Um veraldleg gæði og óveraldleg

Nú um helgina fór ég á ráðstefnu í Háskóla Íslands sem bar nafnið Vísindamenning. Þar voru fluttir stuttir fyrirlestrar um hitt og þetta sem tengist vísindum og menningu. Ég hnaut um eitt atriði í fyrirlestri Páls Skúlasonar rektors, það hvernig hann skipti gæðum í veraldleg og huglæg.

Páll talaði um að þeir sem væru einungis að sækjast eftir veraldlegum gæðum væru á villigötum, huglægu gæðin skiptu í raun höfuðmáli. Páll nefndi síðan dæmi um þessi gæði. Huglægu gæðin voru hlutir einsog vinátta, ást og vísindin sjálf á meðan veraldlegu gæðin voru til að mynda frami, auður og frægð. Ég held að hér sé hlutunum snúið á haus.

Er frægð endilega veraldleg eða efnisleg? Er hún ekki frekar huglægt fyrirbæri? Gildi frama er að mestu leyti huglægt. Hvað með peninga sem flestir telja til veraldlegra gæða, er verðmæti þeirra ekki fyrst og fremst huglægt? Við vitum hvað gerist með gjaldmiðil sem almenningur trúir ekki á, hann verður einskins virði. Bankainnistæður og hlutabréfaeign eru bara orð og tölur á tölvuskjá nú orðið, er þetta ekki huglægt fyrirbæri? Að einhverju leyti allavega. En dótið, það er allavega efniskennt og veraldlegt, til dæmis listaverk, bækur, geisladiskar og svo framvegis. Allir vinir mínir eru veraldlegir, ástvinir mínir líka. Vísindin eru hins vegar huglæg en þeirra hlutverk er að mæla hið veraldlega, hið raunverulega.

Allir hljóta að sjá að tvískipting gæðanna í huglæg og veraldlega er handónýt, í raun og veru er merkingin sú að veraldleg séu ómerkileg og huglæg séu merkileg, svo einfalt er það. Eru einhver gæði óveraldleg? Svarið er augljóst, trúarleg gæði eru óveraldleg (og þar af leiðandi óraunveruleg). Við sjáum að þetta er í raun trúarleg orðræða þó að hér sé notað orðið huglægt á meðan prestarnir nota orðið andlegt.

Er ekki komin tími á að við leggjum til hliðar orðalag prestanna? Eigum við ekki að tala af meiri virðingu um veröldina? Um raunveruleikann? Er ekki komin tími á að við áttum okkur á því að einu raunverulegu gæðin eru veraldleg.

Sjá einnig: Efnishyggjumaðurinn ég