði og engum viðvörunarbjöllum hefur þetta hringt í huga hins dæmigerða trúmanns sem les venjulega bók um „sannanir“ kristninnar.

En þar að auki eru á listanum nokkrir sem ekki voru kristnir, skrásetjarar af gyðinglegum og rómverskum uppruna sem voru allt annað en hallir undir kristindóm og því gæti litið út fyrir að engum efasemdum væri til að dreifa um sagnfræðilega tilvist Jesú. Hver gæti mögulega dregið slíkt í efa?

Sjaldan eða aldrei er bent á að enginn af þessum sönnunum er frá tímum Jesú. Jesús á að hafa lifað á tímabilinu milli fjögur fyrir Krist til ársins þrjátíu eftir Krist, en það frá þeim tíma er ekki til eitt einasta skjal þar sem minnst er á hann, hvorki hjá Rómverjum né Gyðingum, hvorki hjá trúuðum né vantrúuðum, allan þann tíma sem hann átti að hafa lifað. Þetta afsannar ekki tilvist hans en dregur þó stórlega í efa sagnfræðilega tilvist manns sem átti að hafa vakið athygli fyrir að gífurleg áhrif sín á veröldina. Einhver hlýtur að hafa veitt honum athygli.

Einn af þeim sagnariturum sem var á lífi á tímum Jesú var Fíló-Júdeus. John E. Remsburg segir í bók sinni The Crist:

„Fíló var fæddur fyrir upphaf ævi Krists og lifði löngu eftir meintan dauða hans. Hann skráði gyðinglega annála sem ná yfir allan þann tíma sem Kristur er sagður hafa lifað á jörðu. Hann bjó í eða við Jerúsalemborg þegar Kristur fæddist og Heródes lét stráfella sveinbörnin. Hann var þarna þegar Kristur kom í sigurgöngu sinni inn í Jerúsalem. Hann var þarna líka þegar krossfestingin átti sér stað, með tilheyrandi jarðskjálfta, yfirnáttúrlegri myrkvun og upprisu, þegar Kristur sjálfur reis upp frá dauðum og steig upp til himna í margra viðurvist. Allir þessir dásamlegu atburðir, sem hljóta að hafa fengið jarðarbúa til að standa á öndinni hefðu þeir gerst, vorum honum allsendis ókunnir. Það var Fíló sem þróaði kenninguna um lögmálið eða Orðið og þrátt fyrir að Orðið væri á ferli á þessu sama landsvæði, og opinberaði sig frammi fyrir fólksfjöldanum, hann ekki auga á það.“

Þarna var einnig sagnaritari að nafni Justus frá Tíberíu sem kom frá Galíleu, heimalandi Jesú. Hann skráði sögu sem náði yfir þann tíma sem Kristur er sagður hafa lifað. Þessi saga er nú glötuð, en kristinn nítjándu aldar fræðimaður að nafni Fótíus hafði lesið hana og hann skrifar: „Hann (Justus) minnist ekki einu orði á tilkomu Krists eða allt það sem átti að hafa komið fyrir hann, hvað þá öll þau undur og stórmerki sem hann gerði.“ (Fótíus, Bibliotheca, 33)

Sú fullyrðing Karls að trúlausir séu ginnkeyptari en aðrir fyrir hvers kyns hégilju fær ekki staðist. Eina leiðin til að fá vitrænan botn í orð hans er að skipta út orðinu guðstrú fyrir orðið kristni. Karl virðist einfaldlega vera að segja það að þeir sem snúi baki við kristindóminum séu upp til hópa ginnkeyptir fyrir því sem að hans mati eru hégiljur einar, nýöld, búddismi, ásatrú, nornagaldur og hvað þetta hindurvitnadrasl heitir allt saman. En með því að fyrir honum er fráhvarf frá kristindómi það sama og fráhvarf frá Guði (jafnvel þótt hafinn sé átrúnaður á annan guð) þá tekst honum í huga sér að gera guðleysingjann að þessu hindurvitnatrúfífli sem hann sjálfur er.

Trúin á hinn kristna guð er ekkert gáfulegri en hver annar átrúnaður á yfirnáttúrleg hindurvitni. Það er ekkert í kristindóminum sem gerir hann réttmætari eða skynsamlegri kost en aðra yfirnáttúru þegar kemur að því að velja sér heimsmynd. Þetta er allt sama bábiljudraslið, byggt á ótta, fáfræði og trúgirni aftan úr grárri forneskju. Eini kosturinn, vilji menn haldbæra heimsmynd sem byggð er á einhverri vitneskju, er að snúa baki við öllum hindurvitnum, þar á meðal þessu afkáralega dótaríi sem herra Karl Sigurbjörnsson stendur fyrir.

Og hætta um leið að taka mark á bullinu í honum.

Aiwaz

Mismunun og mannréttindabrot á trúlausum

24. nóvember 2003# (Siðferði og trú)

Nauðsynlegt er að fólk geri sér grein fyrir því að í hinum frjálsa heimi er hugtakið „trúfrelsi“ ekki aðeins meint sem frelsi til að velja sér trúarbrögð heldur og ekki síður sem frelsi FRÁ trú. Þessi seinni merking hugtaksins og mannréttindi því tengt er vel varðveitt í stjórnarskrám flestra lýðræðisríkja svo sem Bandaríkjanna.

1. TRÚFRELSI:

Allt hugsandi fólk gerir sér grein fyrir því að á Íslandi er ekki trúfrelsi þrátt fyrir ákvæði stjórnarskrár. Opinber „ríkistrú“ sem kostuð er af almannafé og sem 95% þjóðarinnar er skráður til „meðvitundarlaus“ við fæðingu þýðir að trúfrelsi er ekki til. Ekki frekar en hér væri stjórnmálafrelsi ef 95% þjóðarinnar væri skráður í „ríkisflokkinn“ á fæðingardeildinni og flokkurinn væri kostaður af skattfé og hugmyndafræði flokksins væri skyldunámsgrein í skóla!
Raunverulegt trúfrelsi/frelsi frá trú eru grunnmannréttindi sem eru svívirðilega brotin á Íslandi á meðan hér er opinber „ríkistrú“.

2. SKÓLATRÚBOÐ:

Öflugt trúboð fyrir ríkiskirkjuna er stundað í grunnskólum landsins. Ríkistrúin er skyldunámsgrein og augljósasta sönnun þess að hér er ekki trúfrelsi. Hér er framið óhugnanlegt mannréttindabrot á börnum sem koma frá trúlausum heimilum eða heimilum annarra trúarbragða. Þau börn eru miskunnarlaust látin upplifa sig sem annars flokks.

Jafnvel í leikskólum er farið í óvæntar kirkjuheimsóknir án þess að foreldrar séu látnir vita og börnin troðin út af „fróðleik“ um ríkistrúna og gefnar Jesúmyndir!

3. FJÖLMIÐLATRÚBOÐ:

Ríkiskirkjan lætur ekki þar við sitja í „trúfrelsinu“ á Íslandi því barnatímar á Ríkisfjölmiðlum eru óspart notaðir til trúboðs þar sem önnur trúarbrögð fá enga kynningu og enn síður hugmyndafræði trúlausra. Auk þess eru beinar útsendingar frá messum ríkiskirkjunnar og biskup Íslands óspart beðinn um álit á hinum ólíkustu málefnum.

4. FRELSI FRÁ TRÚ:

Þar sem ríkir raunverulegt trúfrelsi þar sinna trúaðir sínum trúmálum í sínum hóp og geta ekki gengið í almannafé og verið með trúboð í opinberum byggingum eða samkomum. Þannig eru trúlausir nokkurn veginn lausir við trú og trúaráróður ef þeir vilja. Þetta ástand er í dag aðeins draumsýn fyrir trúlausa á Íslandi.

5. MISMUNUN VIÐ SKRÁNINGU UTAN TRÚFÉLAGA:

Í stjórnarskrá er borgurum gefnir þeir tveir kostir; að vera í trúfélagi eða standa utan trúfélags. Þeir sem vilja vera í trúfélagi geta því valið hvert sóknargjald er greitt en þeir sem standa utan trúfélaga eru skyldaðir til að greiða gjald sitt til Háskóla Íslands. Fyrir þessa aukaborgun til H.Í. fáum við hins vegar enga sérstaka þjónustu. Þeir bara taka peninginn okkar!

6. MISMUNUN Í SKÁTAHREYFINGUNNI:

Á Íslandi er skátahreyfingin hálfopinber samtök því hún er svo rækilega styrkt af almannafé. Samt leyfir hún sér gróflega mismunun gagnvart börnum trúlausra og þeirra sem játa aðra trú en ríkistrúna. Skátaeiðurinn nefnir „skyldu við Guð“ og er oftar en ekki viðhafður við athafnir í ríkiskirkjum svo fjöldi barna er útilokaður frá þessu starfi.

Allt þetta er þrátt fyrir að Ísland er aðili að samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins (1992, nr. 18) en þar segir í 14. gr. að aðildarríki skuli „virða rétt barns til frjálsrar hugsunar, sannfæringar og trúar“. Aukin heldur í 31. gr. segir að aðildarríki skuli „virða og efla rétt barns til að taka fullan þátt í menningar- og listalífi, og skulu stuðla að því að viðeigandi og jöfn tækifæri séu veitt til að stunda menningarlíf, listir og tómstundaiðju“.

Frelsarinn

Boðorðin tíu I: Nýjar lögmálstöflur

25. nóvember 2003# (Kristindómurinn)

Einhver neyðarlegasti misskilningur Kristinnar kirkju allt frá upphafi Rómarkirkjunnar er meðferð hennar á boðorðunum tíu. Á einhver bjánalegan hátt hefur það ekki borist til eyrna guðfræðinga eða presta að núverandi boðorð eru ekki lengur í gildi. Því Móses braut lögmálstöflurnar í tætlur og fékk nýjar frá Yahweh. Þessu er lýst í annarri Mósesbók:

2Mós 32:19 En er Móse nálgaðist herbúðirnar og sá kálfinn og dansinn, upptendraðist reiði hans, svo að hann þeytti töflunum af hendi og braut þær í sundur fyrir neðan fjallið. 20Síðan tók hann kálfinn, sem þeir höfðu gjört, brenndi hann í eldi og muldi hann í duft og dreifði því á vatnið og lét Ísraelsmenn drekka.

34:1 Drottinn sagði við Móse: „Högg þér tvær töflur af steini, eins og hinar fyrri voru. Mun ég þá rita á töflurnar þau orð, sem stóðu á hinum fyrri töflunum, er þú braust í sundur. 2Og ver búinn á morgun og stíg árla upp á Sínaífjall og kom þar til mín uppi á fjallstindinum. 3Enginn maður má fara upp þangað með þér, og enginn má heldur láta sjá sig nokkurs staðar á fjallinu. Eigi mega heldur sauðir eða naut vera á beit uppi undir fjallinu.“ 4Þá hjó Móse tvær töflur af steini, eins og hinar fyrri. Og hann reis árla næsta morgun og gekk upp á Sínaífjall eins og Drottinn hafði boðið honum og tók í hönd sér báðar steintöflurnar.

Hér komu svo boðorðin tíu sem eru í gildi:

1) Þú skalt eigi tilbiðja neinn annan guð, því að Drottinn nefnist vandlætari. Vandlátur Guð er hann. Varast að gjöra nokkurn sáttmála við íbúa landsins, því að þeir munu taka fram hjá með guðum sínum og þeir munu færa fórnir guðum sínum, og þér mun verða boðið og þú munt eta af fórnum þeirra. Og þú munt taka dætur þeirra handa sonum þínum, og dætur þeirra munu taka fram hjá með guðum sínum og tæla syni þína til að taka fram hjá með guðum þeirra.

2) Þú skalt eigi gjöra þér steypta guði.

3) Þú skalt halda hátíð hinna ósýrðu brauða. Sjö daga skaltu eta ósýrð brauð, eins og ég hefi boðið þér, á ákveðnum tíma í abíb-mánuði, því að í abíb-mánuði fórst þú út af Egyptalandi. Allt það, sem opnar móðurlíf, er mitt, sömuleiðis allur fénaður þinn, sem karlkyns er, frumburðir nauta og sauða. En frumburði undan ösnum skaltu leysa með lambi. Leysir þú ekki, skaltu brjóta þá úr hálsliðum. Alla frumburði sona þinna skaltu leysa, og enginn skal tómhentur koma fyrir auglit mitt.

4) Sex daga skaltu vinna, en hvílast hinn sjöunda dag, þá skaltu hvílast, hvort heldur er plægingartími eða uppskeru.

5) Þú skalt halda viknahátíðina, hátíð frumgróða hveitiuppskerunnar, og uppskeruhátíðina við árslokin.

6) Þrem sinnum á ári skal allt þitt karlkyn birtast frammi fyrir Drottni Guði, Guði Ísraels. Því að ég mun reka heiðingjana burt frá þér og færa út landamerki þín, og enginn skal áseilast land þitt, þegar þú fer upp til að birtast frammi fyrir Drottni Guði þínum þrem sinnum á ári.

7) Þú skalt ekki fram bera blóð fórnar minnar með sýrðu brauði.

8) Páskahátíðarfórnin má ekki liggja til morguns.

9) Hið fyrsta, frumgróða jarðar þinnar, skaltu færa til húss Drottins Guðs þíns.

10) Þú skalt ekki sjóða kið í mjólk móður sinnar.

Frelsarinn

Boðorðin tíu II: Jesús skeinir sig á kirkjuboðorðunum

26. nóvember 2003# (Kristindómurinn)

Það er ljóst að ströng viðurlög bíða þeirra sem brjóta boðorðin og Jesús segir Mt5:19 Hver sem því brýtur eitt af þessum minnstu boðum og kennir öðrum það, mun kallast minnstur í himnaríki. Það er því ansi spaugilegt að sjá fyrirmynd kirkju og kristni brjóta flest það sem hann átti boða samkvæmt ritningu Rómarkirkjunnar. Við skulum fara yfir boðorðin og sjá hvers vegna Jesús verður kallaður minnstur í himnaríki:

1) Þú skalt ekki hafa aðra guði en mig.
Jh14:6 Jesús segir við hann: „Ég er vegurinn, sannleikurinn og lífið. Enginn kemur til föðurins, nema fyrir mig.

2) Þú skalt ekki leggja nafn Drottins Guðs þíns við hégóma.
Jh14:7 Ef þér hafið þekkt mig, munuð þér og þekkja föður minn.

3) Minnstu þess að halda hvíldardaginn heilagan.
Mt2:23 Svo bar við, að Jesús fór um sáðlönd á hvíldardegi, og lærisveinar hans tóku að tína kornöx á leiðinni.

4) Heiðra föður þinn og móður þína.
Jn2:4 Jesús svarar: „Hvað varðar það mig og þig, kona“ (Er þetta að heiðra móður sína Jesú?)

5) Þú skalt ekki morð fremja.
Mt11:20 Þá tók hann að ávíta borgirnar, þar sem hann hafði gjört flest kraftaverk sín, fyrir að hafa ekki gjört iðrun. 21„Vei þér, Korasín! Vei þér, Betsaída! Ef gjörst hefðu í Týrus og Sídon kraftaverkin, sem gjörðust í ykkur, hefðu þær löngu iðrast í sekk og ösku. 22En ég segi ykkur: Týrus og Sídon mun bærilegra á dómsdegi en ykkur. 23Og þú Kapernaum. Verður þú hafin til himins? Nei, til heljar mun þér steypt verða. Ef gjörst hefðu í Sódómu kraftaverkin, sem gjörðust í þér, þá stæði hún enn í dag. 24En ég segi yður: Landi Sódómu mun bærilegra á dómsdegi en þér (Jesú ætlar að slátra þúsundum fyrir að hafa óhlýðnast sér)

6) Þú skalt ekki drýgja hór.
Mt1:18 Fæðing Jesú Krists varð með þessum atburðum: María, móðir hans, var föstnuð Jósef. En áður en þau komu saman, reyndist hún þunguð af heilögum anda (Það byrjar ekki vel).

7) Þú skalt ekki stela.
Mt21:2 og sagði (Jesú) við þá: „Farið í þorpið hér framundan ykkur, og jafnskjótt munuð þið finna ösnu bundna og fola hjá henni. Leysið þau og færið mér (þarf ekki að spyrja um leyfi)

8) Þú skalt ekki bera ljúgvitni gegn náunga þínum.
Jn7:8 Þér skuluð fara upp eftir á hátíðina. Ég fer ekki til þessarar hátíðar (Segir Jesú)...10Þegar bræður hans voru farnir upp eftir til hátíðarinnar, fór hann samt líka upp eftir (Jesú þrátt fyrir að segjast ekki fara), ekki svo menn vissu, heldur nánast á laun.

9-10) Þú skalt ekki girnast hús náunga þíns. Þú skalt ekki girnast konu náunga þíns, ekki þræl hans eða ambátt, ekki uxa hans eða asna né nokkuð það sem náungi þinn áMt19:21 Jesús sagði við hann: „Ef þú vilt vera fullkominn, skaltu fara, selja eigur þínar og gefa fátækum (En Jesú var fátækur), og munt þú fjársjóð eiga á himnum. Kom síðan, og fylg mér.

Frelsarinn

Boðorðin tíu III: Boðorðin tíu eru bull

27. nóvember 2003# (Kristindómurinn)

Þegar siðlausir Rómverjar réðust inní Ísrael og hernámu landið urðu þeir skelfingu lostnir yfir því hversu ill meðferð var á konum og börnum hjá heittrúuðum gyðingum, hversu skefjalaus refsigleði þeirra var og ofbeldið. Jú, þarna kynntust Rómverjar landinu sem stjórnað var af boðorðunum tíu og fyrirheitna guðinum Yahweh.

Það er alveg ljóst að kirkjulegu boðorðin eru margbrotin af Yahweh og Jesú í biblíusögunum. Grimmdarverk þeirra eru skráð þar af mikilli alúð. Þar er drepið, nauðgað, stolið og smánað, allt í nafni Guðs. Það er líka aumt þegar falskir trúmenn reyna að ljúga því að lögmál Yahweh sé grunnurinn að vestrænni löggjöf og þá umræðu má oft heyra. Staðreyndin er sú að lögmálið og athafnir guðsins eru hróplegri andstöðu við flest okkar lög fyrir utan þrjú boðorð sem eru mjög aftarlega í röðinni og voru síðar afnumin af Móse. Til að auka skilning á því hversu boðorðin tíu eru ofmetin og mikið bull, skulum við skoða þau nánar í samhengi við samfélag okkar.

1) Guð talaði öll þessi orð og sagði: „Ég er Drottinn Guð þinn, sem leiddi þig út af Egyptalandi, út úr þrælahúsinu. Þú skalt ekki hafa aðra guði en mig.
Brot á stjórnarskrá Íslands 63 gr, 64 gr og 65 gr. Þetta boðorð stríðir gegn 9 gr. um mannréttindasáttmála Evrópu um Hugsana-, samvisku- og trúfrelsi. Boðorðið brýtur líka 1 gr. laga um skráð trúfélög. Brýtur í bága við mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna, þ.e.a.s. 2 gr., 16 gr., 18 gr, og 26 gr. Einnig hafa Íslendingar aldrei verið í þrælahúsum í Egyptalands þannig að þessi guð á varla erindi við Íslendinga.

2) Þú skalt engar líkneskjur gjöra þér né nokkrar myndir eftir því, sem er á himnum uppi, eður því, sem er á jörðu niðri, eður því, sem er í vötnunum undir jörðinni. Þú skalt ekki tilbiðja þær og ekki dýrka þær, því að ég, Drottinn Guð þinn, er vandlátur Guð, sem vitja misgjörða feðranna á börnunum, já í þriðja og fjórða lið, þeirra sem mig hata, en auðsýni miskunn þúsundum, þeirra sem elska mig og varðveita boðorð mín.
Brot á stjórnarskrá Íslands 63 gr, 64 gr og 65 gr. Þetta boðorð stríðir gegn 9 gr. um mannréttindasáttmála Evrópu um Hugsana-, samvisku- og trúfrelsi. Boðorðið brýtur líka 1 gr. laga um skráð trúfélög. Brýtur í bága við mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna, þ.e.a.s. 2 gr., 16 gr., 18 gr, og 26 gr. Morð á börnum í allt að fjórða ættlið er brot á 211 gr. hegningalaga og auk þess koma til greina fleiri hegningarlög ef barnið er enn í móðurkviði. Þessi morð brjóta einnig í bága við 3 gr. mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna og réttinn til lífs 2 gr. Kafli I mannréttindasáttmála Evrópu.

3) Þú skalt ekki leggja nafn Drottins Guðs þíns við hégóma, því að Drottinn mun ekki láta þeim óhegnt, sem leggur nafn hans við hégóma.
Brot á stjórnarskrá Íslands um tjáningarfrelsi 73 gr. og 10 gr. um tjáningarfrelsi í mannréttindasáttmála Evrópu auk brots á 2 gr. og 19 gr. Mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Hefndarráðstafanir þessa guðs samkvæmt sögum biblíunnar brjóta nær alltaf gegn Genfarsáttmálanum og öðrum mannréttindasáttmálum.

4) Minnstu þess að halda hvíldardaginn heilagan. Sex daga skalt þú erfiða og vinna allt þitt verk, en sjöundi dagurinn er hvíldardagur helgaður Drottni Guði þínum. Þá skalt þú ekkert verk vinna og ekki sonur þinn eða dóttir þín, þræll þinn eða ambátt þín eða skepnur þínar, eða nokkur útlendingur, sem hjá þér er innan borgarhliða þinna, því að á sex dögum gjörði Drottinn himin og jörð, hafið og allt sem í þeim er, og hvíldist sjöunda daginn. Fyrir því blessaði Drottinn hvíldardaginn og helgaði hann.
Hér er guð samsekur um þrælahald sem brýtur í bága við 4 gr. mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Þessi regla er óframkvæmanleg þar sem loka þyrfti sjúkrahúsum, löggæslu o.s.fr. Slíkt myndi brjóta í bága við réttindi og skyldur opinbera starfsmanna o.s.fr. Einnig er þetta brot á atvinnufrelsi og trúfrelsi.

5) Heiðra föður þinn og móður þína, svo að þú verðir langlífur í því landi, sem Drottinn Guð þinn gefur þér.
Þetta boðorð er brot á tjáningarfrelsi og sem betur fer er börnum frjálst að tjá sig. Í Biblíunni er því lýst hvernig foreldrar eiga að berja börn sín til óbóta svo að þau hlýði. Sem betur fer er þetta ógeðslega Biblíuuppeldi aflagt að mestu enda andstætt lögum að misþyrma börnum.

6) Þú skalt ekki morð fremja.
Þetta ákvæði var ekki fundið upp af guði eða Móses. Slíkar reglur má finna í langflestum samfélögum frá örófi alda. Allt væri þetta gott og blessað nema að Guð heldur ekki sín eigin boðorð:
Hós14:1 Samaría fær að gjalda þess, að hún hefir sett sig upp á móti Guði sínum. Fyrir sverði skulu þeir falla, ungbörnum þeirra skal slegið verða niður við og þungaðar konur þeirra ristar verða á kvið.
Mt14:41 Mannssonurinn mun senda engla sína, og þeir munu safna úr ríki hans öllum, sem hneykslunum valda og ranglæti fremja, og kasta þeim í eldsofninn. Þar verður grátur og gnístran tanna.

7) Þú skalt ekki drýgja hór.
Það þykir að sjálfsögðu ekki gott til afspurnar að halda framhjá en slíkt er alls ekki bannað samkvæmt lögum. Þessi hór sem er í boðorðunum er miklu víðtækari en margir halda. Samkvæmt því er bannað að hafa samfarir fyrir giftingu, bann við hjónaskilnuðum og konur mega ekki giftast aftur. Þetta boðorð á enga samleið með lögum landsins.

8) Þú skalt ekki stela.
Þetta er eitt af þessum sjálfsögðu hlutum sem Guð sjálfur getur ekki haldið:
4Mós31:23 Drottinn talaði við Móse og sagði: „Tel þú herfangið, bæði menn og skepnur, þú og Eleasar prestur og ætthöfðingjar safnaðarins, og skipt þú herfanginu til helminga milli þeirra, er vopnaviðskiptin áttu, þeirra er í leiðangurinn fóru, og alls safnaðarins“

9) Þú skalt ekki bera ljúgvitni gegn náunga þínum.
Þetta er svo sem ágætt en Guð karlinn hefur furðulega ást á lyginni: 2Þe2:12 Þess vegna sendir Guð þeim megna villu, til þess að þeir trúi lyginni. Hins vegar á þetta ákvæði litla samleið með lögum.

10) Þú skalt ekki girnast hús náunga þíns. Þú skalt ekki girnast konu náunga þíns, ekki þræl hans eða ambátt, ekki uxa hans eða asna, né nokkuð það, sem náungi þinn á.
Þetta hörmulega rugl er ekki í lögum landsins. Aftur verður guð meðsekur um þrælahald.

Óli Gneisti

Allir þurfa góða granna

12. desember 2003# (Kristindómurinn)

Ég hef átt heima í nágrenni við kirkju, það var ekki gaman. Þjóðkirkjan var ekki góður nágranni, sérstaklega ekki á sunnudagsmorgnum.

Ég vann næturvinnu um helgar, vann til klukkan 5-6 á næturnar. Oft var ég nýsofnaður þegar martröðin byrjaði, kirkjuklukkurnar vöktu mig og þær héldu áfram og áfram. Mig langaði oft til að vinna skemmdarverk á þessum helvítis klukkum.

Þetta er einfaldlega hávaðamengun, þetta er ólíðandi hegðun og þetta er þvílíkt tillitsleysi af hálfu kirkjunnar. Þjóðkirkjan ber augljóslega ekki virðingu fyrir þeim sem eru svo óheppnir að búa í nágrenni við kirkjur, ef þú ert ekki að mæta í kirkju þá átt þú bara samt að vakna.

Þetta sýnir eðli Þjóðkirkjunnar nokkuð vel, það má sjá nákvæmlega sama munstur annars staðar í samfélaginu, þú þarft að læra kristinfræði þó þú sért ekki kristinn, þú þarft að borga til kirkjunnar þó þú sért ekki meðlimur í henni. Ef þú ert öðruvísi þá gefur Þjóðkirkjan bara sk*t í þig.

Hver er eiginlega tilgangurinn með þessum kirkjuklukkum? Mér dettur í hug er að þetta hafi haft einhvern tilgang í sveitinni þegar var verið að kalla til kirkju eða til að láta vita hvað klukkan er. Í dag er enginn tilgangur fyrir þessu, þetta er bara Þjóðkirkjan að minna á tilvist sína, að sýna vöðvana.

Í dag eiga flestir klukkur, fólk gengur með úr eða getur kíkt á farsímann til að vita hvernig tímanum líður. Við erum einnig svo heppin að við erum ekki skylduð til að mæta í kirkjur, við höfum frelsi til að velja og við veljum flest að gefa sk*t í Þjóðkirkjuna.

Kirkjuklukkur minna mig á grunnskóla, þar eru bjöllur notaðar til að kalla á krakkana. Þjóðkirkjan virðist halda að almenningur sé stór krakkahópur sem þurfi að kalla í kirkju, skróphlutfallið er hins vegar gríðarlega hátt.

Aiwaz

Kann alvitur guð ekki að telja?

12. desember 2003# (Kristindómurinn)

Reiknilist í hinu óskeikula orði guðs.

Það eru mörg þúsund mótsagnir í hinu „óskeikula“ orði, Biblíunni, og hluta þeirra virðist mega rekja til þess hve guð er ógurlega slappur í að telja. Stærðfræði var því greinilega ekki besta fag guðs þegar hann var í barnaskóla guðanna hér í árdaga. Kannski liggur rót vandans í því að guð er ekki með putta og kann því ekki að telja á puttunum? Nei, alveg rétt, við erum sköpuð í mynd guðs og því hlýtur hann að vera með tíu putta eins og við, hmmmm.

Lítum á örfá dæmi:

1. Tera var 70 ára þegar sonur hans Abram fæddist. Tera var 205 ára þegar hann dó (og þá var Abram 135 ára). Abram var 75 ára þegar hann fór frá Haran (það var eftir að Tera dó). Þannig getur Tera ekki hafa verið meira en 145 ára þegar hann dó og því var Abram greyið ekki nema 75 ára eftir að hafa þó lifað í 135 ár!! (1. Mós. 11:16, 11:32, 12:4 og Post. 7:4)

2. Það var 1 kona sem fyrst heimsótti gröfina. (Jóh. 20:1)
Það voru 2 konur sem fyrst heimsóttu gröfina. (Mat. 28:1)
Það voru 3 konur sem fyrst heimsóttu gröfina. (Mark. 16:1)
Það voru 5 konur sem fyrst heimsóttu gröfina. (Lúk. 23.55 - 24:1, 24:10)

3. Abraham átti tvo sonu, þá Íshmael og Ísak. (1. Mós. 16:15, 21:1-3, Gal. 4:22)
Abraham átti aðeins einn son. (Heb. 11:17)

4. 24.000 dóu í plágunni. (2. Mós 25:9)
23.000 dóu í plágunni. (1. Kór. 10:8)

5. Ísaí átti 8 syni. (1. Sam. 17:12)
Ísaí átti 7 syni. (1. Kró. 13-15)

6. Adam átti að deyja á þeim degi sem hann borðaði forboðna ávöxtinn. (1. Mós. 2:17)
Adam lifði í 930 ár. (1. Mós. 5:5)

7. Míkal, dóttir Sáls, var barnlaus til dauðadags. („Therefore Michal the daughter of Saul had no child unto the day of her death“ 2. Sam. 6:23 King James Version)
Míkal átti 5 syni. („the five sons of Michal the daughter of Saul“ 2. Sam. 21:8 King James Version)

8. Manntalið var 800 þús. í Ísrael og 500 þús. í Júda. (2. Sam.224:9)
Manntalið var 1,8 milljón í Ísrael og 470 þús. í Júda. (1. Kro. 21:5)

9. Davíð borgaði 50 sikla silfurs fyrir eign. (2. Sam. 24:24)
Davíð borgaði 600 sikla gulls fyrir eign. (1. Kron. 21:22-25)

10. Salómó var með 3,300 yfirfógeta. (1. Kon.5:16)
Salómó var með 3,600 yfirfógeta. (2. Kro.2:2)

11. Musterissúlurnar tvær voru 18 álna langar. (1. Kon.7:15-22)
Musterissúlurnar tvær voru 35 álna langar. (2. Kro.3:15-17)

12. Eirhafið tók 2000 bat. (1. Kon. 7:26)
Eirhafið tók 3000 bat. (2. Kro.4:5)

13. Til Ófír voru sóttar 420 gulltalentur. (1. Kon.9:28)
Til Ófír voru sóttar 450 gulltalentur. (2. Kro.8:18)

14. Basa dó á 26. ríkisári Asa Konungs. (1. Kon. 16:6-8)
Basa byggði borg á 36. ríkisári Asa Konungs! (2. Kro. 16:1)

15. Jesús reisti tvo upp frá dauðum. (Mat. 9:18-25, Jóh. 11:38-44)
Jesús var fyrsti maðurinn til að rísa upp frá dauðum. (Post. 26:23)

16. Ahasía var 22 ára gamall er hann varð konungur. (1. Kon. 8:25-26)
Ahasía var 42 ára gamall er hann varð konungur. (2. Kro.22:1)

17. Það voru 28 kynslóðir frá Davíð til Jesú. (Mat. 1:17)
Það voru 43 kynslóðir frá Davíð til Jesú. (Lúk. 3:23-38)

18. Strax eftir skírnina eyddi Jesús 40 dögum í eyðimörkinni. (Mat. 4:1-11, Mark. 1:12-13)
3 dögum eftir skírnina var Jesús í brúðkaupinu í Kananlandi. (Jóh. 2:1-11)

19. Á leið sinni til Jeríkó læknar Jesús 2 blinda menn. (Mat. 20:29-34)
Á leið sinni til Jeríkó læknar Jesús 1 blindan mann. (Mark. 10:46-52)

20. Það voru til mörg tungumál áður en Babelturninn var smíðaður. (1. Mós. 10:5, 20,31)
Það var bara eitt tungumál til áður en Babelturninn var smíðaður. (1. Mós.11:1)

21. Það var 1 engill við gröfina. (Mat. 28:2)
Það voru 2 englar við gröfina. (Jóh. 20:12)
Það var 1 maður við gröfina. (Mark. 16:5)
Það voru 2 menn við gröfina. (Lúk. 24:2-4)

Myndir þú kaupa notaðan bíl af guði fyrst bókhaldið hans er svona?

Aiwaz
93

Birgir Baldursson

Tilgáta

18. desember 2003# (Rökin gegn guði)

Fyrir hálfum öðrum áratug fór ég í Háskólabíó að sjá dávald einn merkilegan skemmta. Eitt af trixunum hans var að segja manni, sem hann var í þann mund að vekja upp úr leiðsluástandi, að fara til sætis síns, sem alraknaður úr roti væri, en um leið og dávaldurinn tæki upp sígarettu og gerði sig líklegan til að kveikja í henni ætti hinn dáleiddi að spretta úr sæti sínu, æða upp á svið og stoppa athæfið af, rétt eins og lögga eða brunavörður.

Mér kemur þessi atburður iðulega í hug þegar ég rek augun í málflutning frelsaðs fólks. Þessi mannskapur virðist ekki hafa snefil af sjálfstæðri hugsun, heldur setur í gang einhverja klisjuvél eins og eftir pöntun í hvert sinn sem tilefni virðist til.

Það er greinilegt að það á sér stað markviss forritun í safnaðarstarfi hinna „frjálsu“ safnaða. Ég geri það hér með að tilgátu minni að það sem raunuverulega sé hér á ferðinni sé dáleiðsla. Munurinn á skemmtidáleiðslunni í Háskólabíói og hinni kristilegu er hins vegar sú að predikaradáleiðendurnir smella aldrei fingrum svo hinn dáleiddi vakni úr rotinu, heldur senda hann eins og hvern annan róbóta út um borg og bý að þylja upp þvæluna.

Og því er ekki annað að gera í stöðunni en reyna að vekja þetta fólk upp: Halló trúmaður! Þú ert í dáleiðslusvefni og talar upp tóma steypu. Vinsamlegast raknaðu úr rotinu um leið og þú sérð nafnið Birgir Baldursson letrað með rauðu hér að neðan.

Óli Gneisti

Þegar Jesús stal jólunum

19. desember 2003# (Kristindómurinn)

Nú fer í hönd sá tími árs þar sem prestar byrja að predika um það að við megum ekki gleyma Jesú í jólastressinu. Boðskapur prestanna byggir hins vegar á veikum grunni því það var nefnilega ekki Trölli sem stal jólunum, það var Jesús.

Ungum var mér kennt að við héldum upp á jólin vegna þess að Jesús hefði fæðst á jólunum og við værum að fagna því.

Þegar ég varð aðeins eldri þá heyrði ég að jól hefðu verið haldin á Íslandi án þess að um hefði verið að ræða afmælispartí fyrir Jesú. Hvað var þetta fólk eiginlega að spá?

Aðeins seinna var mér sagt að enginn vissi hvenær Jesús hefði fæðst. Hvers vegna er þá haldið upp á þetta á þessum degi? Ég hefði haldið að maður myndi leggja á minnið dagsetninguna sem lausnarinn fæddist og var í jötu lagður. Kunni þetta fólk ekki á dagatöl?

Síðan var mér bent á að frásögnin af fæðingu Jesú ætti að skoðast í samhengi við aðrar kraftaverkafæðingar sem voru mjög algengar í Rómarveldi á þessum tíma. Þvílíkur bömmer sem það var. Í æsku lék ég hirði númer tvö sem var óhræddur þegar engill drottins boðaði honum mikinn fögnuð. Var leiksigur minn byggður á falsi?

Nú veit ég að ástæðan fyrir því að 25. desember var sagður vera afmælisdagur Jesú er af því það passar svo vel við sólstöðuhátíðir sem voru haldnar á þeim tíma. Með tímanum og útbreiðslu kristninnar þá gleymdist upphaflega ástæðan fyrir jólahaldi og Jesúskýringin varð algeng. Upphaflegu nöfn hátíðarinnar eru samt alls ekki gleymd, enskumælandi menn halda kannski upp á kristsmessu en þeir þekkja samt orðið Yule.

Jólin eru líka afar ókristileg hátíð þrátt fyrir þúsund ára aðlögunartíma, ef fólk fer ekki í kirkju þá er bara ekkert sem minnir á Jesú, það er mjög gott.

Látið ykkur endilega líða vel um jólin, ekki hugsa um guð. Ekki láta Jesú stela af ykkur jólunum.

Karl Jóhann

Jóla hvað?

20. desember 2003# (Kristindómurinn)

Í tilefni þess að jólin, Andkristnihátíð og sólstöður eru enn og aftur að ganga í garð er vert að minnast á uppruna jólanna í stuttu máli. Hér á eftir kemur meðal annars endursögn úr völdum köflum bókar Árna Björnssonar þjóðháttafræðings, Saga daganna. Öðrum heimildum er lýst hér að neðan.

Haldin hefur verið hátíð hjá flestum þjóðum á norðurhveli jarðar í skammdeginu frá því langt fyrir Krists burð, frumorsök þeirra hátíða voru sólhvörfin, eða sólstöður. Sú orsök hefur þó gleymst að mestu með árunum og með breytingum sem fylgja samfélaginu. Hjá norrænum heiðingjum nefndist þessi hátíð jól.

Hin heiðna hátíð er þá meðal annars talin hafa verið til að fagna endurkomu sólar og hjálpa henni upp erfiðasta hjallann. Fólk á þessum tímum vissi ekki mikið um himnana svo allskonar skýringar voru fundnar upp fyrir því að sólin skyldi lækka á lofti og því vildu menn vera vissir um að sjá hana aftur.

Veislur í kringum jólin hafa verið haldnar hér á landi frá því fyrir kristnitöku og voru þá oft stórar hátíðir hjá höfðingjum. Þess má geta að öleign var þá lögboðin og skyldu menn gjalda fé ef öl var ekki til.

Afmælisdagar hafa verið haldnir jafn lengi og tímatal, en hin sannkristna kirkja taldi fyrr á öldum hina mestu heiðni að halda hátíðlegt upphaf hins jarðneska lífs, enda er ekki orð um það í ritningum hvenær Jesú gæti hafa fæðst. Á móti kemur að það er vel skráð hvenær Jesú fæddist inn í hið himneska líf, en þá höldum við upp á páska, svo uppstigningardag.

Hinum kristna meðalmanni líkaði þetta þó ekki og héldu upp á fæðingu frelsarans, eru heimildir um að það hafi tíðkast á dögum allt frá 17. nóvember til 20. maí, þó það hefði þess vegna getað verið um mitt sumar. Ljóst er að hann fæddist þó ekki 25. desember. Í fyrstu náði mestri útbreiðslu 6. janúar og er ástæðan talinn sú að Egyptar héldu mikla hátíð þann dag og vildi kirkjan hafa betur í samkeppni við önnur trúarbrögð. Enn í dag heldur gríska og rússneska rétttrúnaðarkirkjan upp á þann dag sem fæðingardag frelsarans.

Árið 440 samþykkti vest-rómverska kirkjan að halda upp á afmæli frelsara þeirra 25. desember. Var ástæðan að sá dagur varð fyrir valinu sú að 25. desember var sólhvarfadagurinn og hann var orðin að „fæðingardegi hinnar ósigrandi sólar“ í Róm, sem var bland af nokkrum eldri siðum, þar á meðal fæðingardegi Míþrasar, guðs ljóssins og óvinar ills, hann fæddist af hreinni mey og fylgjendur hans voru skírðir uppúr vatni. Einnig munu fylgjendur hans hafa borðað heilaga máltíð brauðs og víns og skyldu lifa eftir hans fordæmi, líf siðferðis og dyggðar. Hann var einnig helsti keppinautur Jesú þangað til Rómverjar tóku upp kristni sem ríkistrú.

Kirkjan tók sig svo til af alkunnri frekju og færði hátíðarhöldin í kristinn búning og gerði fæðingardag sólarinnar og allt sem honum fylgdi að fæðingarhátíð Krists. Þetta gerði kirkjan vegna þess að hátíðarhöldin sem fyrir voru drógu að sér marga kristna menn. Þessi málamiðlun (ef þannig má að orði komast) var ekki vinsæl meðal allra kristinna manna sem margir hverjir vissu að hann hefði ekki fæðst þá og eru þó nokkrir kristnir söfnuðir í gegnum tíðina sem hafa ekki haldið upp á jólin vegna þessa og annarra ástæðna. Kirkjan réttlætti þessa yfirtöku meðal annars með því að segja að Kristur væri hin eina sanna sól, sól réttlætisins.

Þannig tók kirkjan yfir eina vinsælustu gleðihátíð almennings og fleiri. Fornu siðirnir héldust þó margir hverjir og áleit kirkjan það sem verkefni fyrir sig að kristna þá.

Jólagjafir tíðkuðust ekki mikið meðal almennings fyrr en á seinustu öld, á Íslandi voru sumargjafir algengari. Jólagjafirnar voru helst skór eða önnur föt. Uppúr 19. öld var það þó orðið nokkuð almennt að gefa börnum kerti á jólunum. Þegar verslunum tók að fjölga í lok 19. aldar færðist það einnig í aukana að gefa jólagjafir, og með auknu auðvaldi stækkaði jólagjafamarkaðurinn einnig. Kirkjan hefur einnig reynt að taka heiðurinn á jólagjöfum, þá helst að líkja þeim við gjafir vitringanna til Jesúbarnsins, en virðist það ekki vera vinsælt meðal almennings að álíta sem svo.

Jólatré, tákn jólanna í hinum vestræna heimi, komu hingað á svipuðum tíma og jólagjafir. Fyrstu heimildir um það eru þó frá 16. öld í Þýskalandi og virðast þau hafa verið vinsæl þar alla tíð síðan. Jólatréð hefur heldur ekkert með trú manna að gera þó kirkjan vilji minna á að Jesú líkti sér eitt sinn við sígrænt tré. Heldur er líklegra að tréið sígræna, á flestum stöðum eina græna tréð á þessari árstíð, hafi þótt fallegt í skammdeginu og lífgað aðeins upp á tilveruna.

Að lokum er vert að minnast á uppruna jólasveinanna. Heilagur Nikulás var hálf þjóðsagnakenndur biskup frá Tyrklandi og var einn dáðasti dýrlingur síðmiðalda, einkum sem verndari fátækra, góðra gjafa og barnavinur mikill. Víða í Evrópu á hann að hafa birst á messudegi sínum, 6. desember, að umbuna góðum börnum, en veita hinum ráðningu. Talið er að búningur hins erlenda jólasveins sé kominn af skrúðklæðum Nikulásar og einnig er af honum dregið nafnið Saint Nicholas, eða Santa Claus.

Hinir íslensku jólasveinar eru upprunalega af allt öðrum toga en heilagur Nikulás. Þeir eru synir Grýlu og Leppalúða og hinir mestu barnafælur, eins og foreldrarnir. Ekki voru þeir fagrir menn, heldur byggðir sem jötnar og voru illskuþjóð og ungbörnum „skæð“. Þeir voru notaðir til þess að hræða börn, á sama hátt og sögur af draugum. Á síðari hluta 19. aldar fara þeir þó að mildast aðeins, kannski fyrir tilstilli þess að Dönum bauð við þessum hræðsluaðferðum og bannaði með lögum að börn yrðu hrædd með sögum af þessu pakki. Síðar fóru menn að efast um að þeir væru mannætur, en þó bæði hrekkjóttir og þjófóttir. Um aldamótin 1900 taka þeir að líkjast fremur hinum alþjóðlega jólasveini Nikulás hvað snertir útlit, klæðaburð og innræti. Þeir verða barnavinir, færa þeim gjafir, syngja fyrir þau og segja þeim sögur. Munu kaupmenn hafa stuðlað mikið að þessu með auglýsingum af erlendri fyrirmynd. Þar má helst nefna auglýsingar Coca Cola fyrirtækisins frá 4. áratug síðustu aldar sem hjálpuðu mjög að viðhalda þeirri mynd sem Bandaríkjamenn höfðu af jólasveininum, þó svo að þessi ímynd hafi ekki verið sköpuð af fyrirtækinu. Íslensku jólasveinarnir hafa þó náð að haldast furðulega vel í sessi og leggja sumir til að það sé að þakka jólaþætti ríkisútvarpsins á fyrri hluta síðustu aldar um jólasveinana.

Með ósk um gleðilega hátíð, hvernig sem þið kjósið að halda upp á hana,

Karl Jóhann

Tenglar:
Grein frá Kristskirkjunni um uppruna jólanna
Vísindavefurinn
Religious Tolerance

Birgir Baldursson

Maðurinn er fullkomnari en Guð

21. desember 2003# (Rökin gegn guði)

Hver er eiginlega lógíkin á bak við það að efnisverur á borð við menn þurfi að vera skapaðar af öðrum verum, en andaverur eins og guðir geti orðið til úr engu?

Rök trúaðra eru í það minnsta þau að veröldin okkar sé of fögur og of fullkomin til að hafa getað orðið til án íhlutunar vitræns hönnuðar. Sé þetta raunin má með einföldum rökum halda því fram að efnisheimur á borð við þann sem við þekkjum sé fullkomnari en yfirnáttúran þar sem guðir hafast við. Hún var í það minnsta ekki sköpuð af neinum.

Sama gildir um manninn. Þessi efnisvera sem maðurinn er þarf að eiga sér hönnuð, því ekkert svo fullkomið og frábært (hefur enginn bent trúmönnum á hvað þetta er hrokafullt?) getur hafa orðið til fyrir tilstuðlan blindra náttúrulögmála.

Í ríki yfirnáttúrunnar á ekkert sér hönnuð. Guð varð til af sjálfu sér og yfirnáttúran þá líka, því engin er vera án umhverfis. Og það hlýtur að leiða okkur að þeirri niðurstöðu að ef maðurinn er svo frábær og flottur að hann þurfi hönnuð, en Guð þarf engan hönnuð, þá hlýtur maðurinn að vera fullkomnari vera en Guð!

Mjög rökrétt niðurstaða, enda er Guð hugarfóstur mannsins.

Birgir Baldursson

Glæpaverk þjóðkirkjunnar

22. desember 2003# (Siðferði og trú)

Í nýjasta fréttabréfi Ásatrúarmanna kemur fram að fólk sem skráð hefur sig í félagsskap þeirra skráist sjálfkrafa í þjóðkirkjuna við búferlaflutninga til landsins og jafnvel þegar flutt er milli hverfa.

Augljóst er að hin siðblinda þjóðkirkja hefur úti allar klær til að styrkja tilverugrundvöll sinn. Frægt er orðið hvernig tónleikagestir í kirkjum landsins eru miskunnarlaust taldir með þegar tölur um kirkjusókn eru hafðar til. En það er gersamlega óþolandi ef ekki má skipta um lögheimili án þess að verða sjálfkrafa skráður upp á nýtt í þennan söfnuð og byrja á ný að borga þangað sóknargjöld.

Ég er nýfluttur til landsins eftir búsetu erlendis. Næsta skref er að fara upp á Hagstofu og skrá sig til landsins og tiltaka lögheimili. Eitt er víst, ég mun biðja um trúfélagaskráningareyðublað svo öruggt verði að ég verði ekki skráður upp á nýtt sem borgandi meðlimur Kalla Sibb og kompanís. Og auðvitað hvet ég alla vankristna til að athuga með skráningu sína, sér í lagi hafi þeir flutt á milli hverfa.

Við eigum ekki að líða svona glæpastarfsemi.

Matthías Ásgeirsson

Verða krakkar að trúa á jólasveina?

23. desember 2003# (Nýöld)

Mér þykir merkilegt hversu mörgum er heitt í hamsi útaf þessu jólasveinamáli í Idol. Fyrir þá sem ekki vita, þá sagði einn keppandinn, Anna Katrín, frá því þegar hún hætti að trúa á jólasveininn eftir að hún stóð ömmu sína að því að gefa sér í skóinn. Margir horfa á þetta með börnunum sínum og eru reiðir út í Stöð 2 fyrir að setja þetta í loftið, en viðtalið var ekki í beinni og því hefði verið hægt að klippa þetta atriði út. Einhverjir foreldrar lentu því í þeirri erfiðu stöðu að krakkarnir fóru að efast fyrir framan sjónvarpið.

Ég er að spá, ef krakkar eru nógu gamlir til að missa trúna á jólasveininn útaf viðtali eins og þessu, er þá ekki bara kominn tími til að þau hætti að trúa á sveinana?

Ég viðheld þessari trú á mínu heimili en þegar mín börn fara að efast ætla ég ekki halda áfram að blekkja þau. Efi er dýrmætur hæfileiki og það er slæmt þegar foreldrar bæla hann niður á sama tíma og krakkar eru að læra að beita honum Það versta sem ég hef heyrt er þegar foreldrar hætta að gefa krökkum í skóinn þegar krakkarnir hætta að trúa. Hvaða geðbilun er það?

Mörgum finnst mikilvægt að viðhalda ævintýrinu, halda því fram að lífið sé skemmtilegra og merkilegra ef við höldum í lygina. Þetta minnir mig á röksemdarfærsluna fyrir Gvuðstrú í sögunni af Pí.

Ég er ekki að segja að krakkar megi ekki trúa á jólasveininn, þau mega það alveg og þau mega líka trúa á önnur hindurvitni eins og t.d. Jesú. En þegar þau fara að efast finnst mér að við eigum að segja þeim sannleikann, því staðreyndin er sú að sannleikurinn er alveg nógu merkilegur í huga barnsins.

Mér finnst einnig slæmt að hugsa til þess að krakkar á grunnskólaaldri séu jafnvel að rífast við skólafélaga sína um tilvist jólasveina, koma svo heim og segja „Jói sagði að jólasveinninn væri ekki til“ en foreldrarnir bregðast við með því að staðhæfa að Jói hafi rangt fyrir sér og jólasveinninn sé víst til. Hverjum er greiði gerður með því.

Jólasveinasagan er reyndar ekki öll mjög falleg. Grýla og Leppalúði eru þarna líka, tilbúin að éta óþekka krakka og jólakötturinn mætir á svæðið og étur þæga krakka sem eru svo illa stödd að fá ekki nýja flík. Jólakötturinn er væntanlega í boði barnafataverslana. Þegar mín börn spyrja um drauga og aðrar ófreskjur segi ég þeim að þær séu bara til í ævintýrum, það sama gildir um Grýlu, Leppalúða og jólaköttinn en jólasveinarnir fá að lifa enn um sinn enda í þeirra huga góðir karlar. En það kemur að því að þeir flytja líka yfir í ævintýraheiminn þar sem þeir eiga heima.

Birgir Baldursson

Krossleggjum hendur

24. desember 2003# (Kristindómurinn)

Kæru trúleysingjar!

Hvernig líður ykkur yfirleitt þegar þið neyðist til að sitja guðsþjónustur? Það er alltaf verið að gifta, ferma og jarða og við þurfum í krafti þess oftar að mæta til messugjörða en við kærum okkur um.

Við slíkar athafnir verður hópþrýstingurinn jafnan of sterkur til að við getum gert nokkuð annað en fylgt með. Hve mörg ykkar sitja annars áfram þegar hjörðin rís á fætur? Ég hef farið inn í kirkju staðráðinn í því að taka ekki þátt í neinu svona og sitja sem fastast, en... Það er erfitt að ráða við þetta.

Og þegar allir lúta höfði í bæn. Verðið þið ekki dálítið niðurlút líka? Af hverju getum við ekki bara horft hnarreist fram þegar viljalaus söfnuðurinn iðkar hópefli sitt, óháð þessari þvælu allri?

Nú þegar jólahátíðin er að detta á má gera ráð fyrir að kirkjurnar fyllist af gersamlega trúlausu fólki sem mætir eingöngu fyrir stemninguna eða til að halda friðinn við aðra fjölskyldumeðlimi. Ég er með tillögu. Hvernig væri að sýna þessu fólki með afgerandi hætti að trúlausir séu á meðal þeirra við þessar athafnir? Hvað segiði um að lúta aldrei höfði, heldur krossleggja hendur á brjósti og einblína einarðlega á prestinn?

Það góða við slíka hegðun er að eftir því sem trúleysingjum fjölgar í samfélaginu, því færri verða til að hlýða forstöðlun messunnar. Og þegar svo er komið að varla nokkur maður rótar sér samkvæmt ritúalinu, þá er sjálfhætt og hægt að taka upp „hugþjónustur„ í staðinn fyrir þetta forheimskandi drasl.

Hvað segiði? Er þetta díll? Hafið annars góð jól.

Birgir Baldursson

Plasíbó

28. desember 2003# (Nýöld)

Það er þekkt fyrirbæri innan læknavísindanna að gefa fólki lyfleysu. Við tilraunir á verkun nýrra lyfja er þátttakendum gjarna skipt niður í hópa á vísindalegan hátt, þar sem annar hópurinn tekur inn umrætt lyf en hinn fær lyfleysu. Verkun lyfsins má síðan ráða af framförum fólksins, sem veit ekki hvort það er að taka inn virkt lyf eða ekki.

En önnur lyfleysunotkun er þó um margt áhugaverðari. Fólki er nefnilega stundum gefin lyfleysa sem því er talið trú um að sé virkt lyf. Með þessu gert ráð fyrir að trú fólks á hina jákvæðu verkun sé nægileg til að kalla slíka verkun fram. Þetta gerist sérstaklega í tilvikum þar sem um sál-líkamleg einkenni er að ræða, læknar færu enda varla að gefa fótbrotnum manni súrt sull að drekka.

Ég kýs hér að kalla þessa merkilegu verkun lyfleysuáhrif (sbr. enska hugtakið Placebo Effect). Börn upplifa þessi áhrif þegar einhver fullorðinn kyssir á „meiddið“ og sér í lagi sé settur plástur á það. Oft nær plástur á einni sekúndu að breyta tárum flóandi barnsandliti í eitt sólskinsbros. Slíkur er máttur lyfleysunnar.

En hvar bregður þessu fyrirbæri oftast fyrir? Víða innan hindurvitnabransans má sjá þessum áhrifum beitt enda byggist „lækningin“ alfarið á trúgirni þess sem lækna á:

Hómópatía: Þegar menn drekka hreint vatn og upplifa lyfleysuáhrif.

Lækningasamkoma: Þegar fólk lætur gaulandi svindlara hrinda sér í gólfið og upplifir í kjölfarið lyfleysuáhrif.

Bænin: Þegar fólk á ímyndað samtal við uppdiktaða veru og upplifir lyfleysuáhrif.

Handayfirlagningar: Höndum haldið yfir fólki og trúgirni þess kallar fram lyfleysuáhrif.

Andalækningar: Hringt í sniðugan kall og honum sendur peningur. Lyfleysuáhrif fást stundum í kjölfarið.

Strandakirkja: Sendur peningur og oftar en ekki hefur einhver það betra í kjölfarið, í það minnsta aðstandendur kirkjunnar.

Vúdú: Fórnarlambi tilkynnt að dauðagaldur verði framinn á því klukkan sjö eftir hádegi og ef það er nógu trúgjarnt drepst það einfaldlega úr hræðslu á slaginu sjö.

Handanheimanudd: Einhver sniðug kellíng telur fólki trú um að indíánahöfðingi nuddi í gegnum sig. Notar ilmolíur og allir grenja og upplifa lyfleysuáhrif.

Sjálfshjálparbækur ýmisskonar: Lesandinn látinn fara með möntru aftur og aftur um hvað hann sé æðislegur og frábær. Lyfleysuáhrif koma í kjölfarið.

En heitt vatn með sítrónu (og stundum koníaki), hvítlaukur, sólhattur, gingseng og hvað þetta allt saman nú heitir eru alþekkt dæmi um hugsanleg lyfjaáhrif á upplag dagsins, þótt sennilega sé oft fremur um lyfleysuáhrif að ræða, í það minnsta að hluta.

Kvef „læknast“ yfirleitt sjálfkrafa í einhvern stuttan tíma þegar til þarf að taka, t.d þegar staðið er á sviði við iðju sem krefst þess að menn sýni af sér eitthvað merkilegra en sjúga upp í nefið. Það er væntanlega þessi hæfileiki líkamans til að halda sjúkdómseinkennum í skefjum þegar mikið liggur við sem gefur lyfleysunni, ásamt haug af ranghugmyndum og hindurvitnum, brautargengi.

Munum það.

Óli Gneisti

Engin ástæða til að efast?

29. desember 2003# (Kristindómurinn)

Í Fréttablaðinu þann 24. desember var „Hinn eilífi Kristur“ valinn maður vikunnar og í greininni sem fylgdi var reynt að sýna fram á að umræddur maður hafi í raun verið til.

Engin ástæða virðist hins vegar til að efast um að Kristur hafi verið til því um hann er getið í öðrum heimildum. Sagnaritarinn Flavíus Jósefus minnist til dæmis á Jesú í verki sínu, Antiquitates Judaicae. Þar kemur fram að Jesús hafi átt stuðningsmenn bæði meðal gyðinga og annarra, verið krossfestur af Pílatusi vegna hvatningar forystumanna gyðinga, en birst stuðningsmönnum sínum á þriðja degi eins og væri hann lífs.

Íslensk þýðing á umræddri málsgrein er á þessa leið:

Um þær mundir lifði Jesús, spakur maður, ef mann skal kalla. Því að hann framkvæmdi furðuleg kraftaverk og kenndi fólki sem fúslega meðtók sannleikann. Hann vann sér fylgi margra Gyðinga og Grikkja. Hann var Messías. Pílatus tók við kærum mikilsvirtustu manna okkar á hendur honum og lét dæma hann til krossfestingar. En þeir sem lært höfðu að elska hann, gáfu ekki upp elsku sína til hans. Á þriðja degi birtist hann þeim lifnaður við, því að spámenn Guðs höfðu sagt það fyrir og ótal aðra dýrðlega hluti, sem tengdust honum. Og flokkur kristinna, sem svo kallast eftir honum hefur haldist við til þessa dags.

Þar með er þetta sannað, við getum bara pakkað þessum vef ofan í tösku og farið að iðrast synda okkar. Ónei. Við kynnum til sögunnar Jósefus sagnaritara, hann var trúaður farísei og sat að skrifum um aldamótin 100. Jósefus var ekki kristinn en þessi setning er augljóslega skrifuð af kristnum manni og það leiðir okkur að þeirri einföldu niðurstöðu að Jósefus skrifaði ekki þessa setningu. Kristnir afritarar hafa breytt klausunni seinna meir eða jafnvel bætt henni við í heild sinni. Þessi málsgrein passar ekki við það sem á undan kom eða það sem kemur á eftir. Næsta málsgrein kemur einsog beint framhald af þeirri sem er á undan umfjölluninni um Jesú, hún kemur í raun einsog málsgreinin um Jesú hafi ekki verið til staðar þegar hún var skrifuð.

Þetta er semsagt fölsun og frekar augljós en samt er ennþá vitnað í þetta eins og um raunverulega heimild sé að ræða. Ég man að þegar ég var í kristinfræðikennslu þá minntist presturinn sem hana kenndi á þessa klausu einsog um hún væri sönnun. Hvers vegna þykir kristnum mönnum svona mikilvægt að reyna að sanna að Jesús hafi verið til þegar þeim finnst allt í lagi að trú þeirra séu ósannanleg með öllu? Gæti verið að þetta bendi til þess að kristnum mönnum langi til að geta sannað eitthvað smávegis af því sem þeir trúa á? Er kannski einhver nagandi efatilfinning þarna bak við sem þeir vilja losna við? Kristnir menn vilja geta sagt að við vitum að minnsta kosti að Jesús hafi verið til en það er ekki hægt, í besta falli er hægt að leiða líkum að því að Jesús hafi verið til en það er alltaf efi.

Heimildir: Veraldarsaga Fjölva, sjöunda bindi. Fjölvaútgáfan, Reykjavík 1982. Blaðsíður 114-115.

Matthías Ásgeirsson

Afstæðishyggja

30. desember 2003# (Siðferði og trú)

Eitt af því sem ég á hvað erfiðast með að skilja er þegar fólk er svo opið og umburðarlynt að það liggur við að það boði þekkingarfræðilega afstæðishyggju. Allar skoðanir eru jafnar og það þykir jafnvel dónalegt þegar sett er út á skoðanir annarra, hrokafullt að benda á rökvillur og rökleysur í málflutningi og gott ef það er ekki bara ómálefnalegt að þykjast vita betur en annað fólk.

Fólk sem boðar afstæðishyggju passar sig yfirleitt á að benda á að vísindi séu bara ein af þeim aðferðum sem við höfum til að öðlast þekkingu á heiminum og fullyrðir jafnvel að ýmsar aðrar aðferðir séu jafn góðar. Stundum er talað um fólk sem trúir því að framþróun vísinda sé í eðli sínu góð eins og þar sé um kjánalega barnatrú að ræða enda ekkert gott í eðli sínu eða hvað?

Það er sérlega stutt á milli þekkingarfræðilegrar afstæðishyggju og siðferðilegrar afstæðishyggju. Siðferðileg afstæðishyggja byggist á því að þó okkur þyki eitthvað rangt þurfi það alls ekki að vera rangt annars staðar. Siðferðileg afstæðishyggja getur orðið afskaplega varasöm því með henni er hægt að réttlæta hvað sem er með því að vísa til menningar eða sögu svæðis. Mannréttindi eru ekki lengur algild heldur afstæð eins og frægt varð þegar Vigdís heimsótti Kína. Það er því vont að fangelsa fólk fyrir skoðanir sínar á Íslandi en ekkert svo vont þegar það gerist í Kína.

Þetta ágæta fólk finnur stundum ástæðu til að gagnrýna svokallaða trúleysingja fyrir að vera sífellt að ráðast á trúmenn, leggja þá í einelti.
Í greininni Áréttingar um póstmódernisma sem birtist meðal annars í bókinni Mannkostir fjallar Kristján Kristjánsson um þá hörðu og á tíðum ómálefnalegu gagnrýni sem hann varð fyrir eftir að greinarflokkur hans um afstæðishyggju (póstmódernisma), Tíðarandi í aldarlok birtist í Lesbók Morgunblaðsins.

Tal um „ofsóknir“ og „hleypidóma leiði ég hjá mér enda skýrist það af þeirri íslensku umræðuhefð (eða ef til vill fremur skorti á umræðuhefð) sem leggur að jöfnu sterka sannfæringu og ofsóknarkennd, skýrar skoðanir og fordóma.

Óskandi væri að fólk hefði þessi orð Kristján í huga .

Greinin birtist áður í örlítið annarri mynd á heimasíðu minni og þar voru komnar tvær athugasemdir. Áhugamenn um afstæðishyggju gætu hugsanlega haft gaman að þessum litla pistli um Alan Sokal og póstmódernisma.

Ritstjórn

Völvuspá Vantrúar

31. desember 2003# (Nýöld)

Við áramót hefur tíðkast sá siður að spá fyrir um framhaldið. Völva Vikunnar hefur verið fastur liður og undrast margir hve nákvæm hún getur verið.

En er eitthvað yfirnáttúrlegt við slíka spádóma? Í ár spáir hún t.d. að Davíð dragi sig út úr forsætisráðuneytinu, en hann lýsti því einmitt yfir eftir síðustu kosningar að svo færi. Hér er því gert út á heimsku og gleymsku múgsins fremur en innblásið innsæi.

Það er í raun ekki mikill vandi að taka til langan lista yfir það sem líklega mun gerast á næsta ári. Þegar svo farið er yfir spána í lok ársins er gott að gleyma bara því sem ekki „rættist“ en hampa hinu.

Völva vantrúar ætlar að gera einmitt þetta, sumt af því sem hún spáir gerist örugglega, annað er líklegt og sumt næstum víst að ekki rætist. Sjáum hvort hún standi Völvu Vikunnar á sporði:

Stjórnmál

Davíð mun ekki yfirgefa forsætisráðuneytið á árinu en mun að öllum líkindum skipta um stól við Halldór Ásgrímsson snemma á þar næsta ári. Vinsældir Halldórs munu vaxa í kjölfarið, enda tekst hann á við embættið af festu og ábyrgð.

Einhverjar deilur koma upp innan Samfylkingar og styrr mun standa um störf Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur. Jafnvel getur farið svo að Össur gefi henni eftir formannsstólinn.

Þá er sennilegt að ósætti komi upp í herbúðum Vinstri grænna og tengist þetta Ögmundi eða Kolbrúnu á einhvern hátt. Ekki er loku fyrir það skotið að annað hvort þeirra segi sig úr flokknum.

Í landsmálunum verður flest með kyrrum kjörum, en athyglin mun þó beinast að Reykjanesbæ þegar nálgast vorið. Ekki er gott að segja á þessari stundu hvort sú athygli er jákvæð eða neikvæð, en þetta gæti tengst flóttamönnum á einhvern hátt.

Nokkur átök verða í Austurbyggð, en það leysist þó allt farsællega.

Atvinnulífið

Stórt fyrirtæki, sem verið hefur burðarás í byggðarlagi sínu fer á hausinn á árinu. Þetta verður mikið áfall, ekki bara fyrir byggðina sjálfa heldur verður nokkur skellur á fjármálamarkaði í kjölfarið.

KB Banki mun eiga í nokkru stríði á árinu og þá aðallega við siðferðiskennd þjóðarinnar sem orðin er þreytt á að hækkandi þjónustugjöldum og alls kyns álögum til fyrirtækis sem skilar milljörðum í arð. Einhver mótmæli verða á árinu tengd þessu.

Hafró sendir frá sér góðar tölur sem skila sér í auknum veiðum. Mikil eftirspurn verður eftir mannskap á fiskiskipaflotann, sem fer stækkandi á árinu.

Veldi Björgólfs Thor Björgólfssonar mun halda áfram að vaxa á árinu og áður en það er liðið mun hann verða fyrsti Íslendingurinn til að eiga eignir sem eru metnar á meira en milljarð dollara.

Þjóðlífið

Ég sé stóran jarðskjálfta sunnanlands, en ekki alveg hvort hann verður á næsta ári eða þarnæsta. Hann verður mun vestar en fyrri skjálftar en til þess verður tekið hve vel íslenskar húsbyggingar standa hann af sér.

Nokkur alvarleg bílslys á fyrri hluta ársins vekja umræðu um hertar refsingar fyrir umferðarlagabrot. Þá er ljóst að a.m.k. ein flugvél farist á árinu, sennilega á hálendinu.

Tvö manndráp af yfirlögðu ráði valda skelfingu á árinu, enda þykir þeim svipa mjög saman. Menn velta fyrir sér hvort kominn sé fram raðmorðingi í íslensku samfélagi, en svo reynist þó ekki vera.

Mikið verður um dóma fyrir fíkniefnanotkun og smygl og refsingar verða nokkuð hertar fyrir kynferðisglæpi, eftir mikinn þrýsting utan úr þjóðfélaginu.

A.m.k. tveir stórbrunar verða á höfuðborgarsvæðinu, sennilega seinni part ársins og nokkrir minni brunar um allt land. Einhverjar raddir munu heyrast um að brennuvargur sé á bak við einhverja þessara bruna.

Kjaramál verða í brennidepli í upphafi árs, margar langar samningarimmur verða háðar og verkföllum hótað en að lokum verða flestir sáttir með sín fimm prósent.

Íþróttir

Enginn Íslendingur mun komast á pall á ólympíuleikunum en margir munu ná standa sig nokkuð vel og einhverjir bæta persónulegan árangur. Líklegt er að nokkur íslandsmet falli á árinu.

Hermann Hreiðarsson verður í sviðsljósinu næsta árið og það kannski með nokkuð óvenjulegum hætti. Búast má við nokkrum meiðslum meðal Íslendinganna sem starfa með erlendum liðum.

Mikið verður um að vera hjá knattspyrnumönnum í Evrópu og ljóst að athygli knattspyrnuunnenda mun beinast að Portúgal um mitt sumar. Enskar bullur munu valda usla bæði innan vallar og utan.

Af erlendum vettvangi

George Bush mun sæta mikill gagnrýni fyrir stefnu stjórnar sinnar í utanríkismálum á árinu. Fylgi hans mun þó vaxa heima fyrir og allt útlit fyrir að hann haldi embætti sínu við næstu kosningar.

Ólga fer á ný vaxandi í Serbíu án þess þó að borgarastyrjöld brjótist út. Í Grikklandi verða atburðir sem heldur treysta stoðir undir spádóma Nostradamusar, a.m.k. að mati sumra.

Mikil öryggisgæsla verður á Ólympíuleikunum sökum hótana um hryðjuverk. Þetta hefur í för með sér ómælt angur fyrir bæði keppendur og áhorfendur, en allt fer þó vel og framkvæmdinni verður hrósað eftir á.

Bandaríkjamenn gerast þaulsætnir í Írak þrátt fyrir loforð um annað. Átök fara harðnandi fyrri hluta árs og heima fyrir eflast gagnrýnisraddir í kjölfar þess að æ fleiri dátar farast við skyldustörf sín, bæði í Írak og Afganistan.

Fyrirhuguð réttarhöld yfir Saddam Hussein munu vekja mikla athygli og ýmislegt óvænt kemur þar í ljós.

Ýmsir frægir listamenn munu bera víurnar í Björk, en hún verður vandlát á samstarfsmenn sem fyrr.

Augu heimsins munu enn á ný beinast að Kína, þar sem ómældar hörmungar dynja yfir. Einnig sjá menn þess merki að breytinga sé að vænta í stjórnarfari heima fyrir á þeim bænum.

Útlit er fyrir að þessir muni deyja eða veikjast alvarlega á árinu: Stephen William Hawking, George Bush eldri, Jóhannes Páll páfi II og Tony Blair.

Að lokum

Við skulum sjá hve vel þessi spá heldur vatni. Í lok ársins munum við fara yfir þetta. Nú er um að gera að veðja á annað hvort Völvu Vikunnar eða okkur.

En gleðilegt ár!

Birgir Baldursson

Kjaftshögg á kristindóminn

2. janúar 2004# (Kristindómurinn)

Heimurinn er hvorki vondur né góður. Hann bara er. Hugtökin gott og illt eru einungis fengin út frá því hvaða atburðir henta hinum nakta prímata og hverjir ekki.

Kristindómurinn gerir mikið út á vernd Guðs manninum til handa í vondum heimi. En þessi vernd er alger blekking, hún er eins og að bera gasgrímu fyrir vitum úti undir hreinu lofti.

Ástralska bíómyndin Bad Boy Bubby er sannkallað kjaftshögg á kristindóminn. Þar bregður einmitt fyrir þessari samlíkingu við gasgrímuna. Móðir Bubby hefur haldið honum föngnum inni á heimili þeirra frá fyrstu tíð. Bubby er að komast á miðjan aldur og hefur enga reynslu af veröldinni nema gegnum orð móður sinnar sem setur upp gasgrímu í hvert sinn er hún fer að heiman. Segir syninum að loftið úti sé svo eitrað að hann muni strax deyja fari hann út úr dyrum.

Auðvitað stendur gasgríman honum ekki til boða, heldur er honum haldið föngnum í krafti „eitraða“ loftsins. En eftir æði frumlegar tilraunir í líffræði kemst að hann að hinu sanna:

Kötturinn hans gengur út og inn án gasgrímu og verður ekki meint af. Móðir Bubby segir það eiga sér forsendur í því að kötturinn þurfi ekki að anda, hann sé ekki lífvera (hin kristilega hugmynd um að dýrin hafi ekki sál og þurfi ekkert hjálpræði). Bubby sannreynir þetta með því að pakka kettinum inn í plastfilmu en við það verður kötturinn „kyrr“. Bubby reynir plastfilmuna á móður sína og föður sem kominn er heim úr langri útlegð og þau verða bæði „kyrr“ eins og kötturinn. Ályktunin sem Bubby dregur er eðlilega sú að loftið úti sé ekki eitrað og að honum hafi verið haldið í lygi.

Kristin kirkja heldur þegnum sínum í þeirri trú að lífið sé mettað af synd (eins og útiloftið hjá Bubby) og menn bjargist aðeins fyrir hjálpræði Krists (gasgríman). En auðvitað er því ekki þannig farið. Hver sá sem skoðar slíkar fullyrðingar gagnrýnum augum sér ekki aðeins í gegnum þessa fullyrðingu, heldur verður hún í augum hans að gersamlega fáránlegri og sjúklegri firru sem engan vitrænan grundvöll hefur undir sér. Þetta hljómar í eyrum hins trúlausa sem fullkomlega geðsýkislegir órar.

Ég mæli með myndinni Bad boy Bubby sem stúdíu á óra kristindómsins og legg til að menn hafi í huga meðan horft er að ekkert í veröldinni er í sjálfu sér annað hvort gott eða illt, heldur ber að skoða þau hugtök afstætt í ljósi þess hvernig hlutirnir káfa upp á okkar eigin dýrategund. Ég lofa því að jafnvel örgustu trúmenn muni við þessa tilraun koma auga á hvers konar kjaftshögg Rolf de Heer greiðir kristninni þarna og nái jafnvel að botna í því hve sjúklegar hugmyndir þeirra um heiminn hafa verið fram að þessu.

Góða skemmtun.

Birgir Baldursson

Alið á hindurvitnum og heimsku

5. janúar 2004# (Nýöld)

Í sumar sem leið bárust þessar fréttir frá Hafnarfirði væntanlegum túristum til handa:

New edition of a unique guide to unseen Hafnarfjörður A new and revised edition has been published of the ever-popular Hidden World Map of Hafnarfjörður, which was first published ten years ago in 1993.

og áfram segir:

Elves and other supernatural beings are an age-old element in Icelandic folklore, and nowhere more than in the town of Hafnarfjörður, which nestles amid lava formations, reputed to be the homes of other-worldly creatures. Local clairvoyant Erla Stefánsdóttir, who is familiar with the many different inhabitants of the town, has mapped out their different communities for the visitor. The new revised edition of the map takes account of various changes that have taken place not only among the elves, but also in the human community, in the past decade. The new map also contains interesting information on Iceland's energy lines or ley lines, and instructions for exercises to replenish the spirit.

Það kemur einnig fram að kortið kosti 15 Bandaríkjadali, en séu sjö pöntuð í einu fylgi 2 með frítt.

Það sem ég á erfiðast með að átta mig á er hvort fólk taki upplýsingum eins og þeim sem Erla lætur í té sem heilögum sannleik, ellegar taki þátt í einhverjum þykjustuleik um þessar vættir af þeirri ástæðu að þessi goðsögn öll sé svo kjút eða falleg. Ef fólk er almennt ekki inni á því að þetta sé raunveruleiki, hvaða augum lítur það þá Erlu Stefánsdóttur. Hrífst það af því hve klár hún er að selja hugverk sín, þótt upprunnin séu í bulli og vitleysu, eða ganga menn bara út frá því að hún telji sig sjá eitthvað í raun og sé bara svona létt klikk?

Hvað sem því líður þá verð ég alltaf styggur þegar ég sé að menn eru að reyna að hagnast á þvættingi, lygum sem kynntar eru sem blákaldur raunveruleiki. Á vorum upplýstu tímum er við hæfi að áherslan liggi á sannleikanum bak við hlutina en ekki sé alið á heimsku og hindurvitnum.

En Erla mín, þín bíður ein milljón Bandaríkjadollara ef þú getur sannfært James Randi um miðilshæfileika þína. Væri ekki dásamlegt að geta frelsað alla þá peninga út af dauðum bankareikningi og látið þá vinna þar sem þeirra er þörf - í hjálparstarfi hverskonar?

Birgir Baldursson

Pascal-rökvillan

7. janúar 2004# (Vísindi og trú)

Flestir þeir sem eitthvað hafa velt fyrir sér trúmálum og lesið sér til kannast við það sem kallað er Pascal-veðmálið. Pascal þessi, sem uppi var á 17. öld, var mikill meistari á sviði stærðfræðinnar en tókst með þessu veðmáli sínu að klúðra allri þeirri góðu rökhugsun sem hann bjó að.

Veðmálið gengur í stuttu máli út á þetta:

Annað hvort er Guð kristindómsins til eða ekki. Ef hann er til og þú trúir á hann kemstu til himnaríkis að loknu lífi. Trúir þú aftur á móti á hann en hann á sér ekki tilvist hefurðu engu tapað, það slökknar bara á þér eins og öllum öðrum.

Ef þú trúir hins vegar ekki á hann og hann er til hefurðu tapað af eilífðinni. En ef vantrú þín á sér stoð hefurðu engu tapað.

Í stuttu máli: Með því að trúa geturðu unnið veðmálið, en trúir þú ekki áttu víst tapið fyrir höndum.

Þetta þótti þessum mikla stærðfræðingi nægjanleg rök til að trúa á tilvist Guðs. En sé þetta skoðað nánar kemur í ljós hve heimskulegt þetta er.

Því það er hægt að tapa af fleiru en eilífðinni. Sá sem ákveður að trúa á hinn kristna Guð og haga sér í einu og öllu eftir þeim bókstaf sem ætlast er til að menn hlýði hefur alveg örugglega látið eitt stykki jarðneskt líf fara forgörðum. Endalaus tími hefur farið í að friðþægja ímyndaða goðaveru, með allskonar bænakjökri og sjálfsniðurlægingu, fyrirgefningabeiðnum og sektarkennd. Öllum þessum tíma er mun betur varið í eitthvað uppbyggilegra. Að auki þurfa menn við þessar aðstæður að ganga út frá að heimsmynd kristninnar sé endanleg og sönn. Þar með hafa þeir rúið sig þeim möguleika að sjá heiminn í réttasta mögulega ljósi, hafa gengið heimskir gegnum lífið.

Sá sem ástundar guðstrú hefur gert sig að sjálfskipuðum heimskingja.

Sé þessi guð til hefur hinn trúlausi í það minnsta varið ævi sinni á jörðu í eitthvað skemmtilegra en sjálfssmán og undirlægjuhátt þeirra sem ganga með fasíska heimsmynd kristninnar í kollinum. Hann hefur jafnvel gefið sjálfum sér frelsi til sjálfstæðrar gagnrýninnar hugsunar og uppskorið við það ómetanlega sýn á heiminn og lífið. Og hver vill svo sem lifa til eilífðar? Yrði það ekki viðbjóðsleg kvöl og pína strax eftir nokkur þúsund ár? Er ekki algleymið mun girnilegra? Mörgum er a.m.k. farið að þykja það skárra en meðvitund strax í þessu lífi.

Og það sem mest er þó um vert er þetta: Pascal virðist nokkuð meðvitaður um líkindin fyrir tilvist hins kristna Guðs, því hann tiltekur að þau skipti ekki máli heldur skuli binda trúss sitt við hann, sama hve litlar líkurnar séu. Hugarfarið hjá honum er „miði er möguleiki“. Og þar með er hann fallinn í sama pytt og allir þeir sem spila í lottói, að horfa framhjá tölfræðilegum líkum í ásókn sinni eftir velsæld.

Þeir sem sjá lotterí í réttu ljósi kalla það „heimskingjaskatt“. Pascal hefði átt að vita það að ef líkurnar eru minni en svona 1/10 fer þetta að verða stór spurning, þegar aðeins er um einn útdrátt að ræða. Pascal gerir sig sekan um rökvillu sem kallast „svikin valþröng“ (false dilemma) þegar hann augljóslega stillir hlutunum upp eins og líkurnar á tilvist Guðs séu fifftí fifftí, að þetta sé spurningin um annað-hvort-eða.

Pascal hefur sér það ef til vill til afsökunar að vera uppi áður en stórstígar framfarir urðu í vísindunum og glæstar skýringar á borð við þróunarkenninguna komu fram í sviðsljósið. Hann hefur því sennilega sjálfur gengið út frá því að þetta væri annað-hvort-eða spurning. En þau orð hans, að ekki skipti máli hve litlar líkurnar séu, rýra málflutning hans þó. Í dag vitum við að öll rök hníga að tilvistarleysi skapara hvers konar (hvað þá skaparans sem lýst er í Biblíunni), auk þess sem ótal möguleikar geta verið í stöðunni aðrir (sjáið bara öll hin trúarbrögðin). Menn eru því, með því að taka veðmáli hans og trúa á hinn kristna Guð, að spila í lottói þar sem vinningslíkurnar eru minni en í Víkingalottóinu og það er aðeins dregið einu sinni.

Tímir þú lífi þínu í býttum fyrir þær vinningslíkur?

Birgir Baldursson

Post hoc ergo propter hoc

8. janúar 2004# (Vísindi og trú)

Við könnumst öll við gömlu rottutilraunina hans B. F. Skinner. Hann sýndi með þessum skemmtilega hætti fram á tilvist virkrar skilyrðingar einhverntíma fyrir miðja síðustu öld.

Virk skilyrðing er ein leið lífvera til náms. Hún byggir á einum mjög sterkum þætti heilastarfseminnar sem lætur athafnir lífverunnar mótast af því hvernig henni sýnist umhverfið bregðast við hegðun sinni. Ef rotta er t.d. stödd í námunda við stöng og allt í einu birtist matur, þá prófar hún að fara aftur að stönginni til að sjá hvort ekki komi aftur matur.

Ef það gerist aftur og aftur fer rottan að tengja þetta tvennt saman. Og sé haldið aftur af umbuninni þar til rottan snertir stöngina endar með því að hún hamast á henni, því þannig nær maður sér í eitthvað að éta, ekki satt?

Þessi þáttur hegðunar tengist mjög svo því sem kallað er post hoc ergo propter hoc og er rökvilla. Og það er sláandi að velta fyrir sér hve rammt kveður að þessari skilyrðingu í hegðun mannsskepnunnar.

Við erum svo lítið merkilegri en rotturnar þegar upp er staðið.

Hugsið um fyrirbærið sem kallað er regndans. Allt frá því löngu fyrir þann tíma er einhver vitglóra, eins og við skilgreinum hana, fór að bærast í kolli tegundarinnar var hún byrjuð að draga þær ályktanir að með hegðun sinni gæti hún ef til vill stýrt veðrum og vindum. Og hvað ætli reki knattspyrnumann aftur og aftur í daunillu grænu sokkana sína, sem hann heldur að séu sérstakir happasokkar? Gæti verið að hann hafi myndað post hoc tengsl milli þess að hann klæddist þessum sokkum og þess að liðið hans vann þann sama dag sinn fyrsta leik á leiktíðinni? Er nokkuð annað en virk skilyrðing þarna í gangi?

Ætli það. Og þannig er hugmyndin um galdur og guði einnig tilkomin. Menn hafa í gegnum árþúsundin haldið að eitthvert afl handan skilnings manna léti hegðun og útlit manna sig einhverju varða og umbunaði/refsaði eftir því sem við átti. Og þessi hegðun og útlit sem beitt er á goðmögnin getur á stundum orðið vægast sagt afkáraleg.

Galdur felst í að taka hulin öfl í þjónustu sína og beina þeim til þeirra verka sem vinna á. Og ætli bænin sé ekki hin hliðin á þeim peningi, beðist er undan refsingu gegn loforðum um að sýna af sér tiltekna hegðun eftir á.

Öll þessi forneskja er enn í gangi, gott fólk. Trúmenn nútímans eru enn á ofurvaldi post hoc ergo propter hoc rökvillunnar. Eða í hverju felst annars altarisganga? Signingar kaþólskra? Að kyssa hringa og helga hluti? Allt eru þetta særingar og galdragjörðir, runnar undan virkri skilyrðingu og þessari ranghugmynd manna um hvernig heimurinn virkar.

Bænin er galdragjörð, hvernig sem á hana er litið. Og þótt kristnir menn neiti því staðfastlega að með henni séu þeir að reyna að hafa áhrif á gjörðir goðmagna er þó ekkert annað í gangi. Má bjóða ykkur að reyna þjónustu alíslensks galdrakölts? Krossinn býðst til að galdra fyrir ykkur.

Óli Gneisti

Hvar er eldingin?

9. janúar 2004# (Rökin gegn guði)

Efahyggjumenn hafa oft mjög ákveðna ímynd í bókum og kvikmyndum. Efahyggjumenn eru sýndir sem þröngsýnir náungar sem þrátt fyrir augljósar sannanir neita að trúa að skrýmslið sé til, efahyggjumenn eru síðan gjarnan étnir af skrýmslunum í refsingarskyni. Efahyggjumenn eru líka oft sagðir svo ástfangnir af tækni og vísindum að það blindar þá.

Hinir svokölluðu Muggar (e. Muggles) úr Harry Potter bókunum eru ákaflega gott dæmi um þessa ímynd. Mannfólkið í þessum bókum er skipt í þá sem skilja að töfrar eru til og hina einföldu Mugga sem þola ekki að vita neitt um yfirnáttúruleg fyrirbrigði. Muggar eru óþolandi persónur í bókinni og þá sérstaklega fjölskylda hans sem ofsækir Harry fyrir að vera öðruvísi. Lesendur bókarinnar eru ekki í neinum vafa um að upplýsta mannfólkið er æðra Muggunum.

Efahyggjumenn er oft stimplaðir á sama hátt í raunveruleikanum, þeir eru sagðir lokaðir og þröngsýnir fyrir það eitt að trúa ekki í blindni. Efahyggjumenn raunveruleikans eru hins vegar svo heppnir að þeir eru sjaldan étnir af skrýmslum, þeir fá engar heimsóknir frá draugum né fá þeir eldingar í sig frá móðguðum guðum. Efahyggjumenn búa nefnilega í raunveruleikanum þar sem draugar, skrýmsli og guðir eru ekki til. Í raunveruleikanum eru það hinir trúuðu sem berja höfðinu við steininn og neita að horfast í augu við hið augljósa.

Í Nýja Testamentinu er sagt frá Tómasi sem var lærisveinn Jesú, hann vildi ekki trúa í blindni:

En einn af þeim tólf, Tómas, nefndur tvíburi, var ekki með þeim, þegar Jesús kom. Hinir lærisveinarnir sögðu honum: „Vér höfum séð Drottin.“ En hann svaraði: „Sjái ég ekki naglaförin í höndum hans og geti sett fingur minn í naglaförin og lagt hönd mína í síðu hans, mun ég alls ekki trúa.“

Að viku liðinni voru lærisveinar hans aftur saman inni og Tómas með þeim. Dyrnar voru læstar. Þá kemur Jesús, stendur mitt á meðal þeirra og segir: „Friður sé með yður!“ Síðan segir hann við Tómas: „Kom hingað með fingur þinn og sjá hendur mínar, og kom með hönd þína og legg í síðu mína, og vertu ekki vantrúaður, vertu trúaður.“

Þarna var Jesús afskaplega indæll við vantrúarsegg úr sínum eigin röðum og því ætti hann ekki að taka því illa þó þeir sem eru í 2000 ára fjarlægð frá honum krefjist sannana. Þar sem mér fyndist einkar ósmekklegt að vera að skoða einhver för eftir pyntingar þá væri líklega betra að fara aðrar leiðir til að sýna mér „sannleikann“, ég sting upp á því að Jesús sendi mér Lottótölur morgundagsins. Ég bíð spenntur.

Ritstjórn

Ertu afvegaleiddur krysslingur?

10. janúar 2004# (Siðferði og trú)

Kæra trúfólk! Hér koma nokkur atriði sem varpa ljósi á hvort þið eruð afvegaleidd í hinni kristnu trú ykkar:

10 - Þið hafnið af öllu afli tilvist þúsunda guða sem önnur trúarbrögð hafa teflt fram en sárnar það mjög ef einhver hafnar tilvist þessa eina guðs sem þið aðhyllist.

09 - Þið móðgist og finnst eins og mennskan hafi verið af ykkur tekin ef þið heyrið vísindamenn segja að mannkynið hafi þróast af óæðri frumstæðari dýrategundum, en eigið samt ekkert erfitt með að kaupa hugmynd Biblíunnar um að maðurinn hafi verið unnin upp úr drullu.

08 - Þið hlæið að fjölgyðistrú en eigið þó ekki í neinum vandræðum með að trúa á hinn þríeina guð ykkar.

07 - Þið verði fjólublá í framan af bræði ef fjallað er um grimmdarverk í nafni Allah, en haggist ekki þegar lýst er í Mósebókunum hvernig Guð slátraði öllum börnunum í Egyptalandi, eða fyrirskipaði útrýmingu heilu þjóðarbrotanna í Jósúabók. Þar voru allir meðtaldir, konur, börn og tré!

06 - Þið hæðist að kenningum hindúa sem gera lítið úr manneskjunni og fullyrðingum grískrar goðafræði um að guðirnir hafi haft mök við konur mannanna en eigið samt ekki í neinum vandræðum með að trú því að Heilagur Andi hafi gert Maríu þungaða og hún síðan fætt mennskan guð sem drepinn var, en lifði dauðann af og steig upp til himna.

05 - Þið veigrið ykkur ekki við að verja ævinni í að leita að göllum í traustum vísindakenningum um aldur jarðar (4,55 milljarðar ára), en finnst um leið ekkert athugavert við dagsetningar þær sem fávísir hirðingjar giskuðu á þar sem þeir sátu í tjöldum sínum fyrir þúsundum ára og gáfu þá niðurstöðu að jörðin væri vart eldri en sem nemur nokkrum kynslóðum manna.

04 - Þið trúið að hvert mannsbarn af öllum þeim milljörðum sem gist hafa jörðina, að frátöldum þeim sem eru ykkur nægilega sammála í trúnni, muni verja eilífðinni í kvöl og þjáningu eilífs helvítis, en haldið um leið fram að trúarbrögð ykkar séu þau umburðarlyndustu og kærleiksþrungnustu af þeim öllum.

03 - Þótt allt í nútímavísindum, sagnfræði, jarðfræði, líffræði og eðlisfræði dugi ekki til að sannfæra ykkur, þá nægir ykkur að nokkrir fáráðlingar, sem veltast um í gólfinu og „tala tungum“, séu nægjanleg sönnun fyrir réttmæti kristindómsins.

febrúar - Þið skilgreinið 0,01% sem hátt hlutfall þegar kemur að bænheyrslu. Þið kallið það „sönnun“ fyrir mætti bænarinnar. Og í þeim 99,99% tilvika sem bænheyrsla á sér ekki stað hafið þið þá skýringu á reiðum höndum að þar sé einfaldlega um að ræða vilja Guðs.

janúar - Þið þekkið Biblíuna, kristindóminn og kirkjusöguna mun verr en margir trúleysingjar og efahyggjufólk, en leyfið ykkur samt að kalla ykkur kristin.

Þýtt af netinu - höfundur ókunnur

Birgir Baldursson

Veirusýkingar hugans

11. janúar 2004# (Rökin gegn guði)

Það er athyglisvert að skoða hvaða augum einn helsti þróunarlíffræðingur heimsins lítur guðstrúna. Richard Dawkins starfar við Oxfordháskóla og situr þar á heiðursstóli almennrar vísindaþekkingar sem kenndur er við Charles Simonyi. Bækur Dawkins hafa allar hlotið mikla athygli, en með lífsstarfi sínu hefur hann sýnt fram á með hvaða hætti flókin lífsform þróast af einfaldari formum.

Dawkins hefur í ótal greinum og ræðum gert þá kröfu að vísindasamfélagið og annað röklega þenkjandi fólk hætti nú öllu þvaðri og sætti sig við að trúarlegar fullyrðingar skorti allar sannanir. Og þar með sé rétt að draga þá augljósu ályktun að enginn guð sé til og guðstrúin sé einungis lygavefur:

Ástæða þess hve guðshugmyndin er lífsseig er vegna þess hve sálfræðileg áhrif hennar eru. Hún leggur fram að einhverju leyti trúverðugt svar við þrungnum spurningum mannkyns um tilveruna. Hún gefur þá skýringu að þeir sem óréttlæti fremja á einum tíma muni þurfa að standa skil á gjörðum sínum síðar. Náðarfaðmurinn veitir öryggistilfinningu, rétt eins og lyfleysa sem verkar fyrir tilstuðlan ímyndunaraflsins. Þetta eru nokkrar ástæður þess að guðshugmyndin nær svo vel að greypa sig inn í heilabú seinni kynslóða. Guð á sér því tilvist í hugmyndakerfi sem þrífst harlavel í smitnæmu umhverfi menningarinnar.“
- Úr „The Selfish Gene“

Hér fer á eftir hluti viðtals sem rithöfundurinn Michael Krasny átti við Dawkins. Viðtalið var tekið 17. mars 1997:

Þú ert þekktur fyrir trúleysi þitt og ummæli þess efnis að trúnni megi líkja við veirusjúkdóm. Ertu orðinn umburðarlyndari gagnvart trúnni í seinni tíð?

Nei. Sem líffræðingur er ég oft beðinn að skýra hvers vegna guðstrúin er svona lífseig. Kenning mín er þessi: Það eru gildar ástæður, sem leiða má út í samræmi við þróunarkenninguna, fyrir því að ungum börnum er það hollast að trúa öllu sem því er sagt. Ung börn þurfa að tileinka sér tungumál, hegðun og siðvenjur samfélags síns og því er nauðsynlegt að læra margs konar reglur - svo sem eins og „ekki stinga puttanum í eldinn“ og „ekki taka snákinn upp“ eða „ekki borða rauðu berin“. Slíkar reglur eru góðar og gildar út frá sjónarmiði lífsafkomunnar.

Því er það skiljanlegt að náttúruvalið hafi í fyllingu tímans byggt inn í hugarstarf barna þumalputtaregluna „Vertu trúgjarn úr hömlu, trúðu öllu því sem þér er sagt af þeim sem eldri eru vitrari.

Þetta er fyrirtaksregla sem verkar vel. En regla sem kennir að trúa skuli öllu eins og nýju neti hlýtur að hafa í för með sér varnarleysi gegn „sníkjuverkun“. Tölvur eru sem dæmi með þeim ósköpum gerðar að trúa öllu sem þeim er sagt og því viðkvæmar fyrir veirum. Ef þú, á gildu forritunarmáli, segir þeim að gera eitthvað framkvæma þær það hiklaust. Tölvuveirur verða til þegar forritari smíðar forrit sem segir við tölvuna „afritaðu mig og eyddu öllum gögnum af harða disknum í leiðinni."

Það sem ég á við er þeir þættir í sálarlífi barnsins sem gera því kleift að lifa af, með því að trúa öllu sem það heyrir, kalla yfir það þessa næmni fyrir veiruforritum á borð við „Þú átt að trúa því að hinn mikli Tjútjú búi á himninum,“ eða „Þá átt að krjúpa, snúa andlitinu í austur og hafa yfir bænir þrisvar á dag.“ Þessi fyrirmæli erfast svo kynslóða á milli því það er enginn augljós ástæða fyrir því hvers vegna menn ættu að hætta þessu.

Einn er sá þáttur í veirukenningunni sem segir að þær veirur sem hafa góða afkomumöguleika muni verða líklegri til að komast af. Því er það að ef sagt er „ef þú ekki trúir þessu endarðu í helvíti eftir dauðann,“ þá er sú hótun afar máttug, sérstaklega í eyrum barns. Eða ef sagt er „Þegar þú eldist muntu fyrirhitta fullt af fólki sem segir þér hið gagnstæða við þetta hér og hefur sterk rök máli sínu til stuðnings, jafnvel heilmikið af því sem það kallar sannanir fyrir máli sínu, og þú munt jafnvel næstum láta sannfærast. En því meira sem þú freistast til að aðhyllast þennan málflutning, því sterkari tökum er Satan að ná á þér.“ Þetta er að sjálfsögðu það sem fjölmargir sköpunarsinnar hafa fengið að heyra.

Þú hefur sagt að þegar þú uppgötvaðir þróunarkenninguna hafi loks heimsmynd þín gengið upp. Þú fékkst loks frið í hjarta. Hvernig náði þróunarkenningin að staðfesta trúleysi þitt?

Dawkins: Áður en ég uppgötvaði þróunarkenninguna var ég heillaður af því hve vel hannaðar lifandi verur litu út fyrir að vera. Ég var þá nægilega vel að mér í líffræði til að vita lifandi verur eru stórkostlega flóknar og fágaðar. Þær litu út rétt eins og þær hefðu verið hannaðar. Því var það að ég trúði á yfirnáttúrlegan skapar alls. Og vegna þess hve sannfærður ég var um þetta þegar ég kynntist þróunarkenningunni má líkja reynslu minni við útreið krossfaranna við Damaskus.

Ég álít að friðsældin eigi sér orsök í skilningnum, í því að vera fær um að leysa ráðgátu. Og því stærri sem ráðgátan er, því meiri heiðríkja. Þegar menn velta fyrir sér fjölbreytileik og fegurð lífsins, glæsileik þess og því hve skipulegt það virðist, verður ráðgátan svo óendanlega stór. Og lausnin, lausn Darwins, er svo stórkostlega einföld. Sátt mín á sér forsendur í þeirri fullnægju að geta komið auga á svo afar glæsta lausn, sem nær að útskýra svo mikið.

Fyrir þá sem vilja meira að heyra þá ritaði Dawkins t.d. grein í tímaritið „Free Inquiry“ (2. tbl, 18 árgangs) þar sem hann ræðir þá fullyrðingu að vísindi og trú eigi ekki samleið. Hana má finna hér.

Birgir Baldursson

Vítalismi og mekanismi

12. janúar 2004# (Vísindi og trú)

Sá sem er trúleysingi er ekki alltaf bara guðleysingi. Ég trúi til dæmis ekki á drauga eða álfa eða nokkuð annað yfirnáttúrlegt. Hugtakið guðleysingi nær ekki almennilega utan um trúleysi mitt.

Það er í raun undarlegt hve erfitt er að fá menn til að fallast á hugtökin trúleysi/trúleysingi í allri umræðu um yfirnáttúrleg efni. Sem dæmi er hún orðin langvinn og þreytt, rimman um það hvort trúleysi sé trú. Í ofanálag fór mikið af síðasta ári í hina biskuplegu útgáfu af þessari þvermóðsku gegn hugtakinu, þegar trúleysi var allt í einu skilgreint sem skortur á trausti, ást og virðingu.

Fyrir nú utan það að öll þessi skilgreiningamanía á hugtakinu trúleysi dregur umræðuna í burtu frá því sem máli skiptir, málefnunum sjálfum.

En þar sem trúmenn hafa löngum haft þessa tilhneigingu til að perverta upp hugtakið trúleysi hefur mér stundum reynst það happadrýgst að fá menn til að leggja hugtökunum trú og trúleysi í umræðunni og taka þess í stað til við að nota hugtökin vítalismi og mekanismi*.

Vítalisminn er kenningin um hið yfirnáttúrulega. WordWeb orðabókin skýrir það svona:

„vitalism: A doctrine that life is a vital principle distinct from physics and chemistry“ (tiltrú þess að lífið sé andlegt lögmál, óháð eðlis- og efnafræðilegum lögmálum). Þessi tiltrú skapar farveg fyrir verur hvers konar sem ekki hafa efnislegan líkama, drauga, guði og Heilagan anda, svo eitthvað sé nefnt.

Mekanisminn er kenningin um hið náttúrulega, að allt í heiminum lúti vélgengum náttúrulögmálum og þau nægi til að skýra allt sem er. Innifalið í þessu er sú krafa að allar lífverur hafi efniskenndan líkama sem samræmist genamengi foreldranna og að án réttrar gerðar af heilabúi fái engin mannleg meðvitund þrifist.

Þegar spurt er hvort við trúleysingjarnir trúum á drauga þótt við gerum ekki ráð fyrir guðum er spurningin í raun þessi: „Eruð þið vítalistar?“ Það sjá allir í hendi sér sjálfgefna mótsögnina þegar búið er að skipta út hugtakinu trúleysingi fyrir hugtakið mekanisti í þessu dæmi.

Og þegar sköpunarsinnar klína á okkur trúarstimpli fyrir það eitt að við göngum út frá því að maðurinn og hinir aparnir eigi sameiginlegan forföður, getum við svarað því að ekki þurfi trú til, því hægt sé að skýra kenninguna um slíkt mekanískum skýringum sem ganga upp lógískt. Og málið er dautt.

Eða ekki. Þau ólíkindi eru nefnilega gjarna á ráfi í kolli vítalistanna að mekanískar skýringar nægi ekki þegar kemur að því að útskýra lífið. Þessi fullyrðing þeirra á sér auðvitað forsendur í því fyrst og fremst að hugtakið líf hefur ekki ratað með réttum hætti í koll þeirra, þeir skilja það ekki til fullnustu. Í huga þeirra táknar hugtakið líf aðeins vitund og hana geta þeir ekki séð fyrir sér sem mekanískt efnafræðilegt ferli. Og fá rök virðast duga til að koma þeim ofan af þeirri skoðun að vítalísk vera hljóti að hafa blásið lífi í jarðneskar lífverur.

Það furðulegasta við þetta allt er sú staðreynd að á meðan öll vísindaleg rök heimsins duga ekki til að sannfæra þetta fólk um efniskenndar og mekanískar orsakir lífsins og meðvitundarinnar, að nota megi niðurstöður eðlisfræðinnar til að skýra efnafræðina, sem skýrir líffræðina, sem skýrir þróunarfræðin... þá er þetta fólk tilbúið að kaupa án nokkurra raka þá skýringu að einhver óefniskennd alvitund hafi orðið til af sjálfu sér, án nokkurrar undangenginnar þróunar og hana þurfi til að útskýra allt hið jarðneska vitundarlíf.

Svona glóruleysi nær auðvitað ekki nokkurri átt, en hugarstarf vítalisitans er nú einu sinni heillandi ráðgáta.

Skemmtilegast er þó að virða fyrir sér með vítal-mekanískum gleraugum hvað liggur að baki tilburðum biskups við að skilgreina trúleysi sem skort á trausti, ást og virðingu. Með þessu er hann að af-vítalísera hugtakið trú og skipta því út fyrir traustið. Þetta kemur í kjölfar þess að kirkjan er sökuð um að boða hindurvitni þau sem felast í að draga upp heimsmynd yfirnáttúrunnar. Mér sýnist sem það sé bara tímaspursmál hvenær yfirnáttúrufræðingar íslensku þjóðkirkjunnar hætta alveg að tala um Guð og heilagan anda, en fara að leggja alfarið áherslu á trúna í merkingunni traust, ást og virðing. Það er þeirra eina leið til að losna við hindurvitnastimpilinn.

---

Sjáiði hvað það gengur miklu betur að leggja upp málefnin með þessi tvö hugtök að vopni? Allt verður skyndilega skýrt og ótvírætt. Ég mæli með því að trúmenn jafnt sem trúleysingjar reyni að heyja baráttu sína með þessum tólum og gái hvort lendingin verði ekki önnur en venjulega.

Ég spái skarpari hugsun og skýrari niðurstöðu.

---

*) Þessi hugtök tek ég að láni frá líffræðingnum Paul B. Weisz. Hann notar þau í 1. kafla kennslubókarinnar Líffræði 1, sem Örnólfur Thorlacius þýddi. Þar er fjallað um heimspeki vísinda og mæli ég eindregið með þeirri lesningu.

---

Svipað: Uppgjöf þjóðkirkjumanna

Birgir Baldursson

Yfirnáttúrufræðingar

13. janúar 2004# (Kristindómurinn)

Hugmyndir um yfirnáttúru kviknuðu með manninum einhverntíma aftur í forneskju. Ótal útgáfur hafa síðan gengið af því hvernig háttar til í þessum andaheimum. Þarna hafa ótal guðir verið á sveimi, jafnvel innan sömu trúarbragðanna þar sem hver og einn stýrir sínu eigin ráðuneyti.

Yfirnáttúrufræðingarnir sem numið hafa við Háskóla Íslands eru eins og allir slíkir á undan þeim sannfærðir um að þeirra eigin útgáfa af handanheimunum sé sú eina rétta. Þeir hafa sannfærst um að kristindómurinn sé rétt skýring á þessum heimum, en t.d. ekki múslimatrú eða hindúismi. Samt hafa þeir ekkert höndunum sem skákað getur því sem hinir hafa. Guð er sagður hafa talað til þeirra sem rituðu Biblíuna, en hann talaði líka til Múhameðs, Bahá'ullah og Texas Jesú. Hvernig geta þessir menn vitað að þeirra útgáfa er rétt?

Málið er ekki einu sinni svo klippt og skorið að hægt sé að segja að kristindómurinn sé réttur en allt hitt ranghugmyndir. Nei, samkvæmt yfirnáttúrufræðingum Háskólans er kristni Gunnars í Krossinum snarvitlaus, einnig kaþólskan og hugmyndafræði flest allra þeirra kirkjudeilda sem komið hafa fram í aldanna rás.

Aðeins þeir búa að svarinu og svarið felst í „ljósi Krists“. Öll hin nöturlegu Biblíuvers sem aðrar kirkjudeildir hafa í gegnum tíðina gleypt hrá og beitt í baráttu sinni gegn hinu illa (s.s. nornabrennur), eða túlkað á hvern þann hátt sem best hentaði þeim, ber núna skyndilega að lesa í þessu téða ljósi. Þar með er líka öll önnur kristni en þessi kristsljósskristni orðin að villutrú, tuttugu aldir af kristindómi orðnar að hindurvitnum.

Kaþólikkar dagsins í dag eru því samkvæmt þessu villutrúarmenn auk allra þessara bókstafssöfnuða sem boða orðið eins og það kemur af skepnunni. En yfirnáttúrufræðingar Háskólans eru auðvitað allt of skynsamir til að segja það hreint út. Því þótt túlkunarfræði þeirra höndli sannleikann sjálfan, fyrst allra kristinna fræða, þá hafa þessir menn enga þörf fyrir að útbreiða þann boðskap, vilja heldur halda honum innan síns eigin geira, sjálfum sér til fullnægju. Þeir tala því ekkert um þetta nema á þá sé gengið.

En það er svo sem ekkert skrýtið, því þetta eru óraflókin fræði sem ekki hægt að ætlast til að venjulegur pöpullinn skilji. Betra er að hann treysti bara yfirnáttúrufræðingunum fyrir þessu og hlýði óljósri boðun þeirra um náungakærleik og tilbeiðslu í blindni.

Það er því orðið ljóst að Guð sendi okkur ekki skýr fyrirmæli um hvernig móta skal hugsun vora og háttu heldur gestaþraut sem tók nærri tvo aldartugi eftir fæðingu sonar hans að leysa. Verst að lausnin skuli vera jafnflókin og þrautin sjálf.

(Sjá ennfremur: Djásnin og mykjuhaugurinn)

Óli Gneisti

Um heilagar kýr

15. janúar 2004# (Siðferði og trú)

Það virðist fara mjög fyrir brjóstið á fólki hve óhræddir Vantrúarpennar eru við að gagnrýna þjóðkirkjuna og kreddur hennar. Þegar þjónar lýsa því yfir að ekki megi gagnrýna trúarskoðanir fólks vegna þess hver persónulegar þær eru þá er yfirleitt ljóst að það eigi bara við trúarskoðanir þeirra sem eru í þjóðkirkjunni, það gilda sérreglur um þá.

Það kemur sjaldan fyrir að þjónar þjóðkirkjunnar verji aðrar trúarstofnanir eða trúarskoðanir, reyndar standa þjónarnir oft í því að gagnrýna þá sem eru ekki í þjóðkirkjunni. Ég man eftir prestum sem var hleypt inn í grunnskóla sem ég var í sem gerðu lítið úr Afríkumönnum sem dýrkuðu tré og Indverjum sem hafa heilagar kýr sem ekki mátti stugga við þó þær væru fyrir. Í þjóðkirkjunni eru tré dýrkuð (ekki lifandi tré reyndar) og sjálf er þjóðkirkjan risastór kýr sem við megum ekki reka í burtu þó hún sé fyrir.

Reyndar er þjóðkirkjan (ásamt meðlimum sínum) einna duglegust við að gagnrýna þau trúarbrögð sem standa henni næst, svokallaða sértrúarsöfnuði. Í augum mínum er aðalmunurinn á sértrúarsöfnuðum og þjóðkirkjunni (fyrir utan stærðina) sá að í sértrúarsöfnuðum er ætlast til þess að fólk trúi boðskapnum, þjóðkirkjan fer ekki fram á neitt meira en að fólk þegi og borgi. Meirihluta þjóðarinnar finnst allt í lagi að gagnrýna sértrúarsöfnuði og ég er viss um að ef Vantrúarpennar héldu sig við að gagnrýna þá söfnuði þá værum við mun vinsælli. Reglan um að það megi ekki gera lítið úr trúarskoðunum fólks hverfur þegar um er að ræða meðlimi sértrúarsafnaða enda eru þeir skrýtnir og trúa bara einhverri vitleysu, ekki satt? Trúleysingjar eru vinsælt skotmark þjóðkirkjunnar, við höfum meira að segja stimpill frá biskupi um að við séum siðlausir, okkar trúarskoðanir eru að sjálfsögðu einskins virði í augum biskups.

Þegar þjóðkirkjan verður fyrir gagnrýni þá minna viðbrögð hennar á ákveðnar týpur sem flestir ættu að þekkja úr grunnskóla, krakkar sem eyddu tíma sínum í að níðast á öðrum og komust upp með það vegna vinsælda. Þessir sömu fantar fóru hins vegar alltaf klagandi í kennarann ef einhver þorði að standa í hárinu á þeim, einfaldlega vegna þess að undir niðri voru þeir aumingjar. Þetta er þjóðkirkjan í hnotskurn. Þjóðkirkjan hefur ekkert á móti því að níðast á þeim sem eiga ekki nógu sterka vini til að berja á móti, ef einhver lítilmagninn stendur í hárinu á þjóðkirkjunni þá verða klerkar og trúmenn afskaplega reiðir enda má ekki gera svoleiðis, það gilda sérreglur um þjóðkirkjuna.

Eðli þjóðkirkjunnar kom líklega best í ljós í kringum kristnihátíðina 2000, þeir sem þorðu að gagnrýna hið ótrúlega bruðl sem fór fram í kringum þennan viðburð (eða ekki-viðburð einsog kom í ljós) fengu að kynnast fantinum. Fáránlegar ásakanir Sigurbjörns Einarssonar biskups um að gagnrýni á kristnihátíðina væru samanburðarhæfar við einhver verstu voðaverk síðustu aldar gengu yfir öll velsæmismörk en hann komst upp með það vegna þess að hann er einn af þeim ósnertanlegu. Þjóðkirkjan er líka svo heppin að hafa dagblað í sinni þjónustu sem kemur skítkasti hennar á framfæri án athugasemda og leyfir engin andsvör sem eru blaðinu ekki þóknanleg.

Þjóðkirkjan hefur sérstaka stöðu, óeðlilega stöðu, í þjóðfélaginu. Hún er valdamikil, gráðug og illskeytt. Við þurfum að losna við þessa heilögu kú af því að hún er fyrir.

Birgir Baldursson

Trúin og ástin

19. janúar 2004# (Vísindi og trú)

Ég hef stundum gripið til þess að bera saman trú og geðveiki, svona til að varpa ljósi á það fyrir trúfólki hvernig trú þeirra kemur mér fyrir sjónir. Það eru þessir þættir hér sem ég dreg jafnan upp:

Eins og hinn geðveiki stendur hinn trúaði í sambandi við ósýnilegar verur.

Sá trúaði hlýðir jafnvel fyrirmælum þessara vera, sem „tala til hans“ á svipaðan hátt og ofskynjanaverur hins geðveika stjórna gjörðum hans og lífi.

Hinn trúaði getur tekið fullkomlega óreiðu- og mótsagnakennt rit eins og Biblíuna og séð út úr texta hennar fullkomlega heilsteypta og fallega mynd á sama hátt og hinn geðveiki fær í ranghugmyndakófi sínu algerlega lógíska sýn á eitthvað sem utanaðkomandi finnst vera fullkomin þvæla.

Nú má ekki misskilja mig og halda að með þessu sé ég að fullyrða á þann veg að hinir trúuðu séu á nokkurn hátt geðveikir, eða að geðveiki sé á einhvern hátt trúarbrögð. Því fer auðvitað fjarri, þótt sumum henti að leggja mér slík orð í mun í þeim tilgangi að styrkja málflutning sinn. En þeir eru til sem kjósa af vísa þessari samlíkingu á bug sem óheppilegri, en tefla í stað fram ástinni sem góðum kosti til samlíkingar.

Og það er í lagi, því margt er líkt með þessum tveimur kenndum. Báðar eru til að mynda jafn óvitrænar og frumstæðar, fyrir utan það að hvorug tekur sérlega mikið tillit til fyrirliggjandi staðreynda.

Ólafur Jóhann Sigurðsson lýsir þessum eiginleikum ástarinnar ágætlega í hinni frábæru sögu „Litbrigði jarðar“. Þar grípur ástin aðalpersónuna svo miklum heljartökum að hann verður eins og vönkuð kind í hvert sinn sem sú heittelskaða er í námunda. En napur raunveruleikinn læknar hann af þessari andlegu sullaveiki og þá loks nær hann að sjá gyðjuna í sínu rétta ljósi - frekar svona snobbaða, slepjulega og fráhrindandi.

Ástin blindar. Það er alvitað. Og þannig er það líka með trúna.

Eins og trúmenn geta trúað á ímyndaðar verur getur maður orðið ástfanginn af persónum sem hvergi eiga sér tilvist nema í manns eigin höfði. Tvisvar hefur það gerst að ég hef orðið ástfanginn í draumi af einhverjum manneskjum sem heili minn kokkaði upp. Í annað skipti kvað svo rammt að ástinni að allan næsta dag var ég í blússandi ástarsorg yfir því að þessi dásamlega mannvera skyldi ekki vera til. Þetta var örugglega næstum eins sárt og að missa elskuna sína í dauðann.

Þessi ást var fullkomlega raunveruleg, þótt það sem hún beindist að væri það ekki. Þannig er það líka með trúna. Trúin á eitthvað gerir þetta eitthvað ekki þar með raunverulegt.

Áfram með samlíkinguna: Hinn ástfangni getur látið hvaðeina yfir sig ganga í krafti ástar sinnar. Þannig fyrirgefur hann það þegar elskan hans mætir of seint eða ekki á tiltekið stefnumót, finnur henni þess í stað allt til afsökunar og finnst hann jafnvel ekki þess verður að ástin sé endurgoldin í jafn miklum mæli.

Sama ferli má sjá hjá trúmanninum. Það virðist einu gilda hve litlu, ef nokkru, af bænum hans er svarað, því hann er þess hvort eð ekki verður og vilji Guðs er hvort eð er öllu æðri.

En það sem mestu máli skiptir er að hvorug þessara tilfinninga er yfir rannsóknir hafin. Og menn hafa komist að hreint ágætum niðurstöðum þegar báðar þessar kenndir eru skoðaðar:

Ástin er lífefnafræðilegt ferli í heilanum sem heldur einstaklingnum að ákveðinni hegðun. Þróun tegundarinnar hefur gert þeim einstaklingum hægast fyrir í genaafritun sinni sem eru reiðubúnir að fórna sem mestum tíma í að „leggja í“ afkvæmin og koma þeim á legg. Og því hefur sú manntegund orðið ofan á í þróuninni sem hefur heilabúið vírað á þann hátt að boðefnakokteillinn hafi við ákveðnar aðstæður bragðið „aðdáun - fórnfýsi - kynlöngun - blíða - feimni - þrá eftir líkamlegri snertingu - stolt“.

Sama hefur gerst í tilviki trúarinnar. Richard Dawkins lýsir því mjög vel hér. Boðefnasúpan þarna hefur greinilega bragðið „trúgirni - traust - trúgirni - traust - trúgirni“. Og þegar trúin nær þeim hæðum að guðleg návist er skynjuð má rekja það til floga í gagnaugablöðum heilans.

Þeir sem frekar vilja líkja trúnni við ástina en geðveikina segja stundum að sá sem ekki hafi elskað muni aldrei geta skilið til fullnustu í hverju það felst að trúa. Ég er sammála þessu. Ég hef bæði trúað og elskað og get fullyrt að hvorug tilfinningin hefur nokkuð með tilvist þess að gera sem elskað er/trúað er á. Þetta eru einfaldlega bara kenndir sem kalla á ákveðna hegðun: Ástin gerir menn órökvísa, fórnfúsa og svolítið eins og sullaveikar kindur. Trúin gerir menn að sama skapi órökvísa, jafnvel fórnfúsa á sínum bestu stundum, en ekki síst fær hún fólk til að hugsa og tala dálítið eins og væri það með geðklofaeinkenni.

Birgir Baldursson

Um eðli hlutanna

20. janúar 2004# (Nýöld)

En rifjum nú upp þennan dag þegar tónaseiður vindhörpunnar fyrst náði hlustum strákanna þriggja og vakti þessa kynlegu óseðjandi þrá í sálum þeirra. Framað þeim tíma höfðu þeir enga tónlist heyrt nema lögin sem Lamm organisti var að kreista útúr hásu kirkjuorgelinu á sunnudögum.

- Pabbi, hver er það sem spilar á vindhörpuna, spurði Kornelíus yngri sem þá var sex ára gamall.

- Náttúrlega vindurinn, svaraði elsti strákurinn.

- Nei, það eru kerúbarnir, er það ekki, pabbi minn? spurði Síríus og leit þessum stóru órólegu augum beint framan í pabba. Annarshugar kinkaði hringjarinn kolli einsog til samþykkis og strákarnir hlustuðu þá enn hugfangnari og bljúgari en fyr. Störðu gegnum klukknaportin útí vindskekinn heiminn þarsem ábúðarmiklar skýjaásjónur liðu hjá ein og ein og hlustuðu fyrir sitt leyti á framandlega tónana. Þetta var svo óvenjulegur dagur að bræðurnir þrír gleymdu honum aldrei og löngu seinna átti Síríus eftir að gera hann ódauðlegan í kvæði sínu „Kerúbarnir liðu hjá“.

- William Heinesen, Glataðir snillingar

Hún er skringileg þessi ást manna á hindurvitnum. Það virðist liggja djúpt í manneðlinu að leita duldrar merkingar í atburðum og gera jafnvel náttúrunni upp greind og aðra mannlega eiginleika.

Maður spyr sig af hverju. Nú er heimurinn alveg nógu stórbrotinn þótt maður þurfi ekki líka að gera honum það upp að vera smíðisgripur greindrar veru. Þið hefðuð t.d. átt að sjá litþrungna regnbogann sem blasti við út um rútuglugga á leið minni út á Leifsstöð eldsnemma að morgni síðasta sumar. Ég þurfti barasta ekki rassgat að halda því fram að þetta væri brú Ásanna milli tveggja heima, hvað þá að Guð væri að minna á sáttmála sinn við mennina. Sú vitneskja mín að þarna væri um ljósbrot að ræða spillti í engu því hve fagurt mér fannst það.

Og þegar betur var að gáð þarna í morgunskímunni sá maður að þetta var ekki regnbogi heldur regnhringur og auðvitað hélt hann alltaf sömu fjarlægð frá rútunni. Kúl stöff.

Mér finnst það lýsa algerri vanvirðingu við náttúruna og þau öfl sem hana móta að þurfa að gera öllu draslinu upp einhverja mannlega eiginleika, útskýra allt með almáttugri veru og öðrum hindurvitnum. Fyrir nú utan það að slíkt hátterni rænir menn alveg réttri sýn á eðli hlutanna.

Birgir Baldursson

Elsta gerviþörfin

21. janúar 2004# (Kristindómurinn)

Ég hef valið mér það að hugsjónastarfi að benda fólki á hve afkáralegt og óþarft það hugmyndakerfi er sem klerkar og aðrir Kristsmenn boða okkur. Þessi hugsjónabarátta helgast fyrst og síðast af réttlætiskennd, því ekki er nóg með að frjálsir söfnuðir hafi fé af þægum og óttaslegnum sauðum, heldur liggur þjóðkirkjan eins og mara á öllu þjóðfélaginu. Þessi umfangsmikla stofnun sýgur meira en þrjá milljarða út úr ríkiskassanum á hverju einasta ári. Fé þetta fer síðan í það að halda uppi elítu manna sem hafa kosið sér það að ævistarfi að klæða sig upp í hvíta kjóla og delara uppi á sviði frammi fyrir fólki, engum til gagns.

Já, ég sagði engum til gagns. Nú kann einhver að mótmæla harðlega og benda á hve mikilvæg trúin sé augum margra, að ekki megi vanmeta það. Skoðum það nánar:

Við vantrúuð vitum það betur en aðrir að enginn vandi er að lifa góðu og innihaldsríku lífi án þess að fullnægja trúarþörf, enda engri slíkri til að dreifa í hugarstarfinu. Hún er einfaldlega ekki ein af grundvallarþörfum mannskepnunnar, heldur áunnin gerviþörf sem meðal annars smitast líkt og veirusjúkdómur frá einni kynslóð til annarrar. Eitt helsta starf kirkjunnar er einmitt að planta þessari ónauðsynlegu gerviþörf* í fólk, jafnvel meðan það er enn á unga aldri, og bjóða síðan upp á þjónustu við að uppfylla hana.

Þetta hljómar hrottalega líkt athæfi fíkniefnabaróna. Betri samlíking er þó þessi sem segir boðunarstarfinu svipa til þess að fótbrjóta mann til að geta síðan selt honum gips og læknisþjónustu, nema hvað hér er passað upp á að brotið grói aldrei, heldur þurfi króníska aðhlynningu.

Við vantrúuð höfum einfaldlega aldrei brotið þessa löpp, eða þá að við höfum náð að láta hana gróa. Og meðan við gætum okkar á að verða ekki fyrir þessari „beinasleggju“ klerkanna (aftur) fyllumst við óbeit við það að sjá þá limlesta börn og fullorðna með henni út um allar trissur.

Því guðstrúin er einfaldlega fötlun, ekki meðfædd heldur áunnin. Og ef allt er skoðað, allur sá tími sem fer í þá sjúkraþjálfun sem hjálpræði kirkjunnar er, allur sá aur sem fer í að halda þessu kerfi gangandi að ógleymdu öllu því fráhvarfi frá heilbrigðum efa og gagnrýninni hugsun sem þessi fötlun kostar, þá er hægur vandi að líta á þetta sem heilbera glæpastarfsemi. Verst er að þeir sem boða trú geta ómögulega séð verk sín í því ljósi, heldur eru þeirrar skoðunar að fótbrot hvers og eins sé nauðsyn.

Nei, við þurfum ekki á því að halda. Og margir milljarðar er of há greiðsla fyrir ófyndið deleríum á hvítum kjólum. Megum við þá frekar biðja um að alvöru trönsur að flytja lög með The Ronnettes!

---

*) Eða af hverju ætli þurfi að boða mönnum trú og jafnvel leggja það á sig að flakka á milli leikskóla í þeim tilgangi? Ef þetta væri raunveruleg þörf sem eiginleg væri öllum mönnum ættu þeir sjálfkrafa að leita á náðir kirkjunnar með náttúrlegum hætti. Öll þessi fyrirhöfn við að ná sér í framtíðarkúnna rökstyður fullkomlega þá staðhæfingu að þarna sé gerviþörf á ferðinni.

Birgir Baldursson

Hugarstarf efahyggjufólks

23. janúar 2004# (Vísindi og trú)

Er eitthvað fengið með því að vera efahyggjumaður? Er ekki hundleiðinlegt að vera alltaf að draga allt skemmtilegt og spennandi í efa, koma með einhver svona leiðinda-þunglyndiskomment á allt sem vekur tilhlökkun og von hjá venjulegu fólki?

Öðru nær. Sá sem tamið hefur sér efahyggju hefur öðlast dásamlegt tól sem fær hann til að vinsa fullt af þvælu út úr heimsmynd sinni. Slíkan mann gengur mun verr að pretta og blekkja en alla þá sem eru fullir af trúgirni og trúnaðartrausti. Lítum betur á þetta:

Þegar þú hittir fyrir einhverja þá sem duglegir eru að taka inn Lifestream Bioactive Spirulina geturðu skilið hvers vegna þeir dýrka þetta einstaka dökkgræna náttúrufæðubótarefni. Það má öfunda þá af því hvernig húðin geislar, augun eru skýr og sjálfir eru þeir bókstaflega að springa úr orku! Vísindamenn trúa því að þessi örsmáa Spirulina-jurt sé næstum því hin fullkomna fæða og margir rannsakendur trúa að hún geti bætt heilsu fólks umtalsvert og aukið orku.

- (Úr auglýsingabæklingi, lausleg þýðing BB)

Hvað finnst ykkur um þennan texta? Langar ykkur ekki heil ósköp til að stökkva af stað og ná ykkur í þessar dökkgrænu töflur? Nógu girnilega hljómar að minnsta kosti það sem fullyrt er í bæklingnum.

Eða nægir ykkur að vita að margir vísindamenn, líka þeir sem fást við rannsóknir, trúi á mátt Spirulina? Er það fyrir ykkur sönnun einhvers? Margir vísindamenn trúa líka á Guð og fullt af fólki sem starfar við rannsóknir trúir á mátt hans.

Sjáið þið ekki hvert ég er að fara með þessu? Vel getur verið að Spirulinajurtin sé algerlega málið og láti húðina skína, augun glansa, heilann dansa og drifkraftinn slaga hátt upp í áhrifin af meðalstóru amfetamínfixi - En það gleymist bara alveg að skýra frá nokkrum niðurstöðum í þeim efnum, heldur er aðeins tiltekið að einhverjir vísindamenn trúi á dæmið (rökvilla sem kallast „vísun í yfirvald“). Það kemur hvergi fram að þessir trúuðu vísindamenn hafi rannsakað efnið og komist að einhverjum niðurstöðum um það, eina rannsóknarniðurstaðan sem nefnd er í bæklingnum fjallar um það að næringarefni í náttúrlegu fæði á borð við Spirulinatöflurnar eigi líkaminn betur með að taka upp í blóðrásina en tilbúin vitamín og bætiefni úr efnagerðum.

Hvergi kemur fram að sú rannsókn hafi í nokkru tekið til vörunnar sem er til sölu.

Áfram heldur bæklingurinn:

Elizabet frá Dunedin, NZ er orðinn reglulegur notandi. „Ég er búin að taka inn Lifestream Bioactive Spirulina töflur í nokkrar vikur og hef strax tekið eftir undursamlegum breytingum í líkama mínum. Þetta líkist því helst að hafa öðlast nýtt líf, og heilastarfsemin, sem var áður fremur seinfær, er mun skarpari og skýrari líka. Ég er mjög ánægð með þetta efni, miklu ánægðari en með nokkurt annað efni sem ég hef prófað.“

Nú hljótum við þó öll að hafa látið sannfærast og erum komin í úlpuna til að fara og kaupa inn þetta dýrðarefni, eða hvað? Nei, efahyggjuheilinn hefur enn talsvert við þennan kynningarmáta að athuga.

Þetta sem var þarna borið á borð fyrir okkur kallast vitnisburður og hann er vita gagnslaus þegar kemur að því að sýna fram á réttmæti eða tilvist einhvers. Þessi kona gæti til dæmis verið undir gargandi plasíbó-áhrifum sem ekkert hafa með innihald töflunnar að gera. Og kannski eru það einmitt slík áhrif sem verið er að selja, ágætlega holla vítamíntöflu, unna úr þarategund, sem með réttri auglýsingamennsku má selja trúgjörnu fólki í stórum stíl á þeim forsendum að hún hafi nánast lækningamátt og hífi greind og getu fólks upp í hæðir.

Ég er samt ekkert að halda því fram um þessa tilteknu vöru. Hún getur vel verið jafn frábær og auglýst er. Það eina sem vekur grunsemdir efahyggjumannsins eru þau atriði sem ég hef tiltekið: Ekki er vísað í neinar rannsóknarniðurstöður, heldur með þokukenndum hætti tiltekið að einhverjir vísindamenn trúi á mátt vörunnar. Í stað staðfestra niðurstaðna er svo haldið á lofti einum vitnisburði einnar manneskju sem telur sig hafa tekið andlegum og líkamlegum framförum við inntökuna.

Við efahyggjumenn tökum eftir öllu svona meðan flestir aðrir láta skrumið gott heita og kaupa vöruna í góðri trú. Þetta gildir ekki bara um fæðubótarefni, heldur einnig loftkenndari hluti á borð við hjálpræði Krists. Eða hvaða aðferðum beitir annars Krossinn til að ná inn meðlimum? Staðfestum rannsóknarniðurstöðum um að sálir kristinna manna fari til himna?

Nei, bara vitnisburði um bænheyrslu Guðs.

Birgir Baldursson

Biskup og lygin

25. janúar 2004# (Siðferði og trú)

Þeir eru aumkunarverðir sem ekki geta agiterað fyrir sannfæringu sinni öðru vísi en að ljúga um staðreyndir. Staðreyndin er þó sú að ótrúlegasta fólk á það til að grípa til slíkra ráða þegar það finnur að það er að missa tiltrú manna á því sem það hefur fram að færa.

Við höfum rúmlega ársgamalt dæmi um þetta í málflutningi biskups Íslands og setur það ljótan blett á þjóðkirkjuna. Ræðan sem hann flutti á nýjársdag 2003 bar yfirskriftina „Trúleysi ógnar mannlegu samfélagi“.

Þegar Karl Sigurbjörnsson heldur því fram í hátíðarræðu frammi fyrir hjörð sinni að trúleysi sé ógn við samfélagið er hann einfaldlega að ljúga. Staðreyndin er nefnilega sú að það er bókstaflega ekkert við trúleysið sem gerir það þannig úr garði að samfélaginu standi einhver ógn af því, öðru nær.

Þegar Karl gerir þetta setur hann sig niður á sama plan og eldprestar hinna frjálsu safnaða bókstafstrúarfólks sem víla ekki fyrir sér að ljúga hverju sem þeim hentar, tefla fram barnalegum fígúrum á borð við djöfulinn og illa anda, til að sannfæra söfnuðinn um að hin eina rétta leið sé að aðhyllast og ástunda stefnu viðkomandi kirkju.

Eða hvaða rök hefur Karl annars fyrir þessari staðhæfingu? Ekki nokkur, en hann bregður á það ráð gera trúleysinu upp allt annað innihald en það hefur (straw man rökvilla) og ráðast síðan á það innihald. Þannig tókst honum í ræðu sinni á ótrúlegan hátt að fá það út að trúleysið innifeli siðleysi, ástleysi og vantraust á náunganum.

Við getum öll verið sammála um að slíkir lestir séu ekki æskilegir í fari fólks. En við sem trúlaus teljumst vitum sem er að ekkert af þessu hefur nokkuð með trúleysi að gera. Því ber að draga þá ályktun að biskup mæli þessi orð annað hvort í fáfræði sinni eða hreinlega ljúgi þessu vísvitandi - hræði hjörðina til frekara fylgilags með því að djöfulgera þá sem komið hafa sér upp annarri og raunsannari heimsmynd en kirkja hans boðar.

Það er ekki mjög trúlegt að æðsti maður íslensku þjóðkirkjunnar sé svo illa að sér að hann viti ekki hvað felst í vantrú á hugmyndakerfi af þeim toga sem hann boðar. Slíkt væri líka illt afspurnar og áfellisdómur yfir þeirri akademíu sem veitti honum prófskírteinið. Því er vart annað hægt en líta svo á að um vísvitandi blekkingar sé að ræða.

Og fyrir þetta frumhlaup sitt ber honum að biðjast afsökunar.

Óli Gneisti

Trúir biskup á Satan?

26. janúar 2004# (Kristindómurinn)

Ég er forvitinn maður að eðlisfari, trú og trúarbrögð vekja forvitni mína. Ég vil vita sem mest um þessi mál, ég nota þessa vitneskju síðan í að berjast gegn þessum fyrirbrigðum.

Það vekur endalaust furðu mína hve lítið ég veit um þau trúarbrögð sem ég var alinn upp við, þjóðkirkjukristni. Það er líka ákaflega erfitt að komast að því hverju fólk á að trúa ef það er í þjóðkirkjunni og hvernig fólk á að hegða sér. Ég er að vísu nokkuð viss um að Jesús og guð koma þarna sterkir inn, heilagur andi er líklega kominn úr tísku eða þá hefur sameinast guði endanlega.

Mig langar að vita hvort þjóðkirkjan sé á þeirri skoðun að Satan sé til, þjóðkirkjan sjálf hefur reyndar fáar skoðanir sjálf en biskupinn getur kannski verið holdgervingur hennar. Trúir herra Karl Sigurbjörnsson biskup Íslands á Satan?

Ég veit að Lúther sem er að nafninu til helsti hugmyndasmiður þjóðkirkjunnar trúði á Satan. Lúther sagðist sjálfur hafa hitt Satan og notaði einkar eftirminnilegt bragð til að sigra hann, hann leysti vind í átt að honum (nú vitið þið hvernig þið sigrið Satan, borðið baunir!).

Hefur Karl hitt Satan? Það væri fróðlegt að vita. Við getum allavega verið viss um að Karl hefur lesið nóg eftir Lúther til að vita hvernig skal koma fram ef Satan bankar upp á.

Ég sé fyrir mér allavega tvær mögulegar skoðanir sem Karl hefur á málinu. Kannski er biskup nútímalegur í hugsun og sér fyrir sér að Satan sé myndlíking fyrir hið illa í heiminum en vill ekki styggja þá sem trúa raunverulega á Satan. Hins vegar gæti verið að Karl trúi á Satan en veit að hann myndi verða að athlægi ef hann játar það þannig að hann reddar sér með því að tala um „hið illa“.

Ég held að það séu margir innan þjóðkirkjunnar sem eru í vafa um tilvist Satans, þessu fólki þætti örugglega vænt um ef biskup myndi svara þessari einföldu spurningu og leiða það í allan sannleikann um málið.
Bæði ég og sauðir þjóðkirkjunnar viljum fá svar: Trúir biskup á Satan?

Birgir Baldursson

Spásagnar- og miðilshæfileikar

27. janúar 2004# (Nýöld)

Ekkert bendir til þess að fólk hafi raunverulega spásagnar- og miðilshæfileika, en margir eru flinkir í að veiða upplýsingar upp úr fólki og segja því í framhaldi nákvæmlega það sem það vill heyra.

James Randi heitir maður, einn af færustu töframönnum sem uppi eru. Og eins og títt er um töframenn er honum uppsigað við þá sem gefa sig út fyrir að hafa yfirnáttúrlega hæfileika, enda kemur hann auðveldlega auga á hvaða brögðum er beitt.

Randi hefur um árabil helgað sig þeirri iðju að fletta ofan af miðlum og öðrum yfirnáttúruloddurum. Ýmsir hafa látið til leiðast að gangast undir prófraunir þær sem hann býður upp á, enda liggja milljón dollarar inni á bankareikningi handa hverjum þeim sem sýnt getur með óyggjandi hætti fram á hæfileika sína.

Engum hefur tekist að standast svo mikið sem forprófið sem Randi beitir áður en tilraunirnar sjálfar fara fram og sumir þora ekki í prófið þegar til kemur. Í sjónvarpsþáttum og á vefsetri sínu útskýrir hann hvaða blekkingum þetta fólk beitir aðra svo þeir í góðri trú halda sig vera að horfa upp á kraftaverk eða hafa komist í samband við dána vini og ættingja.

Slík iðja, að vinna traust fólks til að ljúga að því, er afar ljót en margir miðlar sem slíkt stunda hafa það sér til afsökunar að trúa á töframátt sinn sjálfir. Þeir eru einfaldlega ekki meðvitaðir um það að þeir beita því sem kallar er cold reading, m.ö.o. að upplýsingarnar sem koma fram berast frá kúnnum þeirra sjálfum en ekki að handan.

En svo eru líka til óprúttnir loddarar sem beita köldum og heitum lestri meðvitað.

Í smáauglýsingadálkum dagblaðanna hafa sjaldan verið fleiri sem auglýsa spásagnar- og miðilsþjónustu en þessi misserin. Það er eins og samfélagið hafi tekið djúpa dýfu og hvers kyns trú á hindurvitni hafi komist í tísku, svo rammt kveður að þessu.

Kæru miðlar og spásagnafólk! Þætti ykkur ekki dásamlegt ef þessir milljón dollarar sem liggja óhreyfðir inni á bankareikningi kæmust þangað sem mest þörf er fyrir þá, í hjálpar- og líknarstarfi hvers konar? Hvernig væri að frelsa þessa aura og sýna heimsbyggðinni um leið í eitt skipti fyrir öll að gáfa ykkar er raunveruleg og að það sé til yfirnáttúra. Ég mana hvern þann sem auglýsir yfirnáttúrlegan sörvis í smáauglýsingum dagblaðanna að láta til skarar skríða.

Þið hafið allt að vinna.

---

Svipað: Er Nonni þarna? og Af hverju ætti allt þetta fólk að ljúga?

Óli Gneisti

Þið ráðið hverju þið trúið

28. janúar 2004# (Nýöld)

Í Ríkissjónvarpinu var sýndur þáttur um hina ýmsu rugludalla (misruglaða reyndar) sem voru stimplaðir sem leitandi. Hvort þátturinn átti að fjalla alvarlega um málin eða hvort það átti bara að gera grín að þeim er ekki ljóst. Þessir náungar koma án efa út einsog bjánar hvort sem það er vilji þáttagerðarmannanna eður ei. Umsjónarmaðurinn kom með lykilsetningu snemma í þættinum þegar hann sagði: Þið ráðið hverju þið trúið.

Öll höfum við heyrt um hveitiakrahringi og í þættinum var talað við náunga sem taldi þessa hringi vera gerða af geimverum sem eru víst að reyna að koma einhverjum skilaboðum til okkar. Þessar þróuðu geimverur hafa semsagt ekki betri leiðir til að hafa samband okkur heldur en að eyðileggja hveitiuppskerur. Þessi klikkaði náungi játaði nú að hægt væri að gera þessa hringi á einni nóttu með afar einföldum tækjum, sú einfalda og rökrétta skýring var hins vegar ekki að slá í gegn hjá honum. Hringirnir voru margir flottir, þetta eru misskildir listamenn.

Næst voru náungar sem trúðu að geimverur sveimuðu um á fljúgandi diskum. Annar játaði að 90% fljúgandi furðuhluta væri hægt að skýra á eðlilegan hátt, hin 10% eru augljóslega geimverur af því að einhverjir sjálfskipaðir sérfræðingar hafa enga skýringu. Hinn náunginn var skemmtilegri af því að hann var með myndir af fljúgandi diskum. Hann vissi hvaða diskar væru frá Venus og hvaða diskar væru frá Mars (kannski fékk hann upplýsingarnar úr ofmetinni sjálfshjálparbók).

Síðan kom að Tantranáunga, hann starfaði sem nuddari og nuddaði meðal annars legið að innan (ætli Guðjón Bergman bjóði upp á svona þjónustu?). Kynlífið hans virtist nú vera áhugavert og hann hafði ekkert á móti því að sýna áhorfendum nokkrar skemmtilegar stellingar. Ég missti samt af honum þegar hann byrjaði að tala um guðinn í okkur sjálfum, af hverju að flækja þetta svona?

Jóganáunginn er í svipuðum flokki, hann kallar sig Siddharta og stundar jóga. Allt í fínu lagi með einhverjar svona æfingar en hvers vegna að troða einhverju guðatali inn í þetta?

Draugaveiðarar eru greinilega eftirsóttir í Danmörku miðað við að það var talað við þrjá slíka. Tveir fyrstu fundu ekki neitt þó þeir væru með myndavél og vasaljós einsog ég keypti í Tiger um árið. Ég man að með vasaljósinu fylgdu mislit gler sem gátu breytt ljósinu, líklega kemur það að gangi í draugaleit.

Þriðji draugaveiðarinn var öflugur, hann fann tvo drauga í þættinum. Hann þarf ekki að nota við vasaljós en hefur þess í stað þriðja augað (ósýnilegt reyndar) sem sér drauga, hann setur líka út einhverja þreifara (ósýnilega líka). Það fyrsta sem hann gerði eftir að hafa fundið drauginn var að kitla hann aðeins. Hann byrjaði síðan að sveifla handleggjunum til að opna leið í andaheiminn (draugurinn var fastur á milli heima) og beindi honum síðan í ljósið. Það var sagt frá því að hann hefði einu sinni fundið og bjargað 36 draugum í einu. Geðsjúklingur eða svindlari? Hver veit.

Hare Krishna! Talað var við náunga sem líktist Hallgrími Helgasyni, það virtist vera fjör hjá honum og félögum hans þegar þeir voru að syngja, dansa, hringja bjöllum og brenna reykelsi. Meinlausir rugludallar að því er virtist.

Ásatrúarmenn komu síðastir. Þeir voru að tala um að goðin væru tákn fyrir krafta í náttúrunni. Það er stór spurning hvort þetta eru beinlínis trúarbrögð eða bara leið til að komast í snertingu við forna menningu. Einn sem var nýbyrjaður í þessum félagsskap talaði um að það væri fáránlegt að halda að maðurinn væri það stærsta í veröldinni, hann var vissulega leitandi en einsog allir aðrir í þessum þætti var hann á villigötum.

Niðurstaðan er sú að ef þú leitar að flóknum, dularfullum skýringum en hunsar þær sem eru einfaldar og rökréttar þá áttu auðvelt með að komast í fjölmiðla.

Karl Jóhann

Líf eftir líf eftir líf eftir dauðann

29. janúar 2004# (Rökin gegn guði)

Ég lenti um daginn, eins og svo oft áður, í samræðum um trúarbrögð. Niðurstaða eins þátttakanda í þessari umræðu var sú að allir hefðu sína sérstaka trú, en þó ættu það allir sameiginlegt að trúa á líf eftir dauðann.

Þessu var ég ekki sammála, staðan verandi sú að ég trúi ekki á líf eftir dauðann. Fólki finnst það oft undarlegt, þá sérstaklega í ljósi þess að þeim þykir þetta líf okkar vera tilgangsminna ef ekki væri fyrir eftirlíf, þau neita að trúa því að allt sé bara búið.

Aftur á móti neita ég að trúa því ekki, ég vill ekki framhaldslíf. Þegar ég dey vill ég halda áfram að vera dauður, ég get ekki ímyndað mér betri örlög heldur en að deyja; allar áhyggjur heimsins farnar að eilífu, með því vonda fer hið góða en það er þó ekki áhyggjuefni þar sem áhyggjur eru þá horfnar.

Það kemur inn í að ég er ungur og skynja kannski ekki minn dauðleika jafn vel og margir mér eldri og vitrari en ég held að það muni lítið breytast.

Þegar ég hugsa um látna ástvini þá vildi ég stundum geta ímyndað mér að þau væru á betri stað, en því trúi ég ekki, þau verða þó alltaf í hjarta mínu og það er mér nóg.

Sumir vilja meina að lífið hafi æðri tilgang og það geti ekki verið að við söfnum að okkur kunnáttu og upplýsingum allt lífið og síðan hverfur það allt með sálinni og því góða í okkur. En lærdómur okkar er ekki bara fyrir okkur, hann er fyrir alla sem læra af okkur, alla í kringum okkur og börn okkar og barnabörn, hann hverfur ekki bara heldur lifir í þeim.

Mér finnst það vitleysa að halda að þetta líf sé undirbúningur fyrir eitthvað meira, allavega ef það kemur í veg fyrir að við lifum lífi okkar til fullnustu þess vegna.

Mér líður vel í þeirri vitneskju að einhvern daginn mun ég loka augunum og hætta að vera til í þeirra mynd sem ég sé í augum mínum þegar ég horfi í spegil og ég vona að mér líði vel með hvað ég hafi skilað heiminum þegar kemur að þessari stundu.

Matthías Ásgeirsson

Upphafning sinnuleysis

2. febrúar 2004# (Siðferði og trú)

Eitt af því sem fylgir því að vera ákafur efahyggjumaður er hneykslun annarra. „Hvernig nennir þú þessu?“ „Hvaða máli skiptir þetta?“ „Ég er líka trúlaus, en mér er sama hverju aðrir trúa“ Eitthvað þessu líkt heyrum við reglulega og þurfum ansi oft að útskýra hvað veldur því að við skiptum okkur af trúarbrögðum og öðrum hindurvitnum.

Reyndar held ég að flest eigum við erfitt með að setja okkur í spor annarra þegar kemur að því sem skiptir fólk máli. Okkur finnst skrítið að einhver hafi áhuga á því sem okkur finnst engu skipta. Þeir sem hafa ekki nokkurn áhuga á fótbolta skilja ekki ákafa stuðningsmenn Liverpool, þeir sem ekki spá mikið í tölvum skilja ekki Linux nördana og þeir sem ekki forrita skilja ekki Perl forritara (reyndar skilja margir forritarar þá ekki heldur en það er önnur saga). Ég efast samt um að Linux aðdáendur lendi oft í því að upp að þeim gangi fólk og segi, „ég hef svosem áhuga á tölvum, en hvernig dettur þér í hug að skipta þér af því hvaða stýrikerfi annað fólk notar? Þetta eru ekkert nema trúarbrögð hjá þér“ Samt er þetta, þegar öllu er á botninn hvolft, ekki ósvipað því sem við efahyggjumennirnir fáum reglulega að heyra.

Sinnuleysi, það að hafa engan áhuga og skipta sér ekki af trúmálum, virðist vera normið á Íslandi í dag. Flestir trúa litlu en hafa þó sína barnatrú, trúa einnig á miðla og annað álíka kjánalegt. Íslendingar trúa þó, sem betur fer, ekki á álfa og huldufólk þó lygasögur um annað séu stundum sagðar útlendingum.

En það er þetta með sinnuleysið? Ég hef tekið eftir því að ákveðinn hópur lætur okkur vantrúarpenna fara í taugarnar á sér og skilur ekkert í þessu umstangi okkar. Þetta fólk er jafnvel trúlaust að eigin mati, en hefur þann kost fram yfir okkur að því er alveg sama. Í nafni umburðarlyndis passar það sig á því að hafa enga sérstaka skoðun á hindurvitnum, stuða ekki trúmenn og leyfa öllum að eiga sínar trúarskoðanir í friði. Þetta sama fólk hikar svo oft ekki við að gagnrýna annars konar skoðanir harkalega, ýmsir sem halda fram pólitískum skoðunum sem þessu fólki er ekki að skapi mega eiga vona á persónulegum árásum og skítkasti sem gengur jafnvel lengra en það sem hægt er að finna á vantrú þó vel sé leitað. Það má nefnilega tjá sig um flest annað en trúmál án þess að það sé talið sérstaklega dónalegt og jafnvel ómálefnalegt ipso facto.

Það er furðulegt en við vantrúarseggir eigum okkur ansi ólíklegan bandamann í þessu máli. Séra Sigurður Pálsson sagði innan um trúarbull og kjaftæði í nýárspredikun nokkuð sem vert er að taka undir.

Umburðarlyndishugtakinu er gjarnan misbeitt og það látið tákna einhvers konar „mér er alveg sama afstöðu,“ eða „ég ætla ekkert að vera að halda minni sannfæringu á lofti.“ það er ekki umburðarlyndi heldur afstöðuleysi. Um leið og umburðarlyndið gerir þá kröfu til mín að ég virði rétt annarra til sannfæringar og til að fylgja henni eftir, veitir það einnig mér rétt til þess að hafa sannfæringu og fylgja henni eftir. Að vera umburðarlyndur jafngildir ekki því að vera skoðanalaus eða þegja um sannfæringu sína. Sömuleiðis er vert að minna á að umburðarlyndinu eru takmörk sett. Eitt skýrasta dæmið um slíkar takmarkanir er mannréttayfirlýsing Sameinuðu þjóðanna. Brot á þeim rétti sem hún á að tryggja verða ekki umborin, heldur flokkast þau undir glæpi.

Við á vantrú tökum afstöðu, við teljum hindurvitni, hver sem þau eru, kristni eða annað kukl, vera neikvætt afl sem vinnur gegn framförum og bættu samfélagi. Við erum þeirrar skoðunar að gríðarlegri orku og endalausu fé sé eytt í að boða kjánalegar og jafnvel hættulegar skoðanir. Barátta okkar er ekki nema dropi hafið við hlið þess endalausa áróðurs sem flæðir yfir landann. Fjölmiðlar flytja endalausar gagnrýnislausar fréttir af bulli án þess að nokkur efi komi fram, skottulæknar vaða frammi í fjölmiðlum, miðlar komast upp með að saka saklausa menn um morð og lýsa því yfir að sekir menn séu saklausir, þjóðkirkjan treður boðskap sínum hvert sem hún kemst, prestum sínum í öll skúmaskot í þjóðfélaginu og sendir erindreka út um heim til að boða barnaskapinn, slökkva á gagnrýninni hugsun. Þetta gengur jafnvel svo langt að Þjóðkirkjuprestar fara reglulega í leikskóla til að troða þvælunni ofan í gríslingana meðan þau eru móttækileg. Í námsefni grunnskóla í Kristinfræði er mikið gert úr trú á kostnað náttúruvísinda¹. Talað er um sögur Biblíunnar eins og um sögulegar staðreyndir² sé að ræða og iðulega gefið í skyn að trú sé eina forsenda góðs siðferðis³.

Og flestum stendur á sama, sinnuleysið er algjört.

Við á Vantrú höfum rökstudda sannfæringu og við fylgjum henni eftir. Það er hið besta mál að fólk sé ekki sammála þessari sannfæringu, öllum er velkomið að setja inn athugasemdir og tjá skoðanir sínar. En í Gvuðanna bænum, ekki verja sinnuleysið. Það er löstur að láta sér standa á sama - það sjá allir ef þeir líta í eigin barm og velta fyrir sér hvort það sé ekki eitthvað sem þeim finnst mikilvægt en öðrum ekki.

1) sjá t.d. Kristin fræði, ljós heimsins eftir Iðunni Steinsdóttur og Sigurð Pálsson, bls. 9
2)T.d. sama bók, bls. 20 „Eins og þið kannist við gaf Guð Ísraelsþjóðinni forðum tíð lífsreglur sem nefndust boðorðin tíu.“ og ótal fleiri dæmi
3)Sama bók, út um allt.

Birgir Baldursson

Áhrifamáttur hins „önnkúla“

3. febrúar 2004# (Kristindómurinn)

Í Morgunblaðinu á laugardag getur að líta fréttatilkynningu um að Kristileg skólasamtök standi um þessar mundir fyrir kynningu á starfsemi sinni í efstu bekkjardeild grunnskólanna. Markmiðið segja samtökin vera benda á valkost þar sem allir geti verið óhultir fyrir vímuefnaneyslu:

Í tengslum við kynningarátakið er dreift margmiðlunardiskinum Líf án vímu sem samtökin hafa útbúið o fjölfaldað með styrk frá Forvarnarsjóði og Ungu fólki í Evrópu.

Ég er ekki viss um að þessi tenging sem samtökin eru hér að reyna að setja á milli heitrar kristinnar trúar og vímuefnaleysi hrífi eins og til er ætlast. Reyndar þykir mér ekki ólíklegt að þetta muni hafa þveröfug áhrif. Ég minnist sjálfur þess álits sem flestir samnemendur mínir í Menntaskólanum við Hamrahlíð höfðu á fólkinu sem kom saman í herbergiskompu undir aðaltröppunum nokkrum sinnum í viku. Þetta KáEssEss-lið þótti einfaldlega frekar svona nöttað og gantast var með það á svipaðan hátt og gert var með Ungt fólk með hlutverk, sem aldrei var kallað nokkuð annað en Ungt fólk með hausverk.

Samtök á borð við KSS verða að gæta sín í framgöngu sinni þegar reynt er að smita trúarvírusnum með zombískum hætti meðal skólakrakka. Því þótt flestir þeirra hafi fermst og margir trúi á Guð er ekki þar með sagt að þau líti upp til allra annarra sem það gera. Þvert á móti er nokkuð ljóst að ekkert í heiminum er fyrir þessu fólki hallærislegra og vitleysislegra en einmitt fólk sem gefur sig opinberlega út fyrir að vera sérlegar Jesúsleikjur.

Því það er eins með Kristileg skólasamtök og „reyklausa liðið“ sem auglýst var á plakötum í stórfelldu átaki Landlæknisembættisins fyrir allmörgum árum: Það kæra sig fæstir við að kenna sig við slíkan önnkúl hallærisgang. Í þá daga var mikið atriði fyrir hvern sæmilega helbrigðan ungling að vera ekki í reyklausa liðinu. Í ljósi þess óttast ég nú að með þessu framtaki sínu séu KSS-ingarnir, í framgöngu sinni svolítið eins og sullaveikar kindur, að hrekja ungt og eðlilegt fólk út í vímuefnaneyslu, nú þegar búið er að smíða þessa tengingu á milli bindindis og ofurtrúar á Jesú og Biblíuna.

Óli Gneisti

Horfir guð á Survivor?

4. febrúar 2004# (Rökin gegn guði)

Survivor er áhugavert sjónvarpsefni. Guð kemur mikið við sögu enda virðast margir keppendur vera ákaflega trúaðir.

Í einni þáttaröðinni var kokkur að nafni Keith að tala um að honum þætti það undarlegt að það kæmi alltaf rigning þegar kæmi að þinginu þar sem kjósa á fólk í burtu. Hann var nokkuð viss um að þarna væru á ferðinni æðri öfl. Þetta finnst mér ákaflega undarlegt viðhorf. Reyndar finnst mér almennt stórskrýtið að fólk trúi á æðra afl en að halda að þetta æðra afl sé að skipta sér af svona keppni sýnir svo um munar hve trúin er órökrétt. Af hverju býr þetta æðra afl ekki til rigningu á þurrkasvæðum í staðinn fyrir að reyna að gera raunveruleikasjónvarp dramatískara?

Guð (eða hið æðra afl) kemur víða við. Hann hefur hjálpað ófáum íþróttamönnum að ná glæsilegum árangri, allavega vilja margir þeirra eigna guði árangur sinn. Hvernig dettur fólki í hug að guð langi til að hjálpa því að setja heimsmet á meðan honum er sama þó börn séu drepin?

Kannski er þetta gamaldags guð. Hugsanlega guð Gamla Testamentisins sem fékk ekkert samviskubit yfir því að slátra fólki vegna veðmáls. Það gæti verið að guð sé ennþá í þessu braski. Var guð kannski að tapa veðmáli þegar keppendi í Survivor datt úr keppni eftir að hafa brennst illa? Við vitum að þessi guð er ekki hafinn yfir það að svindla.

Það segir vissulega sína sögu að hin æðru öfl, sem kokkurinn Keith talaði um, ákváðu að sleppa því að rigningunni næst þegar átti að reka einhvern úr þættinum.

Birgir Baldursson

Gussi kredithirðir

6. febrúar 2004# (Rökin gegn guði)

Drottinn er minn hirðir segir einhversstaðar. Vel má vera að í hugum fjölmargra sé hann eitthvað slíkt átorítet, en í mínum huga eru einu hirðisstörf hans þau að hirða heiðurinn af sköpun lífsins, án þess að koma þar nokkuð nálægt.

Almáttugur Guð hefði getað skapað manninn einni svipan hefði honum sýnst svo. Reyndar segir fyrsta Mósebók að það hafi hann einmitt gert. En er sú raunin?

Neibb, allar niðurstöður rannsókna á uppruna mannsins, lífsins og heimsins sýna okkur að maðurinn er aðeins ein grein af lífheiminum og tekið hafi hann ármilljarða að þróast frá fyrstu lífverunum, forfeðrum okkar allra.

Hvað vakti fyrir Guði að taka sér allan þennan tíma í sköpunina? Og hvernig stendur á að hægt er að útskýra allt þetta ferli, frá fyrstu kjarnsýrunni til þessa heilastóra fjölfrumungs með fullkomlega mekanískum hætti, ef þessi Guð hefur eitthvað komið þarna nálægt?

Allar niðurstöður benda eindregið til þess að í heiminum gerist hlutirnir í röð eftir því sem aðstæður leyfa. Slíkt útilokar ekki Guð, en sníður þessum hugsanlega guði þann þrönga stakk að geta ekki skapað manninn í einni svipan, heldur með því að breyta aðstæðum fram og til baka á ógnarlöngum tíma. En til þess þarf ekki Guð, því náttúruvalið skýrir þetta fullkomlega. Stöðugar breytingar á aðstæðum kalla fram ótal afbrigði hverrar tegundar og misjafnt genetískt upplag sér svo til þess að þær lífverur sem hentugasta arfgerð hafa komast áfram við nýjar aðstæður.

Hvar er þörfin fyrir Guð í slíku samhengi? Hún er ekki til staðar ef menn aðhyllast orsakahyggju í þessum efnum. En um leið og menn fara að gefa sér að tilgangur liggi þarna að baki, að á bak við þróunina sé einhver áætlun um að kalla fram mannskepnuna, þá horfir málið öðruvísi við.

Vísindin leiða það ekki út sem slík að heimurinn sé án tilgangs, en þau leiða það hins vegar út að hann lúti lögmálum orsaka. Og slík útleiðsla er strangvísindaleg.

Guð hefur greinilega bara legið í leti meðan þróunin vann fyrir hann við að koma mannskepnu á fót. Þessu má líkja við það að ég ætli mér að rækta myglusvepp á brauðsneið og láti svo sneiðina bara liggja úti í gluggakistu. Eftir viku eða tvær er væntanlega komin myndarlegasta skán með ótal grænum og fallegum blettum, ilmurinn eins og af fínasta peniselíni.

Ætli ég mér að halda því fram að ég hafi skapað þessa myglu eða séð til þess að blettirnir í henni væru á þeim stöðum sem þeir eru þá væri það ekki satt. Ég væri með því að hirða kredit fyrir að gera ekki neitt.

Trúmenn eigna goðaveru þeirri sem þeir aðhyllast nákvæmlega sambærilega hluti. Í það minnsta hefur þessi guð þeirra ekki með nokkrum hætti sýnt fram á að íhlutun hans hafi borið að ofar og handan náttúrulögmálanna.

Birgir Baldursson

Smættun 1: Fegurðin

7. febrúar 2004# (Rökin gegn guði)

Hvað er fegurð og hvernig skynjum við hana? Hvers vegna er fegurðarskyn okkar mismunandi milli manna og tímabila í sögunni?

Oft hef ég heyrt þau rök trúmanna fyrir heimsmynd sinni að sköpunarverkið sé einfaldlega of glæsilegt til að geta verið nokkuð annað en smíðað af smekkvísum höfundi. Þetta var t.d. eina ástæðan sem Davíð Þór Jónsson grínari og fyrrum guðfræðinemi bar við þegar ég rökræddi við hann um guðstrú á Ísafirði fyrir margt löngu. En skyldi vera eitthvað vit í þessu viðhorfi?

Ég hallast að því að fegurðarskyn okkar taki alfarið mið af því hver við erum, partur af náttúru sem byggir á ákveðnum eðlis- og efnafræðilegum lögmálum. Ég skal skýra þetta nánar:

Hafa menn einhverntíma heyrt talað um fraktala? Þegar ég átti Atari tölvuna mína í den komst ég yfir eins konar teikniforrit sem dró upp ægifagrar myndir af einhverju sem líktist landslagi, gróðri og jafnvel kristöllum án nokkurs vitræns innígrips frá mannshöndinni. Þetta einfalda en áhrifamikla forrit byggði á fraktalaferlum, endurtekningum á einföldum formum. Fraktalar eru ríkjandi í náttúrunni og okkar eigið sköpulag er hægt að rekja þangað. Er nokkur furða að við fraktalskar lífverur skulum hafa auga fyrir svona formum í náttúrunni?

Ég held að það sé engin tilviljun.

Í nýlegu hefti af Lifandi vísindum var útlistað hvernig hlutfall gullinsniðs* kemur stöðugt fyrir í náttúrunni, jafnt í kuðungum sem heilu vetrarbrautunum. Og margir muna eftir heimildarmynd í sjónvarpi þar sem útskýrt var hvers vegna fögur blóm hafa þá lögun sem þau hafa og af hverju glæstir innviðir býflugnabús eru eins og þeir eru.

Engin hönnun þar, bara eðlis- og efnafræðileg lögmál að verki.

Lögun sameinda ræðst af eiginleikum frumeindanna sem liggja til grundvallar. Og á stærra plani taka heilu klumparnir mið af þeim efnasamböndum sem þeir innihalda. Saltkorn hefur ákveðna teningslögun og demantur verður fallegastur ef hann er slípaður í samræmi við kolefnisgrindina sem hann samanstendur af.

Og við, samhverfu fjölfrumungarnir, föllum í stafi yfir þessu öllu og heimtum í heimsku okkar að sjá smiðinn laghenta sem allt þetta skóp.

Við getum verið svo vitlaus. En svona liggur þá í forsendu fegurðarinnar. Þetta er allt bara físík og kemí, eins og Nóbelsskáldið orðaði það einhverntíma, ef ég man rétt.

En það eru reyndar fleiri hliðar á þessu máli og þær útskýra mismunandi fegurðarskyn frá einu tímabili til annars og jafnvel milli einstaklinga. Ég bendi mönnum á að lesa þessa grein hér til að átta sig á því hve áhrifagjörn við erum í þessum efnum. Svarið felst í stuttu máli í því sem kalla mætti tískustrauma í hugsun og skoðanamyndun.

Læt ég svo lokið fegurðartali að sinni. Munið bara að allt á sér náttúrlegar skýringar þegar upp er staðið

---

*) gullin·snið HK FT
• þau hlutföll milli tveggja mislangra lína að sú styttri sé jafnmikill hluti hinnar lengri og sú lengri er stór hluti af þeim báðum samanlögðum, hlutfallið (ónákvæmt) 19:31 eða 0,6180
[Tölvuorðabókin]

Birgir Baldursson

Smættun 2: Hefur Guð Y-litning?

18. febrúar 2004# (Rökin gegn guði)

Krosslafur blæti R.Í.Ó smollinkríaði mömmu sína
Helgi Hóseasson

Já það stendur skrifað, eins og Mótmælandi Íslands bendir á í heimildamyndinni góðu. Þannig er því nú einu sinni háttað að Faðir, sonur og heilagur andi eru eitt og sama fyrirbærið. Guð er einn og hann er þríeinn.

Jesús er samkvæmt Biblíunni fæddur af mey, en það getur þó ekki staðist að hann sé klón Maríu, með alla genetík hennar. Þá væri hann kona. En ætli hann sé þá eingetinn sonur Guðs, með arfgerð föðurins eingöngu, eða hefur hann orðið til fyrir samruna meyjósufrumna þessara tveggja vera, kvenmanns og almættis? Og hvers konar arfgerð lét Guð syni sínum (les: sjálfum sér) í té?

Varla getur Guð hafa sent Gabríel með sæði úr sjálfum sér, því hann er ekki þessa heims heldur ósýnileg andavera. Jesús hlyti að hafa orðið hálf-ósýnilegur (gagnsær) ef við miðum við eðlilegan getnað eftir slíka sæðingu.

Því faðir, sonur og heilagur andi eru eitt og sama fyrirbærið. Faðir og hólí góst eru ósýnilegir, en fyrst Jesús var það ekki hlýtur hann að hafa haft sýnileika sinn frá móður sinni. Sýnileiki manna hlýtur að erfast frá móður til sonar. En um leið getur Jesús ekki verið sama veran og hinir tveir, heldur aðeins Guð til hálfs, hálfguð.

Annars hefði hann verið ósýnilegur.

Og þá er það hin siðferðislega spurning þessarar sæðingar. Lét Guð syni sínu í té fullkomlega heilbrigða arfgerð, jafnvel arfgerð myndarlegs manns, eða sá hann til þess að sonurinn væri ekkert fullkomnari en samferðafólkið? Eflaust hefur honum verið umhugað um að sonurinn gæti lokið verki sínu hér á jörð en legðist ekki í sukk og svall. Því hefur vann væntanlega gætt sín á að Jesús væri ekki of sætur og alkagenið hefur eflaust verið víðsfjarri. En hvers eigum við hin að gjalda? Af hverju sér ekki Guð almáttugur til þess (fyrst hann getur hannað arfgerð manna á teikniborði) að ekki komi fram manneskjur með erfðagalla sem annað hvort eru kvalafullir, eða útskúfa þeim í félagslegu tilliti?

Þegar litið er til meyfæðingarinnar og hins þríeina guðs út frá þessum genetísku forsendum sést einfaldlega að þessi míta er bara rugl. Gagnrýnin hugsun sópar undantekningarlaust bábiljunum af borðinu og í þessu tilviki stenst hin Biblíulega fullyrðing ekki vísindalega þekkingu. Þetta gat gagnast illa upplýstum hirðingjum í árdaga, í dag stenst það enga rýni.

Birgir Baldursson

Smættun 3: Krúttleiki

25. mars 2004# (Vísindi og trú)

Hann er ansi góður listinn yfir rúmlega þrjúhundruð sannanir fyrir tilvist Guðs sem menn voru að hampa í bloggum sínum nýlega. Sönnun númer 177 er gott dæmi um að ýmislegt hefur verið reynt:

ARGUMENT FROM FUZZY ANIMALS, aka TELEOLOGICAL ARGUMENT (III)
(1) Bunnies are cute.
(2) Cuteness is not an evolutionary advantage.
(3) Therefore, cuteness must have been designed.
(4) Therefore, God exists.

Eða á ylhýra: Rökleiðsla byggð á loðnum dýrum: Kanínur eru krúttlegar og krúttleiki hefur enga kosti í þróunarlegu tilliti. Því hlýtur þessi eiginleiki að hafa verið hannaður og Guð því til.

En er þetta rétt? Ef atriði tvö er rétt gæti þessi rökleiðsla staðist, en hún strandar því miður á því að logið er til um þennan eiginleika.

Krúttleiki á sér nefnilega þróunarlegar forsendur.

En það eru ekki kanínur sem hafa þróað hann með sér sem slíkan, svo mönnum fari að þykja vænt um þær, heldur er það samsvörun útlits þeirra við krúttleika mannlegs ungviðis sem veldur þessu tilfinningaróti hið innra hjá okkur mönnunum.

Ungviði flestra spendýra hefur þetta kjút-element, stóran haus miðað við búk, stór augu og klunnalegar ómótstæðilegar hreyfingar. Þessi signöl öll kveikja í okkur umhyggju og því komast þeir ungar sem mest hafa af þessum eiginleikum helst á legg.

Þetta er líka ástæðan fyrir því að við mennirnir löðumst að ákveðnum dýrategundum, höldum gæludýr. Dýrin sem veljast til fósturs eru oftar en ekki barnsleg í útliti, stærð og þyngd. Kettir eru fyrirtaks staðgengill fyrir ungabörn og hafa þróað með sér blíðu sem þeir sýna mönnum. Og þetta gerir þeim auðvelt fyrir í lífsbaráttunni.

Sama gildir um kanínur. Og talandi um þær, þegar Tex Avery teiknaði Bugs Bunny dró hann fram alla hina barnslegu eiginleika, stór augu og ungviðislegt andlit.

Hann vildi að okkur líkaði vel við Kalla kanínu.

Krúttviðkvæmni okkar á sér þróunarlegar rætur og finnst að öllum líkindum í mun fleiri dýrategundum en okkur. Beljur sjá eitthvað krúttlegt við kálfa, endur sjá væntanlega það sama í gulum ungum sínum, Krúttnæmni er frumstæð tilfinning og hefur úrslitaþýðingu í viðkomu fjölmargra dýrategunda. Ungviðið þarf að vernda og ekki er til betri leið en að kveikja þessa frumstæðu tegund ástar í heilabúi fullorðinna dýra.

Óli Gneisti

Sunnudagshugvekjan

8. febrúar 2004# (Hugvekja)

Hugvekjan er hluti af æsku minni, minnir á Húsið á Sléttunni og Táknmálsfréttir. Ég veit ekki hvenær hún hvarf, ég man í raun ekkert eftir henni, bara að þarna var prestur að tala.

Af hverju í ósköpunum var lagið úr Deer Hunter spilað undir Sunnudagshugvekjum í Ríkissjónvarpinu hér áður fyrr? Þar til ég sá myndina mörgum árum seinna þá datt mér bara Hugvekja í hug þegar ég heyrði lagið og enn hugsa ég til Hugvekjunnar þegar ég heyri það. Ég hefði haldið að það væru til nægilega mörg lög um guð sem hefði mátt spila þarna. Kannski skipti bara ekki máli hvort lag sé samið til dýrðar guði eða til að tjá tilfinningar í kvikmyndum.

Ég veit ekki hvenær hugvekjan hvarf af dagskrá, held að það hafi verið áður en ég var orðinn nógu gamall til að finnast hún verulega leiðinleg, það var allavega áður en ég gat áttað mig á hve undarlegt það væri að ríkistrúin hefði sérsamning við Ríkisútvarpið. Það er gott að sá tími er liðinn? Reyndar er sá tími ekki liðinn þó hugvekjan sé farin. Hver man ekki eftir geysiskemmtilegum þáttum þar sem Ólafur Skúlason þáverandi biskup ferðaðist um á Biblíuslóðum? Reyndar man ég aðallega eftir að hafa skipt um stöð þegar kallinn birtist. RÚV virðist enn þann dag í dag vera tilbúið að hjálpa þjóðkirkjunni og það er bara ekki eðlilegt.

Sunnudagshugvekjan er horfin af RÚV en hún er rétt að fæðast á Vantrú því í framíðinni verða vonandi birtar hugvekjur á hverjum sunnudegi héðan í frá, njótið vel.

Birgir Baldursson

Skynsemi og trú - öndverð sjónarmið

9. febrúar 2004# (Siðferði og trú)

Anna Sif Farestveit guðfræðinemi ritar athyglisverða grein í Moggann nýverið og svarar þar yfirlækni á kvennadeild Landspítalans. Umræðuefnið snýst um hinar siðferðilegu hliðar snemmómskoðana á fóstrum.

Fyrir trúlausan mann eins og mig er merkilegt til þess að hugsa að lokaritgerð BA prófs í háskólanum skuli snúast um spurninguna hvort mennirnir séu farnir að taka framfyrir hendurnar á Guði. Slík framsetning mála er nefnilega endemis-forneskjuleg í augum okkar sem sjá náttúruna fyrir það sem hún er, en erum ekki að gera henni upp gáfaðan og tilfinningaríkan skapara með sérstakan tilgang.

Anna Sif tekur reyndar fram í grein sinni að með ritgerðinni sé ekki verið fullyrða neitt í þessum efnum, en gengur að setja málin upp með þessum hætti? Hvað er það annars við fóstureyðingar sem gerir þær svona ósiðlegar í augum margra hinna trúuðu?

Það er auðvitað meint tilvist sálarinnar sem er að flækjast fyrir þeim. Þeir sem trúa á yfirnáttúru og annað líf sjá ekki betur en að með fóstureyðingum sé verið að vinna saklausri sál mein. Í huga hinna trúuðu plantar hið guðlega afl með skipulögðum hætti vitundum í okfrumur við getnað og verið sé að ryðjast inn í hið guðlega plan með því að meina slíkum frumkekki að þróast í átt að fullburða barni.

Þessi hugmynd er ævaforn og byggir ekki á neinu vitrænu. Hér er aðeins um gömlu óskhyggjuna um eilíft líf að ræða og sú von er látin næra ranghugmyndirnar um sálina og guðlegt plan. Frekar nýtilkomin vitneskja um hver við raunverulega erum gengur gersamlega á skjön við þessa gömlu hugmynd, en óskhyggja hinna trúgjörnu svæfir að sjálfsögðu allar hugmyndir um að við séum aðeins fjölfruma kjötkökkur, knúinn áfram af efnaskiptum og heilastarfsemi. Mikið er blekkingastarf sjálfsvitundarinnar.

Óskandi væri að Anna Sif áttaði sig á því undir hve afkáralegum formerkjum hún ritar lokaverkefni sitt. En henni er vorkunn, því lífsviðhorf hennar rænir hana rökréttri sýn, er úr takti við almenna vitneskju, en ýtir undir miðaldahugsunarhátt eða eitthvað þaðan af forneskjulegra. Greinilegt er að ekki skiptir máli hvort menn eru bókstafstrúar og á valdi eldklerka, ellegar háskólamenntaðir guðfræðingar, það er trúin sjálf og ranghugmyndirnar sem tilheyra henni sem vandanum valda.

Og lausnin á þessari meinsemd er auðvitað aðeins ein: Varpa trúnni. Í þessu tilviki virðist hún skapa skilningstálma þegar kemur að því skynsamlega sjónarmiði að gölluðum fóstrum sé best að eyða. Slíkt er einfaldlega liður í að draga úr eymdinni í veröldinni.

Matti Á. og Birgir Baldursson

Er guðfræðideild Háskólans verndaður vinnustaður?

11. febrúar 2004# (Kristindómurinn)

Guðfræðideild Háskólans er fyrsta deildin sem stofnuð var við þessa virðulegu stofnun og hefur allar götur síðan verið útungunarstöð evangelísk-lúterskra presta. En stenst þetta háskólanám samanburð við annað slíkt? Eru gerðar aðrar kröfur um gagnrýna hugsun og almenna fræðimennsku en t.d. í heimspekideildinni?

Á heimasíðu Heimspekiskorar er eftirfarandi skilgreingin á rökfræði.

Rökfræði fjallar um reglur rökhugsunar. Hvernig er hægt að greina gildar röksemdafærslur frá ógildum? Hvað eru rökréttar ályktanir?

Maður hefði haldið að þetta væri gagnlegur undirbúningur fyrir guðfræðinga, en svo virðist ekki vera enda er enginn rökfræðikúrs skylda í námi þeirra.

Guðfræðingar læra sem betur fer siðfræði en hvernig stendur á því að smíða þarf sérstakan siðfræðikúrs fyrir guðfræðinga þegar Heimspekiskor kennir slík námskeið á næstu hæð fyrir neðan? Er hætta á því að guðfræðingarnir verðandi læri eitthvað óæskilegt á annari hæð Aðalbyggingar?

Ekki skal um það deilt að guðfræðingar eru manna færastir í kristnum fræðum, þó það nú væri. Þó virðist manni oft sem mikið vanti upp á að guðfræðingar hafi kynnt sér gagnrýni á trú sína, því þetta er jú þegar allt kemur til alls ekkert nema trú. Oftar en einu sinni hafa greinarhöfundar rekið sig á að prestar og aðrir guðfræðingar sem rætt er við virðast ekki hafa heyrt áður alþekkta gagnrýni á ýmsar sögur sem trúmenn telja á rökum reistar. Slíkt hlýtur að teljast einsdæmi innan fræðaheimsins, sérfræðingar á öllum sviðum eru vel að sér í þeirri gagnrýni sem sett hefur verið fram á þær kenningar sem helst er stuðst við.

Annað sem stundum heyrist er að guðfræðingar hafi menntun á ýmsum öðrum sviðum, til að mynda sálgæslu. Þarna birtist furðulegt viðhorf til menntunar, því þó þeir taki sumir hverjir námskeið í sálgæslu er það ekki nema brot af því sem fólk með sérmenntun á því sviði stúderar. Þessu má líkja við að tölvunarfræðingar færi að stæra sig af markaðsfræðiþekkingu sinni eftir einn kúrs og fái að praktísera markaðsráðgjöf á kostnað ríkisins, þótt fjöldi fólks stúderi þau fræði í nokkur ár og verði svo að bjarga sér sjálft á vinnumarkaði. Menntun presta og sálfræðinga/félagsráðgjafa er einfaldlega ekki hægt að líkja saman.

Þeir sem útskrifast úr guðfræðideild eiga að teljast gjaldgengir sem
fræðimenn, sumir þeirra eru jafnvel með doktorsnafnbót. Staðreyndin er
hins vegar sú að guðfræðinámið er úr öllum takti við annað nám innan Háskóla
Íslands enda á þetta nám ekki heima innan hans. Á miðöldum hefði þessi skipan kannski talist eðlileg, en í dag er þessi elsta deild Háskólans
honum háðung og níðstöng allri fræðimennsku sem fram fer innan
stofnunarinnar, svo notast sé við orðalag Nóbelsskáldsins frá ungu og reiðu
árunum.

Óli Gneisti

Miðlar trufla lögreglurannsóknir

13. febrúar 2004# (Nýöld)

Fjölmiðlamenn eru duglegir við að draga upp einstaklinga sem þykjast hafa einhverjar vísbendingar um morðmál á grundvelli dulrænna hæfileika sinna. Þetta er afar vafasamt framferði og satt best að segja ættu fjölmiðlamenn að skammast sín fyrir þetta.

Í fyrrasumar vakti morðmál í Danmörku mikla athygli og þá spratt fram miðill sem kvaðst hafa dulrænar vísbendingar fyrir því hver morðinginn væri. Þessi miðill ákvað meira að segja að fara á eigin kostnað til Danmerkur. Lögreglan í Danmörku handtók síðan einhvern annan mann en þessi miðill hafði bent á. Miðillinn hélt því samt fram að hann vissi betur en lögreglan, síðan kom í ljós að lögreglan í Danmörku hafði DNA-sönnunargögn. Var þessi miðill viljandi að reyna að koma sökinni á einhvern saklausan einstakling eða var þetta bara rugl í hausnum á honum?

Þegar Geirfinns- og Guðmundarmálin voru í gangi þá komu miðlar að rannsókn málsins og að sjálfssögðu kom ekkert upp úr því enda er þetta bara rugl. Þegar tveir drengir hurfu á Reykjanesi fyrir nokkrum árum síðan tróð einhver miðill sér fram og sagði að þeir væru á þröngum stað. Þessar „upplýsingar“ komu að sjálfssögðu ekki að neinu gagni enda svo óljósar að nærri hvaða staður sem er kom til greina. Það er að sjálfsögðu í ætt við það hvernig miðlar starfa, þeir koma með óljósar upplýsingar og ef þær virðast í einhverju samhengi við raunveruleikann þá hrópa þeir húrra fyrir sjálfum sér.

Hvað fær einstaklinga til að troða sér fram í fjölmiðlum með svona upplýsingar? Gera þessir einstaklingar þetta í þeim tilgangi að auglýsa miðilsstarfssemi sína? Mig grunar það. Blekkja þessir einstaklingar sjálfa sig þannig að þeir halda að þeir hafa einhverjar yfirnáttúrulegar upplýsingar um glæparannsóknir? Það gæti verið en staðreyndin er sú að þeir vita ekki neitt og það er siðlaust af fjölmiðlafólki að hleypa þessum einstaklingum í sjónvarpið.
Ef það kæmi einhvern tíma fyrir að þessir miðlar hafi rétt fyrir sér um eitthvert atriði í morðrannsókn þá væri það eina rétta að lögreglan tæki að sér að yfirheyra miðilinn til að sjá hvaðan upplýsingarnar kæmu vegna þess að þær koma ekki frá draugunum.

Það versta sem þessir miðlar gera er að þeir særa saklaust fólk, þeir særa ættingja fórnarlambanna og þeir særa þá sem þeir eru að reyna að koma sök á. Þetta er í hæsta máta siðlaust og þeir fjölmiðlamenn sem taka þátt í þessum leik miðlanna eru jafn sekir og miðlarnir sjálfir.

Óli Gneisti

Efnishyggjumaðurinn ég

15. febrúar 2004# (Hugvekja)

Efnishyggja: 1) Sú heimspekikenning að efnið sé undirstaða og upphaf alls og sál eða vitund hafi þróast af því 2) það að leggja aðaláherslu á veraldleg gæði. (Íslensk orðabók fyrir skóla og skrifstofur)

Ég er efnishyggjumaður, allavega ef við notum fyrri skilgreininguna. Seinni skilgreiningin gefur til kynna að efnishyggjumaðurinn ég hugsi einungis um peninga og eignir, það er ekki slík efnishyggja sem ég aðhyllist.

Reyndar er mjög auðvelt að benda á að seinni skilgreiningin sem fjallar um veraldleg gæði þarf ekki að vera neikvæð þó flestir myndu álykta það. Ég hugsa einungis um veraldleg gæði, ekki endilega peninga og eignir (þó ég hafi ekkert á móti slíku) heldur allt sem fylgir þeim veruleika sem við hrærumst í. Mín veraldlegu gæði eru til dæmis konan mín, vinir mínir og ættingjar, allt þetta fólk er af holdi og blóði en ekki úr einhverju ótilgreindu andlegu efni.

Þegar ég les bók þá er ég að njóta veraldlegra gæða, höfundurinn sem skrifaði bókina kemur úr sama heimi og ég, hugmyndir höfundarins eru jarðneskar þó þær fjalli kannski um yfirnáttúruleg fyrirbrigði. Tónlist er veraldleg, án hennar væri lífið mistök sagði efnishyggjumaðurinn Nietzsche og hafði alveg rétt fyrir sér. Listin er mennsk og dásamlega jarðnesk, menning er ekki kominn frá guði heldur samfélagi manna.

Eru efnishyggjumenn, trúleysingjar, kaldlyndir? Hvort er kaldlyndara að einbeita sér að heiminum sem við lifum öll í eða að andlegum heimi sem enginn veit hvort sé til? Ef mig langar að hjálpa einhverjum þá geri ég það með að auðvelda líf hans hér og nú í stað þess að lofa honum að framtíðin verði betri í öðrum heimi (svo lengi sem skipunum sé fylgt).

Kaldlyndi er að bjóða lausnir sem ekki verða sannreyndar og verðlaun sem ekki er hægt að innheimta. Vandamál okkar eiga sér rætur í þessum heimi og krefjast raunverulegra lausna en ekki falskra.

Hinn stórkostlegi trúleysingi Douglas Adams spurði í einni bók sinni hvort það væri ekki nóg að garðurinn sé fallegur án þess að trúa að þar sé að finna álfa. Ef þú leitar fegurðar þá er hún allt í kring, raunveruleg en ekki uppdiktuð, ekki í framtíðinni heldur núna. Ef þú leitar skapara líttu þá til náttúrunnar í öllum sínum mætti, hún er magnaðri en nokkur ímyndaður guð.

Ég heiti Óli Gneisti, ég er efnishyggjumaður vegna þess að einu raunverulegu gæðin er að finna í þessum heimi.

Óli Gneisti

Vogarskálar efans - Prófaðu trú þína

16. febrúar 2004# (Vísindi og trú)

Eftirfarandi spurningarlisti er úr bókinni Doubt:A History eftir Jennifer Hecht. Þessar spurningar eru til þess að ætlaðar að sjá hve trúað eða trúlaust fólk er, á eftir spurningunum koma smá leiðbeiningar til að átta sig á því hvað svörin gefa til kynna.

Svaraðu spurningunum með „Já“, „Nei“ eða „Ekki viss“.

1. Trúir þú að einhver trúarbrögð feli í sér sannindi um raunverulegt eðli heimsins og tilgang lífsins?

2. Trúir þú að einhver hugsandi vera hafi skapað alheiminn?

3. Er einhver máttur sem flæðir um allan heiminn, heldur honum saman og/eða sameinar allar lifandi verur?

4. Getur bæn skilað árangri á þann hátt að einhver vera eða máttur bregðist við hugsunum þínum eða orðum?

5. Trúir þú að þessi vera eða máttur geti hugsað eða talað?

6. Trúir þú að þessi vera hafi minni eða rökhugsun?

7. Getur þetta afl tekið á sig mannsmynd?

8. Trúir þú að vitund eða lífskraftur mannvera haldi áfram að vera til eftir að líkaminn deyr?

9. Trúir þú að einhver hluti manneskju lifi áfram eftir dauðann, hér eða annars staðar?

10. Trúir þú að tilfinningar eigi að teljast sannanir þegar við erum að reyna að skilja heiminn?

11. Trúir þú að ást eða siðferðisvitund gefi til kynna að það sé til heimur sem er óútskýranlegur með líffræði, félagsmótun eða tilviljun, m.ö.o. búi yfir sviði æðri merkingar?

12. Trúir þú að það sé ekki mögulegt að þekkja heiminn að fullu með vísindunum einum?

13. Ef einhver myndi segja „heimurinn er einungis samansafn af efni, án þess að rökhugsun hafi komið þar nálægt eða að nokkur tilgangur sé með því og að allt líf á Jörðinni er smávægilegt og tilgangslaust fyrirbæri sem á sér stað í afkima alheimsins á örskotsstundu og mun aldrei verða dæmt, eftir því tekið né munað eftir því,“ myndir þú segja, „Nú gengurðu full langt. Þetta er rangt hugsað hjá þér

Ef þú svaraðir öllum spurningunum neitandi þá ertu trúleysingi, rök- og efnishyggjumaður. Ef þú svaraðir fyrstu sjö spurningunum neitandi en svaraðir síðan nokkrum játandi þá ertu guðleysingi en þó ekki algerlega laus við trú. Ef þú svaraðir að minnsta kosti tveimur af fyrstu sjö spurningunum „ekki viss“ þá ertu agnostískur. Ef þú svaraðir einhverjum spurningunum með Jái þá gætirðu samt sem áður verið guðleysingi eða agnostískur en ekki alveg laus við trú. Ef þú svaraðir níu eða fleiri spurningum játandi þá ertu án efa trúaður, margar spurningarnar fela líka í sér að jákvætt svar við þeim er nóg til þess að þú teljist trúaður.

Þýtt og aðlagað með aðstoð félaga í Vantrú.

Björn

Vottar Jehóva - bann við blóðgjöfum

17. febrúar 2004# (Siðferði og trú)

Það sem fólk veit um votta jehóva samanstendur yfirleitt af því að þeir eru söfnuðurinn sem bankar upp á hjá fólki og býður því blöð til aflestrar sem og að þeir eru á móti blóðgjöfum.

Clayton Woodworth hét maðurinn sem er að mestu leyti ábyrgur fyrir þessu blóðgjafabanni, en hann, ásamt leiðtoga safnaðarins á þeim tíma, Nathan Homer Knorr, sem og maður að nafni Frederick William Franz sem síðar tók við af Knorr sem leiðtogi, settu þetta bann á árið 1945.

Clayton var nokkurs konar heilsuráðgjafi vottanna á þessum tíma. Hann hafði fundið upp vél sem læknaði alla sjúkdóma, hann hafði komist að þeirri niðurstöðu að sjúkdómar orsökuðust af ójafnvægi í rafbylgjum líkamans og að sýklar væru afleiðing sjúkdóma. Í hans augum voru læknar handbendi djöfulsins, áhöld úr áli bar að varast, menn áttu ekki að borða morgunmat því það var óhollt og útfjólubláir geislar sólarinnar voru allra meina bót.

Árið 1931 ákvað Clayton að bólusetningar væru af hinu illa og notaðist hann við biblíuna til að rökstyðja það. Samkvæmt hans skilningi voru bólusetningar bannaðar þar sem Genesis 9:3-6, Leviticus 17:10-16 og Postulasagan 15:19-21 sögðu mönnum að halda sig frá blóði.

Bann gegn bólusetningum hélt allt til ársins 1952 og eins og áður gat, þá datt mönnum í hug að banna blóðgjafir í millitíðinni, á sömu forsendum og bólusetningabannið var sett á.
Hófst á þessum tíma mikill áróður sem innihélt m.a. gullkorn á við að menn fengju persónuleika þess sem blóðið var komið frá, blóðgjafir og bólusetningar voru bara plat til þess að græða á, þú varðst pervert ef þú þáðir blóðgjafir eða bólusetningar, menn fengu sýfillis, krabbamein, holdsveiki og fleira ljótt ef þeir þáðu bólusetningar og margt fleira í þessum dúr.
Eftir andlát Woodworths árið 1951 var bólusetningabannið afnumið.

Með afnámi bólusetningabanns hefði maður haldið að blóðgjafabannið færi sömu leið enda er þarna um sama hlutinn að ræða. Ef allt í einu má fá blóð af einum stað sem áður var bannað, hví má þá ekki fá það frá öðrum þar sem um sama dæmið er að ræða? Þar sem sömu ritningastaðir voru notaðir til að rökstyðja bæði bönnin, þá hefðu þau bæði átt að falla út en ekki annað þeirra. En vegir guðs (lesist Varðturnsfélagsins) eru órannsakanlegir.

Blóðgjafabannið hélt sínu striki og fátt gerðist í svona heilbrigðismálum hjá vottunum þar til árið 1967 að þeir bönnuðu líffæraflutninga á þeirri forsendu að slíkt svipaði til mannáts.
Nú veit ég ekki hvernig bækur líffræðinema voru á þessum árum en býst þó við að á þessum tíma hafi menn verið búnir að fatta það að blóðið væri nokkurs konar vefur í líkamanum, þannig að með líffæraflutningabanni voru komin enn frekari rök fyrir því að banna blóðgjafir en áður. Þessa skoðun tóku vottarnir upp árið 1977, þ.e. í þeirra augum varð blóðið líffæri.

Líffæraflutningabann hélt allt til ársins 1980 er það var afnumið og eins og áður, þá hefði maður séð þarna tilefni til þess að afnema blóðgjafabann í leiðinni þar sem blóðgjöf er jú líffæraflutningur. Það er ekki verið að neyta blóðs þó svo að þú fáir það í æð heldur er verið að halda í þér lífinu. En það var þó ekki gert frekar en fyrri daginn og menn bjuggu til fínar klausur til að útskýra fyrir almúganum hversu rökrétt það væri að þiggja ekki né gefa blóð.
?Ef alkahólisti má ekki drekka áfengi, má hann þá eitthvað frekar fá það í æð?? sögðu þeir og fleira í þessum dúr.

Blóðgjafabannið hélt áfram og er að því er ég best veit ennþá í gangi hjá vottum jehóva.
Á þeim tíma sem blóðgjafabann hefur verið í gangi, þá hefur það tekið breytingum.
Árið 1963 birtist grein í Varðturninum sem segir að allir hlutar blóðs séu bannaðir.
Árið 1978 máttu blæðarar þiggja ákveðna hluta blóðs.
Árið 1982 mátti þiggja Albúmín og glóbúlín úr blóði.

Einhver börn deyja af völdum þessa banns, börn sem kannski síðar meir hefðu ekkert viljað kenna sig við þessa trú. Árið 1994 gáfu vottarnir út blað með fyrirsögninni ?Börn sem settu guð í fyrsta sætið? og var þar fjallað um nokkur börn sem hafa dáið af völdum þessa banns. Öll voru þau staðföst í trúnni og koma til með að hitta foreldra sína í paradís á jörð eftir að jehóva hefur murkað lífið úr mér og mínum líkum.

Þegar ég spjallaði við vottana, þá notuðu menn frasa eins og ?Blóð táknar líf? og hef ég aldrei skilið þau rökin fyrir því að táknið sé mikilvægara en það sem það stendur fyrir.
Fyrir trúleysingja eins og mig mætti líkja því við að ekki megi stöðva við stöðvunarskyldu því slíkt merki táknar að þú eigir að stöðva.
Ef ég væri trúaður mundi ég líta til sögu Jesú um sauðkindina sem bjargað var á hvíldardegi sem finna má í Matteusi 12:11.
Sú dæmisaga segir mér að þó svo að til séu reglur, þá eru þær ekki svo strangar að fylgja þurfi þeim út í opinn dauðann.

Í huga manns sem ekki skilur þörfina fyrir trú, þá lítur blóðgjafabann vottanna út sem dæmi um hversu langt menn geta látið teyma sig í trúnni. Að til sé fólk sem er tilbúið til þess að fórna sínum börnum vegna reglna trúfélags sem sífellt taka breytingum hvort eð er, er eitthvað sem menn eins og ég skilja ekki og líklega skilur hinn venjulegi þjóðkirkjuþegn með sína barnatrú það ekki heldur.
Kannski vita einhverjir vottar ekki af öllum þeim breytingum á reglum sem hafa átt sér stað í gegnum tíðina og halda bara að boðskapur vottanna sé sannleikurinn.

Ef svo er, þá vekur það upp spurningar um skyldu slíkra félaga að upplýsa sína meðlimi um söguna sem að baki söfnuðinum liggur. Sjálfur fór ég á biblíunámskeið hjá þessum söfnuði en fékk þar ekkert að vita um sögu félagsins, ekki las ég neitt í biblíunni heldur. Þetta var námskeið í svona 100 blaðsíðna bók þar sem farið var óeðlilega nákvæmlega yfir hvert smáatriði eins og maður væri svona gaur sem sæti bara heima hjá sér á daginn og slefaði í bolla.

Það sem ég helst lærði á þessu námskeiði var að vottarnir eru alveg tilbúnir til þess að búa sér til eigin sannleika þegar það hentar þeim og kynna hann sem eitthvað rétt óháð því hvort einhver annar sé sammála eður ei. Fólk sem ekki hefur mikla þekkingu á biblíunni trúir því bara þegar vottarnir tala um hluti eins og að Nebúkadnessar hafi hertekið Jerúsalem árið 607 fyrir Krist og aldrei er bent á að enginn annar er á sömu skoðun. Kannski ómerkilegur hlutur segja menn en þó ekki þar sem þetta ártal er í raun grundvöllurinn fyrir allri trú vottanna.

Fæstir þeir vottar sem ég hef talað við vissu að eitt sinn voru bólusetningar bannaðar, að eitt sinn voru líffæraígræðslur bannaðar og að sá maður sem kom blóðgjafabanni á í upphafi hafi verið jafn mikill spekingur og raun ber vitni.

Kannski er trúin eins og áfengið. Flestum finnst ágætt að fá sér stundum einn og einn bjór en alltaf eru til menn sem ganga of langt. Flestir í samfélaginu vilja bara að allir séu í góðum fíling og reyna að hafa gaman af lífinu. Svo eru til aðrir sem líta á veröldina sem nasískar fangabúðir þar sem aðeins einn kynstofn rétttrúaðra mun lifa af og þeir kalla það fagnaðarerindi.

Cave

Trúir fólk í alvöru?

20. febrúar 2004# (Rökin gegn guði)

Um daginn var ég að rökræða við félaga minn um fótbolta. Við vorum að rífast um hvort liðið mundi verða ofar í enskudeildinni Liverpool eða United. Hann var harður á því að Liverpool mundi ganga betur, en ég var harður á því að United mundi verða ofar. Þá sagði ég „ok veðjum upp á það“. En hann vildi það ekki. Þegar á reyndi þá bakkaði hann. Það er hægt að álykta að hann trúi því ekki að Liverpool verði ofar í deildinni, nokkuð augljóst.

Ég hlustaði í útvarpinu um daginn á einhverja kristilega útvarpsstöð. Þar var sagt „ Ég og vinkona mín vorum ekki búnar að vera góðar vinkonur að undanförnu en þá bað ég til Guðs að hann lagaði þetta og núna erum við bestu vinkonur, Guð er æðislegur“. Sem sagt maður biður til Guðs og hann hjálpar manni. Trúaður maður gæti sagt „Guð heyrir alltaf bænir þínar, þú þarft bara að biðja til Guðs og að lokum mun hann bænheyra þig“ Ok! Af hverju biður trúað fólk þá ekki Guð um að passa til dæmis bílana sína og húsin sín. Fínt að þurfa að ekki að borga tryggingar, ég meina Guð hlýtur að vilja gera þetta fyrir fólkið sitt. Nei trúaða fólkið gerir þetta ekki, það tekur ekki sjensinn. Ég á við það að ef maður er ekki með eignir tryggðar gæti fjárhagurinn farið til helvítis á einni nóttu.

Trúir fólk þá í alvörur á mátt Guðs? Mundi trúaður maður vera á ótryggðum bíl en biðja Guð í staðinn á hverju degi um að passa bílinn? Ég held ekki.

Birgir Baldursson

Hvers vegna ertu í söfnuði?

21. febrúar 2004# (Kristindómurinn)

Við vantrúaðir látum engan segja okkur hvernig við eigum að hugsa. Við kjósum að vega og meta líkindi og rök fyrir hverjum hlut og föllumst svo á það sem skynsamlegt og rökrétt getur talist. Sumir frelsaðir halda því reyndar fram að trú þeirra sé fengin út með sama hætti, að þeir hafi ekki látið neinn segja sér hverju á að trúa, heldur komist að því sjálfir við eigin upplifanir. En er það rétt?

Við Óli Gneisti sátum í dag ágætt málþing á vegum KSS þar sem til umræðu voru spurningar um hvort kristin trú væri úrelt og kirkjan dauð. Framsögumaður trúlausra á staðnum var Sigurður Hólm Gunnarsson og í einu svari sínu kom hann inn á þessa hluti.

Í kjölfarið reis á fætur ungur maður sem fullyrti að það væri rangfærsla að ætla það að hinir trúuðu létu aðra segja sér hvort þeir ættu að trúa. Hann hefði sjálfur fundið frelsara sinni af eigin rammleik og ætti ekkert undir því hvað aðrir hefðu að segja um málið.

Ég gat ekki að mér gert að gjamma á hann: „Af hverju ertu þá í söfnuði?“, en fékk auðvitað ekki orðið í framhaldinu, enda rakalaus ókurteisi. Sigurður svaraði svo spurningu mannsins með miklum ágætum og menn sneru sér að öðru.

En spurning mín er reyndar grundvallarspurning, þótt menn komi kannski ekki auga á það í fyrstu. Ég fullyrði að þessi ungi maður hafi rangt fyrir sér, hafi hann átt við að hann léti engan segja sér hverju hann ætti að trúa. Allt safnaðarstarf gengur nefnilega út á einmitt það.

Leyfið mér að útskýra: Það er vonlaust að ætla það að einhver sem aldrei hefur heyrt minnst á Jesú, frelsist til kristinnar trúar. Slíkt væri absúrd, því til að frelsast til hans þarf að þekkja til hans.

Maður sem frelsast til kristinnar trúar hlýtur að gera það eftir langvarandi undangengna kynningu á því sem um ræðir. Hann hefur án efa átt langar og djúpar samræður við frelsaða vini sína, hlustað eftir boðun „orðsins“ og loks leitast við að fá Jesú inn í hjarta sitt. Öðruvísi getur þetta ekki gerst.

Og það er einmitt málið. Allt hið kristilega áreiti sem á undan er nefnt, djúpu samræðurnar og allt hitt, eru einmitt ekkert annað en áróður fyrir því hvernig menn eigi að hugsa. Og því er það engin tilviljun að sá sem tekur trú eftir langvarandi slíkt áreiti hafni í þeim flokki sem þeir, sem við hann töluðu, agiteruðu fyrir, þótt viljaákvörðunin sjálf um að taka trú sé algerlega sjálfstæð. Þess vegna spurði ég „Af hverju ertu þá í söfnuði?“

Sá sem allt í einu tæki trú á Krist, án nokkurs undangengins áreitis myndi aldrei hafna í nokkrum söfnuði, því hann hefði aldrei á sér neina utanaðkomandi kröfu um hvernig hann skuli hugsa. Ungi maðurinn á málþinginu hafði rétt fyrir sér með það að það skiptir sér enginn að því hvort aðrir trúa (eða hvað?), en boðun hinna kristnu beinist þess í stað afdráttarlaust að því að segja mönnum hvernig hugsa skuli.

Og sá ungi er fullkomlega fórnarlamb slíks áreitis, enda í söfnuði.

Birgir Baldursson

Tvær stjörnur

22. febrúar 2004# (Hugvekja)

Ég átti því láni að fagna um síðustu helgi að sitja til borðs með þjóðskáldinu Megasi á öldurhúsi. Af einhverjum ástæðum fann ég mig knúinn til að fara að ræða um drifkraft sköpunarinnar. Við vorum sammála um að best gengi mönnum í sköpun sinni ef ómeðvitaðir prósessorar heilastarfseminnar fengju að sitja við stjórnvölinn, en að hvers kyns meðvitaðir tilburðir með vitrænum hætti væru oftar en ekki dæmdir til dauða.

Skáldið sagðist í þessum efnum búa að þeirri reynslu að detta í eins konar leiðsluástand þegar hann skrifar. Eftir að hann vaknar svo úr slíku blakkáti blasir textinn við honum án þess endilega að merkingin sé honum ljós. Hann er því oftar en ekki í sömu aðstöðu og hver annar hlustandi/lesandi, að þurfa að hafa fyrir að ráða í merkingu textans sér til gagns.

Fljótlega beindist svo talið að þeirri staðreynd að iðulega stendur upp á neytendur listarinnar að leggja henni til jafn mikinn sköpunarkraft og höfundurinn gerði í upphafi, því óneitanlega krefjist túlkun listaverka skapandi innsæis. Og ganga má út frá því sem gefnu að merking sú sem njótandi listarinnar fær út sé ekki í neinu samræmi við það sem var höfundi verksins í huga.

Megas tók undir þetta og tók sem dæmi texta sinn Tvær stjörnur af hinni ágætu plötu Bláir draumar. Þetta hugverk er samið um söknuð eftir lifandi manneskju og vonina um að fá að hitta hana aftur síðar og endurtaka ástarævintýrið. En svo virðist sem þeir sem misst hafa börn sín nái að bindast þessum texta meira en aðrir og höfundurinn er stöðugt að heyra frá slíku fólki og af því hve verðmætt þetta lag/ljóð er í hugum þess.

Þarna er galdur listarinnar lifandi kominn: Ljóðskáldið, þjakað í eymd sinni eftir elskunni sinni er, án þess að hafa hugmynd um það, farinn að hughreysta þá sem séð hafa eftir börnum sínum í dauðann.

Og það er reyndar rétt að þegar maður skiptir út holdlegri ást fyrir foreldraást og landfræðilegum fjarlægðum út fyrir dauðann, þá fyrst hefur þessi texti sig upp fyrir flest annað í fegurð:

Tíminn flýgur áfram og hann teymir mig á eftir sér
en ekki fæ ég miklu ráðið um það hvert hann fer
en ég vona bara að hann hugsi svolítið hlýlega til mín
og leiði mig á endanum aftur til þín.

Ég gaf þér forðum keðju úr gulli um hálsinn þinn
svo gleymdir þú mér ekki í dagsins amstri nokkurt sinn
í augunum þínum svörtu horfði ég á sjálfan mig um hríð
og ég vonaði að ég fengi bara að vera þar alla tíð.

Það er margt sem angrar, en ekki er það þó biðin
því ég sé það fyrst á rykinu hve langur tími er liðinn
og ég skrifa þar eitthvað, með fingrinum, sem skiptir öllu máli
því að nóttin mín er dimm og ein, og dagurinn á báli.

Já, og andlitið þitt málað, hve ég man það alltaf skýrt
augnlínur og bleikar varir, brosið svo hýrt
jú, ég veit vel að ókeypis er allt það sem er best,
en svo þarf ég að greiða dýru verði það sem er verst.

Ég sakna þín í birtingu að hafa þig ekki við hlið mér
og ég sakna þín á daginn, þegar sólin brosir við mér
og ég sakna þín á kvöldin þegar dimman dettur á
en ég sakna þín mest á nóttunni, þegar svipirnir fara á stjá.

Svo lít ég upp og sé við erum saman þarna tvær
stjörnur á blárri festingunni sem færast nær og nær
ég man þig þegar augu mín eru opin hverja stund
en þegar ég nú legg þau aftur fer ég á þinn fund

(hripað hér niður eftir minni - með fyrirvara um misminni)

Um leið og maður hefur sett þennan texta í þetta dauðasamhengi rennur upp fyrir manni hve þjakandi trú manna á framhaldslíf getur verið þeim sem ekki hafa náð tökum á missi sínum og sorg. Þessi von um endurfundi, eins falleg og kærleiksþrungin og hún er í eðli sínu, nær að ræna allri ró og hugarfriði, líf þess sem ekki kann að sleppa hendinni af hinum látnu verður að langri óþreyjufullri bið í stað þess að einkennast af sátt og notalegum endurminningum.

Einhverju sinni tók ég að mér að svara fyrirspurn um hvaða augum trúleysinginn liti dauðann. Ég gat auðvitað ekki svarað þessu fyrir alla trúleysingja, enda lífsviðhorf þeirra eflaust ólík þegar kemur að þessum málum. En svar mitt hljóðaði upp á þetta:

Nú er það svo að fátt tengir trúleysingja saman annað en trúleysið sjálft. Þeir koma af öllum sviðum þjóðlífsins og hafa allskonar skoðanir á mönnum og málefnum.

Svar mitt um endalokin ber því að skoða með tilliti til þessa. Verið getur að margir trúleysingjar séu afar ósáttir við það tilgangsleysi sem felst í lífi okkar, samkvæmt heimsmynd hins trúlausa. En mín afstaða er þessi:

Lífið er náttúrlegt ferli þar sem einstaklingurinn er hlekkur í keðju. Hlutverki hvers einstakling lýkur því í raun þegar hann hefur komið upp afkvæmum sínum. Því hlýtur „tilgangur lífsins“, ef hægt er að kalla hann því nafni, að vera sá einn að geta afkvæmi og fóstra þau allt þar til þau geta tekið við keflinu.

Við höfum engan „æðri“ tilgang en þennan. Við erum bara gáfaðar skepnur.

Um leið og maður hefur fallist á þessa lífssýn verður dauðinn fáránlega léttvægur, samanborðið við áhyggjurnar sem maður hafði af honum áður. Og dauði ástvina verður einfaldlega eitthvað sem við má búast hvenær sem er. Besta leiðin til að kljást við hann er í raun sú að ganga ekki útfrá tilvist manna sem sjálfsögðum hlut, heldur vera viðbúinn því öllum stundum að menn og skepnur deyi. Hver dagur í félagsskap vina og ættingja fær með þessu aukið vægi. Og hvatinn til að njóta samvistanna til hins ýtrasta verður enn meiri en ella, því allt gæti þetta verið farið forgörðum á morgun.

Og þegar það gerist er lítið annað hægt en yppta öxlum og laga sig að nýjum aðstæðum. Sorgarferlið verður því styttra og bærilegra en hjá þeim sem hágrátandi spyrja „af hverju, af hverju hún/hann?“ í fullkomnu skilningsleysi á eðli náttúrunnar.

Í mínu tilfelli veitir trúleysið aðlögunarhæfni og skjótari sátt við aðstæður en ella. Maður áttar sig enda á því að gæfa hvers og eins er ekkert sem æðri máttarvöld úthluta heldur bera menn sjálfir ábyrgð á velferð sinni og hamingju.

Trúleysi er því í raun frelsi með ábyrgð. Frelsi, því engum guðum þarf að lúta, engum bókstaf þarf að hlýða í blindni. Ábyrgð, því það er enginn þarna uppi sem tekur í taumana þegar allt er á leið í vaskinn.

Þar hafið þið það. Stór partur af hamingju okkar á leiðinni gegnum lífið felst í því að hætta að sveipa dauðann þessum bannhelgishjúp og taka honum sem sjálfsögðum hlut. Þetta hvetur okkur til að njóta lífsins núna, að vera dugleg að leggja rækt við þá sem okkur þykir vænt um.

Og þegar dauðinn hrifsar hina nákomnu frá okkur er einfaldlega hægt að sækja í sjóði minninganna og ilja sér í þeim ljóma sem stafaði af hinum látna meðan hann lifði, í stað þess að gera afganginn af ævinni að einhverri nöturlegri biðstöð þar sem hímt er í óþreyju eftir því að vagninn að handan komi og frelsi okkur undan hinum sára söknuði.

Því huggunin ætti ekki að felast í tálvon um endurfundi, heldur öllu því góða sem hinn dáni skildi eftir sig í hugum okkar.

Karl Jóhann

Af hverju ættir þú að þurfa að réttlæta guð?

23. febrúar 2004# (Nýöld)

Jafnaldri minn dó nýlega í bílslysi, hann skildi eftir sig 21 árs kærustu sem var kominn sex mánuði á leið. Þau bjuggu víst í sama húsi og tengdaforeldrar mínir, mér fannst undarlegt að komast að því, minnist þess ekki að hafa séð þau, kannski gerði ég það en man ekki eftir því, kannski var mér sama.

Svona er lífið, við tökum því góða með því slæma og vonum það besta. Ég hugsaði hvort það væri ekki auðvelt fyrir hana að missa vonina á slíkum tímum, henni hlyti að líða fáránlega illa, svo illa að ég gæti aldrei skilið það án þess að lenda í því. Ég velti því einnig fyrir mér hvort hún tryði á guð. Það er ekki eitthvað sem ég hugsa um daglega, en ég var að velta því fyrir mér hversu erfitt það er að trúa því að maður sé undir vilja æðri veru, þá að reyna að skilja hvers vegna þessi æðri vera myndi vera svona vond við mann.

Það er ekki hægt að finna trú með því að beita skynsemi, það er ekki hægt að leiða út að til sé guð, það er bara hægt að trúa, eða ekki. Þú getur ekki rökrætt við heittrúarfólk um tilvist Guðs, tilfinningar þeirra yfirgnæfa öll rök. Um leið og þessar tilfinningar bregðast, það er efi kemst í gegnum varnarvegginn, þá er annað hvort að réttlæta inn í núverandi heimsmynd eða að breyta henni. Hið síðarnefnda er mun erfiðara en hið fyrr.

Það er ekki auðvelt að gefa upp trú sem er djúpt innrætt í manni og svo margir taka sem sjálfsögðum hlut.

Ég var ekki alinn upp sem kristinn og ég hef aldrei verið sammála kristinni kirkju, því er það auðvelt fyrir mig að gagnrýna það sem er mér fjarri. Mín trú er sú að ef til sé guð, hin fullkomna vera, eða hvað ekki, þá ætti það engu máli að skipta fyrir hana hvort við tryðum á hana eða ekki, það er enginn ástæða fyrir hana að vera svo sjálfselsk að vilja láta tilbiðja sig. Guð ætti að vera alveg sama hvort við tryðum á hann og hvort við gerðum hluti sem skipta raunverulega engu máli, því þetta er enginn vanvirðing, bara vantrú á þá hræðslu sem fólk hefur gagnvart “guði.“

Sagt er að guð hafi skapað mann í sinni mynd, þá myndi ég segja að ég hef hitt betri menn en þann guð.

Það er ömurlegt að ímynda sér nokkra manneskja láta stjórnast allt sitt líf af ótta við eitthvað, það er ömurlegt en þó mjög algengt, þá ekki bara í trúarbrögðum þó það sé umræðuefnið hér. Okkur er eðlislægt að óttast það sem við skiljum ekki, og þegar þessi ótti er blásinn inn í okkur í æsku þá getur verið erfitt að nota skynsemi á hann.

Trúarbrögð voru aðferð notuð til að skýra heimsmynd sem menn skilja ekki; guð skapaði heiminn vegna þess að við gátum ómögulega skilið hvernig hann hefði orðið til annars. Nú skiljum við það. Er ekki kominn tími til að endurskipuleggja skipulögð trúarbrögð þannig að þau geri okkur meiri gagn? Flest trúarbrögð eru orðin mjög úrelt í ljósi samfélagsþróunar en þó eru margir sem vilja reyna að réttlæta eitthvað sem enginn heilbrigð manneskja gæti í fullri skynsemi samþykkt.

Það eru margir sem taka biblíuna, til dæmis, sem heilaga ritningu þó hún sé skrifuð af mönnum, og það misjöfnum mönnum. Biblían hefur verið notuð sem tæki til ills og er notuð þannig ennþá á mörgum stöðum. Hún er ekki einu sinni rétt, biblían sem við höfum núna er vel þýdd útgáfa af illra þýddri útgáfu af endurskrifaðri útgáfu af guð-veit-hverju sem hefur verið endurskrifuð svo oft í misjöfnum tilgangi að hver veit hvað í henni er einu sinni nálægt því að vera rétt.

Mér leiðist spurningin „ertu trúaður?“ því ég hef ekkert svar við henni nema „nei.“ En staðreyndin er sú að ég trúi á „guð,“ ekki guðinn sem var í biblíunni að stríða Abraham, ekki guðinn sem gekk á meðal vor, ég trúi á guð sem er mun jarðbundnari og ekki jafn mannlegur. Allt virðist reddast á endanum og ég og guðinn minn erum sáttir við það. Ég trúi á guð sem væri aldrei svo mennskur að hann vildi að við tilbæðum hann og sendi okkur í vítisloga til eilífðar ef við erum ekki nógu dugleg að óttast hann, heldur trúi ég á guð sem er í andlegu jafnvægi og er nógu góður guð að við vissum aldrei af honum, gætum aldrei skilið hann. Hann stjórnar ekki heiminum, en hann er heldur ekki persóna, hann ætti eiginlega ekki að vera kallaður „hann.“

Ég trúi í raun ekki á neitt yfirnáttúrulegt, ég held að minn guð sé mjög náttúrulegur, enda hluti af náttúrunni, hluti af mér og öllu öðru í þessum heimi. Ég treysti ekki á hann fyrir það sem ég þarf heldur reyni ég að redda því sjálfur, enda á það að vera þannig, annað væri gegn okkar eðli.

Ekki óttast eitthvað sem þið skiljið ekki og kalla það svo “guð,“ þá eruð þið betur sett án hans.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Verður stuð hjá guði?

24. febrúar 2004# (Kristindómurinn)

Eitt af því sem að er sameiginlegt hjá flestum trúarbrögðum er loforðið um hamingjusamt líf eftir dauðann. Víkingunum var lofað endalausri mjaðardrykkju, svínakjötsáti og daglegum bardaga. Múslímum er lofað allnokkrum hreinum meyjum og heitu loftslagi. Kristnum er lofað himnaríkisvist en það eru bara engar nákvæmar lýsingar til á því hvernig ástandið verður þar. En eitt er víst að í Himnaríki á allt að vera eins gott og það getur orðið, engin þjáning, ekkert ofbeldi… sem sagt hinn besti mögulegi heimur.

Hvernig verður málunum þá virkilega háttað í himnaríki? Ef að svo ólíklega vil til að ég vakni í Himnaríki mætti ég þá segja viðkvæmu kristnu fólki brandara þar sem ég geri góðlátlegt grín að guðinum þeirra, og valda þeim þannig þjáningu? Mun fólk hafa frjálsan vilja í himnaríki?

Allt það kristna fólk sem að ég hef spurt finnst það fráleitt að það sé ekki frjáls vilji í himnaríki. Því að ef svo væri myndum við þurfa að eyða eilífð, sem að er ansi langur tími, sem viljalaus vélmenni og það eru örlög sem að fáir geta sætt sig við. Það sem gerir þennan möguleika en verri er sú staðreynd að frjáls vilji á að vera það sem að guð kristinna telur hið besta sem að til er.

Ef að það er frjáls vilji í himnaríki hvað kemur þá í veg fyrir það að ég segi öðrum brandarana mína og valdi þeim þannig þjáningu? Eða það sem að er mikilvægara; Hvað kemur í veg fyrir það að maður óhlýðnist guði og valdi því að synd komi aftur í heiminn? Ef að ekkert kemur í veg fyrir það þá hefur guði mistekist, reyndar í annað sinn, að útrýma syndinni og himnaríki verður ekkert endilega svo frábær staður og guð myrti Jesús til einskis. Þannig að það er óhugsandi fyrir kristið fólk að það sé synd í himnaríki, nema þá að í himnaríki sé logið, drepið og guð ekki tilbeðinn.

Hvað getur þá stöðvað mig í að óhlýðnast guði? Sumir stinga upp á því að fólk verði orðið svo viturt af öllum syndunum sem það framdi á Jörðinni að það vilji eða langi ekki syndga. Margir telja að okkur muni bara ekki detta í hug að syndga. Enn aðrir halda því fram að um leið og að einhver syndgar þá sé honum annað hvort eytt eða þá hent í helvíti, en þá myndi fækka í himnaríki með tímanum og að lokum yrði enginn eftir.

En hvað svo sem það er sem að á að koma í veg fyrir að fólk syndgi án þess að skerða frjálsa viljann þeirra, hvort sem það er viska, hugmyndasnauð, helvítisvist eða hvað sem er, þá er stóra spurningin þessi: Hvers vegna í ósköpunum gat guð þá ekki skapað þetta þannig til að byrja með? Fyrst að guð getur skapað heim án syndar og með frjálsan vilja, hvers vegna gat hann ekki náð því rétt í fyrstu tilraun?

Ef að frjáls vilji leiðir ekki endilega til syndar (sbr. Himnaríki), þá er synd ekki nauðsynleg afleiðing frjáls vilja, sem að eyðileggur einu útskýringu kristinna guðfræðinga fyrir tilvist hins illa/þjáningu.

Snæbjörn Guðmundsson

Er líf eftir dauðann?

25. febrúar 2004# (Vísindi og trú)

Er líf eftir dauðann?

Já, hvernig spyrðu? Auðvitað er líf eftir dauðann.

Í hverju felst slíkt líf?

Við förum til himnaríkis.

En þeir sem ekki eru kristnir, ættu þeir ekki að fara á einhverja aðra staði samkvæmt sínum trúarbrögðum? Ættu búddistar þá ekki að sameinast alheimssálinni? Er það rökrétt að allir fari á sinn hvorn staðinn einvörðungu eftir trúarbrögðum sínum?

Nei, það er rétt hjá þér. Þetta fer líklegast ekki eftir trúarbrögðunum. En við förum örugglega samt öll til einhvers annars heims.

Hvar er sá heimur?

Hugsanlega annars staðar í vetrarbrautinni.

Brýtur það ekki gegn þekktum eðlislögmálum heimsins að ferðast efnislaus um í geimnum til annarrar plánetu?

Jú, reyndar. En þá hljótum við að fara til annarrar víddar eftir dauðann, víddar samhliða okkar eigin.

Bendir eitthvað til þess að þessi vídd sé til?

Nei. En sálin er svo merkileg að hún hlýtur að vera eilíf.

Var þá líf fyrir fæðingu?

Nei. Það er óhugsandi.

Af hverju var ekki líf fyrir fæðingu?

Því við vitum hvernig við urðum til, við samruna tveggja kynfruma foreldra okkar.

Einhvern veginn hlýtur sálin samt að hafa orðið til, er það ekki?

Jú, auðvitað.

Varla hefur hún klofnað úr sálum foreldra okkar?

Nei. Hún hefur annaðhvort orðið til við getnað eða fæðingu.

Úr hverju varð hún til?

Jah, hún virðist hafa orðið til úr engu.

Víst að sálin spratt upp úr engu við fæðingu, af hverju verður hún þá ekki aftur að engu þegar við deyjum? Er það líklegt að hún verði til um eilífð eftir að við deyjum en hafi ekki verið til áður en við fæddumst?

Sko, þú verður að athuga að dauðinn er allt öðruvísi en fæðingin. Við vitum hvernig við verðum til en ekki hvað verður um okkur þegar við deyjum. Við dauðann er sálin orðin til og hún getur auðvitað ekki bara horfið sisvona.

En núna taka rannsóknir vísindamanna á heilanum stöðugum framförum. Menn gera sér betur og betur grein fyrir mismunandi hlutverki heilastöðvanna og vísindamenn telja sig jafnvel hafa fundið vísbendingar um staðsetningu sjálfsmeðvitundarinnar í heilanum. Er sálin ekki bara hluti af hinum gífurlega flóknu efnaskiptum sem fram fara í mannsheilanum og stöðvast þegar við deyjum?

Jú, það er kannski rétt hjá þér. En þetta snýst í rauninni ekki um það. Það hlýtur einfaldlega að vera líf eftir dauðann því annars væri lífið tilgangslaust.

En er ekki frumtilgangur lífs mannanna, eins og annarra dýra hér á jörð, að fjölga sér?

Jú, það er frumtilgangurinn. En það hlýtur að vera einhver æðri tilgangur með tilveru okkar.

Er eitthvað æðra við tilveru okkar en tilveru annarra dýra?

Nei.

Hljóta þá ekki önnur dýr líka að eiga líf eftir dauðann i vændum?

Jú, ef við eigum líf eftir dauðann í vændum hljóta önnur dýr líka að eiga það.

Ættu þá ekki öll dýr sem lifað hafa hér á jörð að hafa öðlast líf eftir dauðann?

Jú.

Veistu hversu margar lífverur það eru? Er einhver möguleiki að geta sér til um það?

Nei, það veit ég ekki. Ef taldar eru lífverur allra tegunda sem einhvern tímann hafa lifað á jörðinni, má ef til vill hugsa sér að samanlagður fjöldi þeirra hlaupi á milljörðum milljarða. En það er vissulega afar erfitt að gera sér slíkan fjölda í hugarlund.

Er einhver möguleiki á að slík mergð komist fyrir á jörðinni, jafnvel þótt í annarri vídd sé? Er hægt að gera sér í hugarlund stað þótt þar væru aðeins sálir allra þessara dýra?

Nei, þetta er alveg rétt hjá þér. Þetta er allt saman rétt. Vandamálið er bara að það er svo hræðileg tilhugsun að maðurinn deyi bara og það gerist ekkert meira eftir það.

Er það svo hræðileg tilhugsun þegar við höfum lifað giftusamlegu og hamingjusömu lífi og deyjum södd lífdaga? Bíður dauðinn hvort eð er ekki allra?

Jú, en það er svo hræðilegt að geta dáið skyndilega, án alls fyrirvara og að allt sem einstaklingurinn hafi áorkað í lífinu gufi upp.

En víst erfitt er að ráða við dauðann, hjálpar það þá eitthvað að vera hræddur við hann? Ættum við ekki frekar að haga lífinu skynsamlega og setja okkur það markmið að lifa þannig að við verðum hamingjusöm með ævistarfið þegar dauðann loks ber að garði? Snýst lífið nú ekki einu sinni um það sem gerist fyrir dauðann en ekki það sem gerist eftir hann?

Óli Gneisti

Af hverju geta vísindin ekki mælt guð?

27. febrúar 2004# (Vísindi og trú)

Ég hef oft heyrt það frá trúmönnum að það sé ekki rökrétt að nota vísindi sem mælikvarða á trú, það sé ekki hægt að afsanna eða sanna tilvist guðs með vísindum og því ætti ekkert að vera að ræða málin á þeim forsendum.

Ég tel hins vegar að vísindin séu frábær mælikvarði á trú og trúarbrögð, til dæmis kristni. Sagnfræði og fornleifafræði sýna okkur að Biblían er nánast aldrei raunveruleg heimild um sögu. Náttúruvísindi sýna okkur að í Biblíunni er ekki að finna neina þekkingu um uppruna lífsins eða líffræði mannsins. Stjarnfræði, jarðfræði, eðlisfræði og landarfræði hafna heimsmynd Biblíunnar. Mannfræði, sálfræði og félagsfræði hjálpa okkur að skilja hvernig og hvers vegna trúarbrögð verða til.

Trúaðir menn hafa í gegnum tíðina reynt allt til að sanna trú sína með hjálp vísindanna, reyndar voru trúarbrögð lengi vel forsenda vísindaiðkunar í Evrópu. Ef vísindi og trú rákust á þá voru staðreyndir vísindanna einfaldlega rangar en staðhæfingar trúarinnar réttar (enda er erfitt að rífast við bálköst). Hægt og rólega varð erfiðara að hunsa skynsemina og því náði sannleikurinn yfirhöndinni. Vísindin höfnuðu semsagt kristinni trú og í kjölfarið hafa kristnir menn hafnað vísindunum sem mælikvarða á kristni.

Eru annars nokkur rök fyrir því að trú falli utan við ramma vísindanna? Er málið ekki einfaldlega að trúmenn vilja ekki taka tillit til vísindanna af því þau sanna ekki trú þeirra? Áður fyrr báru trúmenn allavega þá virðingu fyrir trú sinni að vísindin myndu sanna hana þegar þau hefðu tæki til þess, nú hafa þeir bæði gengisfellt og upphafið trú sína með því að aðskilja hana frá skynseminni.

Reyndar á þetta ekki við um alla trúmenn, enn þann dag í dag er til fólk sem heldur því fram að Biblían sé sönn og að heimsmynd hennar sé rétt. Hvernig þetta fólk getur lifað án þess að vera í tengslum við raunveruleikann er mér algjörlega óskiljanlegt.

Það er þó bara stigsmunur á afneitun sköpunarsinna á náttúruvísindum og annarri trú, þetta snýst allt um sjálfsblekkingu (eða óskhyggju). Það er sjálfsblekking sem veldur því trúmenn segja að vísindin séu ekki mælikvarði á trú. Ef raunveruleikinn hentar ekki þá er hann bara settur í annað sætið og einhver yfirnáttúruheimur er settur í fyrsta sæti.

Sjálfsblekking (eða óskhyggja) veldur því að trúmenn halda því að staðhæfingar þeirra um að vísindi geti ekki rannsakað þennan yfirnáttúruheim, að staðhæfingar þeirra þurfi ekki að sanna á sama hátt og aðrar. Grundvöllur trúar snýst nefnilega ekki um einhverja andlega dýpt einsog oft er haldið fram, trú gengur einfaldlega út á að drekkja rökhugsun um ákveðna hluti með sjálfsblekkingu og óskhyggju.

Það er annars alveg satt að vísindin geta ekki mælt guð. Ástæðan er einföld, Guð er ekki til.

Birgir Baldursson

Um sjálfstæða hugsun

28. febrúar 2004# (Vísindi og trú)

Ég verð að biðja ykkur um að líta aðeins á þessa áhugaverðu samræðu hér. Og höggva sérstaklega eftir einu atriði.

Þarna eigast við varaformaður Siðmenntar, Sigurður Hólm Gunnarsson, og maður að nafni Lárus Páll Birgisson. Lárus þessi tekur lungann úr umræðunni í að gera trúlausum upp skoðanir og lætur augljósar staðreyndir sem fram koma í andsvörunum sem vind um eyru þjóta. En það var ein setning hjá honum sem sló mig:

Hefur þér ekki verið kennt að trúa engu sem ekki er hægt að sanna?

Hér súmmerast upp á einu bretti allt það skilningsleysi sem stöðugt dynur á okkur trúlausum. Það er eins og menn sjái ekki að við séum fær um að ástunda sjálfstæða hugsun.

Hver ætti svo sem að hafa kennt okkur að trúa engu sem ekki er hægt að sanna? Þetta er niðurstaða sem kemur sjálfkrafa við að ástunda gagnrýna hugsun. Það er ekki nema von að hin heittrúuðu haldi að trúleysið sé trú, að því sé innstallerað í okkur á sama hátt og kjaftabullinu sem þeirra eigin höfuð eru svo full af.

Það er hægt að kenna gagnrýna hugsun og hvetja til hennar. En það þarf að ástunda hana sjálfa til að mynda sér skoðanir, en láta ekki kenna sér þankagang á borð við þann sem Lárus nefnir þarna. Slíkt færi á svig við eðli hennar.

Við erum ekki hugsanaþrælar heldur frjálsborið fólk með heilbrigðan efa.

---

Svipað: Vísindi eru ekki trúarbrögð

Birgir Baldursson

Þjónusta við fegurðina

29. febrúar 2004# (Hugvekja)

Þegar kristnir trúmenn virða fyrir sér siðferðislegan grundvöll sinn hafa þeir tilhneigingu til að sjá verðmæti í því að eitthvert „æðsta gildi“ sé mælikvarði allra hluta. Á þessum forsendum er siðferðisgrundvöllur húmanista gagnrýndur, því manneskjan er nú einu sinni breysk og varhugavert að byggja siðferði sitt á svo veikum stoðum.

Ekki veit ég hve réttmæt slík gagnrýni er, því þótt að sönnu sé talað um það í (siðrænum) húmanisma að maðurinn sé efsta viðmið alls, þá er ekki þar með sagt að siðferðishugmyndir okkar byggi á dyntum hans frá einum tíma til annars. Þvert á móti er lagt upp með það að reynsla manna móti siðferðisviðhorf þeirra og þeir geti lært af mistökum sögunnar. Siðfræði húmanista byggir fyrst og fremst á þekkingu og reynslu.

En það er hægt að þrífast á öðrum siðferðislegum forsendum en hinum húmanísku, sé maður á annað borð trúlaus. Ein þessara forsendna nefnist Fagurhyggja og tekur að mínu mati fram öðrum þeim leiðum sem mannkynið hefur hingað til farið - leiðum reglusiðferðis og reynslunnar.

Ég er á því að tilgangslaus eymd og ógeð eigi ekki upp á pallborðið hjá tegund okkar. Til að hægt sé að sætta sig við slíkt þarf að liggja tilgangur þar að baki. Menn sætta sig við stráfallin lík út um víðan völl ef tilgangurinn er að ráða yfir þeim velli. Þeir sætta sig líka um vitneskjuna um sjúk og deyjandi börn ef tilgangurinn er að koma harðstjóra á kné og öðlast yfirráð yfir auðlindum.

Hvernig stendur á því að sama fólkið og sér lítið athugavert við að fórnarlömb liggi í blóði sínu í hernaðarátökum kemst í uppnám ef fórnardýrin eru afrakstur geðbilaðs fjöldamorðingja eða umferðar- og flugslysa? Er það ekki einmitt vegna tilgangsleysisins sem blasir við mitt í öllu því manntjóni? Menn dóu bara upp úr þurru, engum málstað til framdráttar.

Heimur hins trúaða er tilgangsþrunginn heimur. Þar er allt til dýrðar Guði og því hægt að sætta sig við eymd og volæði, jafnt eigin sem annarra, ef aðeins er hægt að sannfærast um æðri tilgangs slíks ástands. Slík sátt hefur sýnt sig að vera staðreynd gegnum alla sögu kristninnar, svo dæmi sé tekið, og volæðinu jafnvel verið mælt bót. Sjáið bara lotninguna fyrir holdsveiki Hallgríms Péturssonar!

Sjónarhóli trúleysingjans fylgir vitundin um tilgangsleysi veraldar. Og þar með nauðgar það í honum fegurðarskyninu þegar eymd og volæði blasir við. Það er varla til náttúrlegri og réttari aðferð til að meta þetta, enda tala menn ætíð um „fagurt mannlíf“ þegar verið er að velta fyrir sér æðstu siðferðislegu markmiðum sem hægt er að ná.

Í raun mætti innræta ákjósanlegt siðferði með einni setningu: Þjónið fegurðinni! Hver sá sem ekki réttlætir eymdina með tilgangi byrjar sjálfkrafa að berjast gegn henni á slíkum grundvelli fagurhyggju. Og enginn þarf lengur að byggja siðferði sitt á svo „veikum grunni“ sem maðurinn er.

Hvað þá þeim fárveika grunni sem Guð er.

Frelsarinn

Passíusálmarnir eru þjóðarskömm

1. mars 2004# (Kristindómurinn)

Það er engin launung að Hallgrímur Pétursson bræddi saman sína stílsterku Passíusálma af mikilli þrautseigju. Þessi ljóðabálkur er slík langavitleysa að lesturinn reynist mörgum frekar passía en ánægja. Margir dotta því við lesturinn og einnig eru þeir til sem lesa verkið blindaðir af ljósi Krists. Sökum þreytu eða guðsótta áttar fólk sig ekki á því að innihald þeirra er best varðveitta þjóðarskömm okkar Íslendinga. Ég er viss um að ef stofnun Simon Wiesenthal fengi þýðingu af sálmunum í sínar hendur þyrftu ýmsir að biðjast opinberlega afsökunar.

Á hverjum degi í Ríkisútvarpinu fyrir páska eru sálmarnir lesnir í útvarpi. Þeir eru einnig kenndir í skólum og til þeirra vitnað af mætum mönnum á ögurstund. Passían er dálæti Þjóðkirkjunnar þar sem hún kemst næst guðspjöllunum að heilagleika. Á einhvern ótrúlegan hátt hefur kristin trú og íslenskur þjóðrembingur blindað sýn. Staðreyndin er sú að Passíusálmarnir eru uppfullir af óafsakanlegu Gyðingahatri séra Hallgríms. Gyðingahatur Saurbæjarklerksins hljómar í eyrum nákvæmlega eins og hatur Marteins Lúters, læriföður Þjóðkirkjunnar sem hún kennir nafn sitt við.

Tugir milljóna Gyðinga hafa mátt þola endalausa kúgun í Evrópu af hendi kristinna manna. Allt frá fyrstu krossferðum til rannsóknaréttanna voru Gyðingar fórnarlömb Kirkjunnar. Í gegnum aldirnar var þeim kennt um að hafa drepið son Guðs og þeir ofsóttir af mikilli grimmd. Þetta hatur náði hámarki með ofsóknum Hitlers en þann illgresisakur hafði kirkjan plægt um aldir. Rit Lúters „Gyðingar og lygar þeirra“ var eitt af höfuðritum Nasistanna þar sem hann fór hamförum gegn meintum morðingjum Jesú Krists. Því er það hörmulegt að slíkar kenningar eru nú brennimerktar þjóðinni í formi Passíusálma. Og til að undirstrika aðdáun klerkaveldisins á Íslandi á sálmaskáldinu megum við nú stara á tröllaukinn minnisvarða á Skólavörðuholtinu um ókomin ár.

Ég skora á Ríkisútvarpið að hætta þessum ógeðfellda upplestri á kenningum um „vondu Júðanna“ þeirra Hallgríms, Lúters og Hitlers. Aldrei ættu þessir sálmar að sjást í skólum landsins né á opinberum stöðum. Afleiðingar samskonar áróðurs í Evrópu kostuðu milljónir Gyðinga lífið með skelfilegri þjáningu og með ævarandi skömm fyrir gerendurna. Þann hrylling má aldrei endurtaka og við berum siðferðilega ábyrgð sem ekki er hægt að skorast undan.

Við skulum grípa niður í nokkur dæmi um kveðskap séra Hallgríms sem hreinlega morar af Gyðingahatri:

8:6 Jesús þeim sýndi í sannri raun sálarheill, náð og frelsi. Guðs syni Júðar guldu í laun grimmd, hatur og fangelsi.

15:1
Mjög árla uppi vóru
öldungar Júða senn,
svo til samfundar fóru.
Fyrstir þó kennimenn
í ráðslag létu leiðast,
líkar það öllum vel,
hverninn þeir gætu greiðast
guðs syni komið í hel.

15:10
Þenk nú í þínu hjarta
þar næst í annan stað,
hvar um herrann réð kvarta,
hyggja máttu þar að.
Orðum hans ekki treystu
illgjarnir Júðar þeir,
úr spurning öngri leystu,
æ því versnuðu meir.

16:1
Júdas í girndar gráði
af Gyðingunum fyrst
þrjátíu peninga þáði,
því sveik hann herrann Krist.
Ljóst þegar líta vann,
drottinn var nú til dauða
dæmdur og þungra nauða,
iðraðist eftir hann.

19:1
Gyðingar höfðu af hatri fyrst
harðlega klagað Jesúm Krist,
sem áður sagt er frá.
Landsdómarinn gjörði að gá
glöggt, hvað þýðir framburður sá

20:2
Jafnótt þá ganga jarlinn réð
til Júða út að bragði:
Öngva sök þessum manni með
má ég finna, hann sagði.
Gyðingar heldur hart
herrann klöguðu um margt
með æði, ógn og dramb.
En rétt sem meinlaust lamb
lausnarinn ljúfur þagði:

25:2
Þá gekk Jesús út þanninn,
þyrni og purpurann bar.
Sagði: Sjáið hér manninn,
sjálfur dómarinn þar.
Gyðingar gáfu svar:
Burt með hann, svo þeir segja.
Sá skal á krossi deyja. -
Ósk þeirra ein sú var.

25:3
Orð og afsökun gilti
engin í þessum stað;
heiftin svo hugann fyllti,
hjartað varð forblindað.
Síðast þeir sögðu það:
Ljóslega lífsstraffs krefði
lögmálið, því hann hefði
gjört sig guðs syni að.

27:8
Huga sný ég og máli mín,
minn góði Jesú, enn til þín.
Pílatus kóng þig kallar hér,
krossfesting Júðar óska þér

30:6
Framandi maður mætti Kristi,
með honum bar hans þunga kross.
Hér má finna, hvern það lysti,
hreina þýðing upp á oss:
Gyðingafólk þá guðs náð missti,
gafst heiðingjum dýrðarhnoss.

33:4
Nakinn Jesúm á jörðu
Júðar krossfestu þar
með heiftar sinni hörðu.
Hendur og fæturnar
teygt allt og togað var;
gekk svo járngaddur nístur
gegnum lófa og ristur,
skinn og bein sundur skar

35:6
Svoddan virðingu vildu hann
vondir Gyðingar sneyða.
Heiftaröfundin í þeim brann,
af því Pílatum beiða
orðtak það brátt
á allan hátt
úr færa settum máta.
Hann kvað við nei,
því það vill ei
þeim drottinn veitast láta.

39:7
Hróp og háreysti gjörðu
heiðnir og Júðar þar
kringum krossinn á jörðu
með kalls, brigsl og háðungar.
Svaraði ei son guðs neinu,
þó sjálfan það gilti hann,
en syndugs manns orði einu
án dvalar gegna vann.

50:5
Gyðinga hörð var heiftin beisk,
hjartans blindleiki og villan treisk.
Þeim kunni ei nægjast kvöl og bann,
sem Kristur fann.
Líka dauðan þeir lasta hann

50:7
Gyðingar vildu veita rýrð
vors lausnara upprisu dýrð.
En drottins vald og vísdóms ráð
þess vel fékk gáð.
Verk sitt framkvæmdi víst með dáð.

50:9
En þeir sjálfir, og er það víst,
upprisu drottins hafa lýst,
þó kennimenn Júða af kaldri styggð,
kvaldir í blygð,
keyptu þá til að bera lygð

Frelsarinn

Passíusálmarnir eru þjóðarskömm II

5. mars 2004# (Kristindómurinn)

Grein mín „Passíusálmarnir eru þjóðarskömm“ hefur vakið upp viðbrögð á meðal nokkurra guðfræðinga og langar mig að svara gagnrýni þeirra. Flestum er ljóst að kynþáttahatur er smánarleg lífsskoðun. Þegar upp kemst um kynþáttahatur þá snertir það samvisku hvers manns og hvetur til sterkra viðbragða. Þar gilda engar afsakanir og yfirhylmingar heldur er nauðsynlegt að takast á við slíkan málflutning umbúðalaust. Passíusálmar séra Hallgríms eru einfaldlega uppfullir af kynþáttahatri eins og ég sýndi fram á í grein minni.

Í grein minni varaði ég við meintu „ljósi Krists“ sem blindar alla sýn á sannleik sem og samvisku. Þrátt fyrir það mættu guðfræðingarnir með Jesúglampann í augunum. Þeim þótti kynþáttahatur full sæmandi Saurbæjarklerknum, enda ástundaði hann rétttrúnaðarguðfræði, ritháttur hans með há- og lágstöfum sé munurinn á milli feigs og ófeigs, að ekki megi lesa sálmanna nema með full réttindi o.s.frv.

Að réttlæta kynþáttahatur fær flesta hugsandi menn til að spyrja sig hvað valdi slíkri afneitun? Hvernig geta velmeinandi og upplýstir einstaklingar fallið í slíka ljónagryfju? Því miður virðist slík framkoma hafa endurtekið sig áður í veraldarsögunni. Ávallt virðist slík réttlæting vera í þágu vonlauss málstaðar. Svo virðist sem þjóðkirkjan setji allt sitt traust á Passíusálmana og svo miklu hefur verið kostað til að réttlæta má hvað sem er. Enn og aftur opinberast okkur hvað trú er hættuleg samvisku hvers manns þegar á reynir.

Ef líkömum fórnarlamba trúarlegra yfirsjóna kirkjunnar á kynþáttahatri yrði staflað fyrir framan Hallgrímskirkju þá myndi guðshúsið hverfa okkur sjónum. Enginn af þessum trúföstu guðfræðingum gæti horft á þann hrylling ógrátandi. En í staðinn horfa þeir undan og þvo kynþáttahatur Hallgríms Péturssonar með trú sinni. Slíkt háttarlag í jafn grafalvarlegu máli ætti að vekja okkur öll til umhugsunar um hvað er réttlætanlegt í nafni trúar.

Svo augljóst er kynþáttahatur séra Hallgríms, þar sem hann lýsir Gyðingum sem fégráðugum og vondum illmennum, að yfirhylmingar guðfræðinganna vekja upp óhug. Þær hljóma eins og tilraunir kristinna hópa í Bandaríkjunum til að afneita útrýmingarbúðum Hitlers. Að fegra kynþáttahatur er í ljósi sögunnar viðkomandi guðfræðingum til skammar. Ég skal viðkenna að það getur verið erfitt að takast á við þjóðarskömm Passíusálmanna. En frekari tafir á því uppgjöri munu aðeins leiða yfir okkur enn frekari skömm.

Frelsarinn

Passíusálmarnir eru þjóðarskömm III

16. mars 2004# (Kristindómurinn)

Fyrir stuttu síðan benti ég að Passíusálmar séra Hallgríms Péturssonar eru þjóðarskömm, þótt þeim sé hampað opinberlega sem þjóðargersemum. Viðbrögð aðdáenda og trúmanna skáldsins voru afar athyglisverð. Mörgum aðferðum var beitt til að afsaka gjörðir sálmaskáldsins. Helst mátti á þeim heyra að hann vær saklaus sauðabóndaklerkur á Íslandi að gagnrýna trúaða gyðinga fyrir 2000 árum samkvæmt sögum Biblíunnar. Auk þess að hann væri rétttrúnaðarguðfræðingur sem segir reyndar meira um þá guðfræði en skáldið. Einnig að Gyðingur sé ekki það sama og Gyðingur, í séra Hallgríms nafni o.s.frv. Viljandi eða af heimsku snéru gagnrýnendur út úr af miklum móð svo að mér er nauðugur einn kostur að skrifa aðra grein til útskýra þetta alvarlega mál betur.

Grundvöllur alls þessa máls er sú Gyðingar hafa mátt þola óskaplegar ofsóknir af hendi kristinna manna sem náðu eflaust hámarki og endalokum með hinum kristnu nasistum. Frá upphafi þessara ofsókna, sem hófust löngu fyrir fæðingu séra Hallgríms, var ástæða þeirra að Gyðingar drápu Jesú Krist og trúðu ekki á mannssoninn. Fyrir það máttu Gyðingar þola endalausar ofsóknir og þjáningu. Sá blóðvöllur þar sem tugir milljóna Gyðinga voru myrtir er skelfilegri en orð fá lýst. Það eru staðreyndir sem við verðum að taka tillit til og það er lágmarks krafa að gömlu Gyðingahatri sé ekki að hampað sem þjóðargersemum.

Til að sverta Gyðinga fyrir að drepa Jesú Krist var búinn til sá áróður að þeir séu svikulir, fégráðugir og illgjarnir. Stuðst var við Júdas í guðspjöllunum til að persónugera Gyðinga. En Júdas sveik Jesú Krist fyrir þrjátíu silfurpeninga. Það kemur kannski fáum á óvart að nafnið Júdas (Júði) er í raun samheiti fyrir Gyðing. Frá upphafi hefur Rómarkirkjan þannig hamrað á Gyðingahatri, lýst þá svikula, fégráðuga og illa. Sömu orð notaði Lúter til að réttlæta ofsóknir gegn Gyðingum. Sömu steríótýpu notaði séra Hallgrímur í áróðri sínum, nasistar o.s.frv.

Upp úr 1600 bauð Kristján IV Danakonungur portúgölskum Gyðingum vernd ef þeir flýðu til Glückstadt í Þýskalandi, en þeir voru þá ofsóttir í Hamburg. Danakonungur vildi þannig notfæra sér þekkingu þeirra í verslun og viðskiptum. Einnig bauð hann á svipuðum tíma um fimm þúsund Gyðingum til Danmerkur í sama tilgangi. Þrátt fyrir andúð fólks á Gyðingum þá ákvað Kristján IV að halda yfir þeim hlífiskildi og nýta þekkingu þeirra til að fjármagna rekstur hins fjárfreka konungsdæmis.

Um 1630 fluttist séra Hallgrímur í Glückstadt og hefur örugglega orðið þar var við togstreitu bæjarbúa við Gyðinga. Þegar séra Hallgrímur fer svo til lútersks prestsnáms í Danmörku bjuggu þar líka Gyðingar sem voru áberandi í verslun og viðskiptum. Það er því augljóst að séra Hallgrímur gat ekki annað en þekkt til Gyðinga eftir dvöl sína í Þýskalandi og Danmörku. Í ofanálag gekk hann að eiga Guðrúnu Símonardóttur (Tyrkja-Guddu), þannig að á heimili þeirra hjóna var meiri þekking á kynþáttum og erlendum samfélögum en venja var á Íslenskum heimilum þess tíma.

Árið 1543 hafði Lúter ritað bókina „Gyðingar og lygar þeirra“, þar sem kennifaðir íslenskrar Þjóðkirkju og skáldsins fer haturs orðum um Gyðinga. Á sama tíma og séra Hallgrímur bjó í Evrópu var Gyðingahatur algengt, þeir voru ofsóttir og myrtir við minnsta tilefni. Algengt var að þeir þyrftu oft að flytjast búferlaflutningum til að forðast ofbeldi og misþyrmingar, allt vegna þess að þeir höfnuðu og létu drepa Jesú Krist. Þegar lúterska Saurbæjarskáldið semur Passíusálmanna upp úr 1650 var það gert í andrúmslofti kristilegs Gyðingahaturs.

Við skulum fara yfir áróður séra Hallgríms gegn Gyðingum í Passíusálmunum. Nákvæmlega sama hatur og Lúter boðaði sem og kristin kirkja þess tíma. Þessi hatursáróður hefur kostað milljónir Gyðinga lífið.

8:6 ... Guðs syni Júðar guldu í laun grimmd, hatur og fangelsi.

Hér er Gyðingum lýst grimmum, hatursfullum og sekum um að koma Jesú í svartholið.

15:1 ... líkar það öllum (Gyðingum) vel, hverninn þeir gætu greiðast guðs syni komið í hel.

Hér er Gyðingum látið vel líka að koma Jesú í dauðann.

15:10 ... Orðum hans ekki treystu, illgjarnir Júðar þeir

Hér er Gyðingar sagðir illgjarnir og að þeir hafni Jesú Kristi.

16:1 Júdas í girndar gráði, af Gyðingunum fyrst, þrjátíu peninga þáði, því sveik hann herrann Krist. ...

Hér Júdas sem samnefnari Gyðinga sagður fyrir græðgi svíkja Jesú.

19:1 Gyðingar höfðu af hatri fyrst, harðlega klagað Jesúm Krist ...

Hér eru Gyðingum lýst sem hatursfullum ásækjendum Jesú Krist.

20:2 ... Gyðingar heldur hart, herrann klöguðu um margt, með æði, ógn og dramb. ...

Hér eru Gyðingar brjálaðir og drambsamir við að ofsækja Jesú Krist.

25:2 Þá gekk Jesús út þanninn, þyrni og purpurann bar. Sagði: Sjáið hér manninn, sjálfur dómarinn þar. Gyðingar gáfu svar: Burt með hann, svo þeir segja. Sá skal á krossi deyja. - Ósk þeirra ein sú var.

Hinn saklausi Jesú á að deyja af ósk Gyðinga

27:8 Huga sný ég og máli mín, minn góði Jesú, enn til þín. Pílatus kóng þig kallar hér, krossfesting Júðar óska þér

Rómarhöfðinginn Pílatus er saklaus en Gyðingum kennt um dauða Jesú Krist. Dæmigerður kristilegur áróður þess tíma.

27:9 Blóðshefnd á sig og börn sín með, blindaður lýður hrópa réð. Efldist svo þessi óskin köld, enn í dag bera þeir hennar gjöld. Athugagjarn og orðvar sért, einkum þegar þú reiður ert. Formæling illan finnur stað, fást mega dæmin upp á það.

Hér lýsir séra Hallgrímur nákvæmlega hvernig Gyðingar hafa kallað yfir sig hefnd Guðs um ókomna framtíð. Í þessu kvæði kemur svo augljóst fram að séra Hallgrímur á við alla Gyðinga fram á sinn dag. Einnig að það sem þeir hafa mátt þola sé þeim sjálfum að kenna.

30:6 ... Gyðingafólk þá guðs náð missti, gafst heiðingjum dýrðarhnoss.

Hér er lýsir séra Hallgrímur að allir Gyðingar, hann undirstrikar það með því að segja Gyðingafólk, misstu náð Guðs og urðu þá að heiðingjum. Nákvæmlega svona áróður var réttlæting fyrir Gyðingaofsóknum.

33:4 Nakinn Jesúm á jörðu, Júðar krossfestu þar, með heiftar sinni hörðu. Hendur og fæturnar, teygt allt og togað var; gekk svo járngaddur nístur, gegnum lófa og ristur, skinn og bein sundur skar

Á mjög táknrænan hátt segir sálmaskáldið hvernig Gyðingar krossfestu Jesú og hver heift þeirra hrottaskapur var mikill.

35:6 Svoddan virðingu vildu hann, vondir Gyðingar sneyða.

Áfram er Gyðingum úthúðað í Passíusálmunum.

50:5 Gyðinga hörð var heiftin beisk, hjartans blindleiki og villan treisk. Þeim kunni ei nægjast kvöl og bann, sem Kristur fann. Líka dauðan þeir lasta hann

Það eru engin takmörk fyrir hatri séra Hallgríms á Gyðingum. Jafnvel eru þeir sagðir lasta hann eftir dauðann á krossinum.

50:9 En þeir sjálfir, og er það víst, upprisu drottins hafa lýst, þó kennimenn Júða af kaldri styggð, kvaldir í blygð, keyptu þá til að bera lygð.

Hér lýsir Saurbæjarklerkurinn því hvernig kennimenn Gyðinga reyna að kaupa fólk til að trúa ekki á Jesú Krist. Hversu lágt er hægt að leggjast?

Svo augljóst er hatur séra Hallgríms á Gyðingum sem kristallast í hans lútersku kristni að engin afsökun dugar. Í opinberum skólum landsins er bók Lúters um „Gyðingar og lygar þeirra“ ekki kennd og prestar vilja helst ekki við hana kannast. Ekki eru lesnir valdir kaflar úr þeirri bók á RÚV. Sama gildir um svipaðar bókmenntir eins og Mein Kampf hans Hitler. Það dettur engum í hug að banna slíkar bækur, en Þjóðverjar telja þær ekki til menningaverðmæta. Það nákvæmlega sama á við Passíusálma séra Hallgríms. Aldrei hefur nokkrum manni dottið hug að banna þá, en þeir eiga ekki heima opinberlega á RÚV né í skólakerfinu eins og staðan er í dag.

Þeir sem fremstir fara í að verja Gyðingahatur séra Hallgríms hafa því miður bakað sér heljar skömm. Vissulega geta menn síðar svarið af sig ósómann þegar þeir vakna af vondum draumi, eins og herra Sigurbjörn Einarsson af aríaspeki Helga Pjeturs. Jafnvel Mel Gibson sá sig knúinn að klippa úr mynd sinni The Passion Of Christ fyrir opinbera birtingu, vers Matteusar 27:25 Og allur lýðurinn (Gyðingar) sagði: „Komi blóð hans yfir oss og yfir börn vor!“ En kristin kirkja hefur notað þetta vers til að réttlæta Gyðingahatur og ofsóknir í Guðs heilaga nafni um aldir. En hér eru menn þess umkomnir að hunsa alla veraldarsöguna, blóðvöllinn og þá skelfingu sem Gyðingar hafa mátt að þola í kristinni Evrópu.

Það sem eykur á alvarleika og vanda þessa máls kristallast í orðum herra Karl Sigurbjörnssonar þegar hann ritar af hrifningu um sálmanna á kirkjan.is:

Það var gæfa Íslendinga að þessir sálmar, trú þeirra heit og hrein, einlægnin og auðmýktin, málsnilldin og viskan, og holl og tær siðfræðin urðu vegurinn og uppistaðan í trúarlífi og siðferðismótun þjóðarinnar og lá henni á hjarta og á vörum í aldir þrjár til ómældrar blessunar. Nú er það okkar hlutverk að sá arfur glatist ekki. Verði hann okkur og börnum okkar til blessunar um ókomna tíð.

Með þessum orðum hefur herra Karl kallað yfir börn okkar og þjóð ævarandi skömm.

Það er einlæg ósk mín að Passíusálmar verði ekki lesnir á RÚV og þeir teknir af dagskrá í skólum landsins. Í núverandi ástandi verða þeir áfram þjóðarskömm og það væri dapurt að þurfa að fá utanaðkomandi aðila til að segja okkur þann sannleika. Það er eins og helför kristinnar kirkju gegn Gyðingum um liðnar aldir, með sömu ódæðisfrösum og séra Hallgrímur beitir í sálmum sínum, skipti okkur ekki lengur máli. Það er ekki sæmandi að þvo hendur Saurbæjarskáldsins upp úr laug Pílatusar. Við verðum öll að taka siðferðilega ábyrgð á mannkynsögunni með því forðast mistök forfeðranna. Það gerum við með því að hafna hatursboðskap séra Hallgríms Péturssonar gegn Gyðingum.

Birgir Baldursson

Enn eru Passíusálmarnir þjóðarskömm

6. maí 2004# (Siðferði og trú)

Ég ætla hér aðeins að taka upp baráttumál Frelsara vors hér á Vantrú. Ég hef verið að lesa yfir viðbrögð við greinum hans um Passíusálmana og má til með að benda á eitt lítið atriði:

Hallgrímur Pétursson úthúðar G/gyðingum (hvort hann á við kynþáttinn eða trúflokkinn skiptir í þessu samhengi hér ekki máli). Þessi úthúðun er svo lesin upp í útvarpi á hverju ári, fyrir tilstilli Þjóðkirkjunnar.

Á sama tíma mælast þessir sömu þjóðkirkjumenn til þess að menn virði trú annarra, hverrar trúar sem þeir eru. Þetta er aftur á móti mjög mikilvægt í samhenginu.

Hallgrímur Pétursson ber enga virðingu fyrir trúarskoðunum gyðinga (ef hann er ekki að ráðast á kynþáttinn, þ.e.) Slíkt getur vel hafa verið alsiða á þeim tímum sem hann var uppi, hann aðhylltist einhverja rétttrúnaðarguðfræði sem ég hef ekki hugmynd um hvort er dauð í dag. En það skiptir ekki máli heldur þetta:

Fyrst Þjóðkirkjan boðar nú umburðarlyndi fyrir trúarskoðunum annarra (líka gyðingatrú), af hverju í ósköpunum er þá á okkar tíð verið að lesa þessa umburðarlausu og hatursfullu sálma með velþóknun?

Passíusálmarnir eiga einfaldlega ekkert erindi við okkur í dag, síst af öllu sem eitthvað handa Þjóðkirkjunni að hampa. Boðskapur þeirra fer fullkomlega í bága við það sem hún gefur sig út fyrir að boða.

En kannski er þetta umburðarlyndi bara í nösunum á Þjóðkirkjunni. Það eru frekar nýlegar fréttir að hún sé að boða slíkt, því öldum saman refsaði hún mönnum og brenndi fyrir að aðhyllast aðrar hugmyndir en hennar. Kannski er Þjóðkirkjan bara, í þessu nýtilkomna fjölþjóðasamfélagi, hrædd um sjálfa sig og notar þennan nýja boðskap til að losna sjálf við gagnrýni á allar þær ranghugmyndir og hindurvitni sem hún boðar.

Já, mér þykir það líklegast.

Hjalti Rúnar Ómarsson

Hinn óþarfi Atlas

3. mars 2004# (Rökin gegn guði)

Þátttaka guðs í heiminum er alltaf að minnka. Áður fyrr var guð alltaf í öllu, hann stjórnaði rigningunni, orsakaði sjúkdóma, barnaði hreinar meyjar af og til, drap heilu þjóðirnar ef því var að skipta. Nú til dags er hlutverk guðs í heiminum nánast horfið, með auknum skilningi á heiminum erum við búin að komast að því að það var ekki guð sem var á bak við tjöldin, heimurinn virðist vera mekanískur. Það er til dæmis almennt viðurkennt núna að rigning orsakast ekki af því að guð sé að opna hlera himnaríkis eins og stendur í Biblíunni þó að aðrar Biblíukenningar séu ennþá nokkuð vinsælar.

Nú til dags eru því guðstrúarmenn í vandræðum með það hvar þeir eigi að koma guði fyrir. Það væri asnalegt að hafa ofursterkan ósýnilegan vin sem að gerir ekki neitt. Til þess að búa til hlutverk fyrir guð gera þeir ráð fyrir ýmsum hlutum svo sem tilgangi lífsins og sköpun heimsins. Síðan semja þeir spurningar út frá þessum gefnu forsendum, spurningar sem að eiga sér ekkert endilega svör. Ég er að tala um spurningar eins og „Hver er tilgangur lífsins?“ eða „Hvers vegna er eitthvað til frekar en ekkert?“. Þessum spurningum og fleirum telja trúmenn sig geta svarað léttilega með tilvísun til goðmagna eins og guðs. En er það nokkuð svar? Athugum svipaða spurningu sem var áður fyrr svarað með tilvísun til guðlegrar veru:

„Á hverju stendur Jörðin?“
„Ég veit það ekki, þarf hún að standa á einhverju?“
„Auðvitað stendur Jörðin á risanum Atlasi!“
„En á hverju stendur Atlas?“
„Atlas stendur ekki á neinu, hann er þannig gerður að hann þarf ekki neitt til þess að standa á. Ef að Atlas þyrfti að standa á einhverju, á hverju myndi það standa? Það yrði bara einhver endaleysa! Atlas stendur ekki á neinu!“

Í þessu dæmi einfaldar Atlas ekki neitt, hann svarar kannski spurningunni en ef að maður beitir sömu spurningu á Atlas þá verður fátt um svör. Annað hvort stendur Atlas ekki á neinu, en þá gæti Jörðin alveg eins ekki staðið á neinu (sem er raunin) og þá myndi Atlas ekkert einfalda málið, heldur flækja það. Eða þá að Atlas standi á einhverju, en þá svífur það sem að hann stendur á annað hvort í lausu lofti eða stendur á einhverju, svo að þetta gæti gengið endalaust. Atlas leysir því ekki vandamálið, hann færir það bara einu skrefi aftar, reynir að forðast það. Guð virkar nákvæmlega eins. Ef að maður spyr trúað fólk „Hver er tilgangur tilvistar guðs?“ eða „Hvernig varð guð til?“ eða þá „Hvers vegna er guð til frekar en ekki neitt?“ , þá verður lítið um svör, nema þá að þeir búi sér til einhvern yfir-guð. En ef svo ólíklega vill til að það koma einhver svör við þessum spurningum þá verður maður að athuga hvort að þau geti ekki svarað hinum upprunalegu spurningum. Ef svo er þá er guð vita gagnslaus til að svara þessum spurningum. Einnig gætu trúmenn neitað því að þessar spurningar gildi um guð, en þá gætu þær alveg eins ekki gilt um heiminn

Því er það, að í hvert skipti sem guðsmenn svara einhverri spurningu með guði ættu þeir að beina sömu spurningu að guði. Ef þeir geta ekki svarað þeirri spurningu þá er skynsamlegast að álykta sem svo að guð svari í rauninni ekki spurningunni. Dæmi síðan hver fyrir sig hvort að risinn Atlas eða guð einfaldi nokkuð eða þá að þeir séu bara algerlega óþarfar flóknar yfirnáttúruskýringar.

Óli Gneisti

Úr jarðvegi haturs

4. mars 2004# (Kristindómurinn)

„... ég er sannfærður um að ég starfa fyrir hönd skapara okkar. Með því að berjast gegn Gyðingunum. Ég er að vinna verk Drottins.“

Adolf Hitler (Mein Kampf)

Hvers vegna var þýska þjóðin svona viljug til að taka þátt í gyðingaofsóknum nasista? Vegna þess að kristin kirkja hafði undirbúið jarðveginn vel. Með því að stimpla Gyðinga sem morðingja Jesú hafði kristin kirkja gert þá að utangarðsmönnum í Evrópu.

Reyndar er afar veikur grunnur fyrir því að kenna gyðingum um dauða Jesú (jafnvel þó við tökum því sem gefnu að hann hafi yfirhöfuð verið til). Við vitum að þeir sem skrifuðu söguna af krossfestingunni voru að reyna að gera hlut gyðinga sem verstan vegna þess að kristni var þá í samkeppni við gyðingdóm. Höfundarnir voru líka að reyna að komast í náðina hjá Rómverjum og einbeittu sér að því að sýkna þá. Frá trúarlegu sjónarmiði er stórfurðulegt að ráðast á nokkurn fyrir það að drepa Jesú því það var Guð sem ákvað að fórna syni sínum, sökin er hjá Guði og engum öðrum.

Kaþólska kirkjan var í gegnum tíðina mjög dugleg í að dreifa áróðri gegn gyðingum og í að ofsækja þá, margar af þeim yfirlýsingum sem var beint gegn gyðingum voru ekki dregnar til baka fyrr en 1965. Þegar kristnir menn ráku Mára frá Spáni tóku þeir næst til við að hrekja gyðinga úr landi.

Kynt var undir hatur á gyðingum með ritningalestri og helgileikjum, á Íslandi orti Hallgrímur Pétursson um Júðana í Passíusálmum sínum. Fjöldamorð á gyðingum voru skipulögð af kirkjunni með réttlætingu frá Nýja-Testamentinu.

Lúther var einstaklega slæmur í gyðingahatri sínu og gaf fylgismönnum sínum nægar átyllur fyrir því að ofsækja gyðinga. Lúther hvatti bæði trúaða menn og ríkið til að ráðast gegn gyðingum. Það er enginn tilviljun að nasistar hófu ofsóknir sínar gegn gyðingum af alvöru á afmælisdegi Lúthers, hin alræmda Kristalsnótt var skipulögð til að heiðra minningu kirkjuföðurins.

Kristnir menn hafa verið duglegir að kenna trúleysingjanum Nietzsche um að hafa haft áhrif á gyðingahatur nasista, þó það sé löngu ljóst að Nietzsche sjálfur hafði andstyggð á slíku (samanber vinaslit hans við Wagner sem var gyðingahatari). Systir Nietzsche, sem var sjálf kristinn gyðingahatari, falsaði bréf til að láta líta út fyrir að bróðir hennar hefði sjálfur verið andsnúinn gyðingum og gaf þessar falsanir síðan út í bókinni Der Wille zur Macht.

Þó nasistar hafi ráðist gegn gyðingum með réttlætingu gervivísinda kynþáttahyggju þá hefðu þær ofsóknir aldrei getað komið til nema vegna þess að kristin kirkja hafði undirbúið þennan jarðveg haturs.

Frelsarinn

Kristnir Nasistar

6. mars 2004# (Kristindómurinn)

Ein mynd segir oft meira en þúsund orð. Næstum allir íbúar þriðja ríkisins voru kristnir og úr þeim jarðvegi spratt nasisminn. Gyðingahatur var sameiginlegt hagsmunamál kirkju og ríkis á þeim tíma. Við skulum skoða nokkrar myndir frá þeim tíma þegar kristin kirkja og nasismi áttu samleið.

Guðspjallið, mynd af Lúter í sunnudagsútgáfu blaðsins ætluð kristnum Nasistum.

Dæmigerður áróður kristinna Nasista þar sem Jesús var ekki talinn Gyðingur.

Hefðbundin kristilegur nasistaáróður þar sem forfaðir Gyðinga er sagður sjálfur djöfullinn.

Guðfræðinemar heilsa Theophil Wurm biskup að nasistasið þegar hann yfirgefur kirkju í Stuttgart.

Nasistar gera skriflegt samkomulag við Páfagarð.

Kristileg áróðursplaköt fyrir Hitler vegna kosningana 1933

Kristilega Meðhjálparablaðið þar sem Hitler er hylltur sem leiðtogi allra Þjóðverja.

Hér eru börn vöruð við Gyðingum sem þykjast vera kristnir.

Hitler skilað afmæliskveðjum frá Kaþólsku kirkjunni.

Hitler við kristilegt minnismerki um fallna hermenn

Hitler heilsar Muller biskupi þriðja ríkisins.

Hitler heilsar kaþólskum kardinála
Hitler heilsar kaþólskum kardinála

Kaþólskir biskupar heilsa Hitler af nasískum sið.
Kaþólskir biskupar heilsa Hitler af nasískum sið.

Prestar heilsa af nasískum sið.<br />
Prestar heilsa af nasískum sið.

Nasistar minnast fallinna hermanna og halda til messu.<br />
Nasistar minnast fallinna hermanna og halda til messu.

Fjöldasamkoma Lúterskra nasista.<br />
Fjöldasamkoma Lúterskra nasista.

Nasísk kirkjusamkoma<br />
Nasísk kirkjusamkoma

Hitler eftir kristilega sunnudagsmessu.<br />
Hitler eftir kristilega sunnudagsmessu.

Hitler gefur eiginhandaráritun til kristinna aðdáenda sinna.<br />
Hitler gefur eiginhandaráritun til kristinna aðdáenda sinna.

Hitler fer með bæn.
Hitler fer með bæn.

Hitler við kristilega gröf móður sinnar.<br />
Hitler við kristilega gröf móður sinnar.

Kardináli í fylgd nasista.
Kardináli í fylgd nasista.

Prestar heilsa Hitler með nasískri kveðju á samkomu ungra Kaþólikka.
Prestar heilsa Hitler með nasískri kveðju á samkomu ungra Kaþólikka.

Guð er með okkur Merki hersveita Hitlers
„Guð er með okkur“ Merki hersveita Hitlers

Kaþólsk nasistamessa.<br />
Kaþólsk nasistamessa.

Kristin ungmenni heilsa Kirkjunnar þjónum að nasistasið eftir messu.<br />
Kristin ungmenni heilsa kirkjunnar þjónum að nasistasið eftir messu.

Birgir Baldursson

Er tómhyggja slæm?

7. mars 2004# (Hugvekja)

Trúmenn grípa gjarna til þess, þegar þeir gagnrýna trúleysi, að segja það leiða til tómhyggju. Þar með eru þeir búnir að afgreiða þetta lífsviðhorf sem ónýtt drasl og geta hróðugir snúið sér að næstu bænastund með Jesú.

Trúmennirnir hafa í mörgum tilfellum alveg rétt fyrir sér með tómhyggjuna. Þeir sem missa trúna þurfa oftar en ekki að gaumgæfa tilvist sína í heimi án nokkurs sjáanlegs tilgangs. En er tómhyggjan svona slæm?

Án þess að ég hafi kannað það sérstaklega get ég mér þess til að flestir trúleysingjar þurfi annað slagið að dansa á barmi tómhyggjunnar. En er það ekki bara gott? Er ekki trúmaðurinn, með því að forðast sína eigin skeptík og leita undir verndarvæng guðs síns með allan efa sinn, sjálfur að missa af mjög þroskandi ferli?

Líkjum þessu við reykingar. Þorgrímur Þráinsson vanreykingapostuli hefur sagt þau fleygu orð að hvaða heimskingi sem er geti byrjað að reykja en það þurfi hetju til að hætta því. Þetta kemur frá manni sem aldrei hefur sjálfur gengið í gengum þá raun sem felst í því að láta af reykingum. En hann skilur að sá sem hættir að reykja þarf að glíma við uppbrot vanans og fráhvörf, þessa hliðstæðu tómhyggjunnar. Auðvitað fær sá nýhætti tóbakslöngunarkveisur annað slagið, en baráttuaðferðirnar sem hann hefur þegar lært í fráhvarfsátökunum við sjálfan sig hjálpa honum að yfirstíga þá þraut.

Og það verður léttara og léttara í hvert sinn.

Eins er það með trúleysingjann sem horfir ofan í ómælisdjúp tómhyggjunnar. Hann þarf að heyja þessa baráttu við sjálfan sig, en eftir því sem lífssýnin mótast, húmanísk eða undir merkjum fagurhyggju, því léttara verður að lifa án trúar.

Á sama hátt og reykingamaðurinn hefur ekki enn hugmynd um hvernig það er að hætta að reykja, þá fer trúmaðurinn á mis við þá innri glímu og þann andlega þroska sem felst í því að lifa í tilgangssnauðum heimi.

Það getur hvaða fáráðlingur sem er byrjað að trúa en sennilega þarf hetju til að hætta því. Og að hafna trúleysi á þeim forsendum einum að það leiði til tómhyggju er eins og að segja að það borgi sig ekki að hætta að reykja, því það leiði til fráhvarfa.

Óli Gneisti

Um góðu verkin hans Lúthers I: Forsenda góðra verka

8. mars 2004# (Siðferði og trú)

Í bæklingnum sínum „Um góðu verkin“ sem gefinn var út árið 1520 þá talar Lúther um hvernig má þekkja „góðu verkin“ út frá boðorðunum tíu. „Góðu verkin“ eru reyndar oft ótengd því sem við köllum góðverk í dag heldur athafnir sem koma að trúrækni, svo sem bænum, föstum, skírlífi og svo framvegis.

Lúther telur að boðorðin tíu séu í röð eftir því hve mikilvæg þau eru, fyrsta boðorðið sem beinlínis varðar trú er því mikilvægast.

„Því að verkin eru ekki þóknanleg sjálfra sín vegna, heldur vegna trúarinnar,“ (11)

Þetta er aðalatriðið í ritinu, góðu verkin eru innantóm ef trúin fylgir ekki. Reyndar hamrar Lúther svo mikið á þessu atriði að manni finnst nóg um, þetta er endurtekið í sífellu allan fyrsta kaflann og þar að auki kemur þetta margoft fram í seinni köflunum. Þegar Íslendingar eru að eltast við hefðir trúarinnar (góðu verkin) án þess að trúin sé til staðar þá gera þeir það augljóslega í andstöðu við Lúther.

Á orðum Lúthers er alveg ljóst að hinum vantrúuðu er algjörlega ómögulegt að vinna góð verk, jafnvel þau sem snúast ekki beint um trú:

„því öll þessi verk eru dauð án trúarinnar, þótt glæsileg séu og beri hin fegurstu nöfn.“ (68)

Það er sama hvað hinn vantrúaði gerir, það er einskis virði í augum Guðs. Þetta er „réttlæti“ Guðs, eða öllu heldur Lúthers:

„Guð er ekki óvinveittur syndurunum, heldur aðeins hinum vantrúuðu“ (37)

Það skiptir ekki máli þó þú sért morðingi, ef þú iðrast þá mun Guð miskunna sig yfir þig, ef þú vogar þér að efast um tilveru Guðs þá ferðu á svarta listann. Ef þú ert vantrúaður þá mun Guð ekki dæma þig eftir því hvort þú varst góður eða vondur, hann mun dæma þig eftir því hve trúaður þú varst á meðan þú gekkst um Jörðina. Það skiptir Guð ekki máli hvort hinir vantrúuðu séu morðingjar eða góðmenni (reyndar geta þeir ekki verið góðmenni vegna þess að þeir trúa ekki).

Lúther er sannfærður um að góðu verkin fylgi trúnni:

„Hefðu allir hana (trúna), þyrftum vér engin lögmál framar, heldur væri hver einn alltaf að gjöra góð verk af sjálfsdáðum“ (17)

„En það gjörir hann af frjálsum vilja, því hann er viss um, að Guð hafi velþóknun á því,“ (18)

Þetta er það sem gerir trúað fólk svo hættulegt, það heldur að það hafi sérstakt samband við Guð og því séu öll þeirra verk réttmæt. Í gegnum tíðina hafa aftur og aftur verið framin andstyggileg illvirki af fólki sem telur að það sé réttlátt af því það hefur umboð frá Guði. Lúther er gott dæmi um svona illmenni, hann hvatti til þess að gyðingar yrðu drepnir og samkunduhús þeirra brennd, hann vissi að þetta var gott verk af því þetta var skilningur hans á Biblíunni.

Það ætti að vera augljóst að siðfræði Lúthers er einskis virði, í hans augum er trú góð og vantrú vond, þetta er einfalt og grimmilegt. Ef Guð Lúthers er til þá er hann siðlaus á okkar mælikvarða, hann metur ekki mannanna verk heldur dæmir þá eftir því hve mikil trú þeirra er. Mikið erum við heppin að þessi Guð hans Lúthers er jafn ímyndaður og allir aðrir guðir.

Um góðu verkin var þýdd af Magnúsi Runólfssyni og gefin út árið 1974 af Kristilega Stúdentafélaginu.

Óli Gneisti

Um góðu verkin hans Lúthers II: Sífelld heiðrun

10. mars 2004# (Siðferði og trú)

Eftir að hafa fjallað um fyrsta boðorðið snýr Lúther sér að því næsta:

„að vér eigum að heiðra nafn Guðs og nota það ekki að óþörfu, en það getur ekki orðið án trúarinnar, eins og öll önnur verk. En sé það gjört án hennar, er það ekki annað en hræsni og yfirskin.“ (20)

Guðlast er í eðli sínu brot á öðru boðorðinu en Lúther segir að ef trú er ekki til staðar sé það hræsni að fylgja þessu boðorði, trúleysingjar eiga því að tala um Guð eins og þeim sýnist. Þetta er áhugaverð pæling í samhengi við íslensk lög sem banna guðlast, lögin krefjast þess að trúleysingjar gerist hræsnarar á meðan Lúther hvetur trúleysingja til hins gagnstæða.

En Lúther hefur meira að segja um þetta boðorð:

„Þótt þú nú værir algjörlega iðjulaus, hefðir þú ekki aðeins nóg með að starfa við þetta boðorð, að blessa nafn Guðs án afláts, syngja, lofa og vegsama.“ (21)

Þetta er töluvert meiri trúrækni en hinn almenni Íslendingur gæti staðið undir, þetta yrði líka með eindæmum leiðinlegt líf. Reyndar er ekki nóg með að menn eigi að einbeita sér að því að blessa nafn Guðs á Jörðu:

„Hvað er gjört á himni annað en verk þessa annars boðorðs“ (21)

Hefur Himnaríki einhvern tímann hljómað jafn óaðlaðandi? Þar mun tilveran snúast um að vegsama þennan Guð sem virðist hrífast af höfðingjasleikjum.

Lúther segir líka að það sé ekki nóg að ákalla Guð þegar illa gangi heldur verði að muna eftir honum þegar allt gengur vel:

„Þess vegna lét Guð marga af óvinum hans verða eftir og vildi ekki reka þá á brott, til þess að þeir hefðu ekki frið og yrðu að temja sér að halda boðorð Guðs,“ (26)

Þessi indæli Guð hans Lúthers tekur semsagt að sér að gera líf þeirra sem gleyma honum verra til þess að þeir komi skríðandi aftur til hans.

Þetta svokallaða góða verk, það að ákalla Guð í sífellu, er lukkulega fjarlægt flestöllum Íslendingum (jafnvel þó þeir kalli sig kristna). Flestir hafa nú eitthvað betra við tíma sinn að gera heldur en að ákalla Guð, til dæmis að horfa á sjónvarp eða hanga á Netinu.

Um góðu verkin var þýdd af Magnúsi Runólfssyni og gefin út árið 1974 af Kristilega Stúdentafélaginu.

Óli Gneisti

Um góðu verkin hans Lúthers III: Farðu beina leið til helvítis

12. mars 2004# (Siðferði og trú)

Lúther vill að við höldum hvíldardaginn heilagan og honum er ákaflega illa við „iðjuleysi, át og drykkj[u], spil og önnur slæm verk.“ (31)

Matador á sunnudegi þýðir semsagt að þú ferð beina leið til helvítis og færð engar tvö þúsund krónur þó þú farir yfir byrjunarreitinn.

Lúther hefur líka sínar hugmyndir um hvernig messur skuli fara fram:

„Prédikunin ætti nú ekki að vera neitt annað en boðun þessa sakramentis.“ (32)

Ef þér fannst ekki nógu leiðinlegt að vera í kirkju þá vill Lúther koma í veg fyrir alla fjölbreytni í messuhaldinu, að vísu fara prestar alls ekkert eftir þessu. Síðan tekur Lúther fram að Guð vill alltaf fá athygli:

„það er raunar ekki til sá kristinn maður, sem hafi ekki tíma til að biðja án afláts.“ (35)

Það hlýtur að vera ótrúlega leiðinlegt að vera kristinn maður.

Lúther var sannfærður um tilvist illra anda og segir að besta leiðin til að berjast við þá sé með bænum, sérstaklega hópbænir:

„Hvað gæti skelfilegra hent alla illa anda?“ (38)

Kristnir menn verða að vera á tánum ef þeir ætla ekki að styggja Guð, ef þú ert ekki með á hreinu hvernig skal biðja bænirnar þá lætur hann til skara skríða:

„Er það furða, að þrumur og eldingar kveikja í kirkjum, úr því að vér gjörum bænahúsið að smánarhúsi og köllum bæn, þótt vér leggjum ekkert fyrir Guð eða biðjum neins?“ (39)

Lúther bendir á hvað heimurinn sé illa staddur:

„skortur er á góðum prédikurum og prestahöfðingjum, en hreinir þorparar, börn, fífl og konur ráða ríkjum,“ (39)

Hér sýnir Lúther kvenfyrirlitningu sína, konur fá að vera í hópi með hreinum þorpurum og fíflum. Þetta er nú samt ekki nærri því það versta sem Lúther sagði um konur.

Lúther var ekkert sérstaklega hrifinn af helgidögum, honum fannst nóg að hafa sunnudagana eina. Þessi boðskapur hans hefur einhvern veginn farið algerlega framhjá þjóðkirkjumönnum:

„En nú er oss íþyngt með mörgum helgidögum, sálum, líkömum og eignum til tjóns,“ (42)

Lúther var líka sannfærður um að sunnudagar hefðu einungis einn tilgang:

„Því að hvíldardagur er nú ekki nauðsynlegur eða fyrirskipaður nema til að læra orð Guðs og biðja.“ (42)

Það er ekki skrýtið að Ólafur Skúlason biskup skyldi hafa farið í krossferð þegar byrjað var að sýna teiknimyndir á sunnudögum, foreldrarnir voru greinilega að senda börn sín á glötunarstíginn með dyggri aðstoð Stöðvar 2.

Um góðu verkin var þýdd af Magnúsi Runólfssyni og gefin út árið 1974 af Kristilega Stúdentafélaginu.

Óli Gneisti

Um góðu verkin hans Lúthers IV: Lúther gegn góðu siðferði

17. mars 2004# (Siðferði og trú)

Fjórða boðorðið er heiðra skaltu föður þinn og móður þína.

„Vér lærum af þessu boðorði, að engin verk eru til betri eftir hin háleitu verk hinna þriggju boðorða en hlýðni og þjónusta við alla þá, sem yfir oss eru settir. Því er og óhlýðni meiri synd en morð, óskírlífi, þjófnaður, svik og allt, sem í því getur falist“ (47 - Feitletrun mín)

Þegar Lúther fer að vinna út frá fjórða boðorðinu þá sést ákaflega vel hve siðferðisvitund hans er ótengd því sem við getum kallað almennt siðgæði á Íslandi. Þegar þessi boðskapur Lúthers er skoðaður þá skilst manni hvernig hann gat fengið af sér að hvetja til fjöldamorða á þeim sem tóku þátt í bændauppreisninni nokkrum árum eftir að þetta rit hans kom út, bændurnir voru óhlýðnir og því verri en morðingjar.

Það að hugsa sér að óhlýðni sé verri synd en morð er á skjön við allt sem okkur finnst eðlilegt í dag, menn einsog Gandhi, Martin Luther King (sem var svo óheppinn með nafna) og allir þeir sem hafa tekið þátt í að mótmæla ranglæti stjórnvalda sinna eru í augum Lúthers verri en morðingjar.

En Lúther gengur lengra:

„Því að hverjum manni verður að stjórna, og skal hann vera öðrum mönnum undirgefinn.“ (48)

Það er nokkuð ljóst að Lúther átti fleira sameiginlegt með nasistum en bara gyðingahatrið. Það er greinilegt að sú einstaklingshyggja sem margir hafa viljað kenna Lúther við ristir ekki djúpt ef hún er þá yfirhöfuð til staðar.
Lúther hafði líka sínar hugmyndir um hvernig best væri að ala upp börn:

„Foreldrar geta á hinn bóginn ekki unnið til helvítis með auðveldara móti en börnum sínum“ (51)

„Hvað er það annað en að fórna sínu eigin barni til hjáguðsins og brenna, þegar foreldrarnir ala börn sín upp fremur heiminum til geðs en Guði,“ (49)

„Án þessarar trúar er hvert verk lífvana og hvorki gott né Guði þóknanlegt. Því að margir heiðingjar hafa alið börn sín vel upp, en allt er það til einskis vegna vantrúarinnar“ (51)

Það er ljóst að þeir foreldrar sem voga sér að ala börn sín upp í vantrú munu uppskera helvíti, það er í raun jafn slæmt og að fórna barni sínu til dýrðar hjáguði. Það skiptir ekki nokkru máli hvort börnin séu að öllu öðru leyti vel upp alin, Guð mun ekki taka neitt tillit til þess.

Líklega er þetta byltingakenndasta framlag Lúthers til uppeldismála:

„Það ætti að vera til sú skipan mála að gifta pilta og stúlkur í tíma og koma þannig í veg fyrir slík vandræði.“ (57)

Vandræðin sem Lúther er að tala um er að sjálfsögðu girnd, til að koma í veg fyrir hana vill Lúther bara gifta ungmenni svo þau geta uppfyllt þarfir sínar heima við. Því miður tekur Lúther ekki fram hve gömul ungmennin ættu að vera.

Lúther hefði ekki verið hrifinn af verkalýðshreyfingunni:

„Nú er mest kvartað í heiminum um hjá og verkafólk, hve það sé óhlýðið, ótrútt, óprúttið og hugsi ekki um annað en eigin hag. Það er plága frá Guði. (...) Þau hafa samt nóg að gjöra, ef hjarta þeirra beinist að því að gjöra það, sem þau vita að húsbændum þeirra fellur, og allt í einfaldri trú. Þau eiga ekki að sækjast eftir að afla sér mikillar verðskuldunar með þessum verkum, heldur gjöra það allt í trausti til náðar Guðs,“ (58)

Augljóslega ættu allir Íslendingar að hafa þessi orð í huga þegar þeir eru að kvarta yfir leiðinlegum yfirmönnum og erfiðri vinnu, þeir ættu að gleðjast yfir því að engum dettur í hug að hlusta á Lúther.

Lúther gat að sjálfsögðu ekki fjallað um hlýðni án þess að taka fyrir þá veru sem honum fannst hvað verst á jarðríki, konuna:

„eiginkona á að vera manni sínum hlýðin og undirgefin sem yfirbjóðanda sínum, láta undan, þegja og láta hann hafa rétt að mæla“ (59)

Þjóðkirkjan hefur af einhverjum ástæðum ekki verið að halda þessum boðskapi mikið á lofti undanfarið, þetta var þó hluti af kristinni trú fyrir ekki svo löngu síðan.

Um fyrstu fjögur boðorðin hefur Lúther þetta að segja:

„þau taka manninn höndum, stjórna honum og leggja hann undir sig: hann á ekki að telja sig góðan, heldur að þekkja sjálfan sig í auðmýkt og láta að stjórn.“ (60)

Hlýðniboðskapur Lúthers er sem betur fer fjarri flestum Íslendingum. Við erum nefnilega einstaklingar en ekki hjarðdýr.

Um góðu verkin var þýdd af Magnúsi Runólfssyni og gefin út árið 1974 af Kristilega Stúdentafélaginu.

Óli Gneisti

Um góðu verkin hans Lúthers V: Ekki gera það

19. mars 2004# (Siðferði og trú)

Þó Lúther hafi rofið skírlífsheit sitt og gifst fyrrverandi nunnu þá var hann samt sem áður viss um að skírlífi væri af hinu góða. Hreinleiki og skírlífi eru góðu verkin sem hann les útúr sjötta boðorðinu.

„Vér sjáum, að heimurinn er fullur af skammarlegum verkum óskírlífis, skammarlegum orðum, sögum og vísum. Æsa menn til þessa með áti, drykkju, iðjuleysi og óþarfa skarti.“ (62)

Lúther ætti líklega ekki auðvelt með að samlagast íslensku samfélagi, samt er þjóðkirkjan kennd við manninn. Hver ætli ástæðan sé? Gæti verið að þjóðkirkjan og Lúther tilheyri fortíðinni?

„Eigi skírlífið að halda velli, knýr það til margra góðra verka, til föstu og hófs í mat og drykk,“ (62)

„Því át, drykkja, svefnþungi, leti og iðjuleysi eru vopn óskírlífis, og með þeim er hreinlífið auðsigrað.“ (63)

Ég verð reyndar að taka fram að ég hef ekki hugmynd um hvernig át getur haft neikvæð áhrif á skírlífi, ég hefði einmitt haldið að fólk sem étið hefur yfir sig væri ekki mikið í kynlífshugleiðingum. Kannski er hann hér að bera saman fólk sem er að svelta sig til að komast nær Guði og fólk sem hefur nóg að borða? Kynlífslöngun hverfur líklega þegar hungrið ágerist. Af hverju fastar fólk ekki lengur? Hefur það engan áhuga á að komast nær Guði?

En Lúther minnist á fleiri leiðir til að viðhalda skírlífi og hreinleika:

„Sumir hafa nefnt enn fleira, sem forðast skyldi, eins og t.d. mjúkt rúm og mjúk klæði, óþarfa skraut, persónu, félagsskap, viðtal og tillit manns eða konu og fleira því um líkt til eflingar skírlífi.“ (63)

Biskupar Íslands hafa lítið hlustað á varnaðarorð Lúthers um óþarfa skart og skraut, ætli það hafi einhver áhrif á kynlíf þeirra? Kannski að þeir noti harða bedda og gróf sængurver til að vega upp á móti skartinu.

Lúther fjallar síðan um hvernig við eigum að bregðast við þegar girndin ágerist:

„Vér eigum að taka hana öðruvísi en sem hvöt og áminningu til bænar, föstu, vöku, vinnu og annarra iðkana til að vinna bug á holdinu“ (63)

Þetta heitir bæling og það er alveg stórhættulegt fyrirbrigði. Fólk ætti að sjálfsögðu að þjónusta sig sjálft til að losna við girndina ef félagi er ekki til staðar, það er miklu hollara.

Um góðu verkin var þýdd af Magnúsi Runólfssyni og gefin út árið 1974 af Kristilega Stúdentafélaginu.

Óli Gneisti

Um góðu verkin hans Lúthers VI: Boðskapur Lúthers í nútímanum

23. mars 2004# (Siðferði og trú)

Lúther kemur víða við í bæklingi sínum Um góðu verkin, meðal annars segir hann að kirkjan skuli „[...] láta til sín taka að veita vítur fyrir hórdóm, óskírlífi, okur, óhóf, heimslegt prjál, óhóflegt skart og þvíumlíkar augljósar syndir og skömm með miklum strangleika“ (52)

Þetta vekur óneitanlega upp mynd af Karli biskupi þar sem hann er að skamma verðbréfasala fyrir græðgi, í gullskreyttum búning án þess að átta sig á eigin hræsni.

Reyndar á hið veraldlega vald líka að passa upp á að fólk sé ekki að ganga of langt í óhófi sínu:

„Fyrst og fremst ættu þeir að afnema hið óttalega óhóf í mat og drykk, ekki aðeins vegna óhófsins, heldur og líka vegna kostnaðarins. Því að með notkun krydds, kryddjurta og slíkra hluta, sem vel mætti komast af án, hefur ekki lítil eyðsla tímanlegra gæða komið til landsins og kemur enn daglega.“ (57)

Þvílík heppni að Lúther skuli vera að eilífu horfinn því hann hefði fríkað út í krydddeild Hagkaupa.

„Þeir ættu í öðru lagi að hindra óhófskostnað við fatnað." (57)

Það er kominn tími til að lögreglan geri viðhafnarbúninga biskups upptæka. Það er í raun honum sjálfum til góðs því það hjálpar honum í baráttunni við hinn vonda, hann þarf að vísu að bíða á meðan lögreglan hreinsar allt „hið óttalega óhóf“ úr kjörbúðum landsins.

Hið veraldlega vald á einnig að taka á okrurum og segir meðal annars:

„Sjá, þetta eru þrír Gyðingar, eins og sagt er, sem mergsjúga allan heiminn.“

Hinn ungi Lúther er einmitt annálaður fyrir góðmennsku sína í garð Gyðinga ... eða hvað? Hann var líka almennt á móti öllum sem ekki voru kristnir einsog sést vel á þessum skrifum hans:

„Slíka hógværð hafa einnig skynlausar skepnur, ljón og slöngur, enn fremur heiðingjar, Gyðingar og Tyrkir, þorparar, morðingjar og vondar konur. Þau eru öll friðsöm og hógvær, þegar gjört er að vilja þeirra eða þau látin óáreitt“ (60)

Það er ákaflega auðvelt að sjá hvílíkur maður Lúther var, lesið tilvitnunina aftur til að ná þessu almennilega. Þvílík mannfyrirlitning, þvílíkt siðleysi. Enn og aftur kemur glögglega í ljós að kenningar Lúthers eru fráleitar á okkar mælikvarða. Heimurinn var verri þegar fólk tók mark á Lúther en við erum svo heppin að nú á dögum er það einungis fámennur hópur sem telur að boðskapur hans hafi nokkra þýðingu í nútímanum.

Lokaorð bæklingsins eru:

Erfðasyndin er þó eðlinu meðfædd, og lætur hún að vísu sefast, en henni verður ekki útrýmt með öll fyrr en við líkamsdauðann, sem er og þeirra vegna gagnlegur og æskilegur. Guð hjálpi oss til þess. Amen. (69)

Æskilegt að deyja? Lúther er greinilega, einsog áður sagði, heppinn að vera dauður. Lúther var öfgamaður, stórhættulegur öfgamaður og það væri gagnlegt og æskilegt að jarða boðskap hans.

Þjóðkirkjumenn virðast sjálfir ekki alltaf sætta sig við það sem Lúther hafði að segja, viðbrögðin hafa jafnvel verið þau að breyta orðum hans til þess að reyna að gera þau ásættanleg, slíkt fals vekur upp spurningar hve „fræðimennskan“ hjá þessum mönnum nær djúpt. Ég vona innilega að þessi úttekt mín á góðu verkunum hans Lúthers hafi hjálpað til við að gefa raunsanna mynd af kenningum hans. Ég þakka lesturinn.

Um góðu verkin var þýdd af Magnúsi Runólfssyni og gefin út árið 1974 af Kristilega Stúdentafélaginu.

Cave

Fjórar aðferðir til að afhjúpa norn

9. mars 2004# (Kristindómurinn)

Ef hin grunaða norn var ekki samstarfsfús eða neitaði að tala, var gripið til nornaprófanna. Yfirleitt dugði eitt próf til að konan játaði, enda voru þessi próf afar grimmileg. En ef svo vildi til að konan stæðist nornaprófið, skýrði dómarinn það gjarnan af illverkum djöfulsins.

Vatnsprófið: Hendur og fætur voru bundin saman og hinni grunuðu síðan fleygt út í vatnið. Sykki hún var hún saklaus, en ef hún flaut var hún óumdeilanlega norn, þar eð nornir urðu að vera mjög léttar til að geta flogið.

Vigtaprófið: Hin grunaða var sett á sérstaka nornavog og vigtuð nákvæmlega. Væri hún léttari en meðaltalið, var hún örugg sönnun þess að hún gæti flogið. Aðeins nornir höfðu vald á þeirri list.

Táraprófið: Konan var pyntuð með barssmíðum og matvælum þvingað ofan í hana. Ef hún grét ekki, var hún norn. En þótt tárin flæddu var hún ekki endilega saklaus, því Djöfullinn gat látið hana gráta fölskum tárum.

Nálaprófið: Fyrst var allur líkami fórnarlambsins rakaður og síðan stungið í hann nálum frá hvirfli til ilja. Tilgangurinn var að afhjúpa tilfinningalausan blett þar sem Djöfullinn hafði snert líkamann.

Með góðu samþykki páfastóls gáfu þýskir rannsóknardómarar út Nornahamarinn (Malleus maleficarum) árið 1487. Þetta var yfirgripsmikið ritverk um nornaveiðar og bókin sjálf var fljótlega talin sönnun fyrir tilvist nornanna. Í bókinni gerðu höfundarnir grein fyrir því hve umfangsmiklir galdrar væru orðnir og þeir færðu líka rök fyrir því að það væru konur sem hér ættu alla sök: “Hafa verður hugfast að galli var á sköpun hinnar fyrstu konu, þar eð hún var sköpuð úr bognu rifbeini, það er brjóstbeini, sem var beygt í öfuga átt við karlmanninn. Og þar eð konan, á grundvelli þess galla, er ófullkomin skepna, er hún alltaf svikul.“ Í allri bókinni styðjast höfundarnir við tilvitnanir í biblíuna, þar sem t.d. í annarri Mósebók má lesa: “Eigi skalt þú láta galdrakonu lífi halda.“

(tekið úr Lifandi vísindum)

Hér að ofan er lítið dæmi um hvernig Biblían hefur ýtt undir voðaverk sem hafa verið unnin á saklausu fólki. Þegar maður les þennan texta þá getur maður ekki annað en skammast sín fyrir hönd þeirra sem trúa á þessa sorglegu bók.

Birgir Baldursson

Költ

11. mars 2004# (Nýöld)

Það virðist lifa með manninum sú þrá að tilheyra einhverju stærra og voldugra en sjálfum sér og fjölskyldu sinni. Á öllum tímum hafa menn yfirgefið ættingja sína og vini og gengið í söfnuði sem höndla hinn eina sannleika. Innan þessara söfnuða dansa menn svo á götuhornum, gelda sig jafnvel og taka þátt í fjöldasjálfsmorðum, sé þess krafist af hinum heilögu foringjum.

Hvað er það sem knýr fólk til að ganga költi á hönd? Víst er að ekki skiptir máli hver boðskapurinn er. Hann má vera hvers kyns aðsteðjandi hætta í náttúrunni eða bið eftir yfirnáttúruverum sem leggja heim okkar í rúst en bjarga fáeinum hræðum og hlúa að þeim. Það virðast engin takmörk vera fyrir trúgirni fólks í þessum efnum, en ástæða þess að menn ganga í dómsdagssöfnuði kemur boðskapnum afar lítið við.

Nei, fólk gengur í költ vegna þess að það er leitandi, veikt fyrir, hrætt, skortir tilgang í lífið, þráir að lúta valdi og aga, vill hreinsast og öðlast sáluhjálp, svo eitthvað sé nefnt. Og markmiðið er auðvitað að lifa af boðaðar hörmungar og verða þátttakandi í ríkinu sem sett verður á stofn eftir endalokin.

Ætla má að fyrir leitandi sálir sé viðurkenningin samt mest heillandi við dómsdagssöfnuði. Menn hætta að upplifa sig sem hinn almenna Jón á götunni og verða þess í stað regluriddarar með titla og tilgang, stundum jafnvel vopn Guðs sjálfs. Er hægt að biðja um nokkuð dásamlegra? Að auki bætist vitneskjan um hvað verður um alla þá sem smánað hafa og spottað trú safnaðarmeðlima. Þeir farast að sjálfsögðu í eldi og brennisteini, hljóta makleg málagjöld á sama tíma og meðlimurinn sest að veisluborði í allsnægtum eilífðarríkisins.

Gangi maður í költ þarf maður ekki heldur að hafa fyrir því að hugsa. Safnaðarforinginn er sá sem allt veit og á svör við öllum hlutum. Með því einu að vegsama hann og hlýða honum, treysta á úrræði hans og umbun höndlar költmeðlimurinn reglu og jafnvægi, í stað hins tætingslega veruleika utan safnaðardyranna, þar sem sífellt er gerð sú krafa að menn taki sjálfstæða afstöðu til allra hluta.

Tvísinni er bráðnauðsynlegur þáttur í öllu starfi dómsdagskölta. Í stað þess að gefa sig út fyrir að taka annan pólinn þegar kemur að hinstu rökum tilverunnar er betra fyrir költið að aðhyllast bæði viðhorfin á einhvern mótsagnakenndan hátt. Þannig er best að boða bæði miskunn og refsingu, hatur og ást, ótta og óttaleysi, helst með afgerandi hætti.

Költ heimsins eru mörg og margvísleg. Djöflasöfnuðir, gengi Charles Manson, regla Alister Crowley, vísindakirkjan, félagsskapur um flata jörð, félög um fljúgandi furðuhluti, Vottar Jehóva. En skoðum nú aðeins hvað sagt var hér að ofan. Gæti eitthvað af þessu öllu átt við um kristindóminn, jafnvel hina evangelísku lútersku kirkju, eða eru þessir hlutir allt annars eðlis? Svarið hlýtur að vera sláandi ef þetta er skoðað fordómalaust. Það kemur nefnilega í ljós að kristnin er hreinræktað dómsdagskölt, en svo gamalt, svo útbreitt og svo almennt viðurkennt að fáum dettur í hug að sjá hana í slíku samhengi.

Samkvæmt hinum heilaga texta költsins krafðist hinn elskaði þess af mönnum að þeir yfirgæfu fjölskyldur sínar og fylgdu honum. Á öllum tímum hafa menn skynjað einhverja fegurð í þessu og hafið lærissveina hans til virðingar fyrir þá ákvörðun að fylgja leiðtoganum. Enginn kristinn maður virðist nokkurn tíma spyrja sig að því hvernig þetta bitnaði á eiginkonum þessara manna og börnum. Fóru ekki tólf fjölskyldur á vonarvöl?

Kristnin boðar dómsdag, þar sem ranglátir farast en hinir dyggu sitja veisluborð með skaparanum. Kristnin krefst skilyrðislausrar hlýðni við foringjann og bókstafinn og öldum saman höfðu fulltrúar foringjans á jörðinni alvald yfir þegnum sínum og rökuðu af þeim fé.

En nútímamanninum ætti að vera ljóst að það felst ekki nokkur lausn í því að gangast költi á hönd, hvort sem það heitir Moon-söfnuður, flokkur Texas Jesú, Krossinn eða íslenska Þjóðkirkjan. Því fylgir engin upplýsing, viska eða lausn. Hvaða raunveruleg svör á t.d. Karl Sigurbjörnsson við spurningum um hinstu rök tilverunnar?

Nei, það hlýtur að vera affarsælast að leyfa sjálfum sér frjálsa óhefta hugsun og byggja heimsmynd sína á því sem sýnt hefur verið fram á. Skref í þá átt er skref frá ósjálfstæði, hópsálarskap og sjálfsniðurlægingu. Slíkt skref er í átt að þekkingu og fögru siðferði, byggðu á aldalangri reynslu manna. Költin hafa alla tíð hunsað hana og teflt fram geðþóttaskýringum í staðinn.

Hugsum sjálf.

Fyrir þá sem vilja kynna sér enn betur það sem liggur að baki dómsdagsköltum þá bendi á þessa bráðsmellnu grein hér.

---

Svipað: Hvers vegna ertu í söfnuði?

Birgir Baldursson

Bakaraofninn

13. mars 2004# (Siðferði og trú)

Á Annál.is var nýlega rætt um hugmyndir kristinna um eftirlífið. Sá sem hér ritar lýsti þeirri skoðun sinni að það væri viðbjóðslegt að hverjum þeim sem ekki féllist á hugmyndir kristninnar um heiminn væri innan trúarkerfisins boðið upp á það eitt að kveljast til eilífðar í eldsofni við grát og gnístran tanna. Annálseigandinn sá ástæðu til að strika yfir orðið viðbjóðslegt en lokaði svo fyrir athugasemdakerfið eftir þetta svar sitt:

Ekki kannast ég við að við Skúli, sem erum hér sem dæmi um fulltrúa kristinnar trúar, guðfræði og kirkju, höfum rætt mikið um þennan bakarofn. Raunar virðast mér það einna helst vera guðleysingjarnir sem halda þeirri hugmynd á lofti í samræðum okkar. Við Skúli keppumst aftur á móti við að benda ykkur á að hægt er að nálgast þessa spurningu út frá öðru sjónarhorni, s.s. nálægð við og fjarlægð frá Guði.

Og raunar einnig að ef um bakarofn væri að ræða þá væri það ykkar eigið val að gista þar en ekki í gistihúsinu og taka þátt í afmælisveislunni sem ykkur væri boðið til.

Við trúleysingjarnir tölum fullum fetum um þennan bakaraofn af þeirri einföldu ástæðu að frelsarinn sjálfur talar um hann í hinni heilögu bók. Þetta er ekkert léttvægt málefni sem hægt er að leiða hjá sér, eins og þeir trúbræður gera þarna, heldur snertir þessi bakaraofn grundvöll kristinnar trúar.

Veltið fyrir ykkur þessari uppstillingu: „Boðið“ er til veislu í eilífðarríkinu, en ef þið afþakkið munuð þið kveljast til eilífðarnóns í eldsofni. Jesús segir það sjálfur, þetta er engin mistúlkun á hinu heilaga orði. Þetta heimboð í himnaríki er semsagt borið upp meðan byssu er haldið að gagnauganu á fólki. Það getur ekki neitað.

Maður sér fyrir sér fantana á skólalóðinni.

Og um leið og það hefur játað heimboðið hefst einelti fautanna Guðs og Jesú, því nú eiga menn fram að afmælinu að bera fyrir þá skólatöskurnar alla daga. Og menn mega ekki þreytast í því að dásama þessa tvo fanta og auðmýkja sig frammi fyrir þeim, því annars fá þeir kannski ekki að koma inn fyrir þegar boðið er haldið, heldur verða þeir leiddir að ofninum.

Kannski þessi fáránlega lygaþvæla einhverra prestafauta aftan í forneskju hafi virkað vel á óuppdreginn og illa upplýstan lýðinn, en í dag ættum við að hafa fengið nógu mikinn smjörþef að upplýstu og réttlátu samfélagi, þar sem mannréttindi eru hafin til vegs og virðingar, til að láta svona viðbjóð hræða okkur.

Heyrið það þarna prestar. Þetta tilboð ykkar er úr öllum takti við nútímann. Þið standið fyrir aldagömlum fautaskap og einelti sem upplýstu nútímafólki er ekki sæmandi.

Hættið því að boða þennan fíflaskap og breytið kirkjunni í hugþjónustustofnun. Aðeins þannig getið þið verið vissir um að ykkar verði í framtíðinni minnst með virðingu.

Óli Gneisti

Ástríðan

14. mars 2004# (Hugvekja)

[Þessi grein var skrifuð og birt þegar umræðan um The Passion of the Christ eftir Mel Gibson var í algleymingi. Hún var ætluð sem ádeila á Deus Ex Cinema hóp guðfræðinga og guðfræðinema sem kom oft á tíðum með fjarstæðukenndar túlkanir á kvikmyndum til þess að geta fundið trúarlegan boðskap.]

Miklar deilur hafa sprottið um myndina um mannssoninn og getum við hér á Vantrú ekki hunsað þetta þrekvirki kvikmyndasögunnar. Sannleiksgildið skiptir ekki máli heldur boðskapurinn.

Aðalleikarinn kemst yfirleitt vel frá þessu erfiða hlutverki en ekki er hægt að líta framhjá því hve utangátta hann er í mörgum atriðum myndarinnar, hann lítur í raun út fyrir að vera timbraður en kannski eru aðrar skýringar á þessu.

Það hefði verið auðvelt að sýna móður meistarans sem fagra konu en leikstjórinn tekur annan pól í hæðina og sýnir hana sem einkar óaðlaðandi kerlingu með óheft málfar. Þetta leyfir innri fegurð hennar að taka völdin í myndinni, ást hennar á syninum fær dýpri merkingu. Þegar móðirin lætur mannssoninn vita af raunverulegu faðerni sínu þá umturnar það lífi hans, hann áttar sig á hver köllun hans er og þarf að yfirgefa móður sína sem fyllist angist.

Ástarsamband meistarans hefur í gegnum tíðina verið túlkað í mjög mismunandi hátt. Í þessari mynd er konan í lífi mannssonarins sýnd sterk og sjálfstæð sem að lokum áttar sig á að hún getur lifað án hans vegna þess að hún skilur boðskap hans í hjarta sínu. Þegar þau verða náin veldur það togstreitu milli sonar og móður sem vill ekki skilja að hann er fullorðinn maður sem má gera það sem hann vill.

Þegar predikun fagnaðarerindisins hefst koma fram margskonar erfiðleikar. Fyrst lendir hann á þeim sem bara vilja ekki trúa vegna þess hve hjarta þeirra er kalt, næst verður hann fyrir aðsúgi fólks sem vill að hann svari öllum spurningum þeirra sama hve ómerkilegar þær eru en að lokum fær hann aðstoð félaga sinna sem virðast þó vera hálfgerðir tækifærissinnar sem sjá hann sem vopn í baráttunni við Rómverjana. Þetta verður skiljanlegra þar sem þjóðfélagsástandinu í Palestínu á tímum Jesú eru gerð góð skil í myndinni, allt er á suðupunkti, samsæri á hverju strái og það er skiljanlegt að margir hafi haldið að meistarinn væri byltingarleiðtogi.

Sýnt er hve óþakklátir hinir læknuðu gátu verið, líklega er leikstjórinn að sýna hve sumir geta verið kaldrifjaðir menn geta verið þau sannleikurinn sé beint fyrir framan þá. Maðurinn sem Jesús læknaði af holdsveiki hugsar bara um að hann þurfi að finna sér vinnu en mállausi maðurinn vill ekki einu sinni deila mat sínum með mannssyninum og fylgismönnum hans.

Boðskapurinn nær hápunkti þegar fylgismönnunum er kennt að þeir séu einstaklingar sem þurfa að finna sér eigin tilgang án þess að nokkur maður skilji hann. Þegar klofningur myndast í röðum fylgismanna meistarans má greina ósk leikstjórans um að eitthvað sterkt yfirvald leiði hinn kristna heim að sannleikanum, það má greina sorg hans yfir því að stórir hópar hunsi raunveruleikann.

Deilt hefur verið um margt varðandi þessa mynd, til dæmis um hvort mannssonurinn hafi kunnað latínu en að mínu mati var það atriði bara nokkuð sannfærandi, sérstaklega þar sem hann er auðmýktur af rómverskum hermanni fyrir að fara rangt með latneskan texta. Í einu atriði fannst mér myndin raunverulega fara yfir strikið og það voru þessar geimverupælingar, þær eru hugsanlega einhver tilvísun í fyrri mynd hans en á ekkert skylt við söguþráð myndarinnar.

Mikið hefur verið rætt um þá ákvörðun leikstjórans að láta fólk leika persónur af gagnstæðu kyni, þarna eru ófáar tilvísanir í samkynhneigð. Oft virðist það vera í því skyni að gera grín að samkynhneigðum en það gengur aldrei það langt að það sé móðgandi. Minna hefur verið gert úr því hvernig leikstjórinn kýs að lítillækka málhalta í myndinni, ýmis baráttusamtök þessa hóps hafa reynt að gagnrýna myndina en samt sem áður hefur lítið heyrst í þeim.

Rómverjarnir í myndinni eru drambsamir, þeir líta augljóslega á íbúa landsins sem aumkunarverða sveitadurga. Reyndar sýnir myndin að Rómverjar voru í raun á allt öðru menningarstigi en gyðingarnir. Gyðingar hafa ekki allir verið ánægðir með þessa mynd. Atriðið þegar múgurinn á að velja einhvern til að frelsa gefur nú ekki jákvæða mynd af fólkinu þarna en ég hef líka fengið að sjá atriði sem klippt var úr myndinni sem var með sterka tilvísun í nasisma, líklega var best að það var klippt út en það er samt magnað.

Ofbeldið í myndinni er gróft, samfélagið sjálft virðist gegnsýrt af ofbeldi og virðast mannslíf engu skipta. Þetta sést best á fanga sem hefur kvalist hjá Rómverjum í fimm ár, þetta atriði er mikilvægt til þess að sýna að þær pyntingar sem Jesús fékk að þola í lok lífs síns voru í raun ekkert í samanburði við það sem hann hefði fengið að þola ef Rómverjar hefðu kosið að misþyrma honum með þeirri hugmyndaauðgi sem þeir höfðu í þessum efnum.

Kristsgervingurinn myndarinnar er mjög táknrænn. Hann segir okkur að við verðum að vara okkur því það er auðvelt að spila á trúgirni manna, hann segir okkur að við verðum að passa okkur á falsspámönnum.

Líklega er magnaðasta atriðið þegar félagar meistarans sjá að þeir þurfa að halda áfram án hans, að hann hafi veitt þeim sýn á sannleikann sem þeir verða að framfylgja, þeir skilja að þeir verða að yfirgefa hann til að boðskapur hans komist til skila. Eftir þetta er hann einn og yfirgefinn, hefur engan félagsskap í þjáningu sinni nema frá öðrum „glæpamönnum“. Það er í raun ákaflega hughreystandi hvernig einn þjáningarbræðra hans byrjar að syngja lítið lag til að láta mannssyninum líða betur. Þá skiljum við að þó heimurinn geti litið út fyrir að vera kaldur þá eigum við alltaf að líta á björtu hliðarnar. Við komum af engu, verðum ekkert og höfum því engu tapað á tilveru okkar.

Þetta er frábær mynd af því hún getur sýnt okkur allt ruglið sem er í kringum okkur í réttu ljósi.

[Myndin sem hér um ræðir er auðvitað Life of Brian frá Monty Python]

Vésteinn Valgarðsson

Friðarhöfðinginn Kristur

15. mars 2004# (Kristindómurinn)

Árið 312 var orrustan við Milvian-brú yfir Tíberfljót. Konstantínus sótti til Rómar en Maxentíus var til varnar. Áður en orrustan hófst sá Konstantínus teikn á himni: Eldlegan kross, sumir segja fangamark Krists, og orðin „IN HOC SIGNO VINCES“ - „Undir þessu merki muntu sigra“. Í skyndingu var krossmörkum roðið á herklæði og skildi og prímsigndur her Konstantínusar vann orrustuna og varð hann í kjölfarið keisari Rómverja. Minnugur vitrunarinnar lögleiddi Konstantínus kristni sem ríkistrú.

Kristnir menn voru geysimargir og á þeim tæpu 300 árum sem liðin voru frá dauða Jesú hafði þeim fjölgað og fjölgað þrátt fyrir ofsóknir. Hvers vegna voru þeir ofsóttir? Þeir voru ógn við hið ríkjandi skipulag, ógnuðu jafnvægi valdastrúktúrsins. Þeir neituðu að fallast á kné og tilbiðja keisarann og ekki þjónuðu þeir í hernum. Þar sem þeir undirgengust ekki sömu skyldur og aðrir voru þeir ógn við átorítet ríkisvaldsins. Ofsóknirnar dugðu ekki til að kæfa þessa hreyfingu og svo slett sé úr ensku: „if you can't beat 'em, join 'em“, þegar ríkisvaldið getur ekki yfirbugað eitthvað innlimar það frekar og aðlagar að valdastrúktúrnum. Það má örugglega nefna 700 dæmi úr sögunni um slíkt. Valdastéttin deilir frekar völdum með öðrum en að láta þau af hendi. Þetta er í raun eitt meginstefið í stéttabaráttunni, ef út í það er farið.

Kristur hafði boðskap sem valdamönnum þóknaðist ekki, hvorki rómverskum né hebreskum. Hann ógnaði klerkavaldinu og valdboðinu, hann barði meira að segja víxlarana með lurki og stökkti þeim út úr musterinu. Hann var krossfestur af því að hann var hættulegur. Það átti eins við þá og nú, sem Gandhi sagði: „Fyrst hunsa þeir þig, síðan hlæja þeir að þér, síðan berjast þeir við þig og síðan vinnur þú.“ Næstsíðasta atriðið „baráttan“ kostaði Jesú reyndar lífið. Sumir segja að hann hafi risið upp á þriðja degi en ég legg nú takmarkaðan trúnað á það. Hitt er annað mál, að fylgismenn hans, uppveðraðir og innblásnir, dreifðu vissulega boðskap hans og því verður ekki neitað, að kristni hefur átt býsna miklu fylgi að fagna síðastliðin 2000 ár.

Ef Jesús hefði ekki verið krossfestur, þá hefði varla verið hægt að segja að hann hefði verið veruleg ógn við ríkið. Krossfestingin var því um leið staðfesting og undirstrikun á því að Jesús meinti það sem hann sagði, að menn trúðu honum til að standa við orð sín, og að boðskapurinn var eldfimur. Í stríðslandi stendur ógn af friðarhöfðingja. Tal spámanna um hershöfðingjann sem mundi koma, um konung gyðinga (sbr. áletrunina „I.N.R.I.“) og meira að segja yfirlýsingar Jesú sjálfs, dæmi: „Ætlið ekki, að ég sé kominn að færa frið á jörð. Ég kom ekki að færa frið, heldur sverð.“ (Matteus, 10:34, sjá Biblíuna). Þetta eru orð sem auðvelt er að misskilja.

Kristnin var ógn við valdastéttir Rómarveldis. Þegar þær gátu ekki yfirbugað kristnina með valdi var hún innlimuð í valdið og jafnvel mætti segja að valdastéttin hafi þá einfaldlega yfirbugað hana innanfrá. Þegar kristni var orðin ríkistrú í Rómarveldi gat hún að sjálfsögðu ekki lengur verið að boða skilyrðislausan frið eða mannkærleika. Sem ríkistrú varð kristni að vera „ábyrgt“ trúarbragð, styðja keisarann þegar á þurfti að halda, auk þess sem keisarinn gat farið að berja á heiðingjum í nafni kristninnar og svo framvegis. Kirkjan, sem stofnun, var svipt þyrnikórónu friðarhöfðingjans.

Í Þriðja ríkinu sést glöggt dæmi. Prestar Þriðja ríkisins spiluðu með nasistastjórninni, almennt séð. Altént eru ekki margir þeirra andspyrnumanna sem enn er minnst úr klerkastétt; -- og því rótgrónari sem kirkjudeildin er, þess ólíklegra að viðkomandi klerkur sé heiftúðugur andstæðingur stjórnarinnar. Kaþólska kirkjan er eitthvert afturhaldssamasta afl sem ég þekki til (ég get vottað það á eigin skinni; ég var í kaþólskum barnaskóla!) og starfaði með Mússólíní (sem m.a. veitti Vatíkaninu fullveldi sem ríki og uppskar á móti viðurkenningu hennar), Franco og Hitler; -- ef hún starfaði ekki beint með þeim þá sá hún í gegn um fingur með sitthvað sem þessir menn hefðu betur látið ógert. Með þögninni var hún samsek. Hún veitti þegjandi samþykki sitt. Kaþólskir klerkar fasistaríkja deyja gjarnan á sóttarsæng.

Jesús dó hins vegar ekki á sóttarsæng. Dirfska hans og eldfimar hugmyndir, leiðtogahæfileikar og róttækur boðskapur gerðu hann eð hetju sem menn fylgdu og fórnuðu jafnvel lífinu fyrir. Starf hetjunnar er ekki auðvelt, fáar hetjur hafa tíma til að safna spiki og fáar deyja á sóttarsæng.

Óli Gneisti

Siðlaust trúboð

18. mars 2004# (Siðferði og trú)

Ég hef aftur og aftur heyrt fólk gera grín að meðlimum sértrúarsafnaða sem ganga í hús til að reyna að lokka fólk til liðs við trúarbrögð sín. Ég verð að játa að mér finnst bara allt í lagi að þetta fólk gangi í hús og reyni að frelsa fólk. Trúboðar mega ganga í hús en þeir mega líka eiga von á því að skellt verði á nefið á þeim, þetta er trúfrelsi. Ég veit ekki um neinn sem hefur fallið fyrir svona heimsóknum en líklega gera það einhverjir. Þetta er augljóst trúboð, þetta er ekki í dulargervi, þetta er heiðarlegt.

Það eru önnur trúboð sem mér þykir verri, trúboð undir fölsku flaggi. Í grunnskólum landsins fer fram trúboð. Kristinni trú er troðið upp á grunnskólanemendur undir því yfirskyni að hér sé verið að fræða nemendur um menningararf þjóðarinnar, svo er ekki. Í kristinfræði er ekki kennt að kristnir menn trúi hinu og þessu heldur er sagt að veröldin sé eins og kristin trú segir okkur að hún sé.

Nú er ljóst að trúboð í grunnskólum hefur ekki skilað neinum árangri, í könnunum hefur komið fram að minnihluti Íslendinga lítur á Jesú sem frelsara sinn. Þjóðkirkjan hefur brugðist við þessari ógn með því að herða áróðurinn, grunnskólabörn hafa of þjálfaða rökhugsun til að falla fyrir kristniruglinu þannig að kirkjan er farin í leikskólana með trúboð sitt.

Nú geta foreldrar tekið börn sín út úr þessum trúboðsstundum en það verður þá yfirveguð ákvörðun um að stimpla börnin öðruvísi í augum félaga þeirra. Þegar foreldrar taka börn úr kristniboðstímum þá eru þeir að taka ákvörðun sem gæti orðið til þess að barnið lendi í einelti og barnið fyllist gremju í garð foreldranna.

Það er grimmilegt að neyða foreldra til þess að taka þessa ákvörðun og þeir sem komu þessu kerfi á vita hve erfitt þetta er, þeim er bara sama. Þetta er bara hluti af því siðleysi sem einkennir þetta kristniboðskerfi. Það er siðlaust að reyna að troða boðskap kristninnar í óhörðnuð börn, það er siðlaust gera þetta í nafni menntunar og það er siðlaust að láta grunnskólakennara taka þátt í þessu.

Svívirðilegasta trúboðið er í dulargervi hjálparstarfs. Það er örugglega til fullt af fólk sem gefur kristilegum hjálparsamtökum pening í þeirri trú að allir peningarnir fari í raunverulegt hjálparstarf þegar staðreyndin er sú að peningarnir eru oft líka notaðir í trúboð. Þessir trúboðar eru blindir á eigið siðleysi, þeir skilja ekki að það að blanda saman hjálparstarfi og trúboði sé á nokkurn hátt rangt, þeir halda að kristni eigi eftir að koma fólki að jafn miklum notum og matur og heilsugæsla. Það er bara rangt og sýnir hve heimsmynd þessa fólks er brengluð.

Birgir Baldursson

Frjáls vilji og hugsanafrelsið

20. mars 2004# (Vísindi og trú)

Niðurstöður nýjustu heilarannsókna renna stoðum undir það sem alla grunar en fáir þora að segja upphátt: Við höfum ekki frjálsan vilja.

Með tilkomu PET-skannans hefur kortlagning heilastarfsins tekið gríðarlegum framförum og er svo komið að hægt er að benda nákvæmlega á hvar starfrænar truflanir eiga sér stað þegar menn hafa tapað hæfileikanum til ákveðinna hluta. Og kannski eru merkilegustu fréttirnar þær að alls kyns andfélagsleg og glæpakennd hegðun á sér orsakir í slíkum truflunum en fellur ekki lengur undir „illt innræti“ eða „mannvonsku“ á nokkurn hátt. Því er viðbúið að öll meðhöndlun sakamanna muni í framtíðinni taka miklum breytingum, því hvers vegna ættum við að refsa bilaðri vél?

Í niðurlagsorðum bókarinnar Kortlagning hugans segir:

Meðan tilfinningar okkar og athafnir birtust eins og fyrir galdur út úr lokuðum heimi heila okkar var óhjákvæmilegt að innsæisskýringin á huganum réði ríkjum, og sem vinnutilgáta hefur hún gagnast okkur vel öldum saman. En nú þegar búið er að opna þennan lokaða heim er að verða erfitt að halda tvíhyggjunni til streitu. Rannsóknirnar sem lýst er í þessari bók sýna að þegar við horfum inn í heilann sjáum við að athafnir okkar stafa af skynjunum og skynjanir okkar eru orðnar til fyrir heilavirkni. Og þessi virkni er að sínu leyti ákvörðuð af uppbyggingu tauga sem eru mótaðar af samspili erfða okkar og umhverfis. Það sjást engin merki um neitt Descartes-loftnet sem er stillt á annan heim.

Margir eiga erfitt með að sætta sig við þá hugmynd að gerðir okkar séu gersamlega vélrænar og sumir sjá fyrir sér einhvers konar dómsdag ef hún nær einhverntíma útbreiðslu. Verði ekki hægt að gera fólk ábyrgt gerða sinna, segja þeir, munum við öll gefa ábyrgð okkar upp á bátinn, gefa okkur óvirkri örlagatrú á vald og láta hömlulaust undan sérhverri hvöt.

Eitt svarið við þessu er að já, kannski mundum við gera það - ef við gætum. En þannig vinnur vélin ekki. Eins og við höfum séð eru sumar blekkingar forritaðar af slíkri festu inn í heila okkar að einber vitneskja um að þær séu rangar kemur ekki í veg fyrir að við sjáum þær. Viljafrelsi er ein þessara blekkinga. Við viðurkennum kannski með skynseminni að við séum vélar, en við munum halda áfram að haga okkur og finna til eins og við séum innst inni frjáls undan vélrænum skipunum.

Blekking viljafrelsisins er rótgróin einmitt vegna þess að hún kemur í veg fyrir að við sökkvum niður í sjálfseyðandi hugarástand örlagatrúar - hún er ein af sterkustu vopnum heilans í lífsbaráttunni. En eins og svo mörg af lífsafkomukerfum okkar vinnur hún ekki lengur okkur í hag að öllu leyti. Með því að skapa þá blekkingu að hvert okkar eigi sér „ég“ sem sjálft tekur ákvarðanir veldur hún því að við refsum þeim sem virðast haga sér illa, jafnvel þótt refsingin þjóni bersýnilega ekki neinum hagnýtum tilgangi. Hún hvetur okkur einnig til að líta á starfrænar bilanir í heilanum sem veikleika einhvers óefnislegs „sjálfs“ fremur en líkamlega sjúkdóma. Þessi brengluðu viðhorf voru sennilega gagnleg áður fyrr vegna þess að þau hröktu andfélagslegt og veiklað fólk burt úr ættbálknum. Núna valda þau bara þjáningum. Tilfinningalega getum við haldið áfram að trúa því að við séum annað og meira en vélar, en það þarf ekki að koma í veg fyrir að við tökum það andstæða gilt með skynseminni og lögum siði okkar að þeirir vitneskju - eins og fram hefur komið á heilinn ekki í neinum vandræðum „vita en vita samt ekki“. Fyrir okkur sem einstaklinga er það „djúplæga“ vitneskjan sem er rótgróin í tilfinningaheila okkar sem mun ævinlega hafa yfirhöndina, en í samskiptum okkar við aðra er áreiðanlega betra að láta skynsemisheilann ráða.
(bls. 206 - 7)

Nú er það svo að þeir sem hafna átrúnaði og aðhyllast gagnrýna hugsun tala gjarna um það hugsanaferli sitt sem hugsanafrelsi (free thought). Þetta sama fólk verður oftar en ekki efnishyggjufólk sem sér meðvitundina sem afrakstur eðlis- og efnafræðilegra ferla, fremur en birtingarmynd eilífrar sálar. Það er dálítið kaldhæðnislegt að lokaniðurstaða hugsanafrelsingjanna skuli verða sú að hinn frjálsi vilji sé aðeins blekking.

En við sættum okkur samt alveg við það. Það er meira að segja hægt að sjá í því ákveðna fegurð.

Óli Gneisti og Birgir Baldursson

Þið eruð ekki fífl

21. mars 2004# (Hugvekja)

Það er sífellt verið að leggja okkur Vantrúarpennum orð í munn. Við höfum oft verið ásakaðir um að segja að allir þeir sem ekki eru okkur sammála séu vitleysingar. Það er algerlega ósatt. Þetta fólk hefur ákaflega vitlausar skoðanir en getur þrátt fyrir það verið snjallt á öðrum sviðum.

Þetta er í raun sambærilegt við stjórnmálaskoðanir. Maður rífur hár sitt og skegg yfir því hve fáránlegar skoðanir fólk hefur en það þýðir ekki að þetta sé ekki ágætis fólk með heila sem virkar almennt. Þó við séum ósammála fólki þá þýðir það ekki að við höldum að það sé heimskt, við lifum ekki í svo einföldum svarthvítum heimi.

Ef við hefðum í alvörunni þá skoðun að trúað fólk væri vitsmunalega skert þá myndum við ekki reyna að rökræða við það. Við teljum að í þessu felist ákveðin virðing fyrir fólki, í stað þess að stimpla það sem vitleysinga þá skiptumst við á skoðunum við það. Þetta breytir þó ekki þeirri staðreynd að við höfum alltaf rétt fyrir okkur í trúmálaumræðum ;)

Það verður að gera skýran greinarmun á milli manneskjunnar sjálfrar og svo aftur skoðana þeirra sem hún burðast með. Það geta allir orðið uppvísir að því að taka upp fáránleg viðhorf og menn verða ekki verri menn fyrir það. Það hafa meira að segja ágæt rök verið færð fyrir því að skoðanir okkar og siðferðisvitnund sveiflist með tískustraumum, rétt eins og smekkur okkar fyrir útvíðu buxunum sem öllum fundust flottar þar til einn góðan veðurdag að þær voru gersamlega glataðar.

Nei góðir gestir! Þið eruð ekki fífl. En verið getur að þið mættuð hugleiða hvort trúin sem býr innra með ykkur gæti verið til kominn vegna áróðurs einhverra sem sjá hagsmuni í því að þið trúið. Beitið hinni gagnrýnu hugsunin, sem þið notið á allt nema trú ykkar, á eigin skoðanir og lífsviðhorf. Niðurstaðan gæti orðið fróðleg.

Frelsarinn

Passía fórnarlamba kristninnar

22. mars 2004# (Kristindómurinn)

Taxtar fyrir kristileg böðulsverk frá Þýskalandi gefnir út af erkibiskupnum í Köln árið 1757

Dalir

Alb.

1

Fyrir að rífa í sundur með fjórum hestum

5

26

2

Fyrir að lima mann í sundur

4

5

Fyrir að hálshöggva og brenna

5

26

7

Fyrir að kyrkja og brenna

4

8

Fyrir snöru og fyrir að hlaða köst og kveikja í

2

9

Fyrir að brenna lifandi

4

11

Fyrir að brjóta mann lifandi á hjóli

4

13

Fyrir að setja upp hjól, með líkamanum undnum á því

2

52

19

Fyrir að skera af hönd eða einstaka fingur, og fyrir að hálshöggva

3

20

Fyrir að brenna með heitu járni

1

26

22

Fyrir að hálshöggva og setja höfuðið á stöng

3

26

24

Fyrir að hálshöggva, vinda líkamann á hjóli og setja höfuðið á stöng

 5

28

Fyrir að svíða glæpamann fyrir aftökuna með glóandi töngum, - hver holdbruni

26

31

Fyrir að negla tungu eða hönd á gálga

1

26

42

Fyrir fyrsta stig pyndingar

1

26

44

Fyrir annað stig pyndingar, þar með talið að setja limi á eftir, með smyrsli á þá

2

26

Sama ár (1757) og þýska böðulsverðskráin var gefin út, þá var mikil hungursneið á Íslandi. Meðal annars misnotuðu sumir Þjóðkirkjuprestar þess tíma tækifærið til að okra á glorsoltnum lýðnum með því að selja mjöl gegn eignum fátæklinganna. Svo rammt hvað að þessu að Magnús Gíslason amtmaður þurfti að klaga þessa gjörninga til Kaupmannahafnar. Einnig bannfærði Finnur Jónsson biskup fólk sem í neyð át hrossakjöts í hallærinu. Biskup vildi frekar að fólk félli úr hungri en að gæða sér á hrossakjöti, því slíkt væri synd í augum Drottins. Þetta sama ár á Fróni voru þjófar hengdir sem aldrei fyrr af kristnum kærleik.

Nú streymir fólk í kvikmyndahús til að horfa á Passíu Krists með fullan munn af poppkorni. Það er raunalegt fyrir fólk sem hefur samvisku í að horfa á kristið fólk þakka Guði sínum Yahweh fyrir að hafa fórnað syni sínum á þennan hátt. Flestir vita að vegna kristni hafa tugir milljóna karla, kvenna og barna verið slátrað á grimmilegan hátt. Þannig varð meint saga um dauða eins Krists milljónum lifandi einstaklingum að fjörtjóni. Þessi fórnarlömb kristninnar þurftu mörg að þola skelfilegar þjáningar vegna helsjúkrar trúar. Í bókinni „Blekking og Þekking“ eftir prófessor Níels P. Dungal er passía einnar konu þýdd beint upp úr bókum kirkjunnar á Spáni:

Blekking Þekking, bls. 440 - 445:

Af því að nákvæmar skýrslur eru til um þessar aðfarir skal hér getið orðrétt frásagnar, sem Lea (Lea: 1. c. 3. bindi bls. 24.) segir, að sé rétt vanaleg skýrsla og alls ekki af þeim ljótustu. Það er tiltölulega væg vatnspynding, þar sem aðeins var notuð ein skál af vatni, svo að ekki hefur farið nema lítri niður í sakborninginn. Það er kona, er Elvira del Campo hét, sem er undir ákæru fyrir Trúverndinni í Toledo 1568 fyrir að eta ekki svínakjöt og fara í hrein nærföt á laugardögum. Hún viðurkenndi þetta hvort tveggja, en neitaði allri villutrú, svo að hún var pynduð. Hinn 6. apríl er hún leidd fram fyrir rannsóknardómarana og fulltrúa biskups og skýrt frá, að ákveðið sé að pynda hana. Með þessa hættu fyrir augum er hún áminnt um að segja satt, en hún svarar því, að hún hafi þegar gert það. Þá var samþykktin um pyndinguna lesin. Konan féll á hné og beiddist að fá að vita, hvað þeir vilji, að hún segi. Síðan segir skýrslan:

Hún var borin inn í pyndingaklefann og henni sagt að segja sannleikann, en hún sagði, að hún hefði ekkert að segja.

Skipað var að afklæða hana og enn var hún áminnt, en hún þagði.

Þegar hún var orðin nakin, sagði hún : „Senores, ég hefi gert allt, sem um mig er sagt og ég ber falsvitni á móti sjálfri mér, því að ég vil komast hjá þessum ósköpum. Guð veit, að ég hefi ekki gert neitt“.

Henni var sagt að bera ekki falsvitni á móti sjálfri sér, en að segja sannleikann. Byrjað var að binda handleggi hennar.

Hún sagði „Ég hefi sagt sannleikann. Hvað á ég að segja ?“

Henni var sagt að segja sannleikann og hún svaraði : „Ég hefi sagt sannleikann og hefi ekkert að segja“.

Einn strengur var reyrður um handleggi hennar og hún áminnt um að segja sannleikann, en sagðist ekkert hafa að segja.

Þá æpti hún og sagði : „Ég hefi gert allt, sem þeir segja“.

Henni var sagt að segja nákvæmlega hvað hún hefði gert.

Hún svaraði „Ég hef þegar sagt sannleikann“. Síðan veinaði hún og sagði : „Segið mér, hvað þér viljið, því að ég veit ekki, hvað ég á að segja“.

Henni var sagt að segja, hvað hún hefði gert, því að hún væri pynduð af því, að hún hefði ekki sagt það, og nú var skipað að vinda einn snúning upp á strenginn.

Hún æpti : „Losið mig, Senores, og segið mér, hvað ég á að segja : Ég veit ekki, hvað ég hefi gert. Drottinn minn, miskunnaðu mér syndugri“

Enn var snúið upp á og hún sagði : „Losið mig dálítið, svo ég geti munað, hvað ég hefi að segja : Ég veit ekki, hvað ég hefi gert. Ég át ekki svínakjöt, af því að mér varð illt af því. Ég hefi gert allt. Losið mig og ég skal segja sannleikann.“

Enn var skipað að snúa upp á strenginn og hún sagði : „Losið mig og ég skal segja sannleikann. Ég veit ekki, hvað ég hefi að segja - losið mig í guðs nafni - segið mér, hvað ég á að segja - Ég gerði það, ég gerði það - þeir meiða mig, Senor - Losið mig og ég skal segja það“.

Henni var sagt að segja það og hún sagði : „Ég veit ekki, hvað ég hefi að segja - Senor, ég gerði það - ég hefi ekkert að segja - Ó, handleggirnir mínir, Losið mig og ég skal segja það“.

Hún var beðin að segja, hvað hún hefði gert og hún sagði : „Ég veit það ekki, ég át ekki af því að ég vildi það ekki“.

Hún var spurð af hverju hún hefði ekki viljað það og hún svaraði : „Æ, Losið mig - takið mig héðan og ég skal segja það þegar ég er komin héðan - ég sagði, að ég hefði ekki etið það“.

Henni var skipað að tala og hún sagði : „Ég át það ekki, ég veit ekki af hverju“.

Enn var skipað að snúa upp á og hún sagði „Senor, ég át það ekki, af því að ég vildi það ekki, Losið mig og ég skal segja það“.

Henni var sagt að segja, hvað hún hefði gert á móti vorri heilögu, kaþólsku trú.

Hún sagði „Takið mig héðan og segið mér, hvað ég á að segja - þeir meiða mig - Ó, handleggirnir, handleggirnir mínir“ Og þetta endurtók hún margsinnis og hélt áfram : „Ég man ekki - segið mér, hvað ég á að segja - Ó, hvað ég á bágt - Ég skal segja allt sem þið viljið, Senores - þeir eru að brjóta handleggina á mér - losið mig svolítið - ég gerði allt, sem sagt er um mig“.

Henni var sagt að segja nákvæmlega, hvað hún hefði gert.

Hún sagði : „Hvað á ég að segja ? Ég gerði allt - losið mig, því að ég man ekki, hvað ég hefi að segja - sjáið þið ekki, hve veikluð kona ég er ? - Ó, ó, handleggirnir á mér eru að brotna“.

Skipað var að herða enn á og þegar það var gert æpti hún : „Ó ! Ó ! losið mig, því ég veit ekki, hvað ég á að segja. Ó, handleggirnir á mér - Ég veit ekki, hvað ég á að segja - ef ég vissi það skyldi ég gera það“.

Skipað var að herða á strengjunum og hún sagði : „Senores, hafið þið enga miskunn með syndugri konu ?“

Henni var svarað, jú, ef hún vildi segja sannleikann.

Hún sagði : „Senor, segið mér, segið mér það“.

Strengirnir voru hertir aftur og hún sagði : „Ég hefi þegar sagt, að ég hafi gert það“.

Henni var sagt að segja nákvæmlega frá því og þá sagði hún : „Ég veit ekki, hvernig ég á að segja það, Senor, ég veit það ekki“.

Síðan voru strengirnir aðskildir og taldir og það voru sextán snúningar, og þegar snúið var upp á í síðasta sinn slitnaði strengurinn.

Síðan var skipað að setja hana á stigann (potro).

Hún sagði : „Senores, af hverju viljið þið ekki segja mér, hvað ég á að segja ? Senor, látið mig á gólfið - hefi ég ekki sagt, að ég gerði það allt ?“

Henni var sagt að segja það.

Hún sagði : „Ég man það ekki - takið mig héðan - ég gerði allt, sem þið sögðu“ Hún sagði : „Senor, eins og ég hefi sagt yður, veit ég það ekki fyrir víst. Ég hefi sagt, að ég gerði allt, sem vitnin segja“.

Henni var sagt að segja nákvæmlega, hvað vitnin höfðu sagt.

Hún sagði : „Ég veit það ekki. Ó, ó, þeir eru að rífa mig í stykki - ég hefi sagt, að ég gerði það - sleppið mér“.

Henni var sagt að segja það.

Hún sagði : „Senores, það hjálpar mér ekkert að segja, að ég hafi gert það og ég hefi játað, að það sem ég hafi gert hefur komið mér út í þessar kvalir. - Senor, þér vitið sannleikann - Senores, í guðs nafni hafið miskunn með mér. Ó, Senor, takið þetta af handleggjunum á mér - Senor, losið mig, þeir eru að drepa mig“.

Hún var bundin á stigann með strengjunum, hún var áminnt um að segja sannleikann og skipað var að herða á strengjunum með stöngunum (garrotes).

Hún sagði : „Senor, sjáið þér ekki, að þessir menn eru að drepa mig ? Senor, ég gerði það - í guðs nafni sleppið mér“.

Henni var sagt að segja það.

Hún sagði „Senor, minnið mig á það, sem ég vissi ekki - Senores, hafið miskunn með mér - sleppið mér í guðs nafni - þeir hafa enga meðaumkun með mér - ég gerði það - takið mig héðan og ég skal muna það sem ég get ekki hér“.

Henni var sagt að segja sannleikann, eða hert yrði á strengjunum.

Hún sagði : „Segið mér, hvað ég á að segja, því að ég veit það ekki - ég sagði, að ég vildi ekki eta það - ég veit bara að ég vildi ekki eta það“ og þetta endurtók hún margsinnis.

Henni var sagt að segja, af hverju hún vildi ekki eta það.

Hún sagði : „Af þeirri ástæðu, sem vitnin segja - ég veit ekki, hvernig ég á að segja það - bágt á ég að geta ekki sagt það - ég sagði, að ég hefði gert það og guð minn, hvernig get ég sagt það? Síðan sagði hún, að þar sem hún hafi ekki gert það, hvernig geti hún þá sagt það - „Þeir vilja ekki hlusta á mig - þessir menn vilja drepa mig - sleppið mér og ég skal segja sannleikann“.

Hún var enn áminnt um að segja sannleikann.

Hún sagði : „Ég gerði það, ég veit ekki, hvernig ég gerði það - ég gerði það af því sem vitnin segja - sleppið mér - ég er örvita og veit ekki, hvernig ég á að segja það - losið mig og ég skal segja sannleikann“.

Síðan sagði hún : „Senor, ég gerði það, ég veit ekki hvernig ég á að segja það, en ég segi það eins og vitnin segja það - sleppið mér héðan - senor, eins og vitnin segja, svo segi ég og játa það“.

Henni var sagt að lýsa því.

Hún sagði : „Ég veit ekki, hvernig ég á að segja það - ég man ekki neitt - Drottinn, þú veist, að ef ég vissi, hvernig ég ætti að segja nokkuð annað, mundi ég gera það. Ég veit ekkert meira en að ég gerði það og guð veit það“.

Hún sagði margsinnis : „Senores, Senores, ekkert hjálpar mér. Þú, Drottinn, heyrðu að ég segi sannleikann og get ekki sagt neitt meira - þeir eru að rífa sálina út úr mér - skipið þeim að losa mig“.

Síðan sagði hún: „Ég sagði ekki, að ég hefði gert það - ég sagði ekkert meira“.

Síðan sagði hún : „Senor, ég gerði það til að fylgja lögmálinu“.

Hún var spurð, hvaða lögmáli.

Hún sagði : „Lögmálinu, sem vitnin segja - ég lýsi því öllu, Senor og man ekki hvaða lögmál það var - Ó, að móðir mín skyldi nokkurn tíma eiga mig“.

Hún var spurð, hvaða lögmál hún meinti og hvaða lögmál vitnin ætti við. Þessi spurning var hvað eftir annað endurtekin, en hún þagði og sagðist loks ekki vita það. Henni var sagt að segja sannleikann, eða hert mundi vera á strengjunum með stöngunum (garrotes), en hún svaraði engu. Skipað var að herða enn um einn snúning á strengjunum og hún áminnt að segja, hvaða lögmál það væri.

Hún sagði : „Ef ég vissi, hvað ég á að segja, mundi ég gera það. Ó, senor, ég veit ekki, hvað ég á að segja - Ó, Ó, þeir eru að drepa mig - ef þeir vildu segja mér hvað - Ó, senores! Ó, hjartað í mér!“

Síðan spurði hún, af hverju þeir vildi að hún sagði það, sem hún gæti ekki sagt og veinaði hvað eftir annað : „Ó, hvað ég á bágt“. Síðan sagði hún: „Drottinn er til vitnis, að þeir eru að drepa mig, án þess að ég geti játað“.

Henni var sagt, að ef hún vildi segja sannleikann áður en vatninu væri hellt, skyldi hún gera það og létta á samvisku sinni.

Hún sagði, að hún gæti ekki talað og að hún væri syndari.

Síðan var kveikurinn settur í kok hennar og hún sagði : „Takið það í burt, ég er að kafna, og ég er veik í maganum“.

Síðan var ein kanna af vatni látin renna niður og henni að því búnu sagt að segja sannleikann.

Hún beiddist skrifta, sagðist vera að deyja. Henni var sagt, að pyndingunni mundi verða haldið áfram þangað til hún segði sannleikann og hún var áminnt um að gera það, en þótt hún væri spurð hvað eftir annað, sagði hún ekki neitt. Trúverndarinn sá, að hún var orðin örmagna af pyndingunum og skipaði, að þeim skyldi hætt.

Þessir sannleiksleitendur höfðu lært ýmsan sannleika i starfi sínu og þar á meðal þann, að þegar maður hafði verið píndur þannig til óbóta, var hentugra að láta nokkra daga líða, áður en hann væri pyndaður aftur, því að þá væri hann viðkvæmari, þegar sárin væri að byrja að gróa. Fjórum dögum seinna var þessi kona aftur pynduð. Hún féll saman þegar hún var afklædd og beiddist miskunnar. En þegar allar hinar fyrri pyndingar voru endurteknar á helaumum líkama hennar urðu svör hennar ruglingslegri en áður og þegar hún var aðfram komin gátu kvalarar hennar loks fengið út úr henni játningu um, að hún væri Gyðingatrúar.

Það hörmulegasta við allar þessar aðfarir var það, að þær áttu alls ekki neitt skylt við neina sannleiksleit. Menn játuðu það, sem þeir áttu að játa, þegar pyndingarnar gengu fram úr hófi. Kirkjan færir það fram sér til afsökunar, að allar játningar pyndingaklefans hafi orðið að staðfesta innan sólarhrings, utan pyndingaklefans. Og það er rétt. En sá er hængurinn á þeirri afsökun, að ef þeirri játningu bar ekki saman við hina, þá varð að pynda upp á nýtt, því að annars lá málið ekki ljóst fyrir. Og sú yfirlýsing, sem rétturinn heimtaði, að játning þessi væri gefin án ótta við pyndingu, var ekkert annað en vísvitandi lygi, því að ef játningin var afturkölluð, vissi sakborningurinn, að það þýddi nýja umferð í pyndingaklefanum. Það hét þá ekki, að pyndingarnar væri endurteknar, heldur var þeim aðeins haldið áfram.

Birgir Baldursson

Rökræðuguðsþjónustur

24. mars 2004# (Kristindómurinn)

Nú nýlega þreif prestur nokkur í fermingardreng sem staddur var í guðsþjónustu hjá honum og veitti honum marbletti. Fannst hann greinilega ekki fá nægilegt hljóð við predikun sína. En er slíkt hljóð æskilegt?

Eru það ekki leifar fasísks fyrirkomulags að áheyrendur í messum kirkjunnar skuli ekki hafa leyfi til að debatera við prestinn? Er ekki kominn tími til að breyta því?

Við getum gengið út frá því að mikið af því sem sagt er í predikun prestanna standist ekki nánari rýni. Enda eru þeir fyrst og fremst að tala til hjarðar sinnar, sem vitað er fyrirfram að er sammála trúarsetningunum. Í krafti þess að fá engin mótmæli geta þeir svo úthúðað trúlausum og alið á fordómum gegn hverju því sem verða vill.

Prestar eru sjálfskipað átorítet.

Yrðu ekki þessar kirkjusamkundur miklu áhugaverðari ef mönnum væri gert kleift að viðra skoðanir sínar á orðum prestsins? Myndi slík guðsþjónusta ekki endurspegla lýðræði það sem ríkir í samfélaginu í stað þess að vera sá steingervingur einveldis sem hún er?

Kæru prestar! Það er full þörf á því að skeggrætt sé um siðferði og heimsmynd samfélagsins. Þið hafið vettvanginn, allar þessar kirkjur sem þið sjálfir lítið á sem siðfræðistofnanir. Nýtum þær sem slíkar. Breytum Guðsþjónustum í hugþjónustur!

Birgir Baldursson

„Holland, ég sé Holland!“

26. mars 2004# (Nýöld)

Jæja gott fólk. Nú er löngu orðið ljóst að líkið í höfninni á Norðfirði var af manni frá Litháen og dópið í iðrum hans líka. Allt tengist þetta víst litháensku og rússnesku mafíunni, sem sögð er hafa stækkandi ítök hérlendis.

Allt þetta hefði miðillinn, sem lét sig hafa það að koma fram í DV skömmu eftir líkfundinn, átt að geta sagt okkur. En kerlingin sú sá ekki ástæðu til þessi heldur tönnlaðist sífellt á orðinu Holland.

Sjáið þið ekki hvaða tækni hún beitti? Þegar lögreglan var búin að gefa það upp að líkið gæti verið af suðrænum Evrópumanni, fannst henni skynsamlegast að nefna Holland í krafti þess að þetta hlyti að tengjast fíkniefnum. Útstungið lík sem hent hefur verið í sjóinn ber með sér að eitthvað hefur verið í nösum þeirra sem gengu þannig frá því. Og Holland er mikil dópmiðstöð í miðri Evrópu.

Man einhver lengur hvað þessi kona heitir? Nei. En ef Vaidas hefði verið Hollendingur? Myndi þá ekki nafn hennar útbía alla fjölmiðla og hún í rífandi góðum tekjum að segja trúgjörnum unglingsstelpum að þær eigi ferðalag fyrir höndum?

Nei, þessi miðill fann ekkert á sér í tengslum við þetta mál, ekki frekar en Þórhallur miðill fann á sér nokkurt snjóflóð þegar hann „skemmti“ á Flateyri forðum og töfraði fram ömmur heimamanna sem svo báðu þá um að fara vel með bakið á sér.

Miðilsgáfan er bull. Miðlar eru annað hvort lygarar eða með hausinn fullan af ranghugmyndum. Af hverju í ósköpunum hefur þetta fólk óheftan aðgang að fjölmiðlum til að auglýsa kuklið sitt?

Birgir Baldursson

Er biskupinn svona slappur blessari?

27. mars 2004# (Kristindómurinn)

Það er til siðs þegar eitthvað nýtt er tekið í notkun, jarðgöng, stofnun eða stærri byggingar, að biskupinn komi og fremji galdrasæringar. Markmiðið með þessu á auðvitað að vera það að yfirnáttúrlegir andar mæti á svæðið og haldi verndarhendi sinni yfir öllu klabbinu.

Karl Sigurbjörnsson mætti með fylgdarliði upp á Kárahnjúka þegar starfsemi var þar að hefjast, og hafði í frammi töfrabrögð ógurleg. Þetta átti að tryggja farsæla framkvæmd og blessun hins mikla anda á himninum á fyrirtækinu.

En hvað gerist? Banaslys, grafa hrapar og skemmist, tankbíll veltur, fótbrot í göngum og hvað eina. Verðum við ekki að senda töframanninn aftur þarna uppeftir? Hinir upphaflegu galdrar eru eitthvað farnir að dofna.

Svo væri ráð að senda gamla seiðkarlinn á endurmenntunarnámskeið í hvítagaldri.

Birgir Baldursson

Í hvað er Fréttablaðið að breytast?

28. mars 2004# (Hugvekja)

Maður flettir varla lengur Fréttablaðinu öðruvísi en það sé allt útbíað í prestum og ljúgandi fermingarbörnum.

Já, ég sagði ljúgandi fermingarbörnum. Fermingin er eitthvert mesta hræsnissukk sem fyrirfinnst. Það er í raun umhugsunarvert að þjóðkirkjan skuli stuðla að öllum þessum óheiðarleika í röðum ómótaðra skólakrakka. Og það er ábyrgðarhluti að með þessu athæfi sínu sé þessi sama kirkja að kalla óheyrileg fjárútlát yfir heimilin í landinu.

Þetta er mikið samfélagsmein.

Fréttablaðið á föstudag: Ung stúlka segist hafa ákveðið að verða kristin, eftir að hafa lært Biblíusögur í skólanum. „Ég ákvað bara sjálf í haust að verða kristin manneskja og fylgja bekkjarsystkinum mínum til spurninga í vetur,“ segir hún. Af hverju akkúrat í vetur? Getur verið að veisla, gjafir og hópþrýstingur skipti þarna einhverju? Eða var það kannski gegndarlaus áróður kirkjunnar í skólakerfinu sem plantaði þessum vírus í hausinn á henni?

Tvíburasystur fermast saman. „Flest fermingarbörn vilja fá peninga og það viljum við líka.“ Reyni svo einhver að halda því fram að þær séu ekki að láta kaupa sig til þessara hluta. Hvílíkt hórerí!

Einn pilturinn valdi Flórídaferð frekar en veislu. Sniðugt hjá honum. En myndi hann fermast ef honum stæði hvorugt til boða?

Ólafur Benediktsson hjá Dúni og fiðri segir fermingarbörn kröfuhörð á alvöru sængur. Ætlar einhver að segja mér að það sé ekki græðgi sem stjórnar börnunum? Þannig var því að minnsta kosti háttað með sjálfan mig og flesta jafnaldra mína. Ég ætti því nokkurn veginn að vita hvað ég er að tala um.

Græðgin er auðvitað eðlilegur partur af sálarlífi fjórtán ára unglinga í allsnægtalandi. Viðbjóðurinn felst í því að etja þessum bólugröfnu aurapúkum út í að játa á sig Krosslaf og himnadraugana fyrir veislu og peninga. Og sökin er ekki síst hjá þeim sem presentera þetta með stöðugu og yfirþyrmandi áreiti á landslýð eins og þetta sé eðlilegasti hlutur í heimi.

Hvað fær Fréttablaðið til að leggja gagnrýnislaust þessa ofuráherslu á guða- og Jesútal presta og fermingarbarna? Hafa einhver viðtöl birst við aðstandendur og fermingarbörn borgaralegrar fermingar, eða er Gunnar Smári kominn í samkeppni við Moggann um að vera sérleg málpípa Þjóðkirkjunnar?

Hvar er nú hin gagnrýna hugsun blaðamannsins?

Birgir Baldursson

Í baráttu við fávisku og villu

31. mars 2004# (Kristindómurinn)

Í fyrrasumar birtist þessi frétt í Fréttablaðinu:

Fjandinn virðist vera hlaupinn í Dani. Prestar dönsku kirkjunnar fá sífellt fleiri fyrirspurnir frá fólki sem óskar eftir því að þeir reki burt djöfla eða illa anda sem hafa tekið sér bólfestu í manneskjum. Þetta kemur fram í grein sem Jens Ejsing skrifar nýverið í danska blaðið Berlingske Tidende.

Það kemur svo fram í greininni að sumir prestar dönsku kirkjunnar taki beinlínis að sér að reka burtu þetta andahyski í stað þess að reyna að fræða og upplýsa fólk um að hér sé aðeins um gamlar ranghugmyndir að ræða.

Það er sorglegt að sjá hvernig miðaldaleg hjátrúin virðist vera byrjuð aftur að smita upplýst samfélag okkar. Og mikil er ábyrgð prestanna að reyna að viðhalda þeirri villu og miðaldamyrkri sem þjakaði Evrópu í aldaraðir. Þessir menn teljast háskólamenntaðir fræðimenn og ættu að vita betur.

Er það nema von að maður berjist hörðum höndum við að uppræta afgamlar ranghugmyndir fortíðar og benda á hvert hið sanna er í málinu? Trúmálaþvarg er svo sannarlega engin innantóm skemmtun til að iðka í frístundum, heldur grafalvarlegt mál. Nú ríður á að forða því að ríkisreknir fræðimenn séu að toga samfélag okkar aftur í villuhugmyndir fortíðar, ýta undir hjátrú og forheimskun.

Þetta er mál sem við verðum öll að taka á og útrýma þessum ömurlegu hindurvitnum úr samfélagi okkar. Niður með þjóðkirkjuna!

Óli Gneisti

Göbb og aprílgöbb

1. apríl 2004# (Efahyggja)

Lögfræðingurinn Ed rekur keilusal í smábæ í Bandaríkjunum, allavega á miðvikudagskvöldum á RÚV. Fyrsti þátturinn í nýrri syrpu fjallaði um sálfræðing sem Danny DeVito lék. Sálfræðingur þessi var ekki að fara vel með menntun sína, hann notaði hana nefnilega til þess að svindla á fólki.

Svindlið hans DeVito (eða öllu heldur persónu hans) var snilldarlegt í einfaldleika sínum. Það gekk út á það að hann valdi sér hundrað manna hóp sem hann skipti í tvennt. Hann sendi þeim síðan upplýsingar um úrslit íþróttaleiks, 50 fengu miða þar sem stóð að lið X myndi vinna en 50 fengu miða þar sem stóð að lið Z myndi vinna. Eftir leikinn skipti sálfræðingur svikuli þeim 50 sem höfðu fengið rétt úrslit í tvo hópa og sendi þeim úrslit í öðrum leik, þetta endurtók hann þar til hann var kominn með fámennan hóp af fólki sem var sannfært um spádómshæfileika hans. Þessi litli hópur sá vitaskuld möguleikann á því að græða með því að veðja á úrslit íþróttaleikja og var þar af leiðandi tilbúinn til að borga þóknun fyrir að fá úrslitin fyrirfram. Svikahrappurinn náði að græða töluvert á þessu svindli sínu.

Sálfræðingurinn benti á að fólk er fyrirsjáanlegt, það er hægt að spá fyrir um hegðun þess (enda höfum við ekki frjálsan vilja) og því er auðvelt að spila á það. Flestir vita að það er ekki hægt að spá fyrir um úrslit íþróttaleikja (nema kannski ef Arsenal keppir við Einherja frá Vopnafirði) en það er ákaflega freistandi að trúa því að það sé hægt. Það væri indæll heimur þar sem hægt væri að græða fyrirhafnarlítið á veðmálum en jafnvel færustu fjárhættuspilarar heims tapa stundum, þrátt fyrir að þeir þekki allar líkur þá er ekki hægt að vita neitt fyrir víst.

Það vantar stundum að það kvikni á viðvörunarljósi hjá fólki. Fólkinu sem sálfræðingurinn var gabba datt ekki í hug að spyrja sig hvers vegna spámaðurinn væri að selja þessar upplýsingar frá sér, af hverju hann væri ekki bara að veðja sjálfur eða láta vini og ættingja veðja fyrir sig. Kviknuðu kannski viðvörunarljós sem voru bara hunsuð vegna óskhyggju og sjálfsblekkingar? Var þetta valkvæm hugsun?

Í dag er fyrsti apríl, það er dagurinn sem við sjáum hve auðvelt er að plata fólk. Í kvöld og á morgun munu fjölmiðlar monta sig af því hve margir hafi fallið fyrir gabbinu þeirra. Það er auðvelt að sjá í gegnum flest aprílgöbb en flest höfum við þó einhvern tíman trúað einhverju gabbinu, þó að eftir á höfum við hrist höfuðið í vantrú yfir eigin trúgirni. Það er gott að muna eftir þessari trúgirni okkar þegar við hugsum til miðla, sænska pýramídasvindlsins, peningakeðjubréfanna sem gengu fyrir svona áratug, Jesú, Múhammeðs og allrar annarrar vitleysu sem fólk fellur fyrir.

Þess má annars geta að fyrsti apríl markaði áður fyrr endalok nýárhátíðar (þá var 25. mars nýársdagur) og voru ærsl hluti af þessum fögnuði. Seinna meir komu fram skýringar sem áttu að kristna þennan hátíðisdag einsog svo marga aðra, til að mynda var haldið fram að á þessum degi hefði:

Júdas hengt sig.

Júdas átt afmæli.

Jesús verið sendur frá Heródesi til Pílatusar.

Nói sleppt hrafni til að finna land (hrafninn sneri ekki til baka, mér líkar alltaf vel við hrafna).

Satan fallið frá himnaríki eftir uppreisnartilraun (hvaða dagatal ætli Guð noti?).

Margir féllu fyrir þessum aprílgöbbum en sannleikurinn er auðfundinn, til dæmis í bókinni Saga Daganna frá árinu 1993 eftir Árna Björnsson, við hér á Vantrú gerum síðan okkar besta til að benda öll hitt platið.

Matthías Ásgeirsson

Gvuðinn hans Theodórs

2. apríl 2004# (Kristindómurinn)

Ég hef gengið í nánu samfélagi við Guð í 23 ár og hef fengið mikið af ótrúlegum bænasvörum. Það er reyndar þannig að við erum oft hluti af bænasvarinu og þurfum oft að bera okkur eftir björginni. Sannleikurinn er samt sá, að „Guð hjálpar þeim sem biðja hann um það“.

Þetta skrifar Theodór Birgisson um Gvuðinn sinn, hann hjálpar þeim sem biðja um það

En hvað segir þetta okkur um Gvuðinn hans Theodórs, þessa veru sem Theodór og fleiri trúa að sé til og vaki yfir þeim. Gvuðinn hans Theodórs hlýtur að vita af öllum sem þurfa á hjálp að halda, hann er víst alvitur. Hann hlýtur að geta hjálpað þeim, hann er jú almáttugur. Hann hlýtur að vilja hjálpa þeim, hann ku vera algóður.

En hann gerir það ekki. Gvuðinn hans Theodórs situr hjá, fróar sér yfir þjáningum fólks og bíður eftir að skríllinn ákalli hann og grátbiðji um hjálp. Hann hefur ekkert frumkvæði, hjálpar ekki þeim sem eru hjálpar þurfi heldur þeim sem fara á hnén með spenntar greipar.

Má ég þá frekar biðja um frasann Gvuð hjálpar þeim sem hjálpa sér sjálfir, því sá Gvuð er bara fullkomlega röklaus en ekki líka algjörlega siðlaus. Og þó.

11:00
Þess má geta að Theodór fjarlægði athugasemd (trackback) sem ég hafði sett á færsluna til að vísa á þessa grein, auk þess hefur hann lokað fyrir athugasemdir. Ég veit ekki hvort hann breytti færslunni að öðru leiti þar sem ég vistaði ekki upprunalegu útgáfuna. Athugasemdin sem birtist við færslu Theodórs leit svona út.

Gvuðinn hans Theodórs situr hjá, fróar sér yfir þjáningum fólks og bíður eftir því að skríllinn ákalli hann og grátbiðji um hjálp.

Birgir Baldursson

Jarðáran

3. apríl 2004# (Nýöld)

Í hinu glænýja Skagablaði birtíngi, sem kom út í dag, er viðtal sem ég tók við Garðar Bergmundsson rafsegulmælingamann:

„Ég er minn eigin mælir“

Akranes er víst algert rafsegulbæli. Einhverju slíku heldur í það minnsta Garðar Bergmundsson fram, en hann fæst einmitt við að mæla út rafsegulsvið og gera ráðstafanir til að eyða því.

„Ég er búinn að vera í þessu í þrjú ár. Þetta er bæði skemmtilegt og þakklátt. Í flestum tilfellum hverfur vöðvabólga, exem og mígreni þegar ég hef athafnað mig, auk þess sem dregur úr fótaverk og svefntruflunum. Kýr hætta að fá júgurbólgu. Ég setti tól mín upp í svínabúi og þar hættu svínin að lemja sig með hölunum. Svo verður loftið mun betra í húsum.“

Á síðasta ári var lögð fram tillaga til þingsályktunar um rannsóknir á áhrifum háspennulína, spennistöðva og fjarskiptamastra á mannslíkamann. Þar er lagt til að faraldsfræðileg rannsókn verði gerð á þessu, sérstaklega með nýgengi krabbameins í huga. Margar rannsóknir hafa sýnt að tengsl geti verið milli krabbameinstilfella og háspennumengunar. En Garðar beitir aðferðum sínum reyndar ekki á háspennu:

„Ég mæli jarðáruna,“ segir hann. „Hún er samansett úr lágspennurafmagni og gasi. Ég er minn eigin mælir og notast við prjóna sem ég held út frá líkamanum. Þeir snúast svo í samræmi við þetta lágspennusegulsvið og það með svo mikilli nákvæmni að það tekur öllu öðru fram t.d. þegar finna á raflínur í jörð.“

Aðferðir Garðars eiga um margt skylt við spákvisti þá sem notaðir eru til að finna vatn í jörðu. Hann segir jarðáruna tengjast flekaskilunum í landinu og allt aðrar niðurstöður fáist til dæmis út af Reykjanesskaga en í Reykjavík.

En byggir þetta á traustum grunni vísindalegrar þekkingar?

„Nei, það gerir það ekki, enda eru vísindamenn engir guðir. Það er ótalmargt sem þeir segja sem alls ekki stenst. Sönnun mín er hjá fólkinu. Vísindamönnum hefur ekki enn tekist að mæla þessa lágspennu og hvað þá gasið.“

En er þetta ekki bara uppspuni? Eigum við að treysta fullyrðingum þínum um vitnisburð fólks? Eru engar staðfestar rannsóknarniðurstöður sem sýna fram á réttmæti þess sem þú heldur fram?

„Nei, en ég er alltaf til í slíkar tilraunir,“ segir Garðar. „Eða telurðu það ekki nógu trúverðugt að um leið og ég slekk á þessu versnar fólki um leið af húðsjúkdómi sínum?“

Ekki ætlar birtíngur að leggja á það mat, en finnst það skondið að þeir einu sem stunda þessa iðju í á öld vísinda og tækni séu einyrkjar með forneskjulegar málmstangir í höndunum. Einnig finnst honum sæta furðu að bæði lofttegund og lágspenna, sem hafa svona mikil áhrif á menn og skepnur, skuli ekki vera greinanlegar með tækjum í heimi þar sem búið er að kortleggja öll frumefni og eðli rafmagns að auki.

Takið eftir því að það eina sem Garðar hefur fyrir sér, utan eigin upplifana á gildi mælinganna, er meintur vitnisburður fólks. Eins og fram hefur komið hér á Vantrú er vitnisburður vita gagnslaus sem sönnun einhvers.

Garðari ætti að vera það kappsmál að láta hlutlausa aðila meta áhrif þeirra aðferða sem hann beitir til að laga „jarðáruna“ í híbýlum fólks. Að öðrum kosti getur hann búist við því að hugsandi fólk afgreiði hann sem skúrk.

Birgir Baldursson

Hugvekja: Glansmyndir

4. apríl 2004# (Hugvekja)

Ég var duglegur að stunda sunnudagaskóla á tímabili í æsku minni. Við systir mín mættum galvösk í söngsalinn í Kársnesskóla hvern einasta sunnudag heila tvo vetur og hlustuðum á sóknarprestinn okkar rambla um náð Jesú Krists og segja spennandi sögur úr Biblíunni. Og það var mikið sungið.

Það sem var þó mest spennandi, og gerði það að verkum að maður vildi helst ekki missa úr nokkurn einasta sunnudag, var að í upphafi hverrar samkomu var úthlutað glansmynd sem maður samviskusamlega límdi inn í þar til gerða bók, eins konar sparimerkjabók barnanna. Ef maður missti úr sunnudag var alveg undir hælinn lagt hvort manni tækist síðar að bjarga sér um myndina frá þeim degi, fyrir nú utan það að vera búinn að missa af sögunni á bak við hana.

Þessa glansmyndasöfnun má reyndar færa yfir í víðara samhengi. Trúin sem boðuð er í kirkjum landsins hefur lítið sem ekkert með andstyggilegt innihald Biblíunnar að gera, heldur er glansmyndum haldið þar á lofti. Og guðfræði nútímans gengur einnig út á þetta og teflir fram glansmyndaskýringum. Ritningin skal vera falleg og góð, hvað sem úrtölumenn tauta og raula. Jesús skal boða mönnum kærleika og birtu, hvað svo sem guðspjallamennirnir sídera í hann beint um hatur á foreldrum sínum, útskúfun í helvíti og þar fram eftir götum.

Glansmynd neyslunnar

Ég kemst með hverju árinu æ meira á þá skoðun að höfuð okkar séu full af svona glansmyndum. Sú er til dæmis mynd þeirra sem hallir eru undir áfengisneyslu að þar sé á ferðinni notaleg iðja sem gefur lífinu gildi. Menn safna dýrum rauðvínstegundum í kjallara og finnst dýrmætt að geta boðið vinum upp á hið rómaða Chateau Gonelsdohjwgaux, stöðugt horfandi fram hjá þeirri staðreynd að innihald flöskunnar er einungis gerjaður berjasafi þar sem mikið fer fyrir eiturefninu etanóli.

Með neyslu þessara dýru tegunda eru menn því eingöngu að koma sér í skammvinnt blizz og níðast um leið á taugakerfi sínu, svo að þeir verða illa upplagðir lengi á eftir, þurfa að búa við pirring, ljósfælni og viðkvæmni fyrir hávaða meðan líkaminn er að jafna sig eftir eitrunina. Það þarf ekki einu sinni mikið til, því einn bjór dugir til að ræna menn hvíld nætursvefnsins, hann veður laus og órólegur.

Það sem þarna er á ferðinni, kalt mat, er snobb fyrir fíkniefni. Menn hjúpa þessa dópneyslu sína glansmyndarumbúðum, sem þeim tekst að gera svo girnilegar að ómissandi verður að upplifa þá rómantík sem allra oftast.

Glansmynd starfsframans

Hver laug því að fólki á framabraut að hlutskipti þess væri eftirsóknarvert? Það sjálft sennilega, því glansmyndin í hausnum heldur fólki helteknu. Til að glöggva sig betur á þessu mætti draga upp mynd af ráðstefnu þar sem fólk úr einhverjum tilteknum bransa hittist og ber saman bækur sínar.

Þessir með glansmyndirnar í hausnum sjá í kringum sig samherja, þrautreynt fólk í bransanum sem bundist hefur vináttuböndum og þeir hlakka til að setjast niður með því og súpa á glasi. Þannig eflir maður viðskiptaböndin við þennan glaðværa félagsskap í notalegu umhverfi með góðan drykk við hendina.

Hver sá sem þarna er staddur án þess að vera upptekinn af starfsframa sínum býr að þeim nöturlega lúxus að sjá hlutina eins og þeir eru, því það sem raunverulega er hér á ferðinni er sundurlaus hópur fólks þar sem menn baktala hver annan, fá útrás fyrir fýsnir sínar í framhjáhaldi frá maka sínum, með beibinu eða hönkinu sem búið er að fantasera með síðan síðast, milli þess sem reynt er í desperasjón að halda andlitinu gagnvart fólki sem er leiðinlegt, því viðskiptasamböndin eru í húfi. Fyrirlitningin skín gegnum gervibrosin sem sett eru upp við komu og ekki tekin niður fyrr en komið er í öruggt skjól.

Fjölskyldufronturinn

Þessa hlið glansmyndarinnar ættum við öll að þekkja mætavel, svo mikið sem fjallað hefur verið um þetta í bókmenntum okkar og leikritun. Á tímabili var varla sýnt svo sjónvarpsleikrit á Íslandi að það fjallaði ekki um ormagryfjuna á bak við fallega fjölskylduframhliðina. Allir alltaf að halda andlitinu.

Ég er ekki frá því að stór partur ormagryfjunnar sé tilkominn einmitt vegna þessarar glansmyndar. Þannig getur verið að höfuð fjölskyldunnar sé svo upptekið við að ríghalda í glansmyndina sem dregin hefur verið upp af fjölskyldunni að lagðar eru óheyrilegar kröfur á aðra innan hennar að hegða sér í samræmi við hana. Ef það gengur ekki eftir þurfa allir að búa við skammir og kýting, því brestir hafa komið í fallega fjölskyldumálverkið hið innra.

Slíkt ástand getur jafnvel í verstu tilfellum kostað ofbeldi, ef einstaklingur glansmyndanna er líka í helgreipum fíkniefnasnobbsins og þar með búinn að fökka upp í sér taugakerfinu.

Hvað er til ráða?

Eins mikið og öll þessi glansmyndagerð nær að plaga heilu þjóðfélögin, þar sem lygi, fals, ofdrykkja, öskur, garg og sorg verða afleiðingarnar, jafnt inni á heimilinu sem og úti í atvinnulífinu þá sýnist mér að aðeins ein lausn sé til - að læra að þekkja glansmyndirnar í eigin haus og uppræta þær. Í þessu felst reyndar fádæma hetjuskapur, svo mjög sem þessar myndir hafa náð að móta allt hugarstarf. Það eru lítil þægindi fólgin í því að þurfa allt í einu að kannast við sjálfan sig eins og maður er, sjá fjölskyldu sína sem það sundurlausa samansafn hræddra einstaklinga sem hún er og vinnufélagana búa að þeim illgirnis-, baknags- og fyrirlitningareiginleikum sem þeir sýna aldrei þegar maður er nálægur.

Eins og guðfræðingarnir munu vakna upp við vondan draum þegar þeir loks leyfa sér að sjá gegnum blekkingarhulu túlkunarfræða sinna munt þú standa frammi fyrir nöturlegum raunveruleika um leið og þér tekst að stilla hlutum eins og rauðvínssötri og ráðstefnuhaldi upp í sitt rétta samhengi. En það er þess virði.

Vísindamenn hafa fundið aðferð til að bæta sjón mannsins úr 100% í 150% með leysiskurðaðgerð. Sá sem lítur veröldina eftir slíka meðferð má búast við að sjá skítuga heim, fullan af ryki, kámi og rispum, töluvert ljótari heim en blekking 100% sjónarinnar veitir okkur. En ef sá heimur er sannari en hinn, skiptir engu máli hve fagur hinn var, heldur ætti að vera kappsmál að sjá hið sanna en um leið að koma auga á fegurðina í ljótleikanum.

Þessi grein birtist áður á bloggi mínu í örlítið annarri mynd og þar spunnust í kjölfarið áhugaverðar umræður.

Birgir Baldursson

Glansmyndir 2

25. apríl 2004# (Hugvekja)

Ég minnist þessara orðaskipta foreldra minna frá því ég var lítill:

Mamma: Ég mætti [nafnið á þekktum sjarmör úr þjóðlífinu sem ég man ekki hver var] í Austurstræti í dag og hann brosti til mín.

Pabbi: (áhugalaus) Aha.

Ég skildi ekki þetta áhugaleysi föður míns, því í huga mér var móðir mín að draga upp mynd af fögru mannlífi, þar sem fólk brosti hvert til annars á götum úti. Glansmyndin af borgarlífinu var að skjóta rótum. Ég hélt áfram að leika mér en óþreyjan eftir að taka þátt í hinu spennandi og fagra lífi fullorðna fólksins byrjaði að krauma hið innra.

En það var ekki fyrr en ég var kominn á fullorðinsár, og búinn að átta mig á að mannlífið var ekki í neinu samræmi við myndina í höfðinu, að hin undirliggjandi meining varð mér ljós þegar þetta samtal foreldra minna rifjaðist upp fyrir mér:

Mamma: (Ég á enn séns í aðra karla, þú þarna skalt sko bara passa þig).

Pabbi: (Já, góða farðu bara).

Ég hallast að því að mannskepnan sé miklu ófullkomnari, hvatvísari og geðveilli í það heila en glansmyndin af fögru mannlífi í heilbrigðu þjóðfélagi segir okkur. Við erum í raun ekkert annað en talandi kakkalakkar. Drifkrafturinn á bakvið vafstur okkar sá sami, hungur og samfaraþrá. Mannlegt skipulag er hagkvæmniskerfi sem setur hömlur á þetta tvennt og ótalmargt annað, svo samfélagið blómstri frekar, en plantar um leið þessum undurfurðulegu ranghugmyndum í hausinn á okkur.

Það er glansmyndin um fyrirmyndarhjónalíf sem rekur okkur í sambúð. Og ef hegðun makans er ekki í fullkomnum takti við þessa mynd verðum við óhamingjusöm. Glansmyndin hljóðar upp á að þessar tvær mannverur séu samstíga, þótt þannig sé því sjaldnast farið.

Pólitískar glansmyndir eru kannski þær óraunhæfustu af öllum. Vinstri hugmyndir um lýðfrelsi, jafnrétti og bræðralag manna, þar sem enginn líður skort og mannsandanum er lyft á æðra plan gegnum listir og rökræður um aðskildustu málefni - ef til vill er þetta glansmynd sem gersamlega ómögulegt er að hrinda í framkvæmd. Kannski erum við bara ekki svoleiðis skepnur þegar upp er staðið.

Hugsið um það.

Hvað á það að þýða að vera að tala um þetta?, spyrjið þið kannski. Hvað er það eiginlega sem mótíverar mig til að fletta svona glimmerinu af tilveru okkar og háttum? Af hverju get ég ekki bara tekið fullan þátt og hætt að draga endalaust upp ljótar myndir af fólki og umhverfi? Er þetta einhver illgirni og niðurrifsstarfsemi? Er ég að öfundast út í aðra sem lifa lífi sínu í pörfekt harmóní? Get ég ekki séð þetta fólk í friði?

Jú jú. Ætli það sé ekki þrá mín eftir að skilja hlutina í sínu rétta samhengi sem þarna er að verki. Sennilega er þetta vísindamaðurinn hið innra, sá er Desmond Morris vakti kannski upp í mér fyrir tveimur áratugum, sem hamast þarna innan höfuðkúpunnar, fyrst hann fékk ekki að ráða lífi mínu.

En svona tal kemur oft illa við þá sem til heyra. Kannski er það minn draugur að dragnast með. Það getur verið erfitt að hafa röntgenaugu.

Birgir Baldursson

Davíð Þór og fuglahræðurnar

5. apríl 2004# (Siðferði og trú)

Í DV um helgina getur að líta kjallaragrein eftir Davíð Þór Jónsson, þar sem hann tekur á pistli mínum um fermingarblað Fréttablaðsins á vefnum Vantrú.net.

Gagnrýni Davíðs snertir mig ekki vitund. En það er ekki vegna þess að ég sé svo siðblindur að geta samviskulaust troðið heilu árganga fólks niður í svaðið. Nei það kemur til af því að þessi árás hans hefur einfaldlega ekkert með það að gera sem ég var að segja í grein minni.

„Straw man“ rökvillan er afar áberandi í allri umræðu um trúmál. Hún kallast þessu nafni sökum þess að í staðinn fyrir að ráðast beint á málflutning þess sem gagnrýndur er, er smíðuð einfölduð eða villandi útgáfa af honum og ráðist á hana í staðinn, svona svipað og ef sölluð væri niður fuglahræða í stað manns af holdi og blóði. Davíð Þór gerir sig sekan um þetta þegar hann gerir mér það upp að vera að ráðast gegn fermingarbörnunum.

Ég er alls ekki að því, heldur er gagnrýninni fyrst og fremst beint að þjóðkirkjunni og Fréttablaðinu. Hver sá sem les grein mína getur gengið úr skugga um það. Ef skilningur Davíðs Þórs á skrifum mínum væri réttur, væri ég auðvitað að fella sleggjudóma yfir sjálfum mér rétt eins og fermingarárganginum í ár, því ekki læt ég þar hjá líða að ræða mína eigin græðgi og fermingarsystkina minna.

En ég tek líka fram að græðgin er eðlilegur partur af sálarlífi unglinga í allsnægtarsamfélaginu. Ég er ekkert að amast við því, heldur bendi aðeins á það. Kirkjan er hins vegar í því hlutverki að æsa þessa græðgi upp meðal 13 - 14 ára krakka og Fréttablaðið tekur undir af miklum móð. Mörg heimili í landinu líða fyrir þessa samfélagslegu kröfu, eins og hamrað hefur verið á í fréttum að undanförnu.

Það vakir síður en svo fyrir mér að fullyrða eitthvað um að ekkert fermingarbarn sé kristið og að öll séu þau á höttunum eftir skjótfengnum gróða. Þarna gerir Davíð Þór mér aftur upp skoðanir. Ég talaði eingöngu um þá augljósu hræsni sem felst í að taka skyndilega kristna trú þegar líður að fermingaraldri og tók nokkur dæmi úr Fréttablaðinu sem sýna hvað þeim börnum sem þar er rætt við er efst í huga.

Davíð getur reynt að telja sjálfum sér og öðrum trú um að flest öll fermingarbörn landsins séu sannkristin og finnist mikilvægt að staðfesta fyrir Guði og Jesú að ásetningur þeirra sé að tilbiðja þá. Eins og sést best á fermingarblaði Fréttablaðsins er raunveruleikinn þó annar og tel ég ekki eftir mér að benda á það, jafnvel þótt ég setji með því höfuð mitt á höggstokkinn í Fuglahræðulandi.

Svo er kómískt að sjá Davíð falla í sömu gryfju sleggjudóma og hann ber upp á mig, þegar hann ræðst að kaupmannastéttinni í heild sinni og kallar hana vonda kapítalista. Flokkast það ekki undir ærumeiðingar? Og í raun kemur í ljós að við erum alveg hjartanlega sammála þegar hann segir að í hverjum árgangi séu margir hræsnarar.

Það er einmitt allt það hræsnissukk sem ég er að tala um þegar ég nefni til sögunnar gráðugu unglingana í Fréttablaðinu. Ef úrtak þess á viðmælendum er marktækt er þetta einfaldlega gegnumgangandi afstaða hjá íslenskum fermingarbörnum.

Og svona rétt í lokin: Hvað gengur Davíð Þór til þegar hann líkir fermingum við fertugsafmæli? Ekki hvetur kirkjan til fertugsafmæla með skefjalausum áróðri og því síður leggur fertugt fólk það á foreldra sína að kosta dýra veislu. Auk þess sést varla nokkur sá sem á fertugsafmæli í vændum hafa það á orði í fjölmiðlum hann vilji fá peninga í afmælisgjöf alveg eins og vinir hans.

Óli Gneisti

Ólöglegar fermingar?

7. apríl 2004# (Siðferði og trú)

Nú eru fermingarnar komnar af stað og blöðin full af fermingarsögum og við hjá Vantrú höfum ekki verið að standa okkur í þessu kapphlaupi fjölmiðlanna. Í þessari grein velti ég upp þeirri spurningu hvort rúmlega helmingur allra ferminga séu í raun ólöglegar.

Tilskipun um ferminguna frá 1759

Það skal vera aðalregla, að prestar megi eigi taka börn til fermingar, þau er fermast eiga, fyrr en þau eru orðin fullra 14 eða 15 ára,

http://www.althingi.is/lagas/129/1759255.html

Þessi lagatexti kemur örugglega flestum á óvart enda eru fæst börn orðin fullra 14 ára þegar þau fermast. Erum við að tala um stórfelld lögbrot af hálfu þjóðkirkjunnar? Reyndar má veita undanþágu frá 14 ára aldurstakmörkunum en það þarf mikið til:

Tilskipun um vald biskupa til að veita undanþágur frá fermingartilskipunum frá 1827

Eftirleiðis skal það vera á valdi biskupanna, að veita leyfi til þess, að börn séu tekin til fermingar, þó að nokkuð vanti á, að þau hafi náð hinum lögboðna 14 ára aldri. Slíka undanþágu má þó eigi veita, nema svo sérstaklega sé ástatt um hagi foreldranna eða ákvörðun barnsins, að hún verði að álítast áríðandi fyrir velferð þess, og auk þess skal þess nákvæmlega gætt, að barnið hafi að fullu öðlast þá þekkingu, sem gert er ráð fyrir í skólatilskipununum, og að siðferði þess sé svo, að ekkert geti að því leyti verið til fyrirstöðu slíkri ívilnun.

http://www.althingi.is/lagas/129/1827233.html

Ætli biskup fari yfir félagslegar aðstæður hvers einasta fermingarbarns sem ekki hefur náð 14 ára aldri eins og þessi lög gera ráð fyrir? Ætli hann hafni einhverjum? Varla, ég held að biskup viti vel af þessum lögum en hunsi þau einfaldlega vegna þess að þau eru óþægileg. Það er líka miklu erfiðara að plata börnin með hverju árinu. Það er reyndar vit í þessum lögum vegna þess að þau gera ráð fyrir að börn innan 14 ára, jafnvel innan 15 ára, hafi ekki þroska til að fermast. Fermingarbörn taka ekki upplýsta ákvörðun um að fermast. Einhliða áróður dynur nær þrotlaust á þeim og þau hafa ekki þroska til að átta sig á því hvernig þau eru plötuð til fylgis við afturhaldssama ríkisstofnun.

Fermingar eru á vafasömu svæði, bæði siðferðilega og lagalega séð.

Birgir Baldursson

Júníformismi

8. apríl 2004# (Kristindómurinn)

Í Speglinum á Rás 1 í gærkvöldi kom fram að í seinni tíð flykkist fólk í faðm trúarinnar, það hefur átt sér stað trúarleg vending. Þetta hefur einmitt verið mér nokkurt áhyggjuefni á síðustu árum.

Samkvæmt Hjálmari Sveinssyni tala póstmódern heimspekingar um að með því að Nietzsche sló Guð af fyrir rúmum hundrað árum hafi hann í raun einnig numið úr gildi hugmyndina um einn óhagganlegan sannleik. Og á þeim forsendum sé allt opið og fólk geti hvert og eitt smíðað sér sinn eigin guð og gert þar með veröldina litríkari og innihaldsríkari.

Uppbrot á buxum

Ekki veit ég hve mikið vit er í þessum hjá þessum ágætu heimspekingum. Ég hallast í raun fremur að því að hér sé á ferðinni er eitthvað sem kalla má júníformisma.

Hugtakið konformismi á einnig við um þessa hegðun. Það vill svo til að við lítum ætíð til þeirra sem við berum virðingu fyrir og leitumst við að fara í fötin þeirra eins og kostur er.

Ég á ágætt dæmi um þetta úr eigin fórum. Þegar ég var trommari í hljómsveitinni Unun var ég allt í einu byrjaður að brjóta upp á skálmarnar á buxunum mínum. Þetta gerði ég algerlega án þess að taka eftir því, hugsaði ekkert út í hvað olli þessu hátterni, í það minnsta voru buxurnar mínar ekkert of síðar.

Svo var ég einhverntíma á heimleið af barnum þegar ég mætti stelpu sem stöðvaði mig og spurði mig að því af hverju ég væri með uppbrot. Mér varð fátt um svör en fór í framhaldinu að stúdera neðsta hlutann á buxum annarra.

Og ég þurfti ekki að leita lengi, því nú tók ég eftir því að Þór Eldon gítarleikari var með brotið upp á buxur sínar. Hann er fremur lágvaxinn og gæti hafa brugðið á þetta ráð til láta fatnað sinn passa betur. Eða kannski var hann að setja trend. Í það minnsta var það sú eina skýring sem ég fann á framferði mínu að þarna væri ég að einkennisklæða mig í stíl við foringja sveitarinnar, sýna honum ákveðna tegund undirgefni og efla með því samræmi og einingu.

Þetta gera allir. Vinkonur í hóp klæða sig allar svipað, þingmenn gera slíkt hið sama og nánast hvaða hópur sem er (utan Village People auðvitað). Þetta er einfaldlega partur af þörf okkar fyrir að merkja okkur þeim „ættbálki“ sem við tilheyrum, við íklæðumst táknum hans.

Í hernaði er þetta auðvitað tekið alla leið, þar eru raunveruleg júníform brúkuð.

Hugsanatíska

Ég hallast að því að það sé ekki aðeins hið ytra útlit sem er ofurselt júníformismanum, heldur eru skoðanir okkar undir sömu sök seldar. Hinn ágæti penni Paul Graham hefur reyndar bent á þetta í þessari grein sinni. Hugsanir okkar og skoðanir fylgja augljóslega tískustraumum.

Og nú ber svo við, í seinni tíð, að ýmsir virðingarverðir einstaklingar hafa verið opinskáir um trú sína. Það hefur jafnvel verið tíska í ýmsum viðtalsþáttum, s.s. hjá Jónasi Jónassyni og Jóni Ársæli, að draga fram trúarviðhorf viðmælandans með beinskeyttum spurningum.

Og það er í tísku að trúa. Nýlegt dæmi um mann sem einkennisklæðir heilabú okkar er Jón Gnarr, sem fjálglega talar um kristna trú sína og setur upp sýningar. Fleiri frægir sem mætti nefna eru Pétur Gunnarsson, Ómar Ragnarsson, Gunnar Eyjólfsson, Björn Bjarnason, Björgvin Halldórsson, Rúnar Júlíusson, Bubbi Morthens, Einar Ágúst, Þorgerður Katrín, Páll Rósinkrans, Davíð Þór Jónsson, Geir Jón Þórisson, Arnar Jensson, KK, Jónína Benediktsdóttir, Jónína Bjartmaz og Kolbrún Halldórsdóttir, svo einhverjir séu nefndir.

Við hin sem leitumst, meðvitað eða ekki, eftir því að líkjast þessum einstaklingum tökum ósjálfrátt upp viðhorf þeirra og hugsunarhátt. Og áður en varir erum við öll orðin svakalega trúuð.

En góðu fréttirnar eru kannski þær að allt svona gengur í bylgjum. Líklegt er að innan fárra ára verði átrúnaður aftur önnkúl og þá er færi á að festa trúleysið endanlega í sessi sem viðurkennt lífsviðhorf í samfélagi okkar.

Þangað til er bara að harka af sér hindurvitnaflippið og undirbúa jarðveginn.

Birgir Baldursson

Þjáning og þjáningar

9. apríl 2004# (Hugvekja)

Passía Mel Gibson hefur hleypt nýju lífi í viðhorf sem eru gömul og ný, nefnilega hluttekningu fólks með pínu Krists. Mér finnst þessi ógurlega samúð með hinum meinta frelsara svolítið sjúk, sérlega í ljósi þess mikill fjöldi manns hefur í gegnum tíðina þurft að kveljast í nafni hans.

Krossfesting er auðvitað viðbjóðsleg aftökuaðferð. Menn sem staursettir voru þurftu jafnvel að hanga þarna sólarhringum saman áður en þeir drápust. Sennilega hafa menn smám saman farið úr liði á báðum öxlum og þyngdaraflið hjálpað til við að gera dvölina á prikinu að viðbjóðslegri kvöl. Í ofanálag hefur líkamsstarfsemin smám saman gengið úr skorðum, þorstinn þjakað og hungrið sverft að.

En Jesús, sem var handtekinn að kvöldi skírdags, var í bítið morguninn eftir sendur frá Heródesi til Pílatusar og í kjölfarið látinn axla krossinn. Svo var hann negldur upp og var dauður á hádegi.

Ansi fljótur að deyja, miðað við flesta aðra.

Og þessa kvalarfulla en skjóta dauðdaga minnast menn með hluttekningu. Halda þessu á lofti sem einhverju svo stórfenglegu að varði allt mannkyn.

En hvað er svona hræðilegt við þetta? Var ekki Kristur sjálfur Guð? Var hann ekki með þessu að taka á sig syndir mannanna? Hefði ekki verið meiri stíll yfir því að gera þetta almennilega, með vikuhangsi á staurnum?

Nei, hann stimplaði sig út eftir tvo tíma og fór í heimsókn til myrkrahöfðingjans. Þar dvaldi hann raunar ekki nema einn og hálfan sólarhring, en reis svo upp í holdinu til að taka að sér æðsta embætti alheimsins.

Hversu mikil fórn er það?

Og vissi hann ekki að í krafti þeirra trúarbragða sem fundin voru upp í kjölfarið yrðu milljónir og aftur milljónir manna pyntaðar, sum fórnarlömbin dögum og vikum saman, og/eða drepnar? Er sú kvöl ekkert umhugsunarefni þeim sem endalaust geta kjökrað yfir pínu Krists, ort um hana kvæðabálka og jarmað um hana í bergmáli guðshúsanna? Hvað t.d. með þessa konu? Á hún ekki mun fremur skilið sorg okkar og samúð, heldur en sá sem dagstund fékk að kenna líkamlegs sársauka fyrir ævilangt djobb í æðstu stöðu?

Dauði Krists var engin dauði, og pína hans var pínött á mælikvarða þjáninga heimsins. Við ættum að eyða föstudeginum langa í að hugleiða hvort okkur sé ekki best að stemma stigu við öllu tilgangslausu ofbeldi og drápum á alvöru fólki, fólki sem á allt sitt undir líkamlegri velferð og hlýtur engar vegtyllur fyrir langvarandi eymd og pínu.

Hættið að væla yfir þessu eina stutta kvalræði og reynið að gera heiminn þannig úr garði að kvöl og eymd séu víðsfjarri. Og þar gildir að betri er sú hönd sem hjálpar en tvær sem spenna greipar í bæn.

Óli Gneisti

Flaggað fyrir trúfrelsi?

10. apríl 2004# (Kristindómurinn)

Ellefu sinnum á ári á að flagga við ríkisstofnanir, í fjögur skipti af þessum ellefu er tilefnið kristileg hátíð. Þessir helgidagar eru föstudagurinn langi, páskadagur, hvítasunnudagur (sem fæstir vita hvers vegna er yfirhöfuð haldið upp á) og jóladagur. Þetta þýðir að fjórum sinnum á ári, morgna og kvölds, þá fara ótal ríkisstarfsmenn (á launum hjá mér persónulega) á fætur snemma morguns til að flagga og snúa aftur fyrir sólarlag til að fjarlægja fánann.

Hver ætli sé kostnaðurinn af þessu? Þeir fá væntanlega stórhátíðarkaup fyrir þetta, kannski að það sé örlítið ódýrara föstudaginn langa af því ríkisstarfsmennirnir þurfa ekki að draga fánann nema hálfa leið upp.

Óli Gneisti

Páskahugvekja: Hvar er Jesúkallinn?

11. apríl 2004# (Hugvekja)

Í dag er páskadagur. Samkvæmt bókunum er verið að minnast þess að Jesús reis upp frá dauðum en í raunveruleikanum er verið að fagna vorinu. Allt í kringum okkur eru heiðin tákn vorkomu og frjósemi. Páskaungar og egg eru þekktustu tákn hátíðarinnar, alveg ótengd einhverjum Jesúkalli.

Páskar eiga að vera aðalhátíð kristinnar kirkju en Jesús er langt frá hugum Íslendinga. Fólk fer frekar á skíði á páskum en í kirkju (svo lengi sem færið er gott), hugsanlega lenda sumir í því óláni að einhver prestur sé að messa á skíðasvæðinu en flestir sleppa.

Sjálft Ríkissjónvarpið hefur slappast í trúrækninni (gvuði sé lof), vanalega eru heillandi myndir um einhverjar kristnar goðsagnapersónur en ekkert slíkt er að finna í dagskránni núna. Sjónvarp allra þjóðkirkjumanna bregst þó ekki algjörlega, það er þáttur um skírnir, fermingar og brúðkaup í kvöld, sá þáttur heitir Merkisdagar á mannsævinni. Ég get ekki ímyndað mér að margir líti yfir ævi sína og hugsi til fermingar eða skírnar sem einhvers hápunkts (enda væri það sorglegt).

Í kjölfar merkisdagaþáttarins er tíu mínútna páskahugvekja, reyndar vilja fæstir eyða svo löngum tíma í að hugsa um Jesú þannig að þetta fær væntanlega svipað áhorf og nýársávarp Markúsar Arnar. Það eru eiginlega bara nöttarar eins og ég sem nenna raunverulega að hugsa um trúarlegu hlið páskanna í dag.

Reyndar eiga ótal börn eftir að leika sér að kristilegu tákni á morgun, það eru nefnilega púkar á páskaeggjum. Púkarnir hafa fallið í ónáð hjá einhverjum þjóðkirkjuprestum en slíkt hjal nær ekki til barnanna enda eru íslensk börn almennt ekki kristin nema í nokkra mánuði fyrir fermingu sína.

Jesúkallinn er týndur og tröllum gefinn, það er í sjálfu sér ágætt en er ekki kominn tími til að lýsa því yfir að hann sé látinn svo við getum losað okkur við draslið sem hann skyldi eftir?

Guð er dauður - Friedrich Nietzsche (1844-1900)

Karl Jóhann

Gleðilega ...pesakh?

12. apríl 2004# (Kristindómurinn)

Eins og svo margt annað eignaði kristna kirkjan sér páska, sem voru upprunalega til í heiðni og gyðingdómi, sem og hjá Hebreum fyrir gyðingdóm, löngu fyrir daga Móse. Páskar voru þá haldnir til að fagna fæðingu fyrstu lambanna og voru einskonar uppskeruhátíð hirðingja, sem Hebrear voru. Páskalambið var þá borðað með viðhöfn líkt og Jesús gerði síðar með lærisveinum sínum, en gyðingurinn Jesús var einmitt krossfestur á páskahátíð gyðinga í Jerúsalem.

Ekkert í nýja testamentinu bendir til þess að haldið hafi verið upp á páska, fyrstu kristnu mennirnir tóku margt úr gyðingdómi og héldu því mörgum siðum og venjum gyðinga. Páskar eru reyndar elstir kristinna hátíða en fyrst var einungis haldið upp á upprisudaginn. Loks á 4. öld voru dagarnir orðnir 8, eins og aðrar stórhátíðir að hætti gyðinga. Eftir sem aldir liðu var það talið óhóf að hafa svo marga daga og efnahagslega nauðsynlegt að fækka þeim.

Í Evrópu blönduðust hinir ýmsu fornu siðir í hátíðina, enda vorhátíð haldin á þessum tíma frá örófi alda. Enska og þýska nafn hátíðarinnar (Easter og Ostern; sem þýðir austur, átt sólarupprisunar) eru einmitt tilkomin af þessari fornu vorhátíð.

Ástæðan fyrir því að á Íslandi hafi verið lítill vorhátíðarsvipur í gegnum tíðina á páskahaldinu er talin sú að við eigum aðra eldri vorhátíð, sem er sumardagurinn fyrsti. En kannski er hluti af ástæðunni einnig sú að vorið kemur síðar hér en annars staðar í Evrópu.

Sú staðreynd að upprunalega var þessi dagur ekki haldin til heiðurs Jesús þýðir þó ekki að óviðeigandi hafi verið af kristinni kirkju að eigna sér þessa hátíð eins og gæti sagst um svo margar aðrar. Jesús var jú krossfestur þá og er undarlegt að ekki skuli hafa verið talað um hátíðarhöld í sambandi við himneska fæðingu frelsarans í nýja testamentinu.

Á Íslandi er þó lítill trúarlegur bragur á páskum, sem betur fer, eins og virðulegur skoðanabróður fjallar um í páskahugvekju sinni. Með þetta í huga er spurning um að borða súkkulaði í óhófi, enda virðast þeir siðir sem minnst hafa að gera með kristni lifa bestu lífi.

Heimildir:
Saga Daganna e. Árna Björnsson
Saga Páskanna
Vísindavefur Háskóla Íslands

Óli Gneisti

Lögin gegn Biskupsstofu

14. apríl 2004# (Kristindómurinn)

Í gær var rætt við Öddu Steinu Björnsdóttur verkefnisstjóra stefnumótunar á Biskupsstofu um grein sem birtist á Vantrú fyrir um viku síðan (Ólöglegar fermingar?). Í þeirri grein kom fram að lögum samkvæmt skulu börn vera orðin fullra fjórtán ára þegar þau fermast. Adda Steina var spurð að því hvort rúmlega helmingur allra ferminga væru ólöglegar en hún eyddi þeim tíma sem hún hafði þarna til umráða í að forðast að svara spurningunni beint.

Í viðtalinu sagði Adda Steina að þessi lög væru gömul, það eru engin rök. Á Íslandi gilda ennþá lög frá árinu 1281, aldur ógildir ekki lög. Þess má geta að aldurstakmörkin koma fram í tvennum lögum en ekki bara einum, svo virðist sem seinni lögin hafi einmitt verið sett af því að biskupar fóru ekki eftir fyrri lögunum.

Adda Steina vitnaði í grein laganna sem veitir biskupi leyfi til að veita undanþágu frá aldurstakmörkunum ef það væri nauðsynlegt velferð barnsins, hún sagði að kirkjan teldi fermingar nauðsynlegar börnum og því mætti ferma þau yngri en fjórtán ára. Þetta er óttalegt rugl í Öddu. Lögin gefa vissulega möguleika á undanþágu en greinilegt er að hana má aðeins veita á einstaklingsgrundvelli og að biskup þurfi að úrskurða sérstaklega um hvert mál. Síðan er alveg dagljóst að fermingar geta ekki veitt undanþágu frá lögum sem setja aldurstakmark á fermingar, myndi einhverjum detta í hug að það ætti að veita sextán ára unglingi undanþágu frá aldurstakmörkum um bílpróf af því hann þurfi nauðsynlega að fá að keyra? Að sjálfssögðu ekki.

Adda sagði líka að samkvæmt lögum frá árinu 1997 hafi biskup tilsjón með kristnihaldi, kenningu kirkjunnar og starfi hennar í landinu og hafi árið 1999 gefið út reglur sem segja til um hvenær megi ferma börn, þetta hefur ekkert að segja. Lögin sem tiltaka aldurstakmark á fermingum gefa biskupi fyrirmæli um fermingar, hann getur ekki farið framhjá þeim því hann á að stjórna þjóðkirkjunni innan ramma laganna.

Eftir stendur Biskupsstofa röklaus og öfugu megin við lögin.

Daníel Freyr Jónsson

Ástæður tilbeiðslu

15. apríl 2004# (Rökin gegn guði)

„Annað hvort er Guð til eða ekki.“ Þessi staðhæfing er án efa sönn og kristallar þá efahyggju sem er ríkjandi í nútímanum.

Hún gerir Guði með stóru géi reyndar svolítið hátt undir höfði því eins mætti segja: „Annað hvort er Óðinn til eða ekki, eða Shíva eða Múmínpabbi.“ Staðhæfingin gerir sem sagt eiginlega ráð fyrir helmingslíkum á tilvist Guðs sem er líklega frekar mikið. Látum vera með það.

Ef svarið við staðhæfingunni er það að Guð sé ekki til þá er augljóst að það er tilgangslaust að tilbiðja hann. Ef Guð hins vegar er til þá koma til sögunnar nýir möguleikar. Annað hvort er Guð afskiptalaus og alveg sama um mannkynið eða þá að hann fylgist með. Ef hann er afskiptalaus er ljóst að tilgangslaust er að tilbiðja hann og biðja til hans. Ef hann hins vegar fylgist með kemur tvennt til greina: Annað hvort er hann fjarlægur áhorfandi, skrásetjari mannkynssögunnar og skiptir sér ekki af, eða þá að hann tekur þátt í mannlífinu og örlögum fólks annað hvort meðan það er á lífi eða eftir dauðann. Ef Guð skiptir sér ekki af er náttúrulega vita tilgangslaust að tilbiðja hann en ef hann hefur afskipti af okkur þá kemur tvennt til greina: Annað hvort hlustar Guð á bænir hinna trúuðu og uppfyllir þær og trú og tilbeiðsla á hann tryggir þeim einhvers konar himnaríkisvist eftir dauðann eða hann hjálpar öllum jafnt burtséð frá trú og metur menn eftir innræti þeirra.

Ef fyrri möguleikinn er hið rétta í stöðunni þá margborgar sig að tilbiðja Guð þó hægt sé að efast um að það væri siðferðilega rétt. Þar að auki kennir reynslan okkur að trúaðir virðast lenda í jafn miklum raunum í lífinu eins og hinir. Ef seinni möguleikinn er hins vegar réttur þá er ljóst að tilbeiðsla og trú er ekkert aðalatriði fyrir Guð.

Niðurstaðan af þessari rökleiðslu er því sú að hvort sem Guð er til eða ekki þá er harla óskynsamlegt og tilgangslaust að tilbiðja hann, biðja til hans eða tigna á annan hátt nema í einu tilviki þar sem má telja að það væri gersamlega siðlaust.

Óli Gneisti

Tugmilljónaskuld þjóðkirkjunnar?

16. apríl 2004# (Kristindómurinn)

Í kjölfar greinaskrifa minna um ólöglegar fermingar þjóðkirkjunnar hefur þeirri spurningu verið velt upp hvaða þýðingu þessar upplýsingar hafa. Hvaða áhrif hefur þetta á þá sem voru fermdir ólöglega? Væntanlega er einfaldast að velta fyrir sér peningahliðinni.

Prestar í fjölmennum sóknum raka að sér peningum fyrir að sjá um fermingar. Nú þegar það kemur í ljós að fermingarnar voru framkvæmdar ólöglega þá hlýtur það að vekja upp spurningar um endurgreiðslu. Við hljótum að vera að tala um a.m.k. tugmilljónir króna.

Hvernig hyggst þjóðkirkjan taka á þessum endurgreiðslum? Líklega er hér komið verkefni fyrir röggsaman lögfræðing. Það ætti að vera lítið mál að finna viljuga skjólstæðinga (hér á Vantrú eru væntanlega nokkrir) og þá standa peningakistur þjóðkirkjunnar opnar.

Ef einhverjum finnst þetta kaldlynt hjá mér þá bendi ég einfaldlega á að það hefur verið gróf vanræksla í gangi hjá þjóðkirkjunni í áratugi. Annað hvort hafa þeir ekki vitað af lögunum eða þá að þeir hafa hunsað þau, hvoru tveggja hlýtur að gefa í skyn að biskuparnir hafi ekki verið starfi sínu vaxnir.

Stóra spurningin í þessu máli er kannski sú hvort Helgi Hóseasson hafi verið fermdur áður en hann varð fullra 14 ára (hann er fæddur í nóvember) og hvort hann muni slást í hóp þeirra sem kæra kirkjuna.

Birgir Baldursson

Allt er hégómi

18. apríl 2004# (Hugvekja)

Lögfræðingurinn Haraldur Blöndal lést á dögunum úr krabbameini í lungum. Ekki veit ég hvort þar fór trúaður maður en orð þau sem hann lét falla skömmu fyrir andlát sitt sitja í mér.

Góðvinur Haraldar tók við hann blaðaviðtal fyrir stuttu og þá vissi Haraldur hvert stefndi. Og hann sagðist vera umburðarlyndari fyrir bragðið, því allt væri hégómi.

Þessi orð hans lýsa dásamlegu lífsviðhorfi. Og það sem vekur athygli er að þessi lífssýn hans vekur sátt fremur en skelfingu. Hann bjó við sátt tómhyggjunnar.

Já, það er hægt að njóta hennar og lifa í sátt við hana. Vitneskjan um að ekkert skipti máli á hinum stóra skala tilverunnar þýðir að maður verður næstum ósnertanlegur. Vissan um að heimurinn er tilgangslaus kennir manni að njóta þess að upplifa hann meðan lífsloginn varir, en á sama tíma verður allt mótlæti léttvægt.

Og dauðinn líka.

Mér finnst ekki skipta stóru máli hvort ég drepist á morgun eða eftir hálfa öld. Á hinum stóra skala skiptir engu hvenær sá einstaklingur sem „ég“ horfi út um augun á hættir að vera til. Ég horfi bara út um þessi augu meðan ég hef tækifæri til og reyni að gleyma því ekki að hlusta út um eyrun líka. Kjörorðið er því meiri vitneskja, því meiri fullnægja.

Og svo sofnar maður saddur og sáttur einn góðan veðurdag, laus við þjáningar og eymd sjálfs sín og samferðarmannanna. Þar til það gerist getur maður dundað við að draga úr því dóti eftir föngum.

Njótum þess að vera til, tíminn er stuttur.

Birgir Baldursson

Hunsun

19. apríl 2004# (Rökin gegn guði)

Eins og ég tala um í pistli mínum undir „Um vefinn“ hér á tenglabarnum þá er engin leið að segja af eða á um hvort yfirnáttúrlegar verur, guðir, álfar eða draugar eru til. En það eru til óbeinar aðferðir til að hrekja það.

Ég hef í nokkrum greinum mínum hér komið inn á slíkar óbeinar afsannanir, t.d. hér, hér og hér. Stóri punkturinn í þeirri umfjöllun er sá að staðhæfingin um Guð er algerlega órökstudd og aukin þekking okkar mannana á heiminum hrekur þær fullyrðingar um íhlutun hans.

Helstu rökin eru örsakarökin sem nota má gegn tilgangsfullyrðingunni. Maðurinn er afrakstur náttúruvals, sem er í raun lítið annað en viðbrögð hins lífræna efnis við breytilegum aðstæðum. Það er nákvæmlega ekkert sem bendir til þess að maðurinn hafi verið fenginn fram samkvæmt plani, heldur sýna allar niðurstöður okkar að hann er alfarið afrakstur aðstæðna og væri ekki til ef mál hefðu þróast öðruvísi í veröldinni.

Í raun ættu þessi rök ein og sér að duga til að fólk myndi í stórum stíl falla frá hugmyndinni um skapara. En af einhverjum orsökum virðast menn upp til hópa hafa þörf fyrir að stilla þessu almætti upp sem staðreynd í kollinum á sér og láta það svo dilla hégómagirndinni. „Ég trúi á Guð og því er ég útvalinn til að lifa að eilífu í náðarfaðmi hans,“ baula menn eins og kjánar.

Þetta kallast meðvituð ásókn í fávisku og er afrakstur hugarfars sem mér er gersamlega óskiljanlegt. Hví vilja menn ekki hafa það sem sannara reynist? Af hverju hanga menn í forneskjulegum skýringum á tilurð og framvindu veraldar, þegar búið er að sýna fram á að þær eigi ekki við nokkur rök að styðjast?

En tökum aðeins til handargagns fleiri óbeinar sannanir fyrir tilvistarleysi guða:

Upplifanir manna af guðum má kalla fram með því að erta gagnaugablöð heilans með rafstraumi eða segulmagni. Það gefur okkur tvo möguleika, annað hvort hafa slíkar upplifanir ekkert með guði að gera, eða þá að þessir guðir eru ofurseldir fikti vísindamanna með tól sín og verða alltaf að skreppa inn í hausinn á tilraunadýrum þeirra eftir pöntun.

Þau gervivísindi sem nú eru mest í tísku og þykjast leiða út gáfaða frumorsök gleyma að geta þess að það er ekkert gáfulegt við „intelligent design„. Hafi gáfuð vera skapað heiminn væri hann öðruvísi. Fyrir nú utan þá alkunnu staðreynd að ef heimurinn þarf gáfaða frumorsök þá þarf hún að eiga sér enn gáfaðri slíka, því annars er ekkert vit í fullyrðingunni.

Ef kraftaverk eru staðreynd táknar það að öll vísindi mannanna eru unnin fyrir gíg. Allt vísindastarf reiðir sig á það að náttúrulögmálin haldi alltaf. Ef skaparinn er eitthvað að hnika þeim eftir þörfum hafa vísindamenn ekki lengur neitt til að byggja á. En á móti kemur auðvitað að aldrei hefur nokkurntíma verið sýnt fram á kraftaverk, heldur fellur allt slíkt tal undir vitnisburð, óáreiðanlegustu tegund rökstuðnings.

Óheyrilegur fjöldi trúarbragða hefur verið stundaður gegnum árþúsundin og gífurlegur fjöldi guða verið tilbeðinn. Hver sá sem í dag trúir, hafnar öllum þessum guðum nema þeim sem tilheyra hans eigin trú. Ef allir þessir guðir áttu sér ekki tilvist, þrátt fyrir alla þessa tilbeiðslu er eðlilegast að álykta sem svo að þeir guðir sem tilbeðnir eru í dag séu líka tilvistarlausir. Og auðvitað eru hver og einn þeirra í mótsögn við alla hina - heimurinn getur ekki bæði verið skapaður af guði Biblíunnar og öllum sköpurunum í hinum trúarbrögðunum.

Nægir þetta? Eða kjósið þið að hunsa alla þá vitneskju sem til reiðu er og halda áfram að hugsa eins og hirðingjar í árdaga? OK, verið þá meðvitað fávís en látið ykkur ekki þá bregða þótt ég kalli ykkur moðhausa.

Óli Gneisti

Aðskilnaður borgar og kirkju

21. apríl 2004# (Kristindómurinn)

Á baksíðu Fréttablaðsins í dag er auglýsing frá Íþrótta- og tómstundaráði Reykjavíkur um Fjölskylduhátíð á sumardaginn fyrsta í öllum hverfum borgarinnar. Frábært ekki satt? Skoðum dagskránna aðeins.

Í fjórum af sex hverfum borgarinnar eru guðþjónustur og helgistundir hluti af hátíðarhöldunum, skrúðgöngur fara frá kirkjum eða að kirkjum. Hvernig stendur á því að ÍTR telur það vera hlutverk sitt að fylla bekkina í kirkjum borgarinnar? Sumardagurinn fyrsti er ekki kristilegur hátíðisdagur, hann er úr heiðnum sið og þjóðkirkjan hefur ekki gert stórkostlegar tilraunir til þess að kristna hann, allavega ekki fyrr en núna.

Hvers vegna telur borgin nauðsynlegt að auglýsa stofnun sem nýtur þegar gríðarlegra ríkisstyrkja? Þetta er augljóslega gróf móðgun við trúleysingja og þá sem aðhyllast ekki þjóðkirkjukristni. Miðað við nýlega könnun Fréttablaðsins þá er allavega þriðjungur landsmanna sem ekki trúir kenningum þjóðkirkjunnar og það þýðir að stór hluti borgarbúa sem eru afgangsstærð í hugum forsvarsmanna ÍTR.

Þetta er mismunun, mismunun á grundvelli trúarskoðana og slíkt brýtur gegn stjórnarskránni. Við hljótum að krefjast þess að ÍTR hætti þessari mismunun og taki tillit til þess að Reykjavík er fjölmenningarsamfélag þar sem ótal trúarskoðanir er að finna.

Birgir Baldursson

Efsti dagur

24. apríl 2004# (Kristindómurinn)

Það var á efsta degi að ég stóð nakinn frammi fyrir Drottni allsherjar. Hann hóf upp raust sína og bandaði um leið fingri í áttina til mín:

„Er það sem mér sýnist, Birgir Baldursson mættur hingað? Hvað ertu að flækjast hér, aumi trúleysingi sem spottar og hæðir skapara þinn? Komdu þér strax niður í neðra!“

En Drottinn, ég hef unnið starf þitt á jörðinni með ötulli hætti en 10 prestar,“ svaraði ég.

„Hvernig má það vera,“ spurði Drottinn og var augljóslega forvitinn.

„Jú sjáðu til, karp um trúmál hefur það eitt í för með sér að styrkja menn í trú sinni. Og þar sem ég hef att kappi mínu við svo marga trúmenn ber ég stóra ábyrgð á því hve staðfastir þeir eru orðnir í trúnni. Og á sama tíma hef ég alfarið fórnað eigin skinni, því sjálfur hef ég eflst í trúleysi mínu allan þennan tíma. Tíu prestar næðu ekki á 10 árum að efla tíunda hluta allra þeirra í trú á skaparann sem ég hef frelsað frá vítiskvölum með þessum hætti á innan við ári. Og að auki er fórn þeirra engin, því sjálfir geta þeir ræktað trú sína og viðhaldið á meðan þeir inna starf sitt. Fyrir þetta ber mér vist í ríki þínu.

Drottinn varð hugsi á svipinn: „Þú hefur lög að mæla. þetta hafði mér ekki dottið í hug.“ Og hann hóaði í Jesú, Pál og Pétur og gaf þessi fyrirmæli: „Vér breytum skipulaginu.“

Og það var gerð bylting í himnaríki.

Óli Gneisti

Passaðu þig á qi'inu

26. apríl 2004# (Nýöld)

Um allan heim koma upp tískubólur gervifræða og gervivísinda, oft hafa þessar tískubólur talsmenn meðal fræga fólksins. Á Íslandi höfum við qigong (tjígong) leikfimi sem er meðal annars stunduð af Birni Bjarnasyni dóms- og kirkjumálaráðherra, Hallgrími Thorsteinssyni útvarpsmanni, Kristbjörgu Kjeld leikkonu og Þorgrími Þráinssyni reykleysisbaráttumanni. Aðal qi-maðurinn er Gunnar Eyjólfsson leikari sem hefur þjálfað fólk í qigong undanfarin ár og einnig gefið út myndband með qigong æfingum.

En hvað er qigong?

Iðkun qi gong á uppruna sinn í Kína og þróaðist þar í aldanna rás.

Qi gong er aðferð mannsins til öflunar, varðveislu og dreifingar orku um líkamann.

Qi er lífskraftur, hreyfiafl alheimsins. Maðurinn er kjarni, orka og vitund. Vitundin stjórnar orkunni og orkan glæðir kjarnann.

Gunnar Eyjólfsson á heimasíðu qigong á Íslandi.

Þetta er óttalegt rugl, gervifræði í sinni tærustu mynd. Frasar um lífskraft, orku og vitund sem aldrei verða sannaðir en erfitt er að afsanna vegna þess hve óljósir þeir eru.

Qigong er nú samt ekki jafn gagnslaust og maður myndi halda eftir útskýringar Gunnars. Fólk stundar þarna líkamsæfingar sem eru ákaflega hollar og lætur sér líða vel í góðra vina hópi sem er gott og gilt í sjálfu sér. Hreyfingin í bland við smá skammt af lyfleysuáhrifum veldur síðan því að fólki líður betur og heldur að það sé vegna þess að qi'ið hafi verið virkjað.

Af hverju þarf að blanda gervifræðum saman við líkamsþjálfun? Er það einhver vantrú á mætti líkamans eða bara þörf fyrir að vera sérstakur?

En er qigong ekki bara meinlaust? Er þetta ekki bara nöldur í kaldhæðna efahyggjumanninum? Því miður ekki, það er ávallt til staðar sú hætta að fólk sökkvi dýpra í ruglið. Í Kína fara margir sem trúa á mátt qigong á sérstök „sjúkrahús“ þar sem „heilarar“ leggja yfir þá. Það væri augljóslega mjög slæmt ef iðkendur á Íslandi myndu ganga svona langt en miðað við oftrú þeirra á qigong þá er hættan þegar til staðar.

Heimildir: It's Time for Science To Take a Stand Again eftir James Randi. chi kung (ch'i kung or qi gong) Qi gong á Íslandi.

Óli Gneisti

Kjaftæði í brennidepli

27. apríl 2004# (Nýöld)

Páll Benediktsson fréttamaður hefur í vetur séð um þáttinn Í brennidepli. Í síðasta þætti var farið með unga konu, Sigrúnu Erlu Sigurðardóttur, til nokkurra kuklara (Sirrýar „spákonu“, Sigríðar Klingenberg „völvu“, Hermundar Rósinkrans „ráðgjafa og miðils“ og Júlíusar Júlíussonar) sem reyndu að spá fyrir henni. Þessi tilraun var gerð með það að markmiði að sjá hvort niðurstöður þessa fólks yrðu svipaðar. Margt hefði mátt betur fara í þessari umfjöllun.

Afar lítið kom fram um hvernig þessi tilraun var sett upp sem er afar slæmt enda eru fjölmörg atriði sem geta haft úrslitaáhrif á niðurstöðurnar. Meðal þess sem hefði verið nauðsynlegt að vita er hvort kuklararnir fengu að vita nafn Sigrúnar eða eitthvað annað um hana áður en hún kom til þeirra. Einnig hefðu verið nauðsynlegt að vita hvort þessir yfirnáttúrufræðingar hafi vitað hver af öðrum (vegna hugsanlegs samráðs).

Raunar voru niðurstöðurnar afar lélegar, kuklararnir töluðu um ferðalög, vöðvabólgu og einn talaði um bókstafinn E sem Sigrún sagði að táknaði líklega kærastann sinn (spákonan sjálf tengdi stafinn ekki við neinn). Sigrún tók líka fram að ýmislegt hefði ekki passað en við fengum engar raunverulegar upplýsingar um hve góðar eða slæmar niðurstöðurnar voru. Það versta við þáttinn var þó að það vantaði alla almennilega gagnrýni í hann. Eini maðurinn sem talaði gegn kuklinu öllu saman var yfirnáttúrufræðingurinn Sigurður Sigurðsson vígslubiskup sem hafði ekkert fram að færa nema kvart og kvein.

Það er ekkert leyndarmál að miðlar og spámenn hafa í gegnum tíðina notað ákveðnar aðferðir til að fá upplýsingar upp úr viðskiptavinum sínum án þess að mikið beri á. Þekktust af þessum aðferðum er háttlestur (cold reading) sem er fáguð aðferð til að blekkja viðmælandann til að halda að miðillinn/spámaðurinn hafi yfirnáttúrulega hæfileika. Meðal þess sem þessi aðferð gengur út á er að koma með ótal tilgátur vitandi það að viðmælandinn man miklu frekar það sem hitti í mark heldur en það sem geigaði, einnig skiptir öllu máli að geta lesið viðbrögð viðmælandans.

Ætli háttlestur geti útskýrt þá ótrúlegu nákvæmni sem virtist vera hjá Sirrý „spákonu“? Málið var að þegar þátturinn var tekinn upp þá var Sigrún nýorðin ólétt, flestir kuklararnir töluðu eitthvað óljóst um frjósemi og hugsanlegar barneignir sem er mjög léttvægt miðað við að viðmælandinn var ung kona en Sirrý virtist vita meira en hinir.

Sirrý sagði: „þú ert ekki orðin ólétt, en þó ef það er, þá er það alveg bara pínulítið“ og síðan kom afar dramatískt hljóð til að undirstrika hve frábært þetta var hjá henni. En var þetta glæsileg frammistaða? Þegar ég skoðaði upptöku af þessu þá tók ég eftir smáatriði sem hafði farið framhjá mér fyrst. Það sem gerðist í raun var að Sirrý sagði „þú ert ekki orðin ólétt“, síðan leit hún framan í Sigrúnu og þá kom smá glott á „spákonuna“, hún bætti þá við „en þó ef það er, þá er það alveg bara pínulítið“.

Þetta virðist vera klassískt dæmi um háttlestur, það kemur fram tilgáta og eftir að hafa skoðað viðbrögð viðmælandans þá er tilgátan löguð til. Fyrst segir Sirrý beint út að Sigrún sé ekki ólétt sem er kolrangt, síðan bætir hún afar varfærnislega við að Sigrún sé allavega ekki komin langt á leið ef ske kynni að hún væri þunguð.

Afskaplega er þetta nú lélegt, Sirrý segir að ung kona sem sýnir engin ytri merki þungunar sé annað hvort ekki ólétt eða komin skammt á veg. Þrátt fyrir að þessi „spá“ Sirrýar hafi ekki á nokkurn hátt verið merkileg þá var þetta sett upp þannig að þetta væri alveg ótrúleg nákvæmni. Fyrir þetta fá aðstandendur þáttarins þónokkur mínusstig.

Því miður eru svona vinnubrögð ekki undantekningin heldur reglan hjá íslenskum fjölmiðlum, fjallað er um hverslags kukl og vitleysu án þess að gagnrýnisraddir heyrist. Vefritið/félagið Vantrú er tilbúið til þess að aðstoða fjölmiðlafólk við umfjöllun um yfirnáttúruleg fyrirbrigði, bæði þekkjum við til þessara mála og einnig getum við bent á aðila sem eru hæfir til að fjalla um þessi mál.

Birgir Baldursson

Guð nappaður á viðkvæmu andartaki

28. apríl 2004# (Vísindi og trú)

Það kannast allir við hina klassísku þversagnarspurningu: Getur Guð skapað svo stóran stein að hann geti ekki lyft honum?

Þetta er auðvitað bráðskemmtileg spurning og húmorísk. Ég man fyrst eftir að hafa verið spurður að henni af miklum spekúlant sem aðhylltist þá hugmyndafræði að heimurinn væri nákvæmlega eins og maður vildi að hann væri. Ef maður skipti um skoðun á heiminum myndi heimurinn sjálfur breytast um leið.

Ég elska svona vitleysu.

En er einhver vitræn leið að svara spurningunni um Guð og steininn? Ef ég væri t.d. prestur í útvarpsviðtali, myndi ég þá þurfa að tafsa mig út úr þessari lúmsku spurningu með einhverju þvaðri um að ekki gengi að meta almætti guðs á svo jarðneskan skala?

Ég held ég sé með ágætt svar, sem útskýrt gæti þetta almætti að einhverju leyti:

Já, hann getur það - en hann getur samt lyft honum.

Fyrst Guð er almáttugur hlýtur hann að geta skapað svona stein. En fyrst hann er almáttugur hlýtur hann líka að geta lyft honum. Það eina sem þarf að átta sig á er að frá því að Guð skapar steininn og þar til hann lyftir honum getur hann ekki lyft honum. En um leið og hann lyftir honum hefur hann unnið það afrek að lyfta steini sem hann getur ekki lyft.

Yndislegt. En það er í þessu eitt tvist. Á því andartaki sem Guð er að byrja að lyfta steininum er hann í vondum málum. Hann er nýbúinn að skapa stein sem hann getur ekki lyft og er því ekki almáttugur, en mun sekúndubroti síðar ekki hafa getað skapað stein sem hann getur ekki lyft. Guð er því fullkomlega vanmáttugur á nákvæmlega þessum tímapunkti eilífðarinnar, getur hvorki skapað né lyft.

Ég væri til í að sjá svipinn á honum þarna.

Birgir Baldursson

Kirkjulegt áreiti

29. apríl 2004# (Kristindómurinn)

Er það bara ég, eða getur verið að kirkjan sé í extra mikilli PR-herferð þessa dagana?

Síðustu vikur og mánuði hef ég ekki komist hjá að taka eftir því að þjóðkirkjan fær sérdeilis mikla umfjöllun í fjölmiðlum. Ekki nóg með að þetta troði sér í alla fréttatíma, heldur virðist varla vera hægt að halda úti hálfum viðtalsþætti öðruvísi en leita til kirkjunnar þjóna og leyfa þeim að rambla um Guð sinn. Kringum páskana var mér alveg nóg boðið af öllu þessu leiðindaáreiti, en gekk út frá því að þetta væri allt í tengslum við hátíðina og nóg að þreyja hana af sér.

En það er annað upp á teningnum. Þetta hefur síst minnkað og varla hægt að opna fyrir útvarp, eða fletta dagblaði öðruvísi en einhver presturinn sé gapandi.

Hvað á þetta að þýða? Er svona mikil gúrkutíð í landinu að þetta er það eina sem fjölmiðlafólki dettur í hug að tefla fram? Eða er kirkjan komin með svona góðan PR-mann?

Kannski þetta séu viðbrögð við aukinni andkirkjulegri umfjöllun á borð við þá sem fer fram hér. En sennilega er þetta einhver ásetningur hjá kirkjuliðinu um að gera kirkjuna sýnilegri.

Og sýnileg er hún. Maður gæti haldið að maður byggi við klerkaveldi. Hvenær má búast við Muttawa inn á teppið hjá okkur?

Fjölmiðlafólk: Það er af nógu af taka í þessum dásamlega heimi okkar, fjölmörg undur og stórmerki bíða þess eins að þið gerið þeim skil. Það er engin ástæða til að láta þessa gráðugu miðaldastofnun með sýniþörf vaða svona uppi. Hún á ekkert erindi við nútímann, boðar ekki annað en úrelt skyldusiðferði í bland við hindurvitni.

Út af með kirkjuna!

Frelsarinn

Hver á kirkjuna?

30. apríl 2004# (Siðferði og trú)

Í fréttum að undanförnu hafa leiðtogar kirkjunnar og nokkrir ráðherrar deilt um hvort að Þingvellir séu eign allra Íslendinga eða meintrar Þjóðkirkju.
Fyrir allar þær þúsundir Íslendinga sem ekki eru í henni vekur þessi deila óhug. Eftir allt virðist einn merkilegasti staður og þjóðgarður landsmanna hafa fallið í skaut nokkurra karla við Laugarveg 31.

Í þessum deilum hefur berlega komið í ljós að æðstu menn kirkjunnar telja að hún eigi sig bara sjálf og íslendingum komi ekkert við hvað hún gjörir. Að nú sé kominn tími til að biskup og félagar njóti afraksturs af alda löngu kristilegu fjárplógsstarfi á Íslandi. Satt best að segja er eitthvað bogið við allar þessar yfirlýsingar frá herrum kirkjunnar. Staðreyndin er samt sú að við skuldum þessum mönnum ekki neitt og þeir eiga ekkert í okkar nafni. En samt ákveða þeir að stinga okkur bakið með því að heimta heilan þjóðgarð til leika sér í og sýnast.

Segja má að í kirkjunni ráði nokkrar prestafjölskyldur ásamt ákveðnum hópi presta. Þannig hefur valdaklíka innan kirkjunnar ekki gert annað en að ljúka guðfræðinámi við Háskóla Íslands til að handleika þrjá milljarða á ári í tekjur frá öllum Íslendingum, auk þess að heimta nú stór landsvæði í eigu landsmanna sér til eigna og tekna. Þannig erum við Íslendingar í þeirri sorglegu stöðu að fámennur sjálfskipaður valdahópur hefur á freklegan hátt eignað sér milljarða.

Það er því deginum ljósara að það voru regin mistök að leysa ekki upp hina dönsku konungskirkju þegar Íslendingar fengu sjálfstæði. En þessi kirkja gekk miskunnarlaust ruplandi og rænandi um landið eftir að hafa étið eignir Kaþólsku kirkjunnar með húð og hári. Auðvitað áttu eignir hennar að fara beint í ríkissjóð enda var þetta þá ríkiskirkja. Vegna þessara mistaka stöndum við núna nánast ráðþrota gagnvart gömlu dönsku kirkjuvaldi.

Já, gráðugri kirkju sem fitnar eins og púki á fjósabitanum. Nú þegar hefur hún milljarða hýsiltekjur af skattgreiðendum auk þess að vilja núna innlima heilu landsvæðin í sína þágu.

Með framgöngu kirkjunnar hefur berlega komið í ljós að kristnitökuhátíðin á Þingvöllum árið 2000 var ekkert annað að ögrun, þar sem ákveðin stétt manna var aðeins lyktarmerkja sér svæði. Öllum landsmönnum var boðið til að sjá gjörninginn en sem betur fer mættu fáir til að leggja blessun sína verknaðinn. Á því augnabliki þegar kirkjuleiðtogarnir messuðu yfir þingmönnum þjóðarinnar náði niðurlæging landsmanna hámarki.

Birgir Baldursson

Gúrglebúbb

1. maí 2004# (Rökin gegn guði)

Ég er með í höndunum bók eina sem mér var gefin. Á kápunni stendur Bobbelíbókin. Þetta er þykkur doðrantur, en það eina sem stendur í honum er þetta hér:

Hver ert þú að efast um tilvist Gúrglebúbbs? Gúrglebúbb ræður yfir þér. Og ef þú gerir ekki það sem stendur í Bobbelíbókinni þá verðurðu laminn og steiktur á teini þegar þú deyrð.

Reglur:

Bannað að drepa

Bannað að gera grín að mér, Gúrglebúbb

Aðeins þeir sem segja „Gúrglebúbb“ einu sinni upphátt á hverjum degi sleppa við að vera lamdir og steiktir á teini þegar þeir deyja

Verum góð við mömmur okkar og pabba

Allt sem stendur í Bobbelíbókinni er satt

Ekki hommast!

Gúrglebúbb er góður nema ef einhver hæðist að honum og segir ekki nafnið hans upphátt á tvisvar á dag

Bara Gúrglebúbb má drepa fólk og hann ræður sjálfur hverja hann drepur

Konur eru leiðinda pakk og eiga ekkert að vilja upp á dekk

Ég, Gúrglebúbb, er ALLTAF góður. Treystið mér!

Svo eru bara auðar blaðsíður, nema á öftustu síðu stendur:

Þið eruð öll kúkir nema þið hlýðið mér

Hvað segiði, er órökrétt að efast um réttmæti þess sem stendur í þessari bók?

Freyr Rögnvaldsson

Opið bréf til guðs

3. maí 2004# (Kristindómurinn)

Kæri guð

Ef þú ert til þá væri ég til í að þú svaraðir nokkrum spurningum fyrir mig. Ég geri mér grein fyrir því að ef þú ert til þá hefur þú vafalaust mikið að gera en væntanlega ertu með einhverja aðstoðarmenn eins og ráðherrar hafa. Það er meinalaust af minni hálfu að þeir svari fyrir þig, að sjálfsögðu í samráði við þig. Ef þú ert til ertu vafalaust orðinn leiður á því að svara spurningum eins og af hverju verða stríð, af hverju er fólkt fátækt o.s.frv. Ég ætla því ekki að þreyta þig, ef þú ert til, á slíkum spurningum heldur á öðrum sértækari.

Spurning 1: Ef þú ert til, átt þú þá kirkjuna sem stofnun?

Spurning 2: Ef þú ert til, og átt kirkjuna, er það þá rétt skilið að fólkið eigi ekki kirkjuna?

Spurning 3: Ef þú ert til, og átt kirkjuna en fólkið ekki, hefurðu þá hugsað þér að skrá kirkjuna á hlutabréfamarkað?

Spurning 4: Ef þú ert til, og átt kirkjuna en hefur ekki hugsað þér að skrá kirkjuna á hlutabréfamarkað, af hverju ekki?

Spurning 5: Ef að þú ert til, og átt kirkjuna, af hverju í andskotanum (afsakaðu orðbragðið) þarf þá fólkið að borga allt sem að viðkemur þessari kirkju þinni?

Spurning 6: Ef þú ert til, hvernig myndir þú bregðast við ef að ríkið tæki eignir þínar, svo sem Þingvelli, eignarnámi?

Spurning 7: Hefur þú fengið greiddan arð af eignum þínum?

Vonandi sérðu þér fært að svara þessum spurningum mínum. Það máttu gera hvort heldur sem er á opinberum vettvangi, hér á þessari síðu, eða með því að senda mér tölvupóst á netfangið freysi@hotmail.com ef þér finnst það þægilegra.

Með kveðju Freyr Rögnvaldsson, trúleysingi

Lifðu heill

Matthías Ásgeirsson

Sorgarstund

4. maí 2004# (Siðferði og trú)

Þegar áföll dynja yfir á Íslandi safnast fólk iðulega saman í kirkjum. Ekki ætla ég að gagnrýna trúmenn fyrir að koma saman í sorg, því trú þeirra snýst að stórum hluta um að afneita dauðanum. En er ekki óeðlilegt að þetta sé í raun eini vettvangur fólks til að sameinast í sorg?

Margir Íslendingar eru ekki trúaðir, mun fleiri en þeir sem standa utan trúfélaga. Ýmsir sem skráðir eru í Þjóðkirkjuna eru það einungis vegna þess að þeir hafa ekki tekið af skarið og afskráð sig. Auk þess eru margir samferðamanna okkar annarrar trúar.

Vandamálið með það mikla vægi sem Þjóðkirkjan hefur á ýmsum sviðum samfélagsins er að hún útilokar stóran hluta þjóðarinnar frá þátttöku. Auðvitað er engum bannað að mæta, en þessar sorgarstundir Kirkjunnar ganga út á trú - trúleysingi finnur enga friðþægingu frá sársauka þegar trúaðir fara með galdraþulur - þvert á móti, slíkar uppákomur geta jafnvel stuðað þá sem ekki eru kristnir, jafnvel þó menn séu allir af vilja gerðir að láta þessa hluti ekki trufla sig.

Sveitarfélög eiga að mínu mati að standa að sorgarstundum sem þessum. Þau eiga að leggja fram félagsheimili og hafa sérmenntað fólk á staðnum til að aðstoða fólk í sorg sinni. Auðvitað geta prestar komið að á einhverju stigi, en trúin á að vera aukaatriði á þessum stundum svo engum sé úthýst á andlega sviðinu.

Það sama gildir um ýmislegt í þjóðfélagi okkar. Mömmumorgnar sem kirkjan stendur fyrir um allt land er dæmi um þjónustu þar sem einokun kirkjunnar útilokar í raun stóran hóp. Auðvitað er ekki nokkuð vit í öðru en að sveitarfélög bjóði upp á þá þjónustu svo að foreldrar geti komið saman óháð trúarskoðunum.

Það er nefnilega misskilningur hjá ýmsum klerkum að það sýni jákvæð áhrif Þjóðkirkjunnar hversu víðtæk þjónusta hennar er. Þvert á móti er það mitt mat að þessi gríðarlegi víðtæki faðmur kirkjunnar vinni oft á tíðum á móti því sem kirkjunnar menn sjálfir halda fram að kirkjan stuðli að. Þar með talið eining samfélaga og virðing fyrir náunganum.

Við skulum ekki einu sinni minnast á KFUM og KFUK í þessum pistli.

Birgir Baldursson

Er ásatrú góð trú?

5. maí 2004# (Siðferði og trú)

Margir þeir sem skrá sig úr Þjóðkirkjunni ganga frekar í Ásatrúarfélagið heldur en standa utan trúfélaga. Þetta gera þeir væntanlega vegna þess að þeim þykir ásatrúin kúl og kannski vilja þeir varðveita fornan menningararf. Fæstir eru raunverulega ásatrúar, svo mikið er víst.

En er eitthvað kúl við ásatrúna? Nú snýst hún um skemmtilegar sögur af guðum sem voru sumir hrekkjóttir, aðrir miklir bardagaseggir, enn aðrir graðir en allir mjög mennskir, breyskir og uppátækjasamir. Dæmalaust skemmtilegt allt saman.

Þessir guðir eru þó engin sérstök fyrirmynd í siðferðilegum efnum, síst af öllu í nútímanum. Sumir þeirra stunduðu það t.d að berja á jötnum. Þessir jötnar höfðu þó lítið annað til saka unnið en vera af öðrum „kynþætti“ en æsirnir. Í raunveruleikanum steðjuðu svo heiðnir norrænir víkingar, í krafti þeirra hugmynda sem trú þeirra boðaði hampaði, suður í álfu til að berja á múslimum. Þóttu þeir upp til hópa hrollvekjandi hugrakkir og óhræddir við dauðann, enda hið besta mál að deyja í bardaga.

Ásatrúin boðar þannig kynflokkadrætti í sinni tærustu mynd, kyndir undir úlfúð og óöld. Aldrei gæti ég hugsað mér að fylkja mér undir merki slíkrar hugmyndafræði, jafnvel þótt enginn væri átrúnaðurinn. Kúlið í ásatrúnni er einfaldlega ekkert kúl í mínum augum, heldur fyrst og fremst siðlaus viðbjóður.

En auðvitað má alveg halda því fram að þarna hjá Ásatrúarfélaginu sé ekkert verið að púkka upp á siðferðisskort trúarinnar sjálfrar, heldur verið að hefja á loft forna arfleið sem ekki má gleymast. Slík rök ná þó ekki nema ákveðið langt, því það sem í höndunum á Hauki Halldórssyni og Sveinbirni Beinteinssyni var upphafning fornra siða virðist í dag óðum vera að þynnast út í sams konar slepju og einkennir öll ritúöl Þjóðkirkjunnar.

Og þá er betra heima setið.

[Hér vill höfundur taka fram að það eru sérstaklega áhugaverðar umræður við greinina.]

Matthías Ásgeirsson

Þar sem fátæktin er mest

7. maí 2004# (Kristindómurinn)

Vítt og breitt um veröldina leitar fólk í trúna þegar áföll dynja yfir, ekki síst þar sem kirkjurnar eru fátækastar og peningarnir eru minnstir. Svo undarlega vill til að þar er vöxtur kirkjunnar mestur. #

Þetta segir séra Svavar A. Jónsson í ummælum sínum við greinina Sorgarstund.

Séra Svavari þykir undarlegt að þar sem fátækt ríkir sé uppgangur kirkjunnar mestur. Fyrir mér eru þetta engar fréttir.

Samkvæmt frétt á heimasíðu Þjóðkirkjunnar er mest fjölgun í lútherskum kirkjum í Afríku. Í Evrópu fækkar aftur á móti í lúthersku kirkjunum, enda er það svo að helsta sóknarfæri kirkjunnar er í þriðja heiminum.

Þarf að leita lengi til að finna skýringar á þessari þróun? Með bættu menntunarstigi minnkar trúþörf og því er kirkjan á undanhaldi í vestur Evrópu. Lútherskar kirkjur hafa gripið til þess ráðs að stunda stíft trúboð í þriðja heiminum og uppskera eftir því.

Ég hef áður fjallað um kristniboð á þessum vettvangi og hef litlu við þá umfjöllun að bæta hér en um helgina er fagnað 75 ára afmæli Sambands íslenskra kristniboðsfélaga. Mér þætti meira til góðvilja kirkjunnar manna koma ef þeir hjálpuðu fólki án þess að því fylgdi böggull.

Á Íslandi fjölgar í þjóðkirkjunni nokkurn veginn í takt við fjölgun þjóðarinnar enda gildir hér það ótrúlega kerfi að börn eru sjálfkrafa skráð í trúfélag móður og útlendingar eru sjálfkrafa skráðir í trúfélag þegar þeir flytja til landsins. Aftur á móti fækkar þeim Íslendingum sem eru í þjóðkirkjunni hlutfallslega þó hvergi sé minnst á það í fréttinni sem vísað er í hér að ofan. Sú fækkun er stórmerkileg í ljósi þess gengdarlausa áróðurs sem Þjóðkirkjan stundar í skjóli gríðarlegra fjármuna.

Er séra Svavar ekki í raun að benda okkur á að trú sé málið fyrir illa upplýsta? Spurningin sem blasir við er; hvert ætlar kirkjan að snúa sér þegar menntunarstig þriðja heimsins er komið á sama stig og hjá þróuðum ríkjum?

Frelsarinn

Þegar byltingin át skapara sinn

9. maí 2004# (Hugvekja)

Það þarf ekki að fletta mörgum kennslubókum sem ritaðar eru af kristnum höfundum til að sjá að eitt merkasta framlag lúterskrar trúar á Íslandi er lestrarkennsla. Lúter hafði þá hugsjón að færa messur úr latínu yfir á móðurmál kirkjugesta svo að söfnuðurinn skildi orð Guðs. Til að bæta frekar þá þekkingu varð Lúter ljóst að kenna yrði fólki að lesa Biblíuna. Með því að færa hana yfir á móðurmál almennings að viðbættu læsi yrði trúin þannig fest í sessi um aldur og ævi.

Þessi aðferð Lúters kom til framkvæmda í flestum löndum mótmælenda. Þannig var almenningi kennt að lesa með tíð og tíma. Það varð eitt af hlutverkum presta fyrr á öldum að kanna þekkingu fólks á lestri og koma úrbótum af stað þar sem skóinn kreppti að. Auðvitað var einvörðungu ætlast til þess að vannærður lýðurinn læsi ritninguna, bænakver og sálma. En Lúter karlinn sem margsinnis hafnaði skynsemi í ræðum sínum misreiknaði sig illilega. Því með aukinni lestarkunnáttu komst fólk í tæri við nýja þekkingu.

Í stað þess að stíf Lútersk bókstafstrú héldi velli hefur hver kristilega varnarlínan af annarri hopað fyrir trúfrelsi, lýðréttindum, kvenfrelsi o.s.frv. Segja má að nú standi varnarlínan hér á landi við réttindi samkynhneigðra. Auðvitað eiga kirkjuyfirvöld eftir að gefast upp með alla sína bágu fordóma, enda ætla uppfræddir leikmenn sem lærðir innan kirkjunnar ekki að hlýða kalli biskups í þeim málum. Allt vegna þess að læsi færir fólki nýja þekkingu til að hafna aldagömlum trúarfordómum.

Nú blasir við að kristin trú mun halda áfram að hopa með nýjum kynslóðum sem láta ekki lengur mata ofan í sig ævintýrasögur geitahirða sem sannleik. Þannig má segja að lestrarkennsla Lúters sé nú á góðri leið með að kveða niður afturgönguna frá Nasaret. Mikið verður sá dagur gleðilegur þegar fyrsti vígði íslenski presturinn mun opinberlega ganga af trúnni, þökk sé Lúter.

Birgir Baldursson

Efnaskiptakúrinn

10. maí 2004# (Siðferði og trú)

Á bloggvöllum Netsins rakst ég á uppskrift að öflugum megrunarkúr sem einhver kona flaggar. Hann heitir því fróma nafni Efnaskiptakúr Landspítalans.

Með þessum kúr, sem stendur í 13 daga, á að vera hægt að losna við allt að 20 kíló á einu bretti. Það má vel vera rétt, en þau ættu að koma ansi fljótlega aftur, ef litið er til næringarfræðilegra forsendna.

Því hvernig á þessi kúr mögulega að geta hraðað á efnaskiptunum, eins og gefið er í skyn í lýsingu? Vitað er að allt svelti hægir á þeim. Eina færa leiðin til að hraða efnaskiptunum felst í aukinni hreyfingu.

En þetta heitir nú einu sinni efnaskiptakúr Landspítalans og því ætti þetta að vera í góðu lagi, ekki satt? Ónei, nafnið eitt og sér segir ekki neitt. Þessi kúr tengist reyndar Landspítalanum ekki neitt, en nafngiftin nægir til að fólk fái traust á honum. Þetta er greinilegt dæmi um vísun í yfirvald, með þeim annmörkum þó að þessi yfirvöld sem notast er við gefa sig ekki á nokkurn hátt út fyrir að halda því á lofti sem fullyrt er. Nafn kúrsins er einfaldlega lygi.

Ekki veit ég hver lætur sér detta í hug að setja saman annan eins kúr og kenna hann við Landspítalann. En sá hinn sami hlýtur að fá eitthvert undarlegt kikk út úr því að spila með trúgirni fólks.

En af hverju er ég að tala um þetta hér? Jú, þetta er enn eitt dæmið um yfirburði gagnrýninnar hugsunar framyfir trúgirni. Skeptíkerar eru einfaldlega mun betur í stakk búnir til að sía út alls kyns vitleysu sem að þeim er rétt meðan hinn trúgjarni stekkur á eitthvað svona og byrjar að misþyrma sjálfum sér. Af því að bullið sem hann les er kennt við virðulega stofnun spyr hinn efagjarni sig strax að því hvað það sé nákvæmlega sem geri þessa töfralausn öðruvísi en aðrar svipaðar. Í þessu tilviki: Ekki neitt. Svelti hægir á efnaskiptunum og kaffibolli og buff breyta þar engu um.

En svo eru líka til virðulegar stofnanir sem halda sjálfar bulli og vitleysu að almenningi. Þær hafa hlotið virðuleika sinn í krafti valda og auðæfa gegnum aldirnar, enda íburður mikill og háheilög slepjan á hverju strái. En boðskapurinn þarf ekki að vera neitt sennilegri en næsta órökstudda fullyrðing þótt stofnunin sé gulli prýdd. Hjá slíkri stofnun felst rökvillan í vísun í sjálfa sig, átorítet sem er þó ekkert átorítet.

Nei, kirkjan er ekkert alvöru átorítet heldur aðeins virðulegur frontur eftir aldalanga auðsöfnunina. Hugmyndakerfið á bak við glingrið er einfaldlega fávíslegt moð sem stenst enga gagnrýna hugsun.

Skoðum þetta aðeins. Tökum fjögur af fjölmörgum dæmum um hina samfélagslegu hægingu efnaskipta sem þessi stofnun hefur þröngvað upp á þjóðarlíkamann. Því hvað er þessi stofnun búin að vera að boða gegnum aldirnar? Heftingu og aftur heftingu.

Anti-Ónaní

Sjálfsfróun er ljót og synd og ég veit ekki hvað. Í ljósi Biblíusögunnar um Ónan hafa gegnum aldirnar sprottið alls kyns draugasögur kringum rúnkið, til að fæla fólk frá því að ástunda þetta. Afleiðingarnar áttu að vera blinda og annar ófögnuður eða eins og fram kemur hjá Mormónum, skapar sjálfsfróunin víst falska kennd öryggis og ástar og þar með á að vera hætta á að wankerinn finni ekki nægilega þörf fyrir að koma sér upp fjölskyldu.

Útrás kynhvatarinnar á að leita innan hjónabands, með fjölgun mannkyns að hinu eina markmiði, samkvæmt boðun kristinnar kirkju gegnum aldirnar. Þjóðkirkjan tjáir sig reyndar ekki mikið um rúnk á okkar tímum, enda búið að sýna fram á að öll sáðlosun er körlum til heilsueflingar, hamlar krabbameini í blöðruhálsi og eistum. Og hjá báðum kynjum losnar um spennu, sem aftur leiðir til friðsamlegra samfélags.

Anti-hómó

Gegnum aldirnar hafa hommar verið ofsóttir fyrir kynhneigð sína og enn í dag útilokar Þjóðkirkjan þá frá kristilegu hjónabandi. Ruglsöfnuðirnir til hliðar við hana bjóða afhommun, en skilaboðin hafa alltaf verið þessi: Haldið aftur af þessu því þetta er synd. Kynlíf í trúboðastellingu til fjölgunar mannkyni, takk!

Svona hefur þessi költstofnun verið upptekin af kynhegðun manna. Og hugsið ykkur alla þá sálarangist sem þessi stefna hins trúarlega átorítets er búin að kosta. Að ekki sé talað um það þegar fautarnir koma í kjölfarið og ofsækja þá sem uppvísir verða af því að lifa á svig við Biblíuna. Hommahatur er bein afleiðing kirkju og kristni.

Lífsgleði njóttu - ekki

Vissuð þið að kirkjan bannaði dans og hljóðfæraslátt á Íslandi öldum saman? Afleiðing þessa er meðal annars sú að lítið hefur varðveist af íslenskri tónlistarhefð frá fyrri tímum. Menn fóru ekki að eignast hljóðfæri af einhverju viti fyrr en á ofanverðri nítjándu öld, þegar hið veraldlega ýtti hinu geistlega út af borðinu.

Nei, það mátti ekki vera gaman hjá alþýðunni. Hún átti öllum stundum að vera á bæn að biðja guðinn sinn um að fyrirgefa sér skemmtanaþörfina, kynhneigðina og kynhvötina.

Ekki blóta!

Það er víst hollt að blóta. Sé eitthvað að marka nýlegar niðurstöður rannsókna leiðir bölv og ragn til losunar og afraksturinn er tilfinningalegt stabílítet. En kirkjan hefur ekki verið neitt sérlega hliðholl slíkri útrás en í staðinn boðað sveltikúr tjáningarinnar.

Kannski það eigi sér orsakir í því hve blótsyrði þau sem við notumst mest við eru kristileg. Helvítis djöfulsins andskotans er í augum hennar eins konar særingaþula sem beint er til myrkraaflanna í neðra, antí-bæn og svartur galdur. Hún er gamalgróin sú hjátrú að einhverskonar galdramáttur felist í orðunum. Bænir og bölbænir eru ágæt dæmi um slíkt, en líka sá háttur að sneiða hjá því að nefna hlutina sínum réttu nöfnum af ótta við að með því sé eitthvað illt sært fram. Þannig veigruðu menn sér við því að nefna djöfulinn á nafn og gáfu honum alls konar gælunöfn með minni kyngikraft. Slík skrauthvörf hafa líka verið notuð á dýr sem menn hræddust, refurinn t.d. kallaður lágfóta og þar fram eftir götum. En auðvitað er ekki heil brú í slíku táatipli kringum orð, þetta er hin mesta bábilja.

Nýlega mátti lesa frétt þess efnis að dönskum skólabörnum sé nú bannað að blóta, en munnsöfnuður þeirra þykir frekar kjarnmikill. Þarna eru tepruáhrif kristninnar að verki, hömlur lagðar á sjálfsagða og eðlilega hegðun sem hreinsar taugakerfið.

Já, hinar kristnu hömlur er svo víða að finna og þær eiga sér svo djúp áhrif í menningu okkar að við tökum ekki lengur eftir þeim. En eins og sýnt hefur verið fram á hér er ekkert sem bendir til þess að afraksturinn sé góður, öðru nær.

Hafið þið áhuga á einhverjum þessara efnaskiptakúra Þjóðkirkjunnar? Er ekki kominn tími til að gefa bælandi boðskap hennar frí?

Birgir Baldursson

Vér pósitífistar

12. maí 2004# (Vísindi og trú)

raun·speki KVK
heimspeki
• kenning (Comte) sem afneitar frumspeki og hugleiðingum um innsta eðli hlutanna og vill aðeins byggja á áþreifanlegum staðreyndum og vísindalegri þekkingu, pósitífismi
(positivismus)

Það hefur sennilega ekki farið fram hjá mörgum sem lesa Vantrú að sumir okkar sem hér skrifum höfum gaman af að skiptast á skoðunum við presta þá og guðfræðinga sem rita á vefsetrið Annáll.is.

Lengi vel var okkur fremur illa tekið þarna, menn vissu ekki alveg hvernig átti að tækla svona dóna sem enga virðingu báru fyrir trúarskoðunum guðfræðinga. Sumir reyndu fyrst að afgreiða innlegg okkar sem kjafthátt, en þegar það gekk ekki upp (af því við vorum svo málefnalegir) hófst gjarna mikil hríð Ad hominem árása og útúrsnúninga.

En svo föttuðu menn hvað gera átti. Þeir áttuðu sig á því fyrir rest að málflutningur okkar hljómaði eitthvað kunnuglega og eftir að hafa litið á ný í bækur sínar var kveðinn upp úrskurður: Þetta eru bara pósitífistar!

Og þá varð allt létt og skemmtilegt á ný. Nú var hægt að afgreiða málflutning okkar sem úrelta leið til að skoða heiminn og okkur vinsamlegast bent á að við værum alveg eins og nítjándu aldar raunhyggjumenn að rífast við sveitaklerka þess tíma.

Við vorum semsagt tímaskekkja.

Sjálfir töldu þessir guðfræðingar sig vera komna langan veg frá sveitaprestum nítjándu aldar, búnir að lifa og hrærast í glænýjum heimspekikerfum, voru póstmódern og allt. Þeir gátu því glaðir stillt upp málum á þann veg að þeir væru hinir nútímalegu, en við aftan úr forneskju.

Þetta er auðvitað viðsnúningur af verstu sort. Fullyrða má með réttu að póstmódern-þankagangurinn sé skref afturábak frá upplýsingunni en ekki framþróun. Þegar menn eru farnir að gefa sér að hvað sem er geti verið rétt á sinn hátt og að margir sannleikar séu á sveimi, allir jafn réttháir, eru menn staddir á hálum ís.

Rök og raunhyggja sú sem upplýsingin ól af sér gengur út frá forsendum sem eiga sér stoð í raunveruleikanum. Slík hyggja er sú eina færa leið sem hefur sýnt sig að skili árangri í þekkingarleitinni. Það er auðvitað hægt að upphugsa hundrað alternatíva möguleika á annarskonar raunveruleika, en ef slíkar fantasíur hafa ekkert með staðreyndir að gera hljóta þær að falla um sjálfar sig.

Sú guðfræði sem nærir sig í kraumandi potti frjórra póstmódern hugmynda kemst ekkert nær því að skýra frá sannleikanum en hvaða annað miðaldarugl sem menn gáfu sér að eigin geðþótta, áður en þeir föttuðu að ganga út frá raunveruleikanum. Því verður sá guðfræðingur sem lítur á sjálfan sig sem nútímalegan í besta falli brjóstumkennanlegur, því villigöturnar eru algerar.

Nei, við pósitífistar erum miklu meira módern en hinir póstmódern guðfræðingar. Þeir eru enn að ákalla guð sinn og halda að töfraþulutuð veiti símsamband yfir í aðra heima. Við sem rýnum í heiminn út frá rökstuddum forsendum hljótum alltaf að sigra þegar upp er staðið.

En það er því miður bara ekki í tísku að vera raunsær, hitt er svo miklu, miklu meira spennó. En þekking snýst því miður ekki um hugmyndatrylling, þótt skemmtilegur sé. Hún hlýtur alfarið að byggja á því sem haldbært er.

Frelsarinn

Fangelsaður í Jesú nafni

16. maí 2004# (Hugvekja)

Mikil áheyrsla er lögð á að kristnir „frelsist“ í söfnuðum hér á landi. Þessi meinta „frelsun“ á sér yfirleitt stað þegar viðkomandi gengur í söfnuð og gerir Jesú Krist að leiðtoga lífs síns. Þá virðist sumir örmagnast af gleði að vera hluti af útvaldri hjörð Guðs. Hinn frelsaði finnur yfirleitt einhverjar barnalegar skýringar á því hvernig hann tengist tryggðarböndum hinum upprisna anda.

Eflaust er skýringin á gleði þess frelsaða að hann er þá loksins orðinn hluti af hóp og því fylgi ákveðið öryggi með eilífðartryggingu. En í raun er þessi meinta „frelsun“ ekkert annað en upphafið af endalokunum. Siðferði og hegðun hins „frelsaða“ getur stundum orðið andfélagsleg vegna tilskipana frá handhöfum guðs í söfnuðinum. Ef „frelsunin“ verður ofsafengin eru forstöðumenn fljótir að nýta sér varnaleysi viðkomandi bæði í vinnuframlagi og fjármagni. Með múgæsing og áróðri er hinum „frelsaða“ haldið í skefjum til að tryggja langvarandi „frelsun“.

Þegar svo er komið er meint „frelsun“ ekkert annað en hefting og fangelsun. Auðvitað er fjöldi fólks sem telur sig „frelsað“ (trúað) í þjóðkirkjunni og telur lýsinguna hér að ofan eigi aðeins við „sértrúarsöfnuði“. En öðru nær, þjóðkirkjan rær öllum kröftum að viðhalda sjálfri sér með ákveðnum aðferðum. Segja má að orðið „frelsun“ í stað „trúar“ sé tilraun „sértrúarsafnaða“ til að yfirbjóða eilífðarpakka þjóðkirkjunnar, en þegar upp er staðið er tilgangurinn sá sami. Það er að segja að safna saman og fangelsa hóp fólks til að viðhalda sjálfum sér.

Frelsarinn

Grein I: Goðsagnapersónan Jesús Kristur

19. maí 2004# (Kristindómurinn)

Sagan af Jesú er yfirleitt kennd hér á landi sem einstakt atvik í veraldarsögunni. Staðreyndin er samt sú að sagan er hefðbundin goðsögn um son guðs sem kemur til jarðar að fórna sér til að frelsa okkur mennina. Segja má að fjöldi sona guða hafi stundað þessa taumlausu fórnar iðju í gegnum goðsögur fornaldar. Hér fyrir neðan er tafla yfir nokkrar slíka guði í samanburði við Jesú Guðspjallana. Það er alveg makalaust hvað Guðspjöllin eru ófrumleg enda eru þessir kappar allir fyrr á ferðinni Jesú.

Líf og starf Jesú Krists samkvæmt Guðspjöllunum
H   D  Ap  As  M  B   K

Býr á himni fyrir fæðingu

•
•

Foreldrum hans er tjáð að barn þeirra sé heilagt

•

•

Fæðingin er kraftaverk

•
•
•
•
•

Hann er getinn af mey (- Ap og D),
 faðir hans er Guð og hann er sonur Guðs
•
•
•
•

•
•

Hann á jarðneskan stjúpföður
•

•

•
•

Hann er ekki fæddur í heimabæ sínum heldur á ferðalagi
•

•

•

Hann er kenndur við heimabæ föður síns
•

Hann er fæddur í helli/fjárhúsi (- As) og tilbeðinn af fjárhirðum

•
•

Hann er vafður reifum og lagður í jötu

•

Hann er fæddur konungur
(vitrir menn sjá tákn um slíkt -B)

•
•

Nýfæddur fær hann gjafir frá vitringum

•

Hann er ofsóttur frá fæðingu og foreldrar hans flýja með hann
•

•

Ofsækjandinn drepur mörg nýfædd börn til að ná honum

•

Hann er vitur strax frá barnsaldri
(Líður eins og heima hjá sér í Guðshúsi -Ap)

•

•

Mjög ungur týnist hann á ferðalagi og faðir hans finnur hann

•

Hann er skírður og himnarnir fagna

•

Hann eyðir tíma einsamall áður en hann hefur trúboð sitt
•

•

Hann fastar (- H), er freistað og hann stenst freistinguna
•

•

Hann er um þrítugt þegar hann hefur trúboð sitt

•

Hann er að uppfylla vilja föður síns
•

Hann er að uppfylla spádóma
•

Honum fylgja lærisveinarnir
(tólf og einn þeirra er í mestum metum hjá honum  -B og -K)

•

•
•

Lærisveinarnir eru venjulegt fólk og þeir gera einnig kraftaverk

•

•

Líf hans er einfalt og hann fer á meðal fátækra

•

•

Hann er kallaður frelsari (og mannsonurinn - B)
•

•
•
•

Hann talar í dæmisögum (og er í andstöðu við presta -B)

•

•

Hann lægir storm
(og kemur í veg fyrir jarðskjálfta -Ap)

•
•

•

Hann gengur á vatni
•

•

Hann breytir vatni í vín - D, og gerir kraftaverk með mat – B

•

•

Hann læknar veika, lamaða, blinda og rekur út illa anda
•
•
•
•

•
•

Hann læknar heyrnalausan - B og mállausan -As

•

•

Hann reisir fólk upp frá dauðum

•
•

Hann læknar með því að snerta, aðeins trúaðir fá lækningu

•

Sá læknaði getur borið eigin börur

•

Hann læknar jafnvel fólk frá öðrum svæðum

•

Hann sér inn í framtíðina
(og sér fyrir sinn eigin dauða –Ap)

•
•

•

Hann les hugsanir fólks

•

•
•

Hann ríður á baki asna

•

Hann heldur síðustu máltíðina með lærisveinum sínum

•
•

Þeir drekka blóð og borða líkama hans

•

•

Hann er svikinn
(og svikarinn fremur sjálfsmorð -H)
•

•

Hann er handtekinn og ákærður fyrir að vera Guð

•

Hann er yfirheyrður og hunsar leiðtoga sem segir hann saklausan

•

Hann er krossfestur

•

•

Móðir hans og nánustu lærisveinarnir eru viðstödd þegar hann deyr
•

Hann ákallar föður sinn, hann felur sig honum og það er uppfyllt
•

Jarðskjálftar og sólmyrkrar verða þegar hann deyr
•

•

Hann rís upp frá dauðum
•
•
•

•
•

Hann kemur upprisinn til móðir sinnar -H
og lærisveina -Ap, -B
•

•

•

Hann fer niður til heljar og frelsar hina dauðu

•

Hann fer til himna
•
•
•
•
•
•
•

Hann ætlar að koma aftur, reisa upp dauða til að dæma

•

H = Herkúles (Hercules), D = Dionysos (Dionysus), Ap = Apollonios of Tyana, As = Asklepios (Asclepius), M = Mithra/Mithras, B = Búdda, K = Krishna

Frelsarinn

Upprisan er útfararsálmur kristninnar

20. maí 2004# (Kristindómurinn)

Á þessum degi fagna kristnir upprisu Jesú Krists og á www.kirkjan.is er ritað í tilefni dagsins Á þessum degi minnist kirkjan þess að „sigrarinn dauðans sanni“ sem reis upp frá dauðum í undri páskahátíðarinnar… Burt séð frá trúverðugleika þessarar goðsögu sem átti að eiga sér stað í Palestínu fyrir c.a. tvö þúsund árum þá er ákveðin mótsögn og siðleysi falin í henni.

Ég geri ráð fyrir að kristnir geri þá lágmarks kröfu til Guðs síns, sem meints höfundar lífsins, að hann þekki gang náttúrunnar. Því miður virðist þessi Guð vera út á þekju í þeim fræðum. Viðgangur lífs á jörðinni er háður því að einstaklingar fjölgi sér og deyi. Með því fá tegundir tækifæri til að þróast og með dauðanum er sú hringrás tryggð. Þannig er dauðinn sigur lífsins á jörðinni og án hans væri ekkert líf. Með þróun hefur heppilegasti líftími hverrar tegundar verið stilltur sem ræðst af umhverfi og aðlögunarhæfni hennar. Með upprisu eftir dauðann er gengið gegn þessum gangi náttúrunnar og því er kristin trú í raun óvinur lífsins á jörðinni.

Í flestum lifandi verum er ein sterkasta hvöt okkar að vilja lifa. Án þeirrar löngunar væri enginn drifkraftur fyrir tegundir að fjölga sér. Engu að síður getur löngunin til að lifa horfið frá fólki vegna margvíslegra aðstæðna. Við sem viljum lifa gerum okkar besta til að vekja lífslöngunina hjá þeim sem svo er ástatt. Því okkur finnst sárt að sjá einstaklinga sem ekki hafa lifað fulla ævi deyja ótímabærum dauða. Á þessar hvatir og langanir spilar kristin trú á mjög siðlausan hátt. Þannig er lífslöngunin í raun varningur Kirkjunnar eins og eiturlyf hjá dópsalanum.

Birgir Baldursson

Brúður Krists

21. maí 2004# (Siðferði og trú)

Spáið aðeins í þetta:

Við erum öll frumur í brúði Krists. Kristur er brúðguminn og Guð er með brúðina í smíðum fyrir son sinn. Það er hið mikla plan.

Við enda heimsins vinsar Guð svo góðu og gjöfulu frumurnar frá meinvörpunum (helvítis trúleysingjarnir) og hinir kristnu geta um eilífð sameinast í þessum risastóra dásemdarlíkama sem um aldur og ævi mun þjóna Jesú til sængur.

Dásamlegt, ekki satt?

Hvað fær fólk til að trúa í alvöru svona rugli? Ég hef ekki hugmynd um hvort eitthvað þessu líkt standi í Biblíunni, án þess að það skipti máli því hún er varla hótinu skárri í rugli og órum. En þetta er í það minnsta túlkun einhvers ruglsafnaðarins á hinni heilögu ritningu. Það eru kannski fimm ár síðan ég sá þátt á Ómega þar sem þessi útfærsla á henni var í heiðri höfð.

Til hverra er verið að höfða með þess háttar rakalausum vaðli? Hverjir eru nógu illa staddir til að gleypa við einhverju svona, og skoða það sem lausn á tilvistarvanda sínum? Eru það ekki hópsálirnar, þeir sem ástunda múgmennsku af sem mestu kappi? Er það ekki fólkið sem þráir að tilheyra einhverju sem er stærra en það sjálft, einhverju nógu stóru og sterku afli sem ekkert bítur á?

Maður hlýtur að þurfa að vera ansi andlega miður sín til að gleypa við svona þvættingi eins og þarna var borinn á borð. Og í því felst hið stóra siðleysi hinna frjálsu safnaða. Þeir raka til sín þessum smásálum og mergsjúga þær svo allt til dauðans.

Er ekki kominn tími til að stoppa þetta af? Þið þarna úti sem trúið þessu, prófið að máta þetta við einhver önnur trúarbrögð en ykkar eigin og sjáið hve afkáralegt þetta er!

Frelsarinn

Grænsápuguðfræði

23. maí 2004# (Hugvekja)

Í gegnum aldirnar hefur kristin trú markað skýrar línur bundnar af bókstaf biblíunnar. Þannig var fólk ofsótt fyrir að halda öðru fram en því sem stóð í biblíunni. Slík trú á sér nú fáa formælendur og kallast í daglegu tali bókstafstrú. Með meiri þekkingu og upplýsingu hefur kristin guðfræði smá saman tekið á sér nýja mynd. Þessa nýja guðfræði mætti með sönnu kalla grænsápuguðfræði því að í þeim kviksandi er engu hönd á festandi.

Þegar þú heldur að hægt sé að ná utan um trú grænsápuguðfræðings til að gagnrýna hana, þá rennur hún umsvifalaust úr greipum manns. Hluti af þessari fræðigrein er að taka heimskan texta eftir skrælingja og reyna að útlista hann sem djúpvitran sannleik. Jafnvel eru skrifaðir heilu bókaflokkarnir um eina setningu til að sanna aftur og aftur fyrir öðrum fræðingum að trú þeirra sé í lagi. Þannig taka jafnvel einföldustu setningar nýja merkingu í hvert skipti þegar ný hætta steðjar að textanum.

Til að útiloka alla gagnrýni á kristni virðist nú vera skilyrði að menn hafi full grænsápuréttindi til að tjá sig. Vissulega mega leikmenn og lærðir skrifa jákvæða umfjöllun þar sem gamlir leyfðir frasar eru endurteknir sí og æ á barnalegan hátt. En sömu fræðimenn fá jafnvel kast þegar vegið er að ritningunni. Ásaka viðkomandi gagnrýnanda umsvifalaust um þekkingarleysi á „djúpvitrum“ ritningartextanum. Þannig reynir kirkjan í nútímasamfélagi að breiða yfir heimskuna sem fylgir því að byggja alla sína trú á einni gamalli bók.

Það er ágætt að menn skrifi heilu bókaflokkanna um fornbókmenntir. En þegar tilgangurinn er sá að upphefja gamla blóðfórnartrú sem nútíma sannleik þá er því miður botninum náð í allri fræðimennsku.

Frelsarinn

Stórvirki Guðs?

24. maí 2004# (Rökin gegn guði)

En það bar til um þessar mundir að Gibsonpassían var mikið rædd á netinu. Í hnotskurn deila guðfræðingar um réttmæti ofbeldis í myndinni. Gott og vel, háalvarlegar umræður um slíkt geta aldrei verið annað en gott skemmtiefni fyrir okkur hin. Það var þó ákveðin setning rituð af Sigurði Árna Þórðarsyni sem á Deux ex cinema sem vakti upp gamlar kristnar minningar hjá mér. Sigurði finnst að allir ættu að sjá myndina en dregur í efa tilganginn með öllu ofbeldinu. Hann skrifar svo „því er einn vandi þessar myndar, hún hleypir blóðinu í augu okkar og við sjáum því ekki líf og dauða Jesú nægilega vel, sjáum ekki stórvirki Guðs.“

Auðvitað ættum við að auglýsa eftir þessu meinta stórvirki Guðs með lífi og dauða Jesú. Ég geri ráð fyrir að ekki standi á svörum okkar færustu snillinga á því sviði. En mig langar samt að mæna á þetta meinta stórvirki Guðs sem líf og starf Jesú átti að vera. Hér koma nokkrir punktar:

Hann fæðist meyfæðingu í Palestínu fyrir c.a. 2000 árum, en þá hafa samfélög manna lifað í nokkur þúsund ár víða um plánetuna jörð án þess að heyra nokkuð frá meintum stórvirkishöfundi.
Hann tælir til sín tólf vopnaða karlmenn og segir þeim að yfirgefa fjölskyldur sínar til að öðlast hásæti í himnaríki
Hann boðar að fátækt og eymd sé einn af gjaldmiðlum himnaríkis.
Hann galdrar mat, labbar á vatni og læknar veika til að sanna mátt sinn.
Hann kemur til að flytja stríðshrjáðum Ísraelsmönnum að himnaríki sé í nánd með endurkomu sinni.
Hann talar í dæmisögum svo að enginn skilji hann nema útvaldir með aðgöngumiða í himnaríki.
Hann er svikinn og tekinn af lífi samkvæmt stórvirki Guðsins.
Hann lifnar við samkvæmt sama stórvirki.
Hann fer til himna að ellefu fylgismönnum ásjáandi, því miður gleymdist að boða fleiri vitni.
Þegar hann kemur aftur mun hann reisa upp alla dauða, brenna um alla eilífð þau sem trúa ekki rétt en hinir fá passa í himnaríki.

Framhaldið þekkjum við öll. Kristni lagðist sem plága yfir Evrópu með skelfilegum afleiðingum fyrir milljónir manna fyrir utan nokkur sæmilega rituð bænakver og velstæða kirkju. Valdi Guðinn hans Sigurðar rétt? Er þetta magnað stórvirki eða makalaus heimska? Raunveruleikinn bankar uppá.

Birgir Baldursson

Leynireglan uppí Háskóla

25. maí 2004# (Kristindómurinn)

Fræðimennska hlýtur óneitanlega að ganga út á að komast sem næst sannleikanum. Meira að segja bókmenntafræðin hafa sitt til málanna að leggja í þessum efnum, því textarýnin þar á bæ getur þegar best lætur höndlað kjarna mennsku okkar, rétt eins og bókmenntirnar sjálfar geta staðið sem öflugt þekkingartæki. En hvernig kemur þetta út í guðfræðinni?

Þar á bæ rýna menn stíft í texta Biblíunnar, túlka dæmisögur og leiða út hvað þeir sem textann skrifuðu aftur í forneskju voru að meina með þessu öllu. Biblían er enda ítarleg heimild um reynslu manna af guðum gegnum ótal aldir og árþúsund.

Slík rýni er góðra gjalda verð og færir okkur beinharða þekkingu þegar upp er staðið. En það er einn annmarki á öllu þessu fræðastarfi. Og hann er sá að menn ganga of langt í þörf sinni fyrir að leiða það út að texti þessi sé djúpvitur sannleikur sem fullt erindi eigi við okkur í dag.

Píslarganga Jesú er gott dæmi. Guðfræðingar nútímans eru alveg komnir á þá skoðun að sagan sú sé ekki endilega sannleikanum samkvæm, heldur táknræn fyrir sigur lífsins yfir dauðanum. Gott og vel, menn hafa löngum trúað því að lífið sigri dauðann með einhverjum hætti. En þessi niðurstaða getur þó með engu móti rímað við þá þekkingu sem við í nútímanum búum að um líf og dauða skepna og gróðurs. Þekkingin á því ferli öllu útilokar gersamlega möguleikann á því að dýrategund á borð við manninn geti á einhvern hátt haldið lífi sínu og vitund eftir að líkið er kólnað.

Þetta eiga guðfræðingarnir að vita. Og í krafti þess eiga þeir ekki að ganga skrefi lengra en að gefa sér þá niðurstöðu að í gegnum tíðina hafi menn trúað slíkri bábilju og haldið á lofti. Í krafti fræðimennsku sinnar eiga þeir ekki sjálfir að geta haldið neinu slíku fram.

En það gera þeir samt. Útúrfróðir sérfræðingar í fornum goðsögum notfæra sér þessar mýtur miskunnarlaust sem efnivið í að boða hindurvitnin áfram, þótt þeir eigi að vita betur. Þeir ganga meira að segja lengra, gerast sjálfir prestar og hampa gömlum ranghugmyndum sem djúpum sannleika sem aðeins útvaldir geti höndlað og skilið.

Og þar með hafa þeir kálað fræðimennsku sinni. Þeir slökkva á allri gagnrýninni hugsun og fara að hegða sér eins og æðstuprestar hjá frumstæðum þjóðflokkum. Guðfræðinámið, sem eins og annað fræðilegt nám ætti að sía burtu allt sem ekki stenst í raunverunni, er í raun eins og forn leyniregla þar sem launhelgar eru tignaðar og menn líta á sjálfa sig sem djúpvitra útvalda stétt helgra manna.

Hver sá sem skoðar helgiritin með gagnrýnu hugarfari sér í hendi sér að textarnir þar eru börn síns tíma, lýsa heimsmynd sem fáfróðir hirðingjar bjuggu að og boðuðu í bland harðneskulegt þrælasiðferði.

Hvað veldur því að menn koma trúaðir út úr þessari deild?

Snæbjörn Guðmundsson

Fyrirspurn til annálaritara

26. maí 2004# (Kristindómurinn)

Kæru annálaritarar

Ég hef því miður lítið kafað í rit trúarbragða heimsins, þar sem ég hef hingað til ekki þurft að taka sérstaka afstöðu til hvers og eins þeirra. Aftur á móti hafið þið, prestar og guðfræðingar þessa lands, vegna starfs ykkar, án efa kynnt ykkur helstu trúarritin. Því vil ég biðja ykkur um að aðstoða mig lítið eitt.

Í huga mér er nefnilega enginn munur á Kóraninum, Biblíunni, Veduritunum, Bókinni um veginn, já eða Mormónsbók. Ég ætla samt ekki að biðja ykkur, annálaritarar, um að skýra mér frá öllum þessum ritum, ég ætti auðvitað að hunskast til að lesa mér sjálfur til um þau. Ég er hins vegar hræddur um að lestur þeirra breytti litlu um skoðun mína á þeim þar sem ég hef ávallt talið þau lýsa bábiljum, trúarskoðunum sem engan veginn eiga upp á pallborðið í nútímanum. En þar sem þessi sýn mín á ritunum er líklegast allt önnur en ykkar þætti mér vænt um ef þið útskýrðuð muninn á þeim í huga ykkar, til þess að ég fái skilið hvers vegna þið leggið Biblíuna til grundvallar trúar ykkar en ekki eitthvert annað rit. Nú kann reyndar að vera að einhverjir ykkar teljið trú ykkar algjörlega óháða Biblíunni og að Biblían sé óþörf við átrúnað í kristni. Þið getið þá leitt spurningarnar hjá ykkur. En, kæru guðsmenn, þá ykkar sem vitna ótt og títt í Biblíuna, bið ég um að svara þessum tveimur ofureinföldu spurningum:

1: Hvers vegna trúið þið á Biblíuna?

Eru það leifar barnatrúarinnar? Ykkur hefur sem börnum líklegast verið kennt að trúa á guð og Biblíuna. Sem fullorðnir einstaklingar hafið þið haldið því áfram en ekki velt því fyrir ykkur hvort Biblían hafi eitthvað fram að færa fram yfir önnur trúarrit eða hvort þið séuð yfirhöfuð eitthvað betur settir með átrúnaði á hana.

Viðurkennið þið kannski öll hin trúarritin til jafns við Biblíuna og teljið goðafræði þeirra jafnréttháa goðafræði Biblíunnar?

Eða er það vegna þess að þið hafið að vel íhuguðu máli komist að því að Biblían er eina rétta trúarritið og að hin eru öll kjaftæði, sem ekki skal taka mark á. Guð Biblíunnar sé sá eini sanni og á hann verði að trúa því allir aðrir guðir eru falsguðir.

2: Ef þið hafið svarað fyrri spurningunni í samræmi við þriðja og síðasta möguleikann, á þann veg að þið teljið Biblíuna vera eina rétta trúarritið og að öll hin séu kjaftæði (sem mig grunar sterklega að þið hafið gert þó það hafi kannski ekki verið jafnsterkt til orða tekið og hjá mér), hvað greinir hana þá nákvæmlega frá öllum hinum?

Nú gæti einhver sagt að hún sé eitt elsta trúarrit heimsins, en elstu hlutar Gamla testamentisins eru jú frá því um 1300 f.Kr. Biblían í heild sinni er nú samt langtum yngri og Veduritin eru t.a.m. mun eldri en Nýja testamentið. En ég væni ykkur, annálaritarar, heldur ekki um það að byggja flókna lífsskoðun ykkar á barnalegum rökum eins og því hvaða trúarbrögð séu elst.

Einhverjum gæti líka dottið í hug að benda á það að kristnin sé fjölmennustu trúarbrögð heimsins og hvernig gæti tveimur milljörðum manna skjátlast? En hvernig gæti þá hinum fjórum milljörðunum, sem búa á jörðinni og ekki aðhyllast kristni, skjátlast? Auk þess kæmumst við, kæru annálaritarar, auðvitað fljótt að því að það er ekki sjálfgefið að álit fjöldans sé það eina sanna. Og eins og nærri má geta efast ég sjálfur stórlega um að þið teljið þetta ástæðuna.

Ef til vill mun einhver geysast hér fram og vekja vinsamlegast athygli á því að fallegur boðskapur Biblíunnar sé hinn eini sanni. Það kann jú vel að vera að hægt sé að finna í hinni heilögu ritningu áminningar um göfugt og réttlátt líferni sem allir heilbrigðir og velþenkjandi menn á jörðinni eru sammála um að teljist réttar. En, kæru kirkjunnar menn, er ekki hægt að finna þannig boðskap í flestum öðrum trúarritum heimsins? Eðlilega teljið þið kristnina ekki vera einu siðferðislega réttu trúarbrögðin í heiminum, eða Biblíuna eina trúarritið í hverju mögulegt er að finna fallegar og mannbætandi setningar. Nei, ég veit að þið eruð víðsýnni en það.

Þá má vera að einhver guðhrædd og auðmjúk sál bendi á það að Biblían fjalli um Jesúm Krist, mannsoninn, sem hafi af miklu hugrekki fórnað sér fyrir mannkynið og hann sé frelsari vor og sáluhjálpari. En, elsku annálaritarar, var Múhammeð spámaður þá ekkert nema lygari og Kóraninn því falsrit frá upphafi til enda? Eru þeir sem tilheyra íslam fastir í vefi lyga og undirferlis? Hvað með öll hin trúarbrögðin? Var Búddha bjáni, Bahaullah bjálfi, Krishna kjáni og Míþras rugludallur?

Hugsanlega, annálaritarar, finnst ykkur ég naífur og einfaldur í hugsun. En ég get lítið að því gert, hef því miður aldrei fengið möguleika á að gera upp á milli trúarritanna. Eini möguleiki minn er að þið fagmennirnir hjálpið mér og sannfærið mig um hvert sé eina rétta trúarritið. Um leið og það er komið á hreint get ég tekið afstöðu til trúarbragða heimsins og mun ég tafarlaust hefja átrúnað á réttu trúarbrögðin með réttu trúarritin enda tel ég að almennileg trúarbrögð verði að byggja á einhverju haldbæru.

Gallinn er auðvitað sá að við það að biðja ykkur um að uppfræða mig hætti ég á að það komi í ljós að hið eina sanna trúarrit heimsins sé í raun og veru ekki til. Að þau séu öll fölsk, lygi frá upphafi til enda. En ég vona svo sannarlega að það verði ekki raunin.

Með þökk og von um góðar undirtektir.

Birgir Baldursson

Færri guðir, betri trú

27. maí 2004# (Rökin gegn guði)

Í ágætri bók sinni Trúarbrögð mannkyns fjallar Dr. Sigurbjörn Einarsson biskup um ýmis trúarbrögð veraldar, allt frá náttúrutrú til fjölgyðistrúar. Eingyðistrúarbrögðin islam fá reyndar að fljóta þarna með, ef ég man rétt.

Það sem sló mig við lestur þessarar bókar á sínum tíma var það hvernig í ósköpunum Sigurbjörn gat verið áfram trúaður eftir að hafa grúskað sig í gegnum öll þessi hindurvitni. Hann dró fram allra handa guði og anda, rakti goðsögur Egypta, Kaldea, Asteka og ég veit ekki hvað og gat á fræðilegan hátt afgreitt þetta allt saman á þeim forsendum að þetta væru goðsagnir, enda getur ekki staðist að allir þessir skaparar fái þrifist.

En ég man að röksemdafærslan hjá honum var eitthvað á þá leið að trúarbrögð væru því fullkomnari sem færri guðir eru í spilinu. Náttúrutrúin, sem hann kallaði frumstæð trúarbrögð, býr yfir endalausri andapopúlasjón og er því ófullkomnust af þessu öllu. Og í hans augum stendur eingyðið þessu öllu framar.

Slík uppstilling er reyndar alveg öfug við stjórnarfarið hér á jörðu niðri, þar sem lýðræðisleg valddreifing þykir standa einveldi á sporði. En ég ætla samt að leyfa mér að vera hjartanlega sammála doktornum í þessum efnum; því færri guðir, því betri trúarbrögð.

En það táknar líka að trúleysið, sem sumir trúmenn vilja kalla trúarbrögð, hlýtur þar með að vera fullkomnari trúarbrögð en eingyðistrú, enginn guð innifelur einum guði minna en það sem Sigurbjörn biskup trúir á. Í ljósi þess leyfi ég mér að spá því að í framtíðinni muni trúleysið taka við af guðstrúnni í krafti framþróunar mannkyns.

Óli Gneisti

Niðurstaðan var áhugaleysi

28. maí 2004# (Kristindómurinn)

Um síðustu mánaðarmót voru birtar niðurstöður úr könnun sem Gallup gerði fyrir nokkrar stofnanir þjóðkirkjunnar. Fréttaflutningur af þessari könnun var áhugaverður af þeirri ástæðu að enginn benti á að aðalniðurstaða hennar var sú að Íslendingar eru áhugalausir um málefni kirkjunnar.

Í könnuninni var meðal annars spurt: Hversu oft ferð þú til kirkju til að vera við almenna guðþjónustu? og voru niðurstöðurnar þær að 43,4% þeirra sem svöruðu sögðu aldrei, á hinum enda skalans sögðust 10% svarenda fara í almenna guðsþjónustu einu sinni í mánuði eða oftar.

Hvar er allt þetta fólk sem segist fara í almenna guðsþjónustu að minnsta kosti einu sinni í mánuði? Ég tel að ég þekki ekki eina einustu manneskju sem fer svo oft í kirkju án þess að fá borgað fyrir það, allavega ekki innan þjóðkirkjunnar. Þeir einu sem ég þekki sem fara svona oft í kirkju eru kaþólikkar. Getur verið að stór hluti þeirra sem sögðust fara mánaðarlega eða oftar í almenna guðsþjónustu séu í hinum og þessum kristnu söfnuðum en ekki í þjóðkirkjunni? Ég held það. Þessir smáu kristnu söfnuðir telja um 7-8% þjóðarinnar og mín ágiskun er að meðlimir þeirra séu um helmingur þeirra sem fara svona oft í kirkjur. Það hefði verið nauðsynlegt að brjóta niðurstöður könnunarinnar upp eftir trúfélagi svarenda til þess að hafa þessar tölur á hreinu.

Það sem undirstrikar áhugaleysi þjóðarinnar á málefnum kirkjunnar er ekki endilega þessi 43,4% sem aldrei fara í almenna guðsþjónustu heldur fjöldi þeirra sem vildi ekki taka þátt í þessari skoðanakönnun. Það var nefnilega gerður sá fyrirvari á niðurstöðurnar að svarhlutfallið hafi verið í lægri kantinum og að líkur séu á að það hafi frekar verið þeir sem eru jákvæðir gagnvart trú sem tóku þátt í könnuninni. Af einhverjum ástæðum þá fann ég hvergi nákvæmar tölur um þátttöku í könnuninni, vill þjóðkirkjan ekki að við vitum hve margir (eða réttara sagt, fáir) nenntu að svara?

Fyrir nokkrum árum var gerð rannsókn í Bandaríkjunum sem benti til þess að þær tölur sem koma fram í skoðanakönnunum um kirkjusókn væru stórlega ýktar, raunveruleg aðsókn í kirkjum var jafnvel helmingi minni en kannanir bentu til. Þessi tilhneiging kom ekki einungis fram í Bandaríkjunum heldur líka í Bretlandi og Ástralíu, það ætti því að vera óhætt að gera ráð fyrir að þetta eigi, allavega að einhverju leyti, líka við hér á Íslandi.

Þegar þessi skoðanakönnun hefur verið skoðuð örlítið með gagnrýnum augum þá sést að það er kannski ekkert sérstaklega mikið að marka niðurstöður hennar, þær eru nær örugglega ýktar og framsetningin hefur verið á þann hátt að þjóðkirkjunni er gert of hátt undir höfði. Það eina sem við getum raunverulega séð er að Íslendingar eru ákaflega áhugalausir um málefni kirkjunnar.

Heimildir
Fréttablaðið, Er líf í kirkjunni? 1. maí 2004, bls 28-29.
Setningarræða biskups á Prestastefnu 2004
Did You Really Go To Church This Week? eftir C. Kirk Hadaway og P.L. Marler

Frelsarinn

Þunglyndi grúfir yfir Biskupsstofu

30. maí 2004# (Hugvekja)

„Trúin á Jesú, lífið í hans nafni er hulin, en væntir sín. Á meðan heimurinn heldur því fram að það sé ekkert annað en þetta sem dagsins önn snýst um, þessi grátlega tilviljun, þessi kalda gröf og gleymskunnar gráa djúp - og hugsun manns og hjarta verði að venjast tilhugsuninni um guðlausan himinn, vonlausa veröld og tilgangslaust líf. Einmitt þar vinnur trúin sinn stærsta sigur.“ sagði Karl Sigurbjörnsson biskup í prédikun sem flutt var 6. sunnudag eftir páska við prests- og djáknavígslu í Dómkirkjunni

Mikið óskaplega hlýtur dagsins önn ásamt fögrum sumardegi að sækja á þig, Biskup. Því ef ekki væri fyrir goðsögu um upprisið hold þá væri veröld þín bara grámyglulegt tilgangsleysi. Svo virðist sem þú bíðir í dauðans ofboði eftir að komast til himna. Til að losna undan þungbærum veruleikanum.

Svo sorgleg er afstaða þín til lífsins að aftur og aftur sannast það fyrir mér hvað það er stórkostlegt að vera trúlaus. Það var mikið gæfu spor að kasta Jesú líkneskinu af náttborðinu og horfa á heiminn frá sjónarhorni raunveruleikans. Ég er mannvinur, herra Biskup og mig langar að segja við þig nokkur hughreystandi orð:

Það er stórkostlegt að skilja að heimurinn er náttúrulegur og tilviljanir hans eru tilgangurinn. Að hver dagur búi yfir meiri tilgangi en þúsund upprisur. Að hver dagur sé dýrmætari en nokkur eilífð.

Það er stórkostlegt að vera laus undan goðsögu kirkju og kristni. Að vera laus undan tilgangsleysi þess að hanga í helvíti eða himnaríki.

Það er stórkostlegt að standa uppréttur og guðlaus. Að þurfa ekki lengur að liggja betlandi á hnjánum með spenntar greipar.

Það stórkostlegt að leyfa huganum að starfa óháð löngu látnum sagnariturum, fullum af ranghugmyndum um djöfla og guði. Að geta lifað eftir eigin lífsspeki, draga ályktanir byggðar á þekkingu, skynsemi og rökum.

Það er stórkostlegt að geta upplifað tilgang lífsins í stað þess að bíða þess að dauður bókstafur lifni við. Fagnaðarerindið er ekki upprisa eða ódauðleiki, heldur staður og stund, fjölskylda og vinir, gleði og sorg.

Njóttu þess vinur að vera manneskja en ekki Biskup!

Óli Gneisti

Ótrúlega sagan um hvítasunnudaginn

31. maí 2004# (Kristindómurinn)

Í grein í Morgunblaðinu í gær fjallar Sigurður Ægisson um hvítasunnudag, þar er útskýrt hvers kristnir menn eru að minnast á þessum degi. Það er nauðsynlegt verk, þar sem hinn almenni „kristni“ Íslendingur hefur ekki hugmynd um hvað í ósköpunum á að hafa gerst á hvítasunnudag. Reyndar grunar mig að þessi grein Sigurðar breyti litlu um þekkingu Íslendinga á þessum „merkilega“ hátíðisdegi, því í raun er þeim bara skítsama hvað á að hafa gerst þá.

Hvítasunnudagur er fimmtíu dögum eftir páska, tíu dögum eftir uppstigningardag sem sannar væntanlega að hinn kristni guð er hrifinn af tugakerfinu. Lærisveinarnir voru daprir eftir að Jesús hafði verið geislaður upp til pabba síns en allt þetta breyttist þegar þeir fylltust heilögum anda, byrjuðu að tala tungum, fengu þrjúþúsund manns til að trúa á Krist og stofnuðu í leiðinni kristna kirkju. Helvíti öflugir eða hvað?

Sigurði finnst þetta allt saman „allt annað en normalt“ og segir að ef fréttaskýringarþátturinn „60 mínútur“ hefði verið til á þessum tímum þá hefði verið fjallað um þessa atburði þar. Ég er sammála Sigurði í þessu, svona merkilegur atburður hefði án efa orðið til þess að fréttamiðlar hefðu fjallað um það. Augljósa spurningin er því: Hvers vegna er ekkert fjallað um atburði hvítasunnudagsins í þeim heimildum sem til eru frá þessum tíma? Eina heimildin um þennan atburð er í viðauka við bók sem samanstendur af ýmsum tröllasögum sem enginn sæmilega skynsamur maður myndi trúa ef ekki kæmi til hálfgerður heilaþvottur samfélagsins.

Ef sagan um fyrsta hvítasunnudaginn væri sönn þá hefðu allir þeir útlendingar sem lærisveinarnir sneru til kristinnar trúar farið heim til sín og sagt þessa sögu aftur og aftur. Sagan hefði vafalaust varðveist í ótal heimildum, en þessar heimildir eru ekki til þannig að eina rökrétta niðurstaðan er sú að þessi atburður gerðist aldrei og þessi saga sé því uppspuni frá rótum.

Í lok greinarinnar segir Sigurður að stærsta fréttin sé sú að heilagur andi sé ennþá starfandi á 21. öld. Þvílíkt rugl, ef heilagur andi væri að störfum í þessum heimi þá myndum við taka eftir því. Sigurður ætti að temja sér þá einföldu lífsreglu að trúa ekki hvaða vitleysu sem er. Sagan af hvítasunnudeginum er vissulega ótrúleg en einsog svo margar ótrúlegar sögur þá er hún einfaldlega ósönn.

Birgir Baldursson

Breskir Draugabanar

2. júní 2004# (Nýöld)

Frétt á mbl.is í gær:

Draugabanar í herstöð

Hópur draugabana mun heimsækja flotastöð konunglega sjóhersins í Plymouth á Englandi um helgina til að kanna hvort þar sé reimt, en kvartað hefur verið yfir draugagangi á staðnum.

Miðlar, sjáendur og fleira fólk, sem sérhæfir sig í fyrirbærum handanheimsins, dvelja í stöðinni tvær nætur með ýmiss konar tæki og tól til að reyna að hafa upp á draugum. Verður athygli sérstaklega beint að Hengingarklefanum, herbergi sem meira en 100 manns hafa verið teknir af lífi í.

Hvaða tæki og tól ætli þetta séu? Er það orðið að almennt viðurkenndri staðreynd að draugar séu raunverulegir og hægt sé að hafa upp á þeim með einhverjum tækjum?

Eða ætli þessi tæki séu ætluð til að skera úr um hvort draugagangurinn eigi sér eðlilegar skýringar? En af hverju eru þá miðlar og sjáendur þarna?

Ég er nokkuð viss um að þetta fólk er ekki á höttunum eftir því að komast að hvort þarna sé eitthvað á ferðinni sem samræmist ekki raunveruleikanum eins og við þekkjum hann. Hins vegar er nokkuð ljóst að þarna fer fólk af stað með tilgátu sem það ætlar sér að finna sannanir fyrir.

Slíkt heitir að byrja á öfugum enda. Margir hafa dottið í þann pytt, s.s. Freud, sköpunarsinnar og FFH átrúendur. Trúgirni þessa fólks og þrá eftir því að raunveruleikinn sé í samræmi við hugmyndir þess gerir það að verkum að allt er reynt til að finna eitthvað sem fallið getur inn í fyrirfram gefnar hugmyndir. Hið eina rétta í stöðunni væri þó að vega og meta gögn burtséð frá óskum sínum og laga svo heimsmynd sína til samræmis við niðurstöðurnar.

Og það er einmitt það sem efahyggjufólk gerir. Heimsmynd sú sem við aðhyllumst er alls ekki í neinu samræmi við neinar þær óskir sem við kynnum að hafa um heiminn, heldur er hún einfaldlega byggð á þeim niðurstöðum sem liggja fyrir.

Birgir Baldursson

Þverskallar

3. júní 2004# (Kristindómurinn)

Það er með miklum ólíkindum hve mörgu fólki gengur vel að sjá ekki hið augljósa en reyna frekar eftir öllum mætti að heimfæra raunveruleikann upp á ófullkomnar hugmyndir sínar um hann.

Á annál sínum segir djákninn Elli:

Hin hugmyndin byggir á því að Biblían sé gömul og kenningar hennar úreltar. Þessi hugmynd gengur út frá einhvers konar þróunarhyggju sem leggur áherslu á það að maðurinn, hugsanir hans og hugmyndir um heiminn séu fullkomnari og betri í dag en áður, á sama hátt og tækninni hefur fleygt fram. Ekkert bendir til að slíkt eigi við rök að styðjast og auðveldlega má benda á að grunnhugmyndir manna um lög og reglur eru þær sömu nú og löngu fyrir ritun Biblíunnar.

Nú má svo vera að hugmyndir manna um lög og reglur séu í grunninn þær sömu og voru til staðar fyrir þrjú til fimm þúsund árum. Ef Elli á við „þú skalt ekki drepa“ þá hefur sú regla verið í heiðri höfð hjá manninum í milljónir ára.

Og fleiri dýrategundir hegða sér þannig líka. Það sem Elli áttar sig ekki á er að þótt einhver regluboð í Biblíunni séu góðra gjalda verð táknar það ekki að allt sem í henni er sé satt og rétt og líta megi á hana gagnrýnislaust sem eitthvert átorítet.

Nei, þessi fjárans bók, sem menn grípa endalaust til sem einhvers sjálfgefins sannleiks, er þvert á móti uppfull af fyrirmælum sem eru í hrópandi andstöðu við eðlilegt nútímasiðferði. Skoðum til dæmis mannréttindi í dag og svo á þeim tímum sem Biblían var skrifuð. Hvað t.d. með réttindi kvenna og umburðarlyndi fyrir samkynhneigð? Hvað með þrælahald sem sjálfum Jesú þótti bara hið besta mál að viðgengist, hvað með allt „óæðra“ fólkið sem ekki var af Guðs útvöldu þjóð?

Biblían er skrifuð af fávísum hirðingjum fyrir þúsundum ára og á ekkert erindi við veruleika okkar. Með því að hampa henni sem algildum sannleik stíga menn fyrsta skrefið í átt að ómældum hörmungum. Sjáið bara ástandið fyrir botni Miðjarðarhafs, þar sem Gyðingar nútímans Zíonistar frekjast með landsvæði annarrar þjóðar af því að það stendur í Biblíunni að guðinn þeirra hafi einhverntíma í forneskju útdeilt þeim þjóðflokki Gyðinga þessu landi.

Hvers á arabaþjóðin sem þarna á heimkynni að gjalda fyrir það að langminnugur þjóðflokkur hampar þjóðsögum sínum sem sannleikur væri?

Þeir sem lengst ganga í því að efast ekki um sannleiksgildi Biblíunnar halda svo úti sínum eigin gervivísindum þar sem reynt er að láta allar rannsóknarniðurstöður ríma við bókina helgu. Ef aðrar niðurstöður fást er þeim einfaldlega hent. Biblían skal vera rétt, hvað sem tautar og raular og því er raunveruleikinn aukaatriði í hugskoti þessa fólks.

Já, sköpunarsinnar og Elli þverskallast við hinu augljósa. Slíkur er máttur trúarinnar.

Matthías Ásgeirsson

Kraftaverkahyskið

4. júní 2004# (Siðferði og trú)

Reglulega flytja ýmis trúfélög inn til landsins einstaklinga sem fullyrt er að Gvuð lækni sjúka í gegnum. Næstum því undantekningarlaust fyllast salir af fólki sem á bágt andlega eða líkamlega. Fólki sem hefur misst vonina og er tilbúið til að prófa hvað sem er til að lina þjáningar sínar.

Að sjálfsögðu er ekki rukkað fyrir þessa þjónustu enda stangast það á við landslög en safnbaukurinn er látinn ganga og fólk er hvatt til að gefa rausnarlega til að styrkja framtakið. Sjúkir fara svo upp á svið þar sem kraftaverkahyskið þylur yfir því einhverja andskotans þvælu og lýsir því þarnæst yfir að fólkið hafi læknast, oftar en ekki fellur það aftur fyrir sig og er gripið af aðstoðarmönnum áður en það skellur í gólfinu.

Þeir sem sannarlega eru fársjúkir, koma t.d. á staðinn í hjólastól, er ekki hleypt á sviðið, helst ekki nálægt því. Það er átakanlegt að fylgjast með sannarlega helsjúku fólki sem ekki fær að komast nálægt loddaranum. Erlendis er það oft stundað að gamalmenni sem koma röltandi á samkomuna er boðið að setjast í hjólastól og svo er þeim rúllað fremst. Að sjálfsögðu gapa allir þegar sama fólk stendur upp úr hjólastólnum á sviðinu. Ef ykkur finnst eins og þið kannist við þetta atriði er það vegna þess að nákvæmlega þetta gerist í kvikmyndinni Leap of Faith. Sú mynd er vissulega skáldsaga en hún sækir mjög margt, þar með talið þetta atriði, til bókarinnar Faith Healers eftir töfra- og efahyggjumanninn James Randi. Þar lýsir Randi því meðal annars á átakanlegan hátt þegar hann er vitni að því að fólk haltrar á svæðið daginn eftir samkomu til að leita að hækjunum sem það hafði fleygt frá sér í æsingnum kvöldið áður, sannfært um að það væri læknað.

Í bókinni lýsir Randi ótal aðferðum sem þessir kraftaverkaskúrkar nota til að aðskilja fólk frá peningunum sínum. Allt frá hátæknibrellum til múgæsings er notað til að telja fólki trú um, í að minnsta kosti smá stund, að það hafi orðið vitni að kraftaverki.

Að sjálfsögðu eru kraftaverkin engin, þrátt fyrir fullyrðingar trúmanna um annað. Engin staðfest dæmi eru til um fólk sem hefur læknast af einhverju öðru en bakverk og þá iðulega tímabundið. Auðvitað geta menn tínt til dæmi af fólki sem hefur liðið betur eftir svona sirkus og margir segja frá ótrúlegum kraftaverkum en ekkert þeirra hefur fengist staðfest. Aldrei. Þetta virkar ekki og þó hægt sé að segja að þetta virki þar sem einhverjum líði betur hverfur það alveg borið saman við alla þá sem bíða skaða af þessu siðlausa athæfi. Bætta líðan má útskýra með hópsefjun, krankleikinn hafi átt sér andlegar skýringar eða venjulega sveiflu á einkennum.

Ekki er hægt að prófa þessa skúrka, þeir eru með svör við því. Maður má nefnilega ekki freista gvuðs. Ef t.d Gunnari í Krossinum er alvara með innflutningi á kraftaverkahyski ætti hann að sjálfsögðu að taka áskoruninni og sprauta sig með veiru sem veldur lifrabólgu C, láta svo staðfesta hjá lækni að hann sé sýktur og fá einhvern glæpamanninn til að lækna sig. En hann gerir það ekki vegna þess að hann veit að þetta er sjónarspil, svik og prettir.

Það er ekkert annað en roluháttur lögregluyfirvalda sem veldur því að þetta pakk er ekki sótt til saka fyrir að hafa fé af fólki. Sannarlega eru fáir fyrirlitlegri en þeir sem misnota sér neyð bágstaddra.

Það eru fáir fyrirlitlegri en kraftaverkahyskið.

Ég hvet lesendur til að verða sér úti um bókina Faith Healers og kynna sér aðferðir loddaranna.

Birgir Baldursson

Þú færð nammi ef þú vilt vera vinur minn

5. júní 2004# (Kristindómurinn)

Það er frekar þreytandi að horfa upp á kirkjunnar menn halda því sífellt fram að þeir standi fremstir allra í siðferðislegum efnum, með Biblíuna að leiðarljósi. Ef það væri raunin hefðu myrkar miðaldirnar orðið allt öðruvísi en raunin varð.

Við verðum að átta okkur á því að á hverjum tíma eru boðberar trúarinnar alveg jafn ofurseldir þeirri hugsanatísku sem ríkir. Og svo ber við að mannkynið er einfaldlega á framfaraleið í þessum efnum, alveg burtséð frá trúarkenningum.

Þær hafa orðið til trafala ef eitthvað er.

Prestar dagsins í dag bannfæra ekki fólk. Þeir skrifa ekki undir tilskipanir þess efnis að pynta og brenna skuli þá sem ekki aðhyllast boðskap þeirra. Þeir standa ekki í vegi fyrir framþróun í læknavísindum eða annarri þeirri þróun sem skilar okkur betra og öruggara umhverfi. Það gerðu prestar þó á sínum tíma.

Öll þessi framför er afrakstur þeirra sem létu sig engu varða hvað heimsmynd kristninnar hljóðaði upp á á hverjum tíma, heldur leituðu kerfisbundið hins sanna í hverju máli og umsköpuðu þar með sýn okkar á heiminn.

Prestar dagsins í dag hafa þurft að lötra á eftir framförunum og viðurkenna því aukið lýðfrelsi og afnám margs konar kúgunnar. En í stað þess að varpa frá sér bók þeirri sem hélt samfélaginu öldum saman í helgreipum forneskju, hafa þeir tekið upp á því að túlka hana upp á nýtt til samræmis við það siðgæði sem hugsanafrelsi hefur leitt af sér. Kvenréttindi eru t.d. allt í einu málið hjá þeim, þótt Biblían fari þar gersamlega á svig við ríkjandi viðhorf.

Og bráðum geta samkynhneigðir hampa fullum mannréttindum þótt Biblían fordæmi þá og hvetji til þess að þeir séu drepnir. Þrælahald dettur engum nútímapresti í hug að menn megi ástunda, þótt ritið lýsi ljóslega velþóknun almættisins á því fyrirkomulagi.

Gott og vel. Það er í raun bara jákvætt að lúterskir guðfræðingar og prestar skuli leggja sig í líma við að samræma þennan forna boðskap ríkjandi siðferði, úr því svo margir telja sig þurfa á þessu trúardóti að halda til að þrífast í lífinu. En þegar þeir halda því fram að allar þessar framfarir á Vesturlöndum séu kirkjunni og kristinni trú að þakka, hríslast um mann ömurleiki.

Þeir eru nefnilega jafn ofurseldir ríkjandi hugmyndum og við hin, en hafa ekkert gert til að móta þær. Elta í staðinn aðeins það sem trendið býður í von um að halda vinsældum.

Þeir eru eins og strákurinn á skólalóðinni sem býður öðrum nammi til að kaupa sér vináttu.

Birgir Baldursson

Nýtt galdrafár?

8. júní 2004# (Kristindómurinn)

Í frétt á mbl.is í dag segir:

Hætt við að banna börnum í Ástralíu að sjá Harry Potter

Átralskir kvikmyndaeftirlitsmenn óttast greinilega fjölkynngi ungra aðdáenda Harrys Potters og hafa ákveðið að falla frá þeirri kröfu að 15 ára aldurstakmark verði sett á myndina Harry Potter og fanginn í Azkaban. Þess í stað verður börnum heimilt að sjá myndina í fylgd foreldra sinna.

Það kemur fram í fréttinni að ástæða eftirlitsins felst í hrollvekjandi atriði þar sem varúlfar koma við sögu, en það er fullyrðingin í upphafsmálsgrein fréttarinnar sem verður mér tilefni til þessara skrifa.

Því hvort sem henni er slegið fram í gríni eða ekki hef ég nefnilega, í umræðum mínum um trúmál gegnum tíðina, komist að því að til er fullorðið, upplýst fólk í vestrænu nútímasamfélagi sem trúir því í alvöru að galdrar og fjölkynngi séu staðreynd - hluti af raunveruleikanum.

Þið hafið eflaust tekið eftir því að það eru töframenn sem duglegastir eru við að fletta ofan af miðlum og öðrum sem staðhæfa um yfirnáttúrlega hæfileika sína. Ástæða þess er einföld: Þetta fólk þekkir í þaula þau brögð sem í taflinu eru, kunna blekkingaleikinn út og inn og sjá um leið þegar verið er að beita slíkum brögðum.

Þegar ég tefli þessum upplýsingum fram í trúmálaumræðunni hefur það komið fyrir að menn haldi að slíkir töframenn séu í alvörunni göldróttir, að þeir geti raunverulega nýtt sér yfirnáttúrlega hæfileika sína til að ganga fram af fólki á sviði.

Galdrar eru ekki staðreynd, heldur mýta sem menn hafa trúað um aldir að séu partur af veruleikanum. Kristin kirkja pyntaði og brenndi um aldir ógrynni fólks á þeim forsendum að það væri göldrótt og gæti beitt mætti orða og athafna til að sveigja veruleikann undir vald sitt.

Í dag eigum við að vita betur. Nákvæmlega ekkert bendir til þess að slíkt sé hægt. En staðreyndin er samt sú að í röðum trúmanna heldur þessi forna ranghugmynd lífi og bitnar það óspart á afþreyingarefni á borð við Harry Potter.

Hlustið bara á Gunnar í Krossinum.

En þessu trúfólki er svosem vorkunn, því stór hluti trúarbragðanna gengur út á galdur. Líka kristnin. Eða hvað er annars í gangi þegar menn leggjast á bæn með það að markmiði að fá guð sinn til að haga hlutunum öðruvísi en þeir eru? Eru galdrasæringarnar ekki bara þar lifandi komnar; andi særður fram með orðum og afkáralegri hegðun til að framkvæma ákveðin verk í þágu þess sem biður/galdrar?

Um leið og menn átta sig á þessu samhengi og því að engu er áorkað með svona skrípalátum, þá átta menn sig líka á því að Harry Potter er bara ævintýri sem engu barni ætti að vera óhollt að lifa sig inn í. Þetta er bara í þykjustunni.

Alveg eins og Guð og Jesús.

Meðan kristnir klerkar halda áfram að fullyrða eitthvað um mátt bænarinnar yfir lögmálum náttúrunnar mun misskilningurinn um raunveruleika galdra og kukls lifa. Um leið lifir hættan á öðru galdrafári, missi menn sig út í skefjalausan átrúnað og ótta við þessi fyrirbæri.

Hættum að hlusta á þvæluna úr munni sanntrúaðra og njótum ævintýranna á þeim forsendum að þau eru einmitt það - ævintýri.

Matthías Ásgeirsson

Úlfur í sauðagæru

15. júní 2004# (Nýöld)

Í Fréttablaðinu síðasta laugardag var eftirfarandi frétt undir liðnum Fréttir af fólki.

Tom Cruise hefur opnað sérstaka læknastofnun fyrir þá sem lögðu líf sitt í hættu til þess að bjarga fólki undir rústum Tvíburaturnanna eftir hryðjuverkin 11. september 2001. Margir þeirra komust í snertingu við hættuleg efni sem eru enn að skaða heilsu þeirra. Þetta finnst leikaranum hræðilegt og vill að hetjurnar fái þá meðferð sem þeir eiga skilið. Talað er um „9/11 sjúkdóminnn'' á meðal þeirra björgunarmanna sem þjást líkamlega vegna efna eftir björgunaraðgerðirnar.

Þetta hljómar ósköp vel, öðlingurinn Tom Cruise ákveður að aðstoða hetjurnar af einskærri góðmennsku. Ef meira væri af svona fólki væri heimurinn betri staður. Eða hvað?

Skoðum málið aðeins betur. Tom Cruise, maðurinn með milljón dollara brosið er nefnilega ekki allur þar sem hann er séður. Það vita það kannski ekki allir en Tom Cruise er félagi í afskaplega vafasömum sértrúarsöfnuði og þegar betur er að gáð er það sértrúarsöfnuðurinn sem stendur á bak við læknastofnunina.

Að sjálfsögðu eiga sér ekki stað neinar hefðbundnar lækningar heldur verður beitt kukli og heilaþvotti til að laða fólk að Vísundarkirkjunni (enska: Church of Scientology). Vísundarkirkjan var stofnuð á sjötta áratug síðustu aldar af Vísindaskáldsöguhöfundinum L. Ron Hubbard. Haft er eftir Hubbard „það er út í hött að skrifa fyrir smápening. Besta aðferðin til að græða milljónir er að stofna trúarbrögð''. Hubbard hafði rétt fyrir sér, Vísundarkirkjan hefur á nokkrum áratugum auðgast gríðarlega þrátt fyrir að vera ekkert sérstaklega fjölmenn. Allmargar Hollywood stjörnur og aðrir auðmenn eru félagar og greiða meðlimir safnaðarins ótrúlegar upphæðir fyrir að ganga í gegnum námskeið sem eiga að þroska þau og færa nær fullkomleika.

Vísundarkirkjan er stórvafasamur félagsskapur og hafa þeir beitt svívirðilegum aðferðum við að berjast gegn andstæðingum sínum í gegnum tíðina. Persónunjósnir, upplognar ásakanir og falskar ákærur er meðal þess sem Vísundarkirkjan hefur beitt gegn gagnrýnendum hennar. Þrátt fyrir að komið hafi í ljós að Vísundarkirkjan hafi stolið gögnum skattyfirvalda og mútað starfsmönnum fékk hún fyrir nokkrum árum stöðu sem viðurkennt trúfélag og nýtur skattfríðinda. Þessi viðurstyggilegi sértrúarsöfnuður beitir klassískum aðferðum á meðlimi sína og heilaþvotturinn er gegndarlaus.

Þó vel gangi í Bandaríkjunum hafa nokkur ríki Evrópu sem betur fer séð í gegnum skrumið og beitt aðgerðum til að koma í veg fyrir að glæpasamtökin nái að festa rætur. Í Frakklandi njóta samtökin ekki viðurkenningar og í Þýskalandi er meðlimum bannað að gegna opinberum störfum. Ástæðan er einföld, Vísundarkirkjan reynir allsstaðar að komast yfir opinber gögn til að beita í starfi sínu. Aðgerðir Þjóðverja voru því fullkomlega eðlilegar þrátt fyrir töluverða gagnrýni.

Sem betur fer hefur lítið borið á þessu hyski hér á landi, einhverjir einstaklingar hafa þó haft reynslu af starfinu og eitthvað tjáð sig á spjallþráðum á netinu. Það væri áhugavert að sjá hvort háværustu talsmenn umburðarlyndis hér á landi myndu berjast fyrir rétti þessa lýðs ef þær reyndu að ná fótfestu hér, en ég vona að það gerist aldrei.

Frétt BBC um málið.
Nánari fróðleikur um Vísundarkirkjuna

Birgir Baldursson

Kristnin á réttri leið

16. júní 2004# (Kristindómurinn)

Það er athyglisvert að sjá þessa færslu Skúla S. Ólafssonar prests á Annálavefnum góða. Svo virðist sem gagnrýnin guðfræði sé nú öllu að umturna innan hins evangelíska lúterska kristindóms kristindómsins.

Sérstaklega er það grein John Shelby Spong sem er athyglisverð:

„Kristur reis ekki upp frá dauðum í orðsins fyllstu merkingu“, segir hann, „heldur var nærvera hans svo sterk að lærisveinarnir fundu hana eftir krossfestinguna.“

Það eru fréttir til næsta bæjar ef lúterskir ná að þurrka þarna út megininntak kristindómsins, að Jesús hafi risið upp frá dauðum, en ætla það samt sem áður að trúarbrögð þeirra lifi. Spong gerir það þó með þessum furðulega hætti:

Biblían stendur fyrir sínu [...] ég trúi því að Guð sé raunverulegur og hafi opinberast í Jesú Kristi.“ Að hans mati snýst kristnin um þetta þrennt: Að hvert mannslíf sé heilagt, að Jesús segi okkur að hvert mannslíf á þessari jörðu sé umvafið kærleik og að hvert mannslíf hafi þá köllun að verða allt sem það getur orðið. Allt sem hamlar gegn þessu er illt.

Merkilegt. Þarna er maðurinn búinn að hafna Jesú sem hinum upprisna, en heldur samt sem áður fram að Guð hljóti að vera til og hafi opinberast í þessum dauðlega manni. Svo koma þrjú atriði sem núna eru allt í einu orðin inntak kristninnar:

Hvert mannslíf er heilagt - mjög húmanískt, en ekki alveg í anda gömlu kristninnar sem drap og brenndi alla þá sem óðu villu að hennar mati.

Hvert mannslíf er umvafið kærleik - hvað á hann við? Guðlegan skilyrðislausan kærleik? Er slík trú ekki til vansa, ef hún reynist vera röng? Væri ekki réttara að hvetja alla menn til að sýna öðrum mönnum kærleiksþel svo að þessi umvafði kærleikur hverrar manneskju verði raunverulega til staðar?

Hvert mannslíf hefur þá köllun að verða allt það sem það getur orðið - er ekki þarna bara verið að lýsa manneðlinu? Erum við ekki flest öll að reyna að þokast í átt að mesta hugsanlega þroska, kannski fyrir utan þá sem búnir eru að festa sig í neti fíkniefna, eða eru siðblindir að upplagi? Af hverju þarf þetta að vera einhver æðri köllun eða yfirnáttúrleg krafa?

Allt sem hamlar gegn þessu er illt - illt á hvaða hátt? Í eðli sínu illt, illt fyrir mannlegt samfélag eða komið frá Djöflinum? En ef þetta er rétt er sú kristni sem fer í stríð við múslima ill. Sú kristni sem brennir fólk á báli er þá ill. Sú kristni sem innrætir hindurvitni á borð við að Jesús hafi stigið upp til himna er þá ill, því hún heldur fram staðlausum stöfum og rænir hinum auðtrúa hugsanafrelsi sínu.

En kristnin er auðvitað í framför. Öflugar guðfræðideildir hafa í seinni tíð náð að þoka þessu ömurlega hindurvitnakerfi í þann farveg að næstum er hægt að kalla lúterska menn húmanista. Um leið og þeir hætta að boða tilvist Guðs og auðmýkt við hann eru þeir útskrifaðir sem háþroskaverur.

Við hlökkum til þeirrar stundar. En þangað til er þess virði að velta fyrir sér öllum þeim breytingum sem orðið hafa á kristindóminum frá upphafi vega. Kristni dagsins í dag á Íslandi er allt önnur en sú kristni sem miðaldaprestar boðuðu. Í ljósi Krists (sem guðfræðingar nútímans hampa) hlýtur því kristnin gegnum aldirnar að hafa verið röng trúarbrögð.

Þá má spyrja: Eru þeir búnir að ná þessu réttu núna? Eða er kannski bara ekkert vit í hugmyndakerfinu hvernig sem snúið er upp á það? Væri ekki bara nærtækast að dömpa þessu ranghugmyndum alveg og taka í stað þess upp siðrænan húmanisma?

Birgir Baldursson

Af því bara

17. júní 2004# (Kristindómurinn)

Það hafa gerst söguleg tíðindi.

Snæbjörn lagði hér fyrir fáeinum vikum nokkrar spurningar fyrir þá presta og guðfræðinga sem skrifa á vefsetrið Annáll.is. Ein spurninganna var:

1: Hvers vegna trúið þið á Biblíuna?

Eru það leifar barnatrúarinnar? Ykkur hefur sem börnum líklegast verið kennt að trúa á guð og Biblíuna. Sem fullorðnir einstaklingar hafið haldið því áfram en ekki velt því fyrir ykkur hvort Biblían hafi eitthvað fram að færa fram yfir önnur trúarrit eða hvort þið séuð yfirhöfuð eitthvað betur settir með átrúnaði á hana.

Viðurkennið þið kannski öll hin trúarritin til jafns við Biblíuna og teljið goðafræði þeirra jafnréttháa goðafræði Biblíunnar?

Eða er það vegna þess að þið hafið að vel íhuguðu máli komist að því að Biblían er eina rétta trúarritið og að hin eru öll kjaftæði, sem ekki skal taka mark á. Guð Biblíunnar sé sá eini sanni og á hann verði að trúa því allir aðrir guðir eru falsguðir.

Það var ekki mikið um gagnmerk svör til að byrja með en loks tók glænýr guðfræðingur sig til og reit langt og ítarlegt svar á annálsvefinn. Þar rekur hann rækilega hvernig skilning menn leggja í Biblíuna til að viðhalda hugmyndakerfi því sem þeim var innrætt í æsku, en minna fer fyrir svörum við spurningunni hvers vegna.

Hann kemur þó inn á það með þessu hér:

Þótt Snæbjörn segi það ekki berum orðum má greina þá spurningu í skrifum hans hvernig standi á því að nokkur geti verið kristinn nú á tímum, eða með öðrum orðum hvers vegna menn aðhyllist ein trúarbrögð fremur en önnur. Fyrir því geta verið margar ástæður, m.a. félagslegar enda er enginn ónæmur fyrir umhverfi sínu. Ekki má þó gleyma því að trú manna tekur ávallt breytingum á lífsleiðinni enda kemst enginn hjá því að vega hana og meta að einhverju marki. Í raun er trú manna mótuð af margvíslegum hefðum, uppeldi þeirra, félagsskap og reynslu, en færa má félagsfræðileg rök fyrir því að heimsmynd manna, hver svo sem hún er, verði ávallt trúarleg.

[...]

Það sem skiptir öllu máli þegar menn fjalla um trúarbrögð annarra er að setja sig í spor hinna trúuðu og reyna að átta sig á því hvernig þeir skilja hlutina og vega þá og meta, t.d. með því að lesa sér til um það. Ef menn reyna það ekki, koma þeir tæpast til með að segja neitt af viti um viðkomandi trúarbrögð, sama hvað þeim finnst um þau.

Í þessum tveimur efnisgreinum kemur tvennt fram:

Menn aðhyllast það sem fyrir þeim er haft, enda enginn ónæmur fyrir umhverfi sínu.

Ekki er hægt að skilja trú nema reyna hana sjálfur eða gera sér far um að setja sig í spor þess sem trúir. M.ö.o: Þú hefur barasta ekkert vit á þessu.

Ég benti fljótlega á að svar guðfræðingsins er innihaldsrýrt þegar kemur að svarinu við spurningunni hvers vegna og svarið sé í raun af því bara. Og áfram héldu menn svo að afgreiða mál þannig að trú væri eitthvað sem hinn trúlausi geti ekki skilið.

En niðurstaða er komin í málið. Presturinn Skúli hefur gefið afdráttarlaust svar:

Skýringin er ekki byggð á skýrum rökum - ekki frekar en hvers vegna æskuvinir mínir eru þeir sem þeir eru. - Jú, svo vildi til að við gengum í sama barnaskóla og höldum tengslum enn þann dag í dag.

Biblían er með sama hætti eitt af því sem varð á vegi mínum í æsku - og hef ég bundist boðskap hennar tryggum böndum síðan.

Rétt eins og sumir karakterar hefur hún að geyma æði margt sem ég samsama mig með, felli mig við og skýri heiminn út frá.

Hér hefur íslenskur prestur játað það á sig að telja Biblíuna vera sannari en önnur trúarrit á þeim forsendum einum að hann ólst upp við hana. Á þeim forsendum einum leyfir hann sér svo að halda innihaldi hennar að auðtrúa fólki sem einhverjum stórasannleik og þiggja á einum tíma eða öðrum fyrir það föst laun frá ríkinu.

Engin haldbær rök hefur hann fyrir því að eitthvað sé sérstaklega vitrænt við innihaldið, eitthvað sé þarna að finna sem geri trúarbrögð hans marktækari en önnur eða réttmætara að ríkið reki fokdýra og fjölmenna stofnun til að halda þessu að fólki.

Ekkert. Eina svarið er af því bara.

Það eitt, út af fyrir sig, gerir allt hið kostnaðarsama vafstur þessarar stofnunar óásættanlegt.

Frelsarinn

Maðurinn: Þriðja tegund simpansa

21. júní 2004# (Kristindómurinn)

Með aukinni þekkingu er orðið ljóst að skyldleiki milli simpansa (tvær tegundir simpansa Pan troglodytes og Pan paniscus) og manna er 99.4% í erfðaefninu DNA. Til að einfalda málið þá getum við sagt að erfðaefnið sé bókasafn. Þannig er eini munurinn á milli manna og simpansa sá að við eigum sama bóksafn en lesum ekki sömu bækurnar í því.

Nýlegar DNA rannsóknir hafa leitt það í ljós að Neanderthalsmaðurinn fjarskyldur ættingi manna og simpansa svo að fleiri tegundir uppréttra apa hafa gengið um á jörðinni en tegundin maður. Það eru rúmlega fimm milljón ár síðan leiðir skildu á milli simpansa og manna. Það sem gerir simpansa og menn öðruvísi en önnur spendýr er að heili þeirra rúmar þá hugsun að setja sig í spor annarra. Þessi eiginleiki er afar merkilegur og gefur þessum tegundum nýja vídd í tjáningu og félagslegri hegðun.

Simpansar lifa yfirleitt í sátt og samlyndi í hópum þar sem einstaklingarnir upplifa bæði gleði og sorg. Þeir hugga hverjir aðra og reyna af fremsta megni að hjálpa meðbræðrum sínum til að lifa af harða lífsbaráttu. Þeir hafa ekkert lögmál, spámenn né upprisin Jesú-apa til að segja sér að hugsa vel um náungann. Auðvitað er það því aumara en orð fá lýst að meint snilld Jesú Krist sé orð hans um náungakærleikann. Hjá simpönsum telst þessi boðskapur ekki nýr né merkilegur enda vita þeir hvaða hegðun er best fyrir hópinn. En það er umhyggja fyrir náunganum.

Það er sannalega ekkert merkilegra við að vera maður en simpansi miðað við erfðaefni okkar. Í þau hundruð milljón ár sem líf hefur þróast á jörðinni með ýmsum tímabilum hafa önnur dýr lifað án Yahweh eða Jesú. Það er því skammarlegt til þess að vita að nokkrir lúnar stígi á stokk og telja sig handleika furðulegan sannleika. Að á síðustu augnablikum jarðsögunar ákveði ósýnilegur þrískiptur andi að menn séu æðri öðru lífi á jörðinni og að boðskapur hans sé einstakur. Samkvæmt þessum sannleik einræktar meintur andi sjálfan sig og kallar hann son sinn (það er varla hægt skrifa þetta nema með óbragð í munninum). Það er því kaldhæðni örlaganna að hinn útvaldi einræktaði sonur guðs er með sama erfðaefni og frændi hans simpansinn.

Er ekki tími til kominn að flagga í hálfa stöng fyrir kirkju og kristni. Það er full ástæða til að leyfa þessari mislukkuðu og órökréttu kristilegu tilvistarkreppu að fá sína hinstu hvíld.

Frelsarinn

Grænsápuguðfræðingur á villigötum

22. júní 2004# (Vísindi og trú)

Séra Örn Bárður Jónsson er kraftmikill prestur með ákveðnar skoðanir á mörgum málum. Það er gaman að fylgjast með þeim mikla kappa bruna um ritvöllinn á heimasíðu sinni. En því miður opinberast í máli hans sú kreppa sem steðjar að kristinni trú. Örn Bárður virðist ekki þola nokkra gagnrýni á Biblíuna og hugmyndakerfið hennar. Hann snýst til varnar í tveim greinum á heimasíðu sinni með freyðandi grænsápuguðfræði. (Gein 1 og Grein 2) Við skulum skoða boðskap sóknarprestsins gegn skrifum Atla Harðarsonar heimspekings um sköpunarsinna í Lesbók Mbl., bls. 3, þann 19.06.2004 „Bókstafstrú og þekking“.

Til að forðast misskilning trúmanna þá eru vísindi ekkert annað en viðurkennd aðferðafræði til að sanna eða afsanna. Vísindi eru því ekki trú og þaðan af síður óhagganlegir bókstafir, heldur sífelld leit að sannleika studdum mælanlegum niðurstöðum. En Örn Bárður virðist ekki skilja þetta og veður áfram í blindni til verja sköpunarsögu biblíuna. Hann gerir það eins og sönnum grænsápuguðfræðing sæmir að moka ryki í augu lærisveina sinna.

Örn Bárður segir í svari sínu að hann „trúi“ á sköpunarsöguna og að hún sé skáldleg sýn á veruleikann. Einnig að sköpunarsagan sé listaverk með sjö daga ramma og að baki tilverunni sé hugsandi máttur. Allt hljómar þetta hjá prestinum eins og biblían sé djúpvitur sannleikur aftan úr fornöld, sem má með ákveðnum aðferðum skilja sem nútímasannleik. En öðru nær, lífið á jörðinni er alls ekki skapað og á sér ekki nokkurn höfund. Hér misskilur Örn Bárður aðalatriði málsins. Það er því hræðilegt að sjá hann túlka sköpunarsöguna á sama hátt og nýaldar rugludallar rembast við túlka sýruna í ljóðum Nostradamusar.

Áfram heldur Örn Bárður að böðlast um í grænsápuguðfræði og dauðrotar sjálfan sig með þeim orðum að Adam hafi verið fyrsti vísindamaðurinn. Að hans fyrsta hlutverk hafi verið að gefa skepnum nafn með því að flokka þau og skilgreina. Ekki þarf að orðlengja að hvergi finnast vísindalegar studdar kenningar eftir þennan hr.Adam. Heldur eru Mósesbækurnar gott dæmi um úrelta heimsmynd mannfjandsamlegs samfélags útdauðra eyðimerkurskrælingja. Það slær einfaldlega á mann hroll að nokkur maður útskrifist frá HÍ með viðlíkar hugrenningar í kollinum.

Lokaátakið hjá Guðfræðingnum til að sanna sköpunarsögu biblíunnar er að vitna í Jobsbók sem „eitt af merkustu ritum allra heimsbókmenntanna“. Sem skáldlegt og myndrænt samtal þar sem Guð ávarpar Job úr stormviðrinu (Job 38.4-11 og 16-24). Siðfræðilega er þetta ævintýri Jobsbókar gjaldþrota þar sem Yahweh og Satan taka sig saman í að leggja gildru fyrir Job karlinn. En Örn Bárður les ákveðin texta hennar þ.e.a.s. Job 38.4-11 og 16-24 sem einskonar fyrirlestur um kristilega nútímasköpunarfræði.

Í þessum texta er Yahweh látinn tala úr stormviðri í gervi önugs grobb belgs. Eins og snargölnum einræðisherra sæmir eys hann sjálfumgleði sinni yfir Job hvernig hann hafði fyrir því að skapa jörðina. Reyndar setti hann stólpa undir hana til að festa hana betur niður, en með góðum grænsápugleraugum þýðir það væntanlega að jörðin sé hnöttur sem snýst um sól. Svona til að kóróna ruglið segist Yahweh geyma haglél í skýi sér við hlið til að kasta í þá sem honum mislíkar. Þessum skrælingjum sem skrifuðu farsann var vorkunn sökum vanþekkingar. En hvers vegna í ósköpunum er svo illa farið fyrir vel gefnum guðfræðing að túlka þessa blekkingu sem meistaraverk sannleikans.

Með sterkri trú og miklum vilja er hægt að lesa allskonar rugl út úr listaverkum, skáldsögum og ljóðum, en það eru ekki vísindi Örn Bárður. Þar skilur á milli blekkingar og þekkingar. Þar er skilur á milli trúar og vísinda.

Að lokum Örn Bárður, hvers vegna slepptir þú versi 38:12 til 15 í Jobsbók? En þar segir hinn siðblindi einvaldur „Og hinir óguðlegu verða sviptir ljósinu og hinn upplyfti armleggur sundur brotinn“. Er þetta jarðvegurinn sem þú uppskerð úr? Hversu langt ætlar þú að ganga inn dimman dal kristninnar? Þú hafnaðir stríði Bush í Írak en virðist nærast af stríði Yahweh gegn uppréttu fólki. Bush gefur fé í góðgerðastarfsemi en það bætir ekki hugmyndakerfi hans. Sama afstaða gildir um kristna vini mína. Sama gildir um þig ágæti Örn Bárður. Það er aldrei of seint hafna einræði, fáfræði og siðleysi kristinnar trúar. Vonandi eiga vísindin eftir að vera sá kyndill sem lýsir þér leið úr ánauð trúar. Þér verður tekið fagnandi úr dýflissu Jesú Krists.

Birgir Baldursson

Er nauðsynlegt að trúa?

26. júní 2004# (Siðferði og trú)

Nú er það svo að við sem trúlaus erum komumst alveg ágætlega frá lífinu. Siðferði okkar er í engu ábótavant, jafnvel verður ekki annað séð en mörg okkar veltum þeim hlutum jafnvel meira fyrir okkur en flestir trúmenn.

Það verður ekki heldur séð að skortur á guðlegu hjálpræði ræni okkur nokkurri lífshamingju. Miklu fremur má halda því fram að það að vera laus við að ástunda slíka hegðun geri okkur frjálsari og sjálfstæðari einstaklinga.

Því er nauðsynlegt að spyrja: Er einhver nauðsyn á að menn trúi?

Prestar Þjóðkirkjunnar og margir guðfræðingar virðast halda það. Það verður að minnsta kosti ekki annað séð en að innrás kirkjunnar inn á leikskóla, auk hreins og klárs trúboðs í grunnskólum landsins komi til af því að kirkjunnar mönnum finnist börnin ekki vera nógu trúuð. Við vitum öll að börn fæðast trúlaus og það virðist ekkert há þeim fyrstu æviárin. Og mörg börn taka aldrei trú þrátt fyrir alla innrætinguna og það háir þeim greinilega ekkert heldur.

Samt fara milljarðar á hverju ári í að halda úti stofnun sem hefur það eitt að markmiði sínu að gera alla kristna, án þess þó að nein rök liggi því til grundvallar að einhver nauðsyn sé á því.

En það er reyndar ekki, þegar málin eru skoðuð betur, að sjá að Þjóðkirkjumenn standi á því fastar en fótum að trú sú sem þeir boða sé mönnum nokkur nauðsyn. Það sýnir sig best á því hve umburðarlyndir þeir eru gagnvart öðrum trúarbrögðum og lífsskoðunum. „Vertu sæll í þinni vantrú“ hefur meira að segja fengið að fljóta með þegar þessir menn skrifast á við okkur trúlausa. Ég hef líka séð guðfræðing halda því fram að honum sé hjartanlega sama hvort ég trúi eður ei.

Eru ekki einhver misvísandi skilaboð þarna á ferðinni? Ef þetta skiptir einstaklinginn engu máli, af hverju eru þessir menn þá að troða þessum skoðunum sínum upp á unga krakka með fulltyngi grunn- og leikskólanna? Væri ekki heiðarlegra af þessum mönnum að leyfa bara hverjum og einum að ákveða þetta á eigin spýtur þegar hann hefur vit og þroska til?

Þjóðkirkjan á að hætta trúboði inni á leikskólum og hætta að hanna námsefni kristinfræðinnar til lestrar í grunnskólum, nema því aðeins að henni takist að sýna fram á nauðsyn þessarar innrætingar.

Birgir Baldursson

Er þetta fræðimennska?

27. júní 2004# (Hugvekja)

Þegar þróunarkenningin leit dagsins ljós varð mönnum ljóst að eldri skýringar á tilurð og eðli veraldar gátu engan veginn verið á rökum reistar. Það sem kirkjan hafði boðað gegnum aldirnar reyndist eftir allt ekki annað en barnalegt ævintýri.

Guðfræðingar nútímans viðurkenna nútímavísindakenningar um eðli veraldar og tilurð tegundanna. Þeir vita sem er að maðurinn var ekki skapaður í ákveðnum tilgangi, heldur er hann afrakstur þróunar sem gat um síðir af sér fjölmargar apategundir.

Þeir vita sem er að maðurinn er ein þessara apategunda.

En það virðist vera einhver kerfisvilla í hugum guðfræðinganna þegar kemur að því að endurmeta Biblíuna, þennan endanlega sannleik júdókristinna manna um aldir. Svo virðist sem ekki sé nokkur möguleiki í hugum þeirra að afskrifa bara þessa fornu sköpunarsögu og viðurkenna að hún á ekkert undir sér. Nei, þess í stað hefur farið að stað gífurleg vinna við að endurtúlka þetta allt saman eins og einhvern djúpvitran sannleik, svo maðurinn fái áfram að vera í öndvegi „sköpunarinnar“.

Þetta fólk er því, þrátt fyrir allt frjálsræðið og nútímalegan hugsunarhátt, enn sköpunarsinnar, en bara með vægum forsendum.

Hver er nauðsynin á því að hefja enn á loft úreltar hugmyndir hirðingja til forna um gerð og eðli veraldar og leiða út einhvern sannleik, þegar ljóst er að ekkert þarna fær staðist? Af hverju þarf að túlka þetta eins og ljóð eða líkingu með djúpvitra vitneskju að baki? Eru það fræðileg vinnubrögð að þvinga fram einhverskonar sannleik úr því sem ljóst er að byggt er á fáfræði?

Slíkt hlýtur að teljast fræðimennska með öfugum formerkjum. Í stað þess að rannsaka hlutina og draga síðan ályktanir, gefa menn sér niðurstöðurnar fyrst (Biblían boðar sannleika, kærleika og réttlæti) og heimfæra síðan allt sem í ritinu stendur upp á þessa niðurstöðu.

Þannig ganga málin fyrir sér í guðfræðideildinni. Deildin sú er bæði tímaskekkja og háðung þeirri fræðimennsku sem fram fer innan veggja háskólanna. Hún fær einungis að vera þarna í krafti ríkrar hefðar, en allt slíkt tekur einhverntíma enda.

Það er bara spurning hvenær.

Birgir Baldursson

Nokkrar Biblíuskýringar

28. júní 2004# (Kristindómurinn)

Mér er sköpunarsaga Biblíunnar nokkuð hugleikin núna eftir að Örn Bárður tefldi henni fram sem djúpvitrum skáldlegum sannleik í debati sínu við Atla Harðarson heimspeking.

Og því ætla ég að grænsápast aðeins og gera tilraun til að finna þennan sannleik í ljósi þróunarkenningarinnar:

Í blaðinu birtíngi, sem ég skrifa og gef út á Akranesi, birti ég þessa hugleiðingu nýlega:

Heimurinn væri betri ef við hefðum aldrei komið niður úr trjánum.

Sennilega voru það loftslagsbreytingar sem ollu því að forfeður okkar af prímatakyni hundskuðust út á sléttuna eftir árþúsunda þægilegan hippalifnað. Trjávistin hafði orsakað litasjón (fæðan var litrík og kyrr), engar vígtennur voru í munni og líkamsbyggingin rindilsleg í samanburði við varga sléttunnar.

Þessi skepna hefði auðveldlega orðið undir hefði hún þurft að þróa með sér samskonar búnað og rándýrin sem hún keppti við. En hið ótrúlega gerðist. Dýrið hélt líkamlegum aumingjavexti sínum en þróaði í stað þess með sér gáfur til að beita verkfærum, hagnýta sér eld og stunda veiðar í hópum. Þegar fram liðu stundir tók maðurinn svo úlfa í þjónustu sína og þróaði með sér tungumál til að gera veiðarnar auðveldari.

En sjáið nú hvað allar þessar gáfur hafa kallað yfir heiminn. Við erum búin að leggja hann undir okkur, breyta öllu láglendi í bílastæði. Við hrúgum fuglum [og öðrum dýrum] inn í þröng búr þar sem þau húka alla sína stuttu ævi. við útrýmum skógum og heilu dýrategundunum. Koltvísýringsmagnið hækkar ört, ósonlagið þynnist og svo gæti farið að allt líf á jörðinni verði í bráðri hættu innan fárra áratuga.

Svo kostar þessi heilastærð alls konar brjálæðislegar ranghugmyndir. Flokkadrættir og stríð eru fylgifiskur þessa, því hugmyndakerfin sem við aðhyllumst snúast oftar en ekki um þessi góðu „okkur“ og þessi vondu „hin“..

Nei, þá væri betra ef við værum bara enn að hippast í trjánum, úðandi í okkur appelsínum, friðsöm og í góðu stuði.

Sjáið hvað þetta ferli er svipað því sem lýst er í sköpunarsögunni. Það mætti næstum halda að þeir sem hana rituðu, fyrr eitthvað 3-4000 árum hafi verið með þróunarferli mannsins á hreinu, eða hvað. Skoðum það betur:

Forveri mannsins hefur það makindalegt í aldingarðinum en verður svo að hrökklast þaðan út, væntanlega sökum loftslagsbreytinga. Þetta verður til þess að hann þarf fljótlega að bíta í eplið af skilningstrénu, þróa með sér greind til að takast á við nýjar aðstæður. Þarna klikkar reyndar Mósebókin, því samkvæmt henni gerðist þetta í öfugri röð, maðurinn fékk fyrst gáfur sínar og þurfti að hundskast út á sléttuna í refsingarskyni fyrir það.

Hinir nýju lifnaðarhættir breyttu líkamsbyggingu mannsins umtalsvert. Hann endaði með að rísa að fullu upp á afturlappirnar og barnsfæðing kvendýrsins varð þarmeð mun þjáningarfyllri, auk þess sem höfuð ungviðisins er mun stærra en áður vegna greindarinnar. Þar hittir sköpunarsagan naglann á höfuðið, erfiðleikar barnsfæðingarinnar eru bein afleiðing eplaátsins.

Í kjölfar greindarinnar kemur svo blygðunin og þörfin fyrir að hylja nekt sína. Engin önnur dýr sjá ástæðu til slíks, það er eins og með greindinni hafi þetta runnið upp fyrir okkur, rétt eins og segir í sköpunarsögunni.

Og eins og sést á hugleiðingu minni hér að ofan, er mannskepnan orðin „syndum hlaðin“ af allri þessari greind. Orsök allrar þessarar syndar er augljóslega hátt greindarstig mannsins og maður fer því að skilja boðun kirkjunnar um að hjálpræðið liggi í að hugsa eins og barn. Viska mannanna er heimska á mælikvarða Guðs, og allt það.

En hvað voru þessir Mósebókahöfundar, svo vel sem þeir voru að sér í þróun mannskepnunnar, að blanda einhverjum guði inn í þetta. Ef við grænsápumst aðeins og notum túlkunaraðferðir, er ljóst að þessi guð er aðeins tákngerving fyrir þróunina, eða öllu heldur tímann, eða hreinlega orsök og afleiðingu.

Og þarna klikkar Örn Bárður. Svo vel sem hann getur hugsað sér að túlka þessa sögn í allar áttir gleymir hann algerlega að túlka guðinn. Guð er fyrir honum bara Guð, hvað sem öllu hinu líður. Væri ekki ráð fyrir guðfræðingana að nugga líka smá sápu á þetta hugtak og komast að því hvað liggur þarna að baki?

Sjáið hvað þetta er auðvelt. Í raun er léttur leikur að pikka út allt það sem sameiginlegt er með tveimur ólíkum frásögnum og hampa því eins og algildum sannleika. Það þarf bara smávegis skammt af valkvæmri hugsun, því flest annað í sköpunarsögunni stenst engan veginn neitt það sem nú er vitað um heiminn. Hvað segið þið til dæmis um höggorminn, sem var talandi eðla á löppum eftir að maðurinn kom fram en missti svo fæturna snögglega og fór að borða mold?!

Svona „fræðimennska“ gæti sem hægast kallast hundalógík, enda er þessi túlkun mín beinlínis í anda greinanna þriggja sem ég skrifaði hér í vetur. Þar tókst mér að leiða út með grænsápunni minni að Guð væri genin okkar, rökhugsun og geimverur. Núna er ég búinn að heimfæra tímann/þróunina/orsakalögmálið upp á hann. Ekki held ég þó að ég komist nálægt því að hitta á það hvað mönnum gekk til með þessu hugtaki í árdaga, þegar Genesis var í smíðum. Hafi sagan verið skrifuð sem allegoría voru menn ekkert að meina að guð hafi verið vitrænt afl, svo mikið er víst. Örn Bárður hlýtur að geta fallist á það. Og þá stendur eftir spurningin um hvað kirkjunni gengur til að tilbiðja Guð eins og hann sé slíkt afl og kenna mönnum að þekkja hann á þeim forsendum.

En auðvitað eru fimmbókahöfundarnir ekkert að tala í líkingum. Þeir trúðu á þennan sama guð og Örn Bárður og héldu sig vera að lýsa tilurð heimsins á nákvæman og kórréttan hátt. Og þá stendur eftir hið erfiða val Arnar Bárðar og hinna guðfræðinganna að afskrifa guðinn annað hvort sem líkingamál eða forna ranghugmynd hirðingja í árdaga.

Birgir Baldursson

Óvitar giftir guðdómnum

5. júlí 2004# (Kristindómurinn)

Rakst á þetta í Net-Mogganum í dag:

Það var ekki fyrr en skilnaðarpappírar komu inn um bréfalúguna hjá 22 ára gamalli norskri konu, að hún komst að því að hún hafði verið gift ókunnugum pakistönskum manni í eitt ár, að því er norska blaðið Verdens Gang greinir frá í dag.

Og áfram heldur Mogginn:

Konan, sem varð fyrir því að veskinu hennar var rænt nokkrum árum áður, hafði ekki hugmynd um að skilríki hennar höfðu verið notuð við athöfn í Íslömsku menningarmiðstöðinni í Ósló, til þess að gifta hana og Pakistanann.

„Mér brá rosalega. Ég hef aldrei gifst og hafði ekki hugmynd um hvað hafði gerst,“ sagði konan, en nafn hennar kom ekki fram. Hana grunar að önnur konar hafi notað skilríki hennar við athöfnina.

Imam Maulana Mehboob-ur-Rehmann hjá menningarmiðstöðinni sagði við Verdens Gang að skilríki væru vandlega athuguð hjá þeim fyrir athafnir sem þessar.

Hin 22 ára gamla kona reynir nú að fá hjónabandið ógilt og hefur tilkynnt um málið til lögreglu. Rannsóknarlögregla hefur hins vegar ákveðið að hætta rannsókn málsins þar sem henni hefur ekki tekist að finna manninn, sem virðist ganga undir allnokkrum dulnefnum í Noregi.

Hvað segið þið? Eru það ekki eðlileg viðbrögð konunnar að reyna að fá þetta hjónaband ógilt? Væru það ekki svívirðileg viðbrögð hins opinbera ef henni yrðið synjað þess á þeim forsendum að skilnaðurinn nægði? Þar með væri það áafmáanlega skráð í þjóðskrá að hún hafi verið gift þessum manni og ekkert við því að gera.

Hér á landi er Helgi Hóseasson í svipaðri baráttu. Þegar hann var óviti var honum, án upplýsts samþykkis, þröngvað til samfélags við hinn kristna Guð og þrettán ára síðan gert að staðfesta hann, án þess að hann hefði aldur til að meta þetta á upplýstan hátt. Og þegar hann, í ljósi þess að hann gaf aldrei upplýst samþykki sitt fyrir þessu, fer fram á að skírn hans og fermingu sé rift, setja yfirvöld upp snúð og segja að skráning hans úr þjóðkirkjunni sé nægileg.

Ég sé ekki að nokkur munur sé á Helga og þessari norsku konu. Af hverju ætti þá afstaða okkar til krafna þeirra að vera eitthvað mismunandi?

Birgir Baldursson

Hvað er trúarbragðahatur?

8. júlí 2004# (Siðferði og trú)

Á bls. 2 í Fréttablaði dagsins stendur þetta:

Banna trúarbragðahatur

Bresk stjórnvöld hyggjast leggja lagafrumvarp fyrir þingið sem gerir það að saknæmu athæfi að hvetja til trúarbragðahaturs.

Talið er að frumvarpið taki mið af lögum um kynþáttahatur. Brot á þeim lögum varða allt að sjö ára fangelsi.

Áður en ég mynda mér skoðun á þessu máli langar mig heil ósköp til að vita um hvað er verið að tala. Því jafn eindregið sem ég er á móti kynþáttahatri hlýt ég að vera jafnmótfallinn því að fólk sé úthrópað eða beitt ofbeldi í krafti þeirra trúarbragða sem það aðhyllist. En er það sem hér um ræðir eitthvað slíkt, eða fjallar þetta lagafrumvarp um eitthvað allt annað?

Ég spyr af þeirri einföldu ástæðu að oft er okkur hér á Vantrú borið á brýn að vera e.k. trúarbragðahatarar, að við séum ofstopamenn gagnvart því sem mönnum er heilagast.

Ég vísa því að sjálfsögðu á bug. Það eru alltaf hugmyndakerfin sjálf sem liggja undir gagnrýni hér og auk þess mismununin sem oft fylgir. Hvergi er ráðist að fólki eða það úthrópað fyrir trúarskoðanir sínar.

Ég man reyndar varla til þess að hafa orðið var við slíkt hátterni í öllum þessum rökræðum um trúmál sem ég hef átt. Ekki einu sinni hjá biskupi Íslands þegar hann segir trúleysi ógna mannlegu samfélagi. Hann úthrópar okkur trúleysingjana ekki einu sinni sem siðleysingja þegar hann segir trúleysi kalla siðleysi yfir samfélagið.

Málflutningur hans er á sömu nótum og okkar. Munurinn er einungis sá að við höfum rétt fyrir okkur ;)

En ef svo vill til að nýju lögin í Bretlandi reynist afrakstur þrýstings frá trúmönnum sem ekki þola að heyra ráðist á hugmyndakerfi sitt, jafnvel þótt góður rökstuðningur um skaðsemi þess fylgi, tja þá erum við Vantrúfélagar í ákveðinni hættu, þ.e. ef svipuð lög verða tekin upp hér.

Biskupinn reyndar líka. Sjáumst í djeilinu, Kalli!

Óli Gneisti

Fréttablaðið brotlendir í Roswell

11. júlí 2004# (Nýöld)

Í Fréttablaðinu í gær var fjallað um fljúgandi furðuhluti, viðtal við Magnús Skarphéðinsson geimveruáhugamann ásamt „Geimveru- og geimskipasögum úr íslenskum raunveruleika“. Einnig er sagt frá brotlendingu geimskips við Roswell í New-Mexico einsog um staðreyndir sé að ræða þó í raun sé þetta einfaldlega samsæriskenning sem byggir ekki neinum sönnunum.

Það er svo margt sem rangt í Roswellgreininni að það er ekki skrýtið að blaðamaðurinn hafi sleppt því að láta nafn sitt við hana. Það sem gerðist í raun var að bóndi nokkur fann eitthvað rusl á landareign sinni og lét engan vita af því fyrr en 11 dögum síðar þegar hann heyrði að fljúgandi furðuhlutir hefðu sést yfir Washington. Það er annars of langt mál að fara yfir staðreyndirnar í Roswell-málinu hér en þeir sem hafa áhuga á að kynna sér það geta kíkt á heimildirnar sem vísað er í hér neðst á síðunni.

Í blaðinu er líka birt mynd af „krufningu geimveranna“, þó það sé ekki sagt þá virðast þessar myndir vera úr myndbandi sem varð frægt fyrir nokkrum árum. Það virðist ekki skipta blaðamanninn neinu máli að það er löngu orðið ljóst að myndbandið er falsað, í því sést til að mynda skilti í bakgrunninum sem var ekki framleitt fyrr en 1967 (svo ekki sé minnst á hve ósannfærandi myndbandið sjálft er).

Reynslusögurnar „úr íslenskum raunveruleika“ eru einfaldlega sögur, samkvæmt þeim geta geimskip sveimað yfir Öskjuhlíðinni með miklum ljósasýningum án þess að 99.9% Reykvíkinga taki eftir því. Staðreyndin er einfaldlega sú að það mannshugurinn er ekki fullkominn og það er auðvelt að blekkja hann.

Magnús Skarphéðinsson virðist trúa öllu nema því sem vísindamenn segja enda eru þeir forpokaðir. Magnús trúir á geimverur, álfa, huldufólk, drauga og hugsanaflutning, öll þessi fyrirbrigði hafa verið rannsökuð ítarlega án þess að nokkuð bendi til þess að þau séu raunverulega til. Í raun verður fólk að spyrja sig hvort það trúi Magnúsi Skarphéðinssyni eða vísindasamfélaginu, svarið ætti að vera augljóst.

Það er sorgleg staðreynd að stundum virðast blaðamenn halda að fréttaflutningur af yfirnáttúrulegum fyrirbrigðum falli ekki undir sömu lögmál og umfjallanir um önnur mál. Þeir virðast líta á svona greinar sem meinlausa skemmtun án þess að sjá ástæðu til þess að merkja greinarnar þannig að þær þekkist frá raunverulegum fréttum.

Þetta viðhorf er hættulegt. Fyrst og fremst er það reyndar skaðlegt fyrir fjölmiðlanna sjálfa og trúverðugleika þeirra en einnig getur þetta skaðað trúgjarnt fólk (og börn) sem ekki hafa náð tökum á þeirri tækni sem þarf til að gera greinarmun á raunveruleika og kjaftæði.

Hver veit nema að Magnús Skarphéðinsson sé sjálfur fórnarlamb óábyrgra blaðamanna sem töldu hlutverk sitt vera að skemmta almenningi en ekki uppfræða. Fjölmiðlafólk verður að taka ábyrgð á umfjöllunum sínum og átta sig á að það má ekki framreiða hvaða rugl sem er í búningi frétta. Blaðamenn verða að bera virðingu fyrir sannleikanum, almenningi og síðast en ekki síst, sjálfum sér.

Þess má að lokum geta að efahyggjumenn telja alls ekki útilokað að geimverur séu til, miðað við stærð Alheimsins þá er það í raun frekar líklegt, sögurnar af komum geimskipa til Jarðar eru hins vegar afar ósannfærandi.

Heimildir
Did a flying saucer crash near Roswell, New Mexico in the 1940s? What's with this „alien autopsy“ movie?
The Cold War's Classified Skyhook Program
How To Make An Alien

Birgir Baldursson

Öfugur spegilll

18. júlí 2004# (Hugvekja)

DV er blaða skemmtilegast á Íslandi. Fréttastíllinn er harður og óvæginn og allur bragur blaðsins dálítið götustrákalegur.

Dálítið eins og mín eigin skrif á stundum.

Það er gaman til þess að vita að DV og Fréttablaðið leggi sig eftir skrifum okkar hér á Vantrú. DV eltir þau jafnvel yfir á þær bloggsíður þar sem við baunum athugasemdum og birtir á prenti.

Unaðslegt.

Þannig birtist nýleg bloggfærsla Skúla S. Ólafssonar nú í vikunni þar sem hann veltir fyrir sér spegli sem fylgir rakvélafestingum og er til óþurftar. Mig grunar að það sé fyrir athugasemdir mínar að blaðamaðurinn sér ástæðu til að prenta þetta upp fyrir landsmenn. Ég leiddi nefnilega umræðuna að trúmálum.

Já, framsetning DV er mjög skemmtileg, sérstaklega myndskreytingin. Og það er gaman að sjá hve ólíka merkingu er hægt að lesa úr þeim texta sem menn hafa fyrir augunum. Ég rak augun í það að blaðamaðurinn misskilur fullkomlega forsendurnar fyrir því að ég tók til máls, heldur að ég sé að líkja saman rakstri og trúarbrögðum. Ég er auðvitað ekkert að því, heldur er það hið feitletraða hér í texta Skúla sem ég svaraði:

Firring er líklegasta skýringin. Upphaflega hafa menn hannað þetta m.t.t. þess að menn geti brúkað sem spegil. Svo líður tíminn og smám saman gleymist hinn upprunalegi tilgangur. Eftir stendur spegilmynd á hvolfi. Á þetta ekki við um fleiri þætti í samfélagi voru? (feitletrun mín - BB)

Skúli varpar semsagt upp þessum bolta: Firring - spegilmynd á hvolfi - á þetta við á fleiri vígstöðvum?

Já, segi ég tek umsvifalaust að útlista hvernig prestshlutverkið er þessu sama marki brennt. Þetta er auðvitað meint sem góðlátlegt skot, því Skúli er einmitt prestur, en eftir því sem ég lít betur á þetta átta ég mig betur á hversu mikil alvara er þarna að baki.

Prestshlutverkið í vestrænu nútímasamfélagi er trénað og firrt hlutverk töfralæknisins í fornum samfélögum. En þar sem vitneskja okkar er hætt að rúma öll þau hindurvitni sem töfralæknirinn stóð fyrir, stendur prestshlutverkið eftir á skjön við allt. En í stað þess að menn átti sig á þessu finna þeir starfinu ný verkefni og halda áfram að láta eins og þetta sé virðingarverð staða að gegna og á einhvern hátt nauðsynleg samfélaginu.

En slík sýn er auðvitað á hvolfi. Þetta vafstur presta í nútímanum er til megnustu óþurftar, enda gengur það að stóru leyti út á að fylla hugi saklausra barna af ömurlegum hindurvitnum sem er svo aðeins hægt að verjast undir handleiðslu kirkjunnar og prestanna. Og sárt er að sjá fullþroska manneskjur dragnast með þetta ranghugmyndarusl á herðunum ævina á enda með öllu því andlega ófrelsi sem því fylgir, þar sem menn þurfa að særa frá sér syndabyrði og illar vættir og ákalla góðar sér til handleiðslu.

Og prestarnir fitna eins og púkar á fjósbita.

Nei, þótt athugasemd mín á blogg Skúla hafi upphaflega verð græskulaus stríðni mega hann og félagar hans vita að það er langt í það að þeir fái nokkurt frí frá mér og árásum mínum. Ég mun miskunnarlaust núa prestum þessa lands því um nasir að þeir eru óþurftarstétt sem vinnur samfélaginu skaða með boðskap sínum. Það er ekkert launungarmál að ég á mér innst í hugskoti þann draum að geta að lokum sýnt þessu fólki fram á réttmæti skoðana minna, svo það megi pakka niður kjól og parruki og fá sér heiðarlega vinnu.

Frelsarinn

Prestar í hlekkjum hugarfarsins

25. júlí 2004# (Hugvekja)

Oft og mörgum sinnum hef ég lesið greinar og hlustað á ræður sóknarpresta þjóðkirkjunnar um að heimur versnandi fer. Þessum reiðilestri fylgir yfirleitt lýsing á nútímamanni í kreppu sem hefur láðst að meðtaka hinn kristna arf liðinna kynslóða. Auðvitað eru þetta oft brosleg taktík presta til gefa löngu úreltri þjóðkirkju framhaldslíf. En engu að síður er þessi fortíðardýrkun oft villandi lygi sem á fátt skylt við raunveruleikan.

Eitt af því góða við okkar samfélag er að það byggir á reynslu liðinna kynslóða. Sú dýrmæta reynsla hefur fært okkur þekkingu hvernig ekki á að byggja samfélag og hvernig ekki á að koma fram við náungan. Þessari staðreynd virðast prestar ávallt gleyma þegar þeir falla í sína alþekktu fortíðar- og kristilegu sjálfsdýrkun. Með þessari framkomu má líkja við að þeir stappi á grafreitum forfeðra sinna til að fela glæpi kirkju og kristni. Því þegar íslenska þjóðkirkjan var hve öflugust (1550 til 1874) hékk hún í pilsfaldi kristilegs konungsveldis. Kirkjan taldi að konungur tæki vald sitt frá Guði og því var bannað að efast um vald kóngs og kirkju. Í þessar samfélagsgerð var botninum náð í siðleysi, illsku og óréttlæti.

Kirkjan stundaði víðtækan þjófnað á eignum með svikum og andlegu ofbeldi. Stundað var þrælahald á íslenskum leiguliðum, prestar njósnuðu um almenning og það var glæpur að hafa nokkra aðra trú en þá kristnu. Kvennakúgun var alger, geðfatlaðir fengu oft verri meðferð en heimilisdýr, samkynhneigð var stórglæpur, hjónaskilnaðir útilokaðir o.s.frv. Refsigleðin sem fylgdi þessu var óréttlát og viðbjóðsleg, fólk tekið af lífi og því misþyrmt fyrir minnstu sakir samkvæmt boðum Biblíunnar í formi stóradóms. Öllu samfélaginu var þannig haldið í heljargreipum þar sem grasserandi vandamálum var sópað undir teppið. Þannig lifði heimilis- og kynferðisofbeldi góðu lífi í kristilegri þögn svo að gerendur gátu haldið heiðri sínum. Samfélagið var fast í kristilegri lágmenningu, öll skemmtun var í lágmarki og einsleitni daglegs lífs ömurleg. Aðeins bænakvak og biblíulestur var talið til æskulegar hegðunar utan vinnutíma.

Með einræði á himni sem og á jörðu hnignaði þannig íslensku samfélagi svo að landsmenn hafa aldrei þurft að þola jafn mikla niðurlægingu frá upphafi byggðar. Í eymd, hungri og tilgangleysi tókst kristinni yfirstétt að halda samfélaginu í andlegri eyðimörk. Á endanum flúðu þúsundir íslendinga til Vesturheims í von um betra líf. Um leið og Íslendingar fengu frelsi og áhrif þjóðkirkjunnar minnkuðu jókst velsæld og hamingja landsmanna. Nú þegar landsmenn skrá sig úr sjálfvirku skráningakerfi gamla kvalarans hefur þeim aldrei liðið betur félagslega sem efnahagslega.

Tökum gott dæmi um hegðun presta til að finna trú sinni tilgang. Reynt er að gera út á opna umræðu um þunglyndi að nútímaveiki á öld trúleysis. Talað er um einsemd og að fólki líði illa vegna skorts á Jesú Kristi í „hraða nútímans“. En sannleikurinn er sá að þunglyndi og aðrir geðsjúkdómar hafa ávallt fylgt manninum. Slíkt fólk var einfaldlega lokað inni og sett í hlekki af kristnum kærleik, enda talið samkvæmt boðun Jesú að illir andar orsökuðu slíkt. Í dag er reynt að hjálpa þeim sem eiga við slíkt að glíma og fjöldi manns vinnur við lausn slíkra mála. Opin umræða um þetta vandamál er nauðsynleg til að ná utan um vandamálið og eyða gömlum kristilegum fordómum. Samt reyna prestar að tala um þetta sem sérstakt nútímavandmál sem er ekkert annað en auðvirðuleg nálgun á málinu.

Nýjasta tískubylgjan hjá prestum er að gagnrýna sjálfstraust ungs fólks og að þau beri ekki lengur virðingu fyrir fullorðnum eins og gert var í gamla daga. Í gegnum aldirnar voru börn lamin til hlýðni og þau notuð sem vinnuþrælar í hinu kristna íslenska samfélagi. Með guðhræðslu og ofbeldi var þannig landanum haldið niðri frá barnsaldri í fullkominni undirgefni við kristileg yfirvöld. Sem betur fer hefur ungt fólk í dag meira sjálfstraust og þarf minna á andlegum þrælakistum kristninnar að halda. Auðvitað gengur mun verr að troða í börnin gömlum lygasögum fornaldar prestum til mikillar hrellingar. Andstyggilegt er því að heyra einstaka skapstygga presta, sem ekkert kunna með börn að fara, ákalla undirgefni barna fyrr á öldum. Það er einfaldlega mikil gæfa að hið gamla barnfjandsamlega samfélag heyri nú sögunni til þó að einstaka menn eigi erfitt skilja slíkar framfarir.

Þannig er hægt að finna ótal dæmi um hvernig sóknarprestar reyna að nýta sér opna umræðu í nútíma samfélagi og gera hana að vandamáli og kenna um skorti á kristinni trú. Því miður fyrir presta voru öll þessi vandamál og gott betur grassandi í rammkristnu samfélagi hér fyrr á öldum. Það er því er aumt að heyra presta reyna nýta sér þessa opnu umræðu með bera þá öfugmælavísu á borð að lausn málsins sé efling kristinnar trúar, sem þýðir fleiri presta og fleiri milljarða í fjárfreka þjóðkirkju. Af reynslu fengina kynslóða eigum við að loka eyrunum fyrir þessum áróðri og snúa okkur að því að halda áfram að hjálpa þeim sem þess þurfa.

Heimur batnandi fer.